Apophoreta

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Apophoreta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1731</id>
    <revision>
      <id>282787</id>
      <parentid>270287</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* CXX. Ligula argentea */</comment>
      <origin>282787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33402" sha1="grq42gi7hoes876ockr0klh0bi4jj8m" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Valerius Martialis
|OperaeTitulus= Apophoreta
|OperaeWikiPagina= Apophoreta (Epigrammaton liber XIV)
|SubTitulus= ''sive'' epigrammaton liber XIV
|Genera=Epigrammata
|Annus=c. anno 80 p.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante = Liber XIII (Xenia)
|AnteNomen = Xenia
}}

&lt;div class=text&gt;

==&lt;span id='1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.==
&lt;poem&gt;
Synthesibus dum gaudet eques dominusque senator
Dumque decent nostrum pillea sumpta Iovem;
Nec timet aedilem moto spectare fritillo,
Cum videat gelidos tam prope verna lacus:

Divitis alternas et pauperis accipe sortes:{{r|1.5|5}}
Praemia convivae dent sua quisque suo.
'Sunt apinae tricaeque et si quid vilius istis.'
Quis nescit? vel quis tam manifesta negat?
Sed quid agam potius madidis, Saturne, diebus,

Quos tibi pro caelo filius ipse dedit?{{r|1.10|10}}
Vis scribam Thebas Troiamve malasve Mycenas?
'Lude,' inquis, 'nucibus'. Perdere nolo nuces.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.==
&lt;poem&gt;
Quo vis cumque loco potes hunc finire libellum:
Versibus explicitumst omne duobus opus.
Lemmata si quaeris cur sint adscripta, docebo:
Ut, si malueris, lemmata sola legas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='3.0'&gt;&lt;/span&gt;III. Pugillares citrei==
&lt;poem&gt;
Secta nisi in tenues essemus ligna tabellas,
Essemus Libyci nobile dentis onus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='4.0'&gt;&lt;/span&gt;IV. Quinquiplices==
&lt;poem&gt;
Caede iuvencorum domini calet area felix,
Quinquiplici cera cum datur altus honos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='5.0'&gt;&lt;/span&gt;V. Pugillares eborei==
&lt;poem&gt;
Languida ne tristes obscurent lumina cerae,
Nigra tibi niveum littera pingat ebur.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='6.0'&gt;&lt;/span&gt;VI. Triplices==
&lt;poem&gt;
Tunc triplices nostros non vilia dona putabis,
Cum se venturam scribet amica tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='7.0'&gt;&lt;/span&gt;VII. Pugillares membranei==
&lt;poem&gt;
Esse puta ceras, licet haec membrana vocetur:
Delebis, quotiens scripta novare voles.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='8.0'&gt;&lt;/span&gt;VIII. Vitelliani==
&lt;poem&gt;
Nondum legerit hos licet puella,
Novit quid cupiant Vitelliani.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='9.0'&gt;&lt;/span&gt;IX. Idem==
&lt;poem&gt;
Quod minimos cernis, mitti nos credis amicae.
Falleris: et nummos ista tabella rogat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='10.0'&gt;&lt;/span&gt;X. Chartae maiores==
&lt;poem&gt;
Non est, munera quod putes pusilla,
Cum donat vacuas poeta chartas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='11.0'&gt;&lt;/span&gt;XI. Chartae epistulares==
&lt;poem&gt;
Seu leviter noto, seu caro missa sodali
Omnes ista solet charta vocare suos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='12.0'&gt;&lt;/span&gt;XII. Loculi eborei==
&lt;poem&gt;
Hos nisi de flava loculos implere moneta
Non decet: argentum vilia ligna ferant.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='13.0'&gt;&lt;/span&gt;XIII. Loculi lignei==
&lt;poem&gt;
Si quid adhuc superest in nostri faece locelli,
Munus erit. Nihil est: ipse locellus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='14.0'&gt;&lt;/span&gt;XIV. Tali eborei==
&lt;poem&gt;
Cum steterit nullus vultu tibi talus eodem,
Munera me dices magna dedisse tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='15.0'&gt;&lt;/span&gt;XV. Tesserae==
&lt;poem&gt;
Non sim talorum numero par tessera, dum sit
Maior, quam talis, alea saepe mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='16.0'&gt;&lt;/span&gt;XVI. Turricula==
&lt;poem&gt;
Quae scit compositos manus improba mittere talos,
Si per me misit, nil nisi vota feret.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='17.0'&gt;&lt;/span&gt;XVII. Tabula lusoria==
&lt;poem&gt;
Hac mihi bis seno numeratur tessera puncto;
Calculus hac gemino discolor hoste perit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='18.0'&gt;&lt;/span&gt;XVIII. Calculi==
&lt;poem&gt;
Insidiosorum si ludis bella latronum,
Gemmeus iste tibi miles et hostis erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='19.0'&gt;&lt;/span&gt;XIX. Nuces==
&lt;poem&gt;
Alea parva nuces et non damnosa videtur;
Saepe tamen pueris abstulit illa natis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='20.0'&gt;&lt;/span&gt;XX. Theca libraria==
&lt;poem&gt;
Sortitus thecam calamis armare memento:
Cetera nos dedimus, tu leviora para.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='21.0'&gt;&lt;/span&gt;XXI. Graphiarium==
&lt;poem&gt;
Haec tibi erunt armata suo graphiaria ferro:
Si puero dones, non leve munus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='22.0'&gt;&lt;/span&gt;XXII. Dentiscalpium==
&lt;poem&gt;
Lentiscum melius: sed si tibi frondea cuspis
Defuerit, dentes pinna levare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='23.0'&gt;&lt;/span&gt;XXIII. Auriscalpium==
&lt;poem&gt;
Si tibi morosa prurigine verminat auris,
Arma damus tantis apta libidinibus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='24.0'&gt;&lt;/span&gt;XXIV. Acus aurea==
&lt;poem&gt;
Splendida ne madidi violent bombycina crines,
Figat acus tortas sustineatque comas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='25.0'&gt;&lt;/span&gt;XXV. Pectines==
&lt;poem&gt;
Quid faciet nullos hic inventura capillos
Multifido buxus quae tibi dente datur?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='26.0'&gt;&lt;/span&gt;XXVI. Crines==
&lt;poem&gt;
Chattica Teutonicos accendit spuma capillos:
Captivis poteris cultior esse comis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='27.0'&gt;&lt;/span&gt;XXVII. Sapo==
&lt;poem&gt;
Si mutare paras longaevos cana capillos,
Accipe Mattiacas - quo tibi calva? - pilas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='28.0'&gt;&lt;/span&gt;XXVIII. Umbella==
&lt;poem&gt;
Accipe quae nimios vincant umbracula soles:
Sit licet et ventus, te tua vela tegent.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='29.0'&gt;&lt;/span&gt;XXIX. Causea==
&lt;poem&gt;
In Pompeiano tecum spectabo theatro:
Mandatus populo vela negare solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='30.0'&gt;&lt;/span&gt;XXX. Venabula==
&lt;poem&gt;
Excipient apros expectabuntque leones,
Intrabunt ursos, sit modo firma manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='31.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXI. Culter venatorius==
&lt;poem&gt;
Si deiecta gemas longo venabula rostro,
Hic brevis ingentem comminus ibit aprum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='32.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXII. Parazonium==
&lt;poem&gt;
Militiae decus hoc gratique erit omen honoris,
Arma tribunicium cingere digna latus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='33.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXIII. Pugio==
&lt;poem&gt;
Pugio, quem curva signat brevis orbita vena.
Stridentem gelidis hunc Salo tinxit aquis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='34.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXIV. Falx==
&lt;poem&gt;
Pax me certa ducis placidos curvavit in usus.
Agricolae nunc sum, militis ante fui.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='35.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXV. Securicula==
&lt;poem&gt;
Cum fieret tristis solvendis auctio nummis,
Haec quadringentis milibus empta fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='36.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXVI. Ferramenta tonsoria==
&lt;poem&gt;
Tondendis haec arma tibi sunt apta capillis;
Unguibus hic longis utilis, illa genis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='37.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXVII. Scrinium==
&lt;poem&gt;
Selectos nisi das mihi libellos,
Admittam tineas trucesque blattas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='38.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXVIII. Fasces calamorum==
&lt;poem&gt;
Dat chartis habiles calamos Memphitica tellus;
Texantur reliqua tecta palude tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='39.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXIX. Lucerna cubicularis==
&lt;poem&gt;
Dulcis conscia lectuli lucerna,
Quidquid vis facias licet, tacebo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='40.0'&gt;&lt;/span&gt;XL. Cicindela==
&lt;poem&gt;
Ancillam tibi sors dedit lucernae,
Totas quae vigil exigit tenebras.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='41.0'&gt;&lt;/span&gt;XLI. Lucerna polymyxos==
&lt;poem&gt;
Inlustrem cum tota meis convivia flammis
Totque geram myxos, una lucerna vocor.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='42.0'&gt;&lt;/span&gt;XLII. Cereus==
&lt;poem&gt;
Hic tibi nocturnos praestabit cereus ignes:
Subducta est puero namque lucerna tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='43.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIII. Candelabrum Corinthium==
&lt;poem&gt;
Nomina candelae nobis antiqua dederunt:
Non norat parcos uncta lucerna patres.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='44.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIV. Candelabrum ligneum==
&lt;poem&gt;
Esse vides lignum; servas nisi lumina, fiet
De candelabro magna lucerna tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='45.0'&gt;&lt;/span&gt;XLV. Pila paganica==
&lt;poem&gt;
Haec quae difficili turget paganica pluma,
Folle minus laxast et minus arta pila.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='46.0'&gt;&lt;/span&gt;XLVI. Pila trigonalis==
&lt;poem&gt;
Si me nobilibus scis expulsare sinistris,
Sum tua. Tu nescis? rustice, redde pilam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='47.0'&gt;&lt;/span&gt;XLVII. Follis==
&lt;poem&gt;
Ite procul, iuvenes: mitis mihi convenit aetas:
Folle decet pueros ludere, folle senes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='48.0'&gt;&lt;/span&gt;XLVIII. Harpasta==
&lt;poem&gt;
Haec rapit Antaei velox in pulvere draucus,
Grandia qui vano colla labore facit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='49.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIX. Halteres==
&lt;poem&gt;
Quid pereunt stulto fortes haltere lacerti?
Exercet melius vinea fossa viros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='50.0'&gt;&lt;/span&gt;L. Galericulum==
&lt;poem&gt;
Ne lutet inmundum nitidos ceroma capillos,
Hac poteris madidas condere pelle comas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='51.0'&gt;&lt;/span&gt;LI. Strigiles==
&lt;poem&gt;
Pergamon has misit. Curvo destringere ferro:
Non tam saepe teret lintea fullo tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='52.0'&gt;&lt;/span&gt;LII. Gutus corneus==
&lt;poem&gt;
Gestavit modo fronte me iuvencus:
Verum rhinocerota me putabas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='53.0'&gt;&lt;/span&gt;LIII. Rhinoceros==
&lt;poem&gt;
Nuper in Ausonia domini spectatus harena
Hic erit ille tibi, cui pila taurus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='54.0'&gt;&lt;/span&gt;LIV. Crepitacillum==
&lt;poem&gt;
Si quis plorator collo tibi vernula pendet,
Haec quatiat tenera garrula sistra manu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='55.0'&gt;&lt;/span&gt;LV. Flagellum==
&lt;poem&gt;
Proficies nihil hoc, caedas licet usque, flagello,
Si tibi purpureo de grege currit equus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='56.0'&gt;&lt;/span&gt;LVI. Dentifricium==
&lt;poem&gt;
Quid mecum est tibi? me puella sumat:
Emptos non soleo polire dentes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='57.0'&gt;&lt;/span&gt;LVII. Myrobalanum==
&lt;poem&gt;
Quod nec Vergilius nec carmine dicit Homerus,
Hoc ex unguento constat et ex balano.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='58.0'&gt;&lt;/span&gt;LVIII. Aphronitrum==
&lt;poem&gt;
Rusticus es? nescis, quid Graeco nomine dicar:
Spuma vocor nitri. Graecus es? aphronitrum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='59.0'&gt;&lt;/span&gt;LIX. Opobalsama==
&lt;poem&gt;
Balsama me capiunt, haec sunt unguenta virorum:
Delicias Cosmi vos redolete, nurus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='60.0'&gt;&lt;/span&gt;LX. Lomentum==
&lt;poem&gt;
Gratum munus erit scisso nec inutile ventri,
Si clara Stephani balnea luce petes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='61.0'&gt;&lt;/span&gt;LXI. Lanterna cornea==
&lt;poem&gt;
Dux lanterna viae clusis feror aurea flammis,
Et tuta est gremio parva lucerna meo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='62.0'&gt;&lt;/span&gt;LXII. Lanterna de vesica==
&lt;poem&gt;
Cornea si non sum, numquid sum fuscior? aut me
Vesicam, contra qui venit, esse putat?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='63.0'&gt;&lt;/span&gt;LXIII. Tibiae==
&lt;poem&gt;
Ebria nos madidis rumpit tibicina buccis:
Saepe duas pariter, saepe monaulon habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='64.0'&gt;&lt;/span&gt;LXIV. Fistula==
&lt;poem&gt;
Quid me conpactam ceris et harundine rides?
Quae primum structa est fistula talis erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='65.0'&gt;&lt;/span&gt;LXV. Soleae lanatae==
&lt;poem&gt;
Defuerit si forte puer soleasque libebit
Sumere, pro puero pes erit ipse sibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='66.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVI. Mamillare==
&lt;poem&gt;
Taurino poteras pectus constringere tergo:
Nam pellis mammas non capit ista tuas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='67.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVII. Muscarium pavoninum==
&lt;poem&gt;
Lambere quae turpes prohibet tua prandia muscas,
Alitis eximiae cauda superba fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='68.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVIII. Muscarium bubulum==
&lt;poem&gt;
Sordida si flavo fuerit tibi pulvere vestis,
Colligat hunc tenui verbere cauda levis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='69.0'&gt;&lt;/span&gt;LXIX. Copta Rhodiaca==
&lt;poem&gt;
Peccantis famuli pugno ne percute dentes:
Clara Rhodos coptam quam tibi misit edat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='70.0'&gt;&lt;/span&gt;LXX. Priapus siligineus==
&lt;poem&gt;
Si vis esse satur, nostrum potes esse Priapum:
Ipsa licet rodas inguina, purus eris.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='71.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXI. Porcus==
&lt;poem&gt;
Iste tibi faciet bona Saturnalia porcus,
Inter spumantes ilice pastus apros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='72.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXII. Botulus==
&lt;poem&gt;
Qui venit botulus mediae tibi tempore brumae,
Saturni septem venerat ante dies.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='73.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXIII. Psittacus==
&lt;poem&gt;
Psittacus a vobis aliorum nomina discam:
Hoc didici per me dicere &amp;7caesar have&amp;.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='74.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXIV. Corvus==
&lt;poem&gt;
Corve salutator, quare fellator haberis?
In caput intravit mentula nulla tuum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='75.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXV. Luscinia==
&lt;poem&gt;
Flet Philomela nefas incesti Tereos, et quae
Muta puella fuit, garrula fertur avis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='76.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXVI. Pica==
&lt;poem&gt;
Pica loquax certa dominum te voce saluto:
Si me non videas, esse negabis avem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='77.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXVII. Cavea eborea==
&lt;poem&gt;
Si tibi talis erit, qualem dilecta Catullo
Lesbia plorabat, hic habitare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='78.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXVIII. Narthecium==
&lt;poem&gt;
Artis ebur medicae narthecia cernis: habebis
Munera, quae cuperet Paccius esse sua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='79.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXIX. Flagra==
&lt;poem&gt;
Ludite lascivi, sed tantum ludite, servi:
Haec signata mihi quinque diebus erunt.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='80.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXX. Ferulae==
&lt;poem&gt;
Invisae nimium pueris grataeque magistris,
Clara Prometheo munere ligna sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='81.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXI. Pera==
&lt;poem&gt;
Ne mendica ferat barbati prandia nudi
Dormiat et tetrico cum cane, pera rogat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='82.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXII. Scopae==
&lt;poem&gt;
In pretio scopas testatur palma fuisse.
Otia sed scopis nunc analecta dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='83.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIII. Scalptorium eboreum==
&lt;poem&gt;
Defendet manus haec scapulas mordente molesto
Pulice, vel si quid pulice sordidius.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='84.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIV. Manuale==
&lt;poem&gt;
Ne toga barbatos faciat vel paenula libros,
Haec abies chartis tempora longa dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='85.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXV. Lectus pavoninus==
&lt;poem&gt;
Nomina dat spondae pictis pulcherrima pinnis
Nunc Iunonis avis, sed prius Argus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='86.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVI. Ephippium==
&lt;poem&gt;
Stragula succincti venator sume veredi:
Nam solet a nudo surgere ficus equo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='87.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVII. Stibadia==
&lt;poem&gt;
Accipe lunata scriptum testudine sigma.
Octo capit; veniat quisquis amicus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='88.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVIII. Gustatorium==
&lt;poem&gt;
Femineam nobis cherson si credis inesse,
Deciperis: pelagi mascula praeda sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='89.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIX. Mensa citrea==
&lt;poem&gt;
Accipe felices, Atlantica munera, silvas:
Aurea qui dederit dona, minora dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='90.0'&gt;&lt;/span&gt;XC. Mensa acerna==
&lt;poem&gt;
Non sum crispa quidem nec silvae filia Maurae,
Sed norunt lautas et mea ligna dapes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='91.0'&gt;&lt;/span&gt;XCI. Dentes eborei==
&lt;poem&gt;
Grandia taurorum portant qui corpora, quaeris,
An Libycas possint sustinuisse trabes?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='92.0'&gt;&lt;/span&gt;XCII. Quinquepedal==
&lt;poem&gt;
Puncta notis ilex et acuta cuspide clusa
Saepe redemptoris prodere furta solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='93.0'&gt;&lt;/span&gt;XCIII. Pocula archetypa==
&lt;poem&gt;
Non est ista recens nec nostri gloria caeli:
Primus in his Mentor, dum facit illa, bibit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='94.0'&gt;&lt;/span&gt;XCIV. Calices audaces==
&lt;poem&gt;
Nos sumus audacis plebeia toreumata vitri,
Nostra neque ardenti gemma feritur aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='95.0'&gt;&lt;/span&gt;XCV. Phiala aurea caelata==
&lt;poem&gt;
Quamvis Callaïco rubeam generosa metallo,
Glorior arte magis: nam Myos iste labor.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='96.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVI. Calices Vatinii==
&lt;poem&gt;
Vilia sutoris calicem monimenta Vatini
Accipe; sed nasus longior ille fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='97.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVII. Lances chrysendetae==
&lt;poem&gt;
Grandia ne viola parvo chrysendeta mullo:
Ut minimum, libras debet habere duas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='98.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVIII. Vasa Arretina==
&lt;poem&gt;
Arretina nimis ne spernas vasa monemus:
Lautus erat Tuscis Porsena fictilibus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='99.0'&gt;&lt;/span&gt;XCIX. Bascauda==
&lt;poem&gt;
Barbara de pictis veni bascauda Britannis;
Sed me iam mavolt dicere Roma suam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='100.0'&gt;&lt;/span&gt;C. Panaca==
&lt;poem&gt;
Si non ignotast docti tibi terra Catulli,
Potasti testa Raetica vina mea.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='101.0'&gt;&lt;/span&gt;CI. Boletaria==
&lt;poem&gt;
Cum mihi boleti dederint tam nobile nomen,
Prototomis - pudet heu! - servio coliculis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='102.0'&gt;&lt;/span&gt;CII. Calices Surrentini==
&lt;poem&gt;
Accipe non vili calices de pulvere natos,
Sed Surrentinae leve toreuma rotae.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='103.0'&gt;&lt;/span&gt;CIII. Colum nivarium==
&lt;poem&gt;
Setinos, moneo, nostra nive frange trientes:
Pauperiore mero tingere lina potes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='104.0'&gt;&lt;/span&gt;CIV. Saccus nivarius==
&lt;poem&gt;
Attenuare nives norunt et lintea nostra:
Frigidior colo non salit unda tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='105.0'&gt;&lt;/span&gt;CV. Urceoli ministratorii==
&lt;poem&gt;
Frigida non deerit, non deerit calda petenti.
Sed tu morosa ludere parce siti.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='106.0'&gt;&lt;/span&gt;CVI. Urceus fictilis==
&lt;poem&gt;
Hic tibi donatur pansa ruber urceus ansa.
Stoicus hoc gelidam Fronto petebat aquam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='107.0'&gt;&lt;/span&gt;CVII. Calathi==
&lt;poem&gt;
Nos Satyri, nos Bacchus amat, nos ebria tigris,
Perfusos domini lambere docta pedes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='108.0'&gt;&lt;/span&gt;CVIII. Calices Saguntini==
&lt;poem&gt;
Quae non sollicitus teneat servetque minister,
Sume Saguntino pocula facta luto.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='109.0'&gt;&lt;/span&gt;CIX. Calices gemmati==
&lt;poem&gt;
Gemmatum Scythicis ut luceat ignibus aurum,
Aspice. Quot digitos exuit iste calix!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='110.0'&gt;&lt;/span&gt;CX. Ampulla potoria==
&lt;poem&gt;
Hac licet in gemma, servat quae nomina Cosmi,
Luxuriose, bibas, si foliata sitis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='111.0'&gt;&lt;/span&gt;CXI. Crystallina==
&lt;poem&gt;
Frangere dum metuis, franges crystallina: peccant
Securae nimium sollicitaeque manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='112.0'&gt;&lt;/span&gt;CXII. Nimbus vitreus==
&lt;poem&gt;
A Iove qui veniet, miscenda ad pocula largas
Fundet nimbus aquas: hic tibi vina dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='113.0'&gt;&lt;/span&gt;CXIII. Murrina==
&lt;poem&gt;
Si caldum potas, ardenti murra Falerno
Convenit et melior fit sapor inde mero.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='114.0'&gt;&lt;/span&gt;CXIV. Patella Cumana==
&lt;poem&gt;
Hanc tibi Cumano rubicundam pulvere testam
Municipem misit casta Sibylla suam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='115.0'&gt;&lt;/span&gt;CXV. Calices vitrei==
&lt;poem&gt;
Aspicis ingenium Nili: quibus addere plura
Dum cupit, a quotiens perdidit auctor opus!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='116.0'&gt;&lt;/span&gt;CXVI. Lagona nivaria==
&lt;poem&gt;
Spoletina bibis vel Marsis condita cellis:
Quo tibi decoctae nobile frigus aquae?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='117.0'&gt;&lt;/span&gt;CXVII. Idem==
&lt;poem&gt;
Non potare nivem, sed aquam potare recentem
De nive commenta est ingeniosa sitis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='118.0'&gt;&lt;/span&gt;CXVIII. Idem==
&lt;poem&gt;
Massiliae fumos miscere nivalibus undis
Parce, puer, constet ne tibi pluris aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='119.0'&gt;&lt;/span&gt;CXIX. Matella fictilis==
&lt;poem&gt;
Dum poscor crepitu digitorum et verna moratur,
O quotiens paelex culcita facta mea est!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='120'&gt;&lt;/span&gt;CXX. Ligula argentea==
&lt;poem&gt;
Quamvis me ligulam dicant equitesque patresque,
Dicor ab indoctis lingula grammaticis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='121.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXI. Coclearia==
&lt;poem&gt;
Sum cocleis habilis, sed nec minus utilis ovis.
Numquid scis, potius cur cocleare vocer?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='122.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXII. Anuli==
&lt;poem&gt;
Ante frequens, sed nunc rarus nos donat amicus.
Felix, cui comes est non alienus eques.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='123.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXIII. Dactyliotheca==
&lt;poem&gt;
Saepe gravis digitis elabitur anulus unctis,
Tuta mea fiet sed tua gemma fide.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='124.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXIV. Toga==
&lt;poem&gt;
Romanos rerum dominos gentemque togatam
Ille facit, magno qui dedit astra patri.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='125.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXV. Idem==
&lt;poem&gt;
Si matutinos facilest tibi perdere somnos,
Attrita veniet sportula saepe toga.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='126.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXVI. Endromis==
&lt;poem&gt;
Pauperis est munus, sed non est pauperis usus:
Hanc tibi pro laena mittimus endromida.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='127.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXVII. Canusinae fuscae==
&lt;poem&gt;
Haec tibi turbato Canusina simillima mulso
Munus erit. Gaude: non cito fiet anus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='128.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXVIII. Bardocucullus==
&lt;poem&gt;
Gallia Santonico vestit te bardocucullo.
Cercopithecorum paenula nuper erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='129.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXIX. Canusinae rufae==
&lt;poem&gt;
Roma magis fuscis vestitur, Gallia rufis,
Et placet hic pueris militibusque colos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='130.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXX. Paenula scortea==
&lt;poem&gt;
Ingrediare viam caelo licet usque sereno,
Ad subitas numquam scortea desit aquas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='131.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXI. Lacernae coccineae==
&lt;poem&gt;
Si veneto prasinove faves, quid coccina sumes?
Ne fias ista transfuga sorte, vide.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='132.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXII. Pilleum==
&lt;poem&gt;
Si possem, totas cuperem misisse lacernas:
Nunc tantum capiti munera mitto tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='133.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIII. Lacernae Baeticae==
&lt;poem&gt;
Non est lana mihi mendax, nec mutor aheno.
Sic placeant Tyriae: me mea tinxit ovis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='134.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIV. Fascia pectoralis==
&lt;poem&gt;
Fascia, crescentes dominae compesce papillas,
Ut sit quod capiat nostra tegatque manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='135.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXV. Lacernae albae==
&lt;poem&gt;
Amphitheatrali nos commendamus ab usu,
Cum teget algentes alba lacerna togas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='136.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVI. Cenatoria==
&lt;poem&gt;
Nec fora sunt nobis nec sunt vadimonia nota:
Hoc opus est, pictis accubuisse toris.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='137.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVII. Focale==
&lt;poem&gt;
Si recitaturus dedero tibi forte libellum,
Hoc focale tuas adserat auriculas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='138.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVIII. Laena==
&lt;poem&gt;
Tempore brumali non multum levia prosunt:
Calfaciunt villi pallia vestra mei.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='139.0'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIX. Mantele==
&lt;poem&gt;
Nobilius villosa tegant tibi lintea citrum:
Orbibus in nostris circulus esse potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='140.0'&gt;&lt;/span&gt;CXL. Cuculli Liburnici==
&lt;poem&gt;
Iungere nescisti nobis, o stulte, lacernas:
Indueras albas, exue callaïnas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='141.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLI. Udones Cilicii==
&lt;poem&gt;
Non hos lana dedit, sed olentis barba mariti:
Cinyphio poterit planta latere sinu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='142.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLII. Synthesis==
&lt;poem&gt;
Dum toga per quinas gaudet requiescere luces,
Hos poteris cultus sumere iure tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='143.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLIII. Tunicae Patavinae==
&lt;poem&gt;
Vellera consumunt Patavinae multa trilices,
Et pingues tunicas serra secare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='144.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLIV. Spongia==
&lt;poem&gt;
Haec tibi sorte datur tergendis spongia mensis
Utilis, expresso cum levis imbre tumet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='145.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLV. Paenula gausapina==
&lt;poem&gt;
Is mihi candor inest, villorum gratia tanta,
Ut me vel media sumere messe velis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='146.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLVI. Cervical==
&lt;poem&gt;
Tingue caput Cosmi folio, cervical olebit:
Perdidit unguentum cum coma, pluma tenet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='147.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLVII. Cubicularia gausapina==
&lt;poem&gt;
Stragula purpureis lucent villosa tapetis.
Quid prodest, si te congelat uxor anus?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='148.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLVIII. Lodices==
&lt;poem&gt;
Nudo stragula ne toro paterent,
Iunctae nos tibi venimus sorores.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='149.0'&gt;&lt;/span&gt;CXLIX. Amictorium==
&lt;poem&gt;
Mammosas metuo; tenerae me trade puellae,
Ut possint niveo pectore lina frui.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='150.0'&gt;&lt;/span&gt;CL. Cubicularia polymita==
&lt;poem&gt;
Haec tibi Memphitis tellus dat munera: victa est
Pectine Niliaco iam Babylonos acus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='151.0'&gt;&lt;/span&gt;CLI. Zona==
&lt;poem&gt;
Longa satis nunc sum; dulci sed pondere venter
Si tumeat, fiam tunc tibi zona brevis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='152.0'&gt;&lt;/span&gt;CLII. Gausapum quadratum==
&lt;poem&gt;
Lodices mittet docti tibi terra Catulli:
Nos Helicaonia de regione sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='153.0'&gt;&lt;/span&gt;CLIII. Semicinctium==
&lt;poem&gt;
Det tunicam locuples: ego te praecingere possum.
Essem si locuples, munus utrumque darem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='154.0'&gt;&lt;/span&gt;CLIV. Lanae amethystinae==
&lt;poem&gt;
Ebria Sidoniae cum sim de sanguine conchae,
Non video, quare sobria lana vocer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='155.0'&gt;&lt;/span&gt;CLV. Lanae albae==
&lt;poem&gt;
Velleribus primis Apulia, Parma secundis
Nobilis; Altinum tertia laudat ovis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='156.0'&gt;&lt;/span&gt;CLVI. Lanae Tyriae==
&lt;poem&gt;
Nos Lacedaemoniae pastor donavit amicae:
Deterior Ledae purpura matris erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='157.0'&gt;&lt;/span&gt;CLVII. Lanae Pollentinae==
&lt;poem&gt;
Non tantum pullo lugentes vellere lanas,
Sed solet et calices haec dare terra suos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='158.0'&gt;&lt;/span&gt;CLVIII. Idem==
&lt;poem&gt;
Lana quidem tristis, sed tonsis nata ministris,
Quales non primo de grege mensa citat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='159.0'&gt;&lt;/span&gt;CLIX. Tomentum Leuconicum==
&lt;poem&gt;
Oppressae nimium vicina est fascia plumae?
Vellera Leuconicis accipe rasa sagis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='160.0'&gt;&lt;/span&gt;CLX. Tomentum Circense==
&lt;poem&gt;
Tomentum concisa palus Circense vocatur.
Haec pro Leuconico stramina pauper emit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='161.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXI. Pluma==
&lt;poem&gt;
Lassus Amyclaea poteris requiescere pluma,
Interior cycni quam tibi lana dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='162.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXII. Faenum==
&lt;poem&gt;
Fraudata tumeat fragilis tibi culcita mula.
Non venit ad duros pallida cura toros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='163.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXIII. Tintinabulum==
&lt;poem&gt;
Redde pilam: sonat aes thermarum. Ludere pergis?
Virgine vis sola lotus abire domum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='164.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXIV. Discus==
&lt;poem&gt;
Splendida cum volitant Spartani pondera disci,
Este procul, pueri: sit semel ille nocens.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='165.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXV. Cithara==
&lt;poem&gt;
Reddidit Eurydicen vati: sed perdidit ipse,
Dum sibi non credit nec patienter amat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='166.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXVI. Idem==
&lt;poem&gt;
De Pompeiano saepe est eiecta theatro
Quae duxit silvas detinuitque feras.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='167.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXVII. Plectrum==
&lt;poem&gt;
Fervida ne trito tibi pollice pusula surgat,
Exornent docilem candida plectra lyram.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='168.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXVIII. Trochus==
&lt;poem&gt;
Inducenda rota est: das nobis utile munus:
Iste trochus pueris, at mihi cantus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='169.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXIX. Idem==
&lt;poem&gt;
Garrulus in laxo cur anulus orbe vagatur?
Cedat ut argutis obvia turba trochis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='170.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXX. Signum Victoriae aureum==
&lt;poem&gt;
Haec illi sine sorte datur, cui nomina Rhenus
Vera dedit. Deciens adde Falerna, puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='171.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXI. {{graeca|''Βρούτον παιδίον''}} fictile==
&lt;poem&gt;
Gloria tam parvi non est obscura sigilli:
Istius pueri Brutus amator erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='172.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXII. Sauroctonos Corinthius==
&lt;poem&gt;
Ad te reptanti, puer insidiose, lacertae
Parce: cupit digitis illa perire tuis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='173.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIII. Hyacinthus in tabula pictus==
&lt;poem&gt;
Flectit ab inviso morientia lumina disco
Oebalius, Phoebi culpa dolorque, puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='174.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIV. Hermaphroditus marmoreus==
&lt;poem&gt;
Masculus intravit fontis, emersit utrumque:
Pars est una patris, cetera matris habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='175.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXV. Danae picta==
&lt;poem&gt;
Cur a te pretium Danae, regnator Olympi,
Accepit, gratis si tibi Leda dedit?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='176.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVI. Persona Germana==
&lt;poem&gt;
Sum figuli lusus russi persona Batavi.
Quae tu derides, haec timet ora puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='177.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVII. Hercules Corinthius==
&lt;poem&gt;
Elidit geminos infans nec respicit anguis.
Iam poterat teneras hydra timere manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='178.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVIII. Hercules fictilis==
&lt;poem&gt;
Sum fragilis: sed tu, moneo, ne sperne sigillum:
Non pudet Alciden nomen habere meum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='179.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIX. Minerva argentea==
&lt;poem&gt;
Dic mihi, virgo ferox, cum sit tibi cassis et hasta,
Quare non habeas aegida. 'Caesar habet.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='180.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXX. Europe picta==
&lt;poem&gt;
Mutari melius tauro, pater optime divum,
Tunc poteras, Io cum tibi vacca fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='181.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXI. Leandros marmoreus==
&lt;poem&gt;
Clamabat tumidis audax Leandros in undis:
'Mergite me, fluctus, cum rediturus ero.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='182.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXII. Sigillum gibberi fictile==
&lt;poem&gt;
Ebrius haec fecit terris, puto, monstra Prometheus:
Saturnalicio lusit et ipse luto.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='183.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIII. Homeri Batrachomachia==
&lt;poem&gt;
Perlege Maeonio cantatas carmine ranas
Et frontem nugis solvere disce meis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='184.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIV. Homerus in pugillaribus membraneis==
&lt;poem&gt;
Ilias et Priami regnis inimicus Ulixes
Multiplici pariter condita pelle latent.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='185.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXV. Vergili Culex==
&lt;poem&gt;
Accipe facundi Culicem, studiose, Maronis,
Ne nucibus positis &amp;7arma virumque&amp; legas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='186.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVI. Vergilius in membranis==
&lt;poem&gt;
Quam brevis inmensum cepit membrana Maronem!
Ipsius vultus prima tabella gerit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='187.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVII. {{graeca|''Μενάνδρου Θαΐς''}}==
&lt;poem&gt;
Hac primum iuvenum lascivos lusit amores;
Nec Glycera pueri, Thais amica fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='188.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVIII. Cicero in membranis==
&lt;poem&gt;
Si comes ista tibi fuerit membrana, putato
Carpere te longas cum Cicerone vias.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='189.0'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIX. Monobyblos Properti==
&lt;poem&gt;
Cynthia - facundi carmen iuvenale Properti -
Accepit famam, non minus ipsa dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='190.0'&gt;&lt;/span&gt;CXC. Titus Livius in membranis==
&lt;poem&gt;
Pellibus exiguis artatur Livius ingens,
Quem mea non totum bibliotheca capit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='191.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCI. Sallustius==
&lt;poem&gt;
Hic erit, ut perhibent doctorum corda virorum,
Primus Romana Crispus in historia.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='192.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCII. Ovidi Metamorphosis in membranis==
&lt;poem&gt;
Haec tibi, multiplici quae structa est massa tabella,
Carmina Nasonis quinque decemque gerit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='193.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCIII. Tibullus==
&lt;poem&gt;
Ussit amatorem Nemesis lasciva Tibullum,
In tota iuvit quem nihil esse domo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='194.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCIV. Lucanus==
&lt;poem&gt;
Sunt quidam, qui me dicant non esse poetam:
Sed qui me vendit bybliopola putat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='195.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCV. Catullus==
&lt;poem&gt;
Tantum magna suo debet Verona Catullo,
Quantum parva suo Mantua Vergilio.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='196.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCVI. Calvi de aquae frigidae usu==
&lt;poem&gt;
Haec tibi quae fontes et aquarum nomina dicit,
Ipsa suas melius charta natabat aquas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='197.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCVII. Mulae pumilae==
&lt;poem&gt;
His tibi de mulis non est metuenda ruina:
Altius in terra paene sedere soles.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='198.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCVIII. Catella Gallicana==
&lt;poem&gt;
Delicias parvae si vis audire catellae,
Narranti brevis est pagina tota mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='199.0'&gt;&lt;/span&gt;CXCIX. Asturco==
&lt;poem&gt;
Hic brevis ad numeros rapidum qui colligit unguem,
Venit ab auriferis gentibus Astur equus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='200.0'&gt;&lt;/span&gt;CC. Canis vertragus==
&lt;poem&gt;
Non sibi, sed domino venatur vertragus acer,
Inlaesum leporem qui tibi dente feret.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='201.0'&gt;&lt;/span&gt;CCI. Palaestrita==
&lt;poem&gt;
Non amo quod vincat, sed quod succumbere novit
Et didicit melius {{graeca|''τήν ἐπικλίνοπάλην''}}.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='202.0'&gt;&lt;/span&gt;CCII. Simius==
&lt;poem&gt;
Callidus emissas eludere simius hastas,
Si mihi cauda foret, cercopithecus eram.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='203.0'&gt;&lt;/span&gt;CCIII. Puella Gaditana==
&lt;poem&gt;
Tam tremulum crisat, tam blandum prurit, ut ipsum
Masturbatorem fecerit Hippolytum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='204.0'&gt;&lt;/span&gt;CCIV. Cymbala==
&lt;poem&gt;
Aera Celaenaeos lugentia matris amores
Esuriens Gallus vendere saepe solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='205.0'&gt;&lt;/span&gt;CCV. Puer==
&lt;poem&gt;
Sit nobis aetate puer, non pumice levis,
Propter quem placeat nulla puella mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='206.0'&gt;&lt;/span&gt;CCVI. Cestos==
&lt;poem&gt;
Collo necte, puer, meros amores,
Ceston de Veneris sinu calentem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='207.0'&gt;&lt;/span&gt;CCVII. Idem==
&lt;poem&gt;
Sume Cytheriaco medicatum nectare ceston:
Ussit amatorem balteus iste Iovem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='208.0'&gt;&lt;/span&gt;CCVIII. Notarius==
&lt;poem&gt;
Currant verba licet, manus est velocior illis:
Nondum lingua suum, dextra peregit opus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='209.0'&gt;&lt;/span&gt;CCIX. Concha==
&lt;poem&gt;
Levis ab aequorea cortex Mareotica concha
Fiat: inoffensa curret harundo via.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='210.0'&gt;&lt;/span&gt;CCX. Morio==
&lt;poem&gt;
Non mendax stupor est, nec fingitur arte dolosa.
Quisquis plus iusto non sapit, ille sapit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='211.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXI. Caput vervecinum==
&lt;poem&gt;
Mollia Phrixei secuisti colla mariti.
Hoc meruit tunicam qui tibi, saeve, dedit?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='212.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXII. Pumilus==
&lt;poem&gt;
Si solum spectes hominis caput, Hectora credas:
Si stantem videas, Astyanacta putes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='213.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXIII. Parma==
&lt;poem&gt;
Haec, quae saepe solet vinci, quae vincere raro,
Parma tibi, scutum pumilionis erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='214.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXIV. Comoedi pueri==
&lt;poem&gt;
Non erit in turba quisquam {{graeca|''Μισούμενος''}} ista:
Sed poterit quivis esse {{graeca|''Δὶς ἐξαπατῶν''}}.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='215.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXV. Fibula==
&lt;poem&gt;
Dic mihi simpliciter, comoedis et citharoedis,
Fibula, quid praestas? 'Carius ut futuant.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='216.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXVI. Auceps==
&lt;poem&gt;
Non tantum calamis, sed cantu fallitur ales,
Callida dum tacita crescit harundo manu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='217.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXVII. Accipiter==
&lt;poem&gt;
Praedo fuit volucrum: famulus nunc aucupis idem
Decipit et captas non sibi maeret aves.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='218.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXVIII. Obsonator==
&lt;poem&gt;
Dic quotus et quanti cupias cenare, nec unum
Addideris verbum: cena parata tibi est.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='219.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXIX. Cor bubulum==
&lt;poem&gt;
Pauper causidicus nullos referentia nummos
Carmina cum scribas, accipe cor, quod habes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='220.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXX. Cocus==
&lt;poem&gt;
Non satis est ars sola coco: servire palatum
Nolo: cocus domini debet habere gulam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='221.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXXI. Craticula cum veribus==
&lt;poem&gt;
Rara tibi curva craticula sudet ofella;
Spumeus in longa cuspide fumet aper.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='222.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXXII. Pistor dulciarius==
&lt;poem&gt;
Mille tibi dulces operum manus ista figuras
Extruet: huic uni parca laborat apis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='223.0'&gt;&lt;/span&gt;CCXXIII. Adipata==
&lt;poem&gt;
Surgite: iam vendit pueris ientacula pistor
Cristataeque sonant undique lucis aves.
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;{{finis}}
{{Liber
|Ante = Liber XIII (Xenia)
|AnteNomen = Epigrammaton libri XII/Liber XIII
}}</text>
      <sha1>grq42gi7hoes876ockr0klh0bi4jj8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282788</id>
      <parentid>282787</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32960" sha1="8ctlugf75irqhovir1k0fgrk9b5kkre" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Valerius Martialis
|OperaeTitulus= Apophoreta
|OperaeWikiPagina= Apophoreta (Epigrammaton liber XIV)
|SubTitulus= ''sive'' epigrammaton liber XIV
|Genera=Epigrammata
|Annus=c. anno 80 p.Ch.n.
}}
{{Liber
|Ante = Liber XIII (Xenia)
|AnteNomen = Xenia
}}

&lt;div class=text&gt;

==&lt;span id='1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.==
&lt;poem&gt;
Synthesibus dum gaudet eques dominusque senator
Dumque decent nostrum pillea sumpta Iovem;
Nec timet aedilem moto spectare fritillo,
Cum videat gelidos tam prope verna lacus:

Divitis alternas et pauperis accipe sortes:{{r|1.5|5}}
Praemia convivae dent sua quisque suo.
'Sunt apinae tricaeque et si quid vilius istis.'
Quis nescit? vel quis tam manifesta negat?
Sed quid agam potius madidis, Saturne, diebus,

Quos tibi pro caelo filius ipse dedit?{{r|1.10|10}}
Vis scribam Thebas Troiamve malasve Mycenas?
'Lude,' inquis, 'nucibus'. Perdere nolo nuces.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='2'&gt;&lt;/span&gt;II.==
&lt;poem&gt;
Quo vis cumque loco potes hunc finire libellum:
Versibus explicitumst omne duobus opus.
Lemmata si quaeris cur sint adscripta, docebo:
Ut, si malueris, lemmata sola legas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='3'&gt;&lt;/span&gt;III. Pugillares citrei==
&lt;poem&gt;
Secta nisi in tenues essemus ligna tabellas,
Essemus Libyci nobile dentis onus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='4'&gt;&lt;/span&gt;IV. Quinquiplices==
&lt;poem&gt;
Caede iuvencorum domini calet area felix,
Quinquiplici cera cum datur altus honos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='5'&gt;&lt;/span&gt;V. Pugillares eborei==
&lt;poem&gt;
Languida ne tristes obscurent lumina cerae,
Nigra tibi niveum littera pingat ebur.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='6'&gt;&lt;/span&gt;VI. Triplices==
&lt;poem&gt;
Tunc triplices nostros non vilia dona putabis,
Cum se venturam scribet amica tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='7'&gt;&lt;/span&gt;VII. Pugillares membranei==
&lt;poem&gt;
Esse puta ceras, licet haec membrana vocetur:
Delebis, quotiens scripta novare voles.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='8'&gt;&lt;/span&gt;VIII. Vitelliani==
&lt;poem&gt;
Nondum legerit hos licet puella,
Novit quid cupiant Vitelliani.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='9'&gt;&lt;/span&gt;IX. Idem==
&lt;poem&gt;
Quod minimos cernis, mitti nos credis amicae.
Falleris: et nummos ista tabella rogat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='10'&gt;&lt;/span&gt;X. Chartae maiores==
&lt;poem&gt;
Non est, munera quod putes pusilla,
Cum donat vacuas poeta chartas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='11'&gt;&lt;/span&gt;XI. Chartae epistulares==
&lt;poem&gt;
Seu leviter noto, seu caro missa sodali
Omnes ista solet charta vocare suos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='12'&gt;&lt;/span&gt;XII. Loculi eborei==
&lt;poem&gt;
Hos nisi de flava loculos implere moneta
Non decet: argentum vilia ligna ferant.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='13'&gt;&lt;/span&gt;XIII. Loculi lignei==
&lt;poem&gt;
Si quid adhuc superest in nostri faece locelli,
Munus erit. Nihil est: ipse locellus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='14'&gt;&lt;/span&gt;XIV. Tali eborei==
&lt;poem&gt;
Cum steterit nullus vultu tibi talus eodem,
Munera me dices magna dedisse tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='15'&gt;&lt;/span&gt;XV. Tesserae==
&lt;poem&gt;
Non sim talorum numero par tessera, dum sit
Maior, quam talis, alea saepe mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='16'&gt;&lt;/span&gt;XVI. Turricula==
&lt;poem&gt;
Quae scit compositos manus improba mittere talos,
Si per me misit, nil nisi vota feret.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='17'&gt;&lt;/span&gt;XVII. Tabula lusoria==
&lt;poem&gt;
Hac mihi bis seno numeratur tessera puncto;
Calculus hac gemino discolor hoste perit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='18'&gt;&lt;/span&gt;XVIII. Calculi==
&lt;poem&gt;
Insidiosorum si ludis bella latronum,
Gemmeus iste tibi miles et hostis erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='19'&gt;&lt;/span&gt;XIX. Nuces==
&lt;poem&gt;
Alea parva nuces et non damnosa videtur;
Saepe tamen pueris abstulit illa natis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='20'&gt;&lt;/span&gt;XX. Theca libraria==
&lt;poem&gt;
Sortitus thecam calamis armare memento:
Cetera nos dedimus, tu leviora para.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='21'&gt;&lt;/span&gt;XXI. Graphiarium==
&lt;poem&gt;
Haec tibi erunt armata suo graphiaria ferro:
Si puero dones, non leve munus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='22'&gt;&lt;/span&gt;XXII. Dentiscalpium==
&lt;poem&gt;
Lentiscum melius: sed si tibi frondea cuspis
Defuerit, dentes pinna levare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='23'&gt;&lt;/span&gt;XXIII. Auriscalpium==
&lt;poem&gt;
Si tibi morosa prurigine verminat auris,
Arma damus tantis apta libidinibus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='24'&gt;&lt;/span&gt;XXIV. Acus aurea==
&lt;poem&gt;
Splendida ne madidi violent bombycina crines,
Figat acus tortas sustineatque comas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='25'&gt;&lt;/span&gt;XXV. Pectines==
&lt;poem&gt;
Quid faciet nullos hic inventura capillos
Multifido buxus quae tibi dente datur?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='26'&gt;&lt;/span&gt;XXVI. Crines==
&lt;poem&gt;
Chattica Teutonicos accendit spuma capillos:
Captivis poteris cultior esse comis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='27'&gt;&lt;/span&gt;XXVII. Sapo==
&lt;poem&gt;
Si mutare paras longaevos cana capillos,
Accipe Mattiacas - quo tibi calva? - pilas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='28'&gt;&lt;/span&gt;XXVIII. Umbella==
&lt;poem&gt;
Accipe quae nimios vincant umbracula soles:
Sit licet et ventus, te tua vela tegent.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='29'&gt;&lt;/span&gt;XXIX. Causea==
&lt;poem&gt;
In Pompeiano tecum spectabo theatro:
Mandatus populo vela negare solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='30'&gt;&lt;/span&gt;XXX. Venabula==
&lt;poem&gt;
Excipient apros expectabuntque leones,
Intrabunt ursos, sit modo firma manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='31'&gt;&lt;/span&gt;XXXI. Culter venatorius==
&lt;poem&gt;
Si deiecta gemas longo venabula rostro,
Hic brevis ingentem comminus ibit aprum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='32'&gt;&lt;/span&gt;XXXII. Parazonium==
&lt;poem&gt;
Militiae decus hoc gratique erit omen honoris,
Arma tribunicium cingere digna latus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='33'&gt;&lt;/span&gt;XXXIII. Pugio==
&lt;poem&gt;
Pugio, quem curva signat brevis orbita vena.
Stridentem gelidis hunc Salo tinxit aquis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='34'&gt;&lt;/span&gt;XXXIV. Falx==
&lt;poem&gt;
Pax me certa ducis placidos curvavit in usus.
Agricolae nunc sum, militis ante fui.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='35'&gt;&lt;/span&gt;XXXV. Securicula==
&lt;poem&gt;
Cum fieret tristis solvendis auctio nummis,
Haec quadringentis milibus empta fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='36'&gt;&lt;/span&gt;XXXVI. Ferramenta tonsoria==
&lt;poem&gt;
Tondendis haec arma tibi sunt apta capillis;
Unguibus hic longis utilis, illa genis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='37'&gt;&lt;/span&gt;XXXVII. Scrinium==
&lt;poem&gt;
Selectos nisi das mihi libellos,
Admittam tineas trucesque blattas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='38'&gt;&lt;/span&gt;XXXVIII. Fasces calamorum==
&lt;poem&gt;
Dat chartis habiles calamos Memphitica tellus;
Texantur reliqua tecta palude tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='39'&gt;&lt;/span&gt;XXXIX. Lucerna cubicularis==
&lt;poem&gt;
Dulcis conscia lectuli lucerna,
Quidquid vis facias licet, tacebo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='40'&gt;&lt;/span&gt;XL. Cicindela==
&lt;poem&gt;
Ancillam tibi sors dedit lucernae,
Totas quae vigil exigit tenebras.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='41'&gt;&lt;/span&gt;XLI. Lucerna polymyxos==
&lt;poem&gt;
Inlustrem cum tota meis convivia flammis
Totque geram myxos, una lucerna vocor.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='42'&gt;&lt;/span&gt;XLII. Cereus==
&lt;poem&gt;
Hic tibi nocturnos praestabit cereus ignes:
Subducta est puero namque lucerna tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='43'&gt;&lt;/span&gt;XLIII. Candelabrum Corinthium==
&lt;poem&gt;
Nomina candelae nobis antiqua dederunt:
Non norat parcos uncta lucerna patres.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='44'&gt;&lt;/span&gt;XLIV. Candelabrum ligneum==
&lt;poem&gt;
Esse vides lignum; servas nisi lumina, fiet
De candelabro magna lucerna tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='45'&gt;&lt;/span&gt;XLV. Pila paganica==
&lt;poem&gt;
Haec quae difficili turget paganica pluma,
Folle minus laxast et minus arta pila.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='46'&gt;&lt;/span&gt;XLVI. Pila trigonalis==
&lt;poem&gt;
Si me nobilibus scis expulsare sinistris,
Sum tua. Tu nescis? rustice, redde pilam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='47'&gt;&lt;/span&gt;XLVII. Follis==
&lt;poem&gt;
Ite procul, iuvenes: mitis mihi convenit aetas:
Folle decet pueros ludere, folle senes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='48'&gt;&lt;/span&gt;XLVIII. Harpasta==
&lt;poem&gt;
Haec rapit Antaei velox in pulvere draucus,
Grandia qui vano colla labore facit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='49'&gt;&lt;/span&gt;XLIX. Halteres==
&lt;poem&gt;
Quid pereunt stulto fortes haltere lacerti?
Exercet melius vinea fossa viros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='50'&gt;&lt;/span&gt;L. Galericulum==
&lt;poem&gt;
Ne lutet inmundum nitidos ceroma capillos,
Hac poteris madidas condere pelle comas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='51'&gt;&lt;/span&gt;LI. Strigiles==
&lt;poem&gt;
Pergamon has misit. Curvo destringere ferro:
Non tam saepe teret lintea fullo tibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='52'&gt;&lt;/span&gt;LII. Gutus corneus==
&lt;poem&gt;
Gestavit modo fronte me iuvencus:
Verum rhinocerota me putabas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='53'&gt;&lt;/span&gt;LIII. Rhinoceros==
&lt;poem&gt;
Nuper in Ausonia domini spectatus harena
Hic erit ille tibi, cui pila taurus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='54'&gt;&lt;/span&gt;LIV. Crepitacillum==
&lt;poem&gt;
Si quis plorator collo tibi vernula pendet,
Haec quatiat tenera garrula sistra manu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='55'&gt;&lt;/span&gt;LV. Flagellum==
&lt;poem&gt;
Proficies nihil hoc, caedas licet usque, flagello,
Si tibi purpureo de grege currit equus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='56'&gt;&lt;/span&gt;LVI. Dentifricium==
&lt;poem&gt;
Quid mecum est tibi? me puella sumat:
Emptos non soleo polire dentes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='57'&gt;&lt;/span&gt;LVII. Myrobalanum==
&lt;poem&gt;
Quod nec Vergilius nec carmine dicit Homerus,
Hoc ex unguento constat et ex balano.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='58'&gt;&lt;/span&gt;LVIII. Aphronitrum==
&lt;poem&gt;
Rusticus es? nescis, quid Graeco nomine dicar:
Spuma vocor nitri. Graecus es? aphronitrum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='59'&gt;&lt;/span&gt;LIX. Opobalsama==
&lt;poem&gt;
Balsama me capiunt, haec sunt unguenta virorum:
Delicias Cosmi vos redolete, nurus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='60'&gt;&lt;/span&gt;LX. Lomentum==
&lt;poem&gt;
Gratum munus erit scisso nec inutile ventri,
Si clara Stephani balnea luce petes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='61'&gt;&lt;/span&gt;LXI. Lanterna cornea==
&lt;poem&gt;
Dux lanterna viae clusis feror aurea flammis,
Et tuta est gremio parva lucerna meo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='62'&gt;&lt;/span&gt;LXII. Lanterna de vesica==
&lt;poem&gt;
Cornea si non sum, numquid sum fuscior? aut me
Vesicam, contra qui venit, esse putat?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='63'&gt;&lt;/span&gt;LXIII. Tibiae==
&lt;poem&gt;
Ebria nos madidis rumpit tibicina buccis:
Saepe duas pariter, saepe monaulon habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='64'&gt;&lt;/span&gt;LXIV. Fistula==
&lt;poem&gt;
Quid me conpactam ceris et harundine rides?
Quae primum structa est fistula talis erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='65'&gt;&lt;/span&gt;LXV. Soleae lanatae==
&lt;poem&gt;
Defuerit si forte puer soleasque libebit
Sumere, pro puero pes erit ipse sibi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='66'&gt;&lt;/span&gt;LXVI. Mamillare==
&lt;poem&gt;
Taurino poteras pectus constringere tergo:
Nam pellis mammas non capit ista tuas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='67'&gt;&lt;/span&gt;LXVII. Muscarium pavoninum==
&lt;poem&gt;
Lambere quae turpes prohibet tua prandia muscas,
Alitis eximiae cauda superba fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='68'&gt;&lt;/span&gt;LXVIII. Muscarium bubulum==
&lt;poem&gt;
Sordida si flavo fuerit tibi pulvere vestis,
Colligat hunc tenui verbere cauda levis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='69'&gt;&lt;/span&gt;LXIX. Copta Rhodiaca==
&lt;poem&gt;
Peccantis famuli pugno ne percute dentes:
Clara Rhodos coptam quam tibi misit edat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='70'&gt;&lt;/span&gt;LXX. Priapus siligineus==
&lt;poem&gt;
Si vis esse satur, nostrum potes esse Priapum:
Ipsa licet rodas inguina, purus eris.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='71'&gt;&lt;/span&gt;LXXI. Porcus==
&lt;poem&gt;
Iste tibi faciet bona Saturnalia porcus,
Inter spumantes ilice pastus apros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='72'&gt;&lt;/span&gt;LXXII. Botulus==
&lt;poem&gt;
Qui venit botulus mediae tibi tempore brumae,
Saturni septem venerat ante dies.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='73'&gt;&lt;/span&gt;LXXIII. Psittacus==
&lt;poem&gt;
Psittacus a vobis aliorum nomina discam:
Hoc didici per me dicere &amp;7caesar have&amp;.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='74'&gt;&lt;/span&gt;LXXIV. Corvus==
&lt;poem&gt;
Corve salutator, quare fellator haberis?
In caput intravit mentula nulla tuum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='75'&gt;&lt;/span&gt;LXXV. Luscinia==
&lt;poem&gt;
Flet Philomela nefas incesti Tereos, et quae
Muta puella fuit, garrula fertur avis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='76'&gt;&lt;/span&gt;LXXVI. Pica==
&lt;poem&gt;
Pica loquax certa dominum te voce saluto:
Si me non videas, esse negabis avem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='77'&gt;&lt;/span&gt;LXXVII. Cavea eborea==
&lt;poem&gt;
Si tibi talis erit, qualem dilecta Catullo
Lesbia plorabat, hic habitare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='78'&gt;&lt;/span&gt;LXXVIII. Narthecium==
&lt;poem&gt;
Artis ebur medicae narthecia cernis: habebis
Munera, quae cuperet Paccius esse sua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='79'&gt;&lt;/span&gt;LXXIX. Flagra==
&lt;poem&gt;
Ludite lascivi, sed tantum ludite, servi:
Haec signata mihi quinque diebus erunt.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='80'&gt;&lt;/span&gt;LXXX. Ferulae==
&lt;poem&gt;
Invisae nimium pueris grataeque magistris,
Clara Prometheo munere ligna sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='81'&gt;&lt;/span&gt;LXXXI. Pera==
&lt;poem&gt;
Ne mendica ferat barbati prandia nudi
Dormiat et tetrico cum cane, pera rogat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='82'&gt;&lt;/span&gt;LXXXII. Scopae==
&lt;poem&gt;
In pretio scopas testatur palma fuisse.
Otia sed scopis nunc analecta dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='83'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIII. Scalptorium eboreum==
&lt;poem&gt;
Defendet manus haec scapulas mordente molesto
Pulice, vel si quid pulice sordidius.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='84'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIV. Manuale==
&lt;poem&gt;
Ne toga barbatos faciat vel paenula libros,
Haec abies chartis tempora longa dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='85'&gt;&lt;/span&gt;LXXXV. Lectus pavoninus==
&lt;poem&gt;
Nomina dat spondae pictis pulcherrima pinnis
Nunc Iunonis avis, sed prius Argus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='86'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVI. Ephippium==
&lt;poem&gt;
Stragula succincti venator sume veredi:
Nam solet a nudo surgere ficus equo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='87'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVII. Stibadia==
&lt;poem&gt;
Accipe lunata scriptum testudine sigma.
Octo capit; veniat quisquis amicus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='88'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVIII. Gustatorium==
&lt;poem&gt;
Femineam nobis cherson si credis inesse,
Deciperis: pelagi mascula praeda sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='89'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIX. Mensa citrea==
&lt;poem&gt;
Accipe felices, Atlantica munera, silvas:
Aurea qui dederit dona, minora dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='90'&gt;&lt;/span&gt;XC. Mensa acerna==
&lt;poem&gt;
Non sum crispa quidem nec silvae filia Maurae,
Sed norunt lautas et mea ligna dapes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='91'&gt;&lt;/span&gt;XCI. Dentes eborei==
&lt;poem&gt;
Grandia taurorum portant qui corpora, quaeris,
An Libycas possint sustinuisse trabes?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='92'&gt;&lt;/span&gt;XCII. Quinquepedal==
&lt;poem&gt;
Puncta notis ilex et acuta cuspide clusa
Saepe redemptoris prodere furta solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='93'&gt;&lt;/span&gt;XCIII. Pocula archetypa==
&lt;poem&gt;
Non est ista recens nec nostri gloria caeli:
Primus in his Mentor, dum facit illa, bibit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='94'&gt;&lt;/span&gt;XCIV. Calices audaces==
&lt;poem&gt;
Nos sumus audacis plebeia toreumata vitri,
Nostra neque ardenti gemma feritur aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='95'&gt;&lt;/span&gt;XCV. Phiala aurea caelata==
&lt;poem&gt;
Quamvis Callaïco rubeam generosa metallo,
Glorior arte magis: nam Myos iste labor.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='96'&gt;&lt;/span&gt;XCVI. Calices Vatinii==
&lt;poem&gt;
Vilia sutoris calicem monimenta Vatini
Accipe; sed nasus longior ille fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='97'&gt;&lt;/span&gt;XCVII. Lances chrysendetae==
&lt;poem&gt;
Grandia ne viola parvo chrysendeta mullo:
Ut minimum, libras debet habere duas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='98'&gt;&lt;/span&gt;XCVIII. Vasa Arretina==
&lt;poem&gt;
Arretina nimis ne spernas vasa monemus:
Lautus erat Tuscis Porsena fictilibus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='99'&gt;&lt;/span&gt;XCIX. Bascauda==
&lt;poem&gt;
Barbara de pictis veni bascauda Britannis;
Sed me iam mavolt dicere Roma suam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='100'&gt;&lt;/span&gt;C. Panaca==
&lt;poem&gt;
Si non ignotast docti tibi terra Catulli,
Potasti testa Raetica vina mea.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='101'&gt;&lt;/span&gt;CI. Boletaria==
&lt;poem&gt;
Cum mihi boleti dederint tam nobile nomen,
Prototomis - pudet heu! - servio coliculis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='102'&gt;&lt;/span&gt;CII. Calices Surrentini==
&lt;poem&gt;
Accipe non vili calices de pulvere natos,
Sed Surrentinae leve toreuma rotae.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='103'&gt;&lt;/span&gt;CIII. Colum nivarium==
&lt;poem&gt;
Setinos, moneo, nostra nive frange trientes:
Pauperiore mero tingere lina potes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='104'&gt;&lt;/span&gt;CIV. Saccus nivarius==
&lt;poem&gt;
Attenuare nives norunt et lintea nostra:
Frigidior colo non salit unda tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='105'&gt;&lt;/span&gt;CV. Urceoli ministratorii==
&lt;poem&gt;
Frigida non deerit, non deerit calda petenti.
Sed tu morosa ludere parce siti.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='106'&gt;&lt;/span&gt;CVI. Urceus fictilis==
&lt;poem&gt;
Hic tibi donatur pansa ruber urceus ansa.
Stoicus hoc gelidam Fronto petebat aquam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='107'&gt;&lt;/span&gt;CVII. Calathi==
&lt;poem&gt;
Nos Satyri, nos Bacchus amat, nos ebria tigris,
Perfusos domini lambere docta pedes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='108'&gt;&lt;/span&gt;CVIII. Calices Saguntini==
&lt;poem&gt;
Quae non sollicitus teneat servetque minister,
Sume Saguntino pocula facta luto.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='109'&gt;&lt;/span&gt;CIX. Calices gemmati==
&lt;poem&gt;
Gemmatum Scythicis ut luceat ignibus aurum,
Aspice. Quot digitos exuit iste calix!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='110'&gt;&lt;/span&gt;CX. Ampulla potoria==
&lt;poem&gt;
Hac licet in gemma, servat quae nomina Cosmi,
Luxuriose, bibas, si foliata sitis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='111'&gt;&lt;/span&gt;CXI. Crystallina==
&lt;poem&gt;
Frangere dum metuis, franges crystallina: peccant
Securae nimium sollicitaeque manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='112'&gt;&lt;/span&gt;CXII. Nimbus vitreus==
&lt;poem&gt;
A Iove qui veniet, miscenda ad pocula largas
Fundet nimbus aquas: hic tibi vina dabit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='113'&gt;&lt;/span&gt;CXIII. Murrina==
&lt;poem&gt;
Si caldum potas, ardenti murra Falerno
Convenit et melior fit sapor inde mero.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='114'&gt;&lt;/span&gt;CXIV. Patella Cumana==
&lt;poem&gt;
Hanc tibi Cumano rubicundam pulvere testam
Municipem misit casta Sibylla suam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='115'&gt;&lt;/span&gt;CXV. Calices vitrei==
&lt;poem&gt;
Aspicis ingenium Nili: quibus addere plura
Dum cupit, a quotiens perdidit auctor opus!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='116'&gt;&lt;/span&gt;CXVI. Lagona nivaria==
&lt;poem&gt;
Spoletina bibis vel Marsis condita cellis:
Quo tibi decoctae nobile frigus aquae?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='117'&gt;&lt;/span&gt;CXVII. Idem==
&lt;poem&gt;
Non potare nivem, sed aquam potare recentem
De nive commenta est ingeniosa sitis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='118'&gt;&lt;/span&gt;CXVIII. Idem==
&lt;poem&gt;
Massiliae fumos miscere nivalibus undis
Parce, puer, constet ne tibi pluris aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='119'&gt;&lt;/span&gt;CXIX. Matella fictilis==
&lt;poem&gt;
Dum poscor crepitu digitorum et verna moratur,
O quotiens paelex culcita facta mea est!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='120'&gt;&lt;/span&gt;CXX. Ligula argentea==
&lt;poem&gt;
Quamvis me ligulam dicant equitesque patresque,
Dicor ab indoctis lingula grammaticis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='121'&gt;&lt;/span&gt;CXXI. Coclearia==
&lt;poem&gt;
Sum cocleis habilis, sed nec minus utilis ovis.
Numquid scis, potius cur cocleare vocer?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='122'&gt;&lt;/span&gt;CXXII. Anuli==
&lt;poem&gt;
Ante frequens, sed nunc rarus nos donat amicus.
Felix, cui comes est non alienus eques.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='123'&gt;&lt;/span&gt;CXXIII. Dactyliotheca==
&lt;poem&gt;
Saepe gravis digitis elabitur anulus unctis,
Tuta mea fiet sed tua gemma fide.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='124'&gt;&lt;/span&gt;CXXIV. Toga==
&lt;poem&gt;
Romanos rerum dominos gentemque togatam
Ille facit, magno qui dedit astra patri.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='125'&gt;&lt;/span&gt;CXXV. Idem==
&lt;poem&gt;
Si matutinos facilest tibi perdere somnos,
Attrita veniet sportula saepe toga.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='126'&gt;&lt;/span&gt;CXXVI. Endromis==
&lt;poem&gt;
Pauperis est munus, sed non est pauperis usus:
Hanc tibi pro laena mittimus endromida.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='127'&gt;&lt;/span&gt;CXXVII. Canusinae fuscae==
&lt;poem&gt;
Haec tibi turbato Canusina simillima mulso
Munus erit. Gaude: non cito fiet anus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='128'&gt;&lt;/span&gt;CXXVIII. Bardocucullus==
&lt;poem&gt;
Gallia Santonico vestit te bardocucullo.
Cercopithecorum paenula nuper erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='129'&gt;&lt;/span&gt;CXXIX. Canusinae rufae==
&lt;poem&gt;
Roma magis fuscis vestitur, Gallia rufis,
Et placet hic pueris militibusque colos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='130'&gt;&lt;/span&gt;CXXX. Paenula scortea==
&lt;poem&gt;
Ingrediare viam caelo licet usque sereno,
Ad subitas numquam scortea desit aquas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='131'&gt;&lt;/span&gt;CXXXI. Lacernae coccineae==
&lt;poem&gt;
Si veneto prasinove faves, quid coccina sumes?
Ne fias ista transfuga sorte, vide.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='132'&gt;&lt;/span&gt;CXXXII. Pilleum==
&lt;poem&gt;
Si possem, totas cuperem misisse lacernas:
Nunc tantum capiti munera mitto tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='133'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIII. Lacernae Baeticae==
&lt;poem&gt;
Non est lana mihi mendax, nec mutor aheno.
Sic placeant Tyriae: me mea tinxit ovis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='134'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIV. Fascia pectoralis==
&lt;poem&gt;
Fascia, crescentes dominae compesce papillas,
Ut sit quod capiat nostra tegatque manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='135'&gt;&lt;/span&gt;CXXXV. Lacernae albae==
&lt;poem&gt;
Amphitheatrali nos commendamus ab usu,
Cum teget algentes alba lacerna togas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='136'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVI. Cenatoria==
&lt;poem&gt;
Nec fora sunt nobis nec sunt vadimonia nota:
Hoc opus est, pictis accubuisse toris.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='137'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVII. Focale==
&lt;poem&gt;
Si recitaturus dedero tibi forte libellum,
Hoc focale tuas adserat auriculas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='138'&gt;&lt;/span&gt;CXXXVIII. Laena==
&lt;poem&gt;
Tempore brumali non multum levia prosunt:
Calfaciunt villi pallia vestra mei.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='139'&gt;&lt;/span&gt;CXXXIX. Mantele==
&lt;poem&gt;
Nobilius villosa tegant tibi lintea citrum:
Orbibus in nostris circulus esse potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='140'&gt;&lt;/span&gt;CXL. Cuculli Liburnici==
&lt;poem&gt;
Iungere nescisti nobis, o stulte, lacernas:
Indueras albas, exue callaïnas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='141'&gt;&lt;/span&gt;CXLI. Udones Cilicii==
&lt;poem&gt;
Non hos lana dedit, sed olentis barba mariti:
Cinyphio poterit planta latere sinu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='142'&gt;&lt;/span&gt;CXLII. Synthesis==
&lt;poem&gt;
Dum toga per quinas gaudet requiescere luces,
Hos poteris cultus sumere iure tuo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='143'&gt;&lt;/span&gt;CXLIII. Tunicae Patavinae==
&lt;poem&gt;
Vellera consumunt Patavinae multa trilices,
Et pingues tunicas serra secare potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='144'&gt;&lt;/span&gt;CXLIV. Spongia==
&lt;poem&gt;
Haec tibi sorte datur tergendis spongia mensis
Utilis, expresso cum levis imbre tumet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='145'&gt;&lt;/span&gt;CXLV. Paenula gausapina==
&lt;poem&gt;
Is mihi candor inest, villorum gratia tanta,
Ut me vel media sumere messe velis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='146'&gt;&lt;/span&gt;CXLVI. Cervical==
&lt;poem&gt;
Tingue caput Cosmi folio, cervical olebit:
Perdidit unguentum cum coma, pluma tenet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='147'&gt;&lt;/span&gt;CXLVII. Cubicularia gausapina==
&lt;poem&gt;
Stragula purpureis lucent villosa tapetis.
Quid prodest, si te congelat uxor anus?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='148'&gt;&lt;/span&gt;CXLVIII. Lodices==
&lt;poem&gt;
Nudo stragula ne toro paterent,
Iunctae nos tibi venimus sorores.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='149'&gt;&lt;/span&gt;CXLIX. Amictorium==
&lt;poem&gt;
Mammosas metuo; tenerae me trade puellae,
Ut possint niveo pectore lina frui.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='150'&gt;&lt;/span&gt;CL. Cubicularia polymita==
&lt;poem&gt;
Haec tibi Memphitis tellus dat munera: victa est
Pectine Niliaco iam Babylonos acus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='151'&gt;&lt;/span&gt;CLI. Zona==
&lt;poem&gt;
Longa satis nunc sum; dulci sed pondere venter
Si tumeat, fiam tunc tibi zona brevis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='152'&gt;&lt;/span&gt;CLII. Gausapum quadratum==
&lt;poem&gt;
Lodices mittet docti tibi terra Catulli:
Nos Helicaonia de regione sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='153'&gt;&lt;/span&gt;CLIII. Semicinctium==
&lt;poem&gt;
Det tunicam locuples: ego te praecingere possum.
Essem si locuples, munus utrumque darem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='154'&gt;&lt;/span&gt;CLIV. Lanae amethystinae==
&lt;poem&gt;
Ebria Sidoniae cum sim de sanguine conchae,
Non video, quare sobria lana vocer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='155'&gt;&lt;/span&gt;CLV. Lanae albae==
&lt;poem&gt;
Velleribus primis Apulia, Parma secundis
Nobilis; Altinum tertia laudat ovis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='156'&gt;&lt;/span&gt;CLVI. Lanae Tyriae==
&lt;poem&gt;
Nos Lacedaemoniae pastor donavit amicae:
Deterior Ledae purpura matris erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='157'&gt;&lt;/span&gt;CLVII. Lanae Pollentinae==
&lt;poem&gt;
Non tantum pullo lugentes vellere lanas,
Sed solet et calices haec dare terra suos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='158'&gt;&lt;/span&gt;CLVIII. Idem==
&lt;poem&gt;
Lana quidem tristis, sed tonsis nata ministris,
Quales non primo de grege mensa citat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='159'&gt;&lt;/span&gt;CLIX. Tomentum Leuconicum==
&lt;poem&gt;
Oppressae nimium vicina est fascia plumae?
Vellera Leuconicis accipe rasa sagis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='160'&gt;&lt;/span&gt;CLX. Tomentum Circense==
&lt;poem&gt;
Tomentum concisa palus Circense vocatur.
Haec pro Leuconico stramina pauper emit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='161'&gt;&lt;/span&gt;CLXI. Pluma==
&lt;poem&gt;
Lassus Amyclaea poteris requiescere pluma,
Interior cycni quam tibi lana dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='162'&gt;&lt;/span&gt;CLXII. Faenum==
&lt;poem&gt;
Fraudata tumeat fragilis tibi culcita mula.
Non venit ad duros pallida cura toros.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='163'&gt;&lt;/span&gt;CLXIII. Tintinabulum==
&lt;poem&gt;
Redde pilam: sonat aes thermarum. Ludere pergis?
Virgine vis sola lotus abire domum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='164'&gt;&lt;/span&gt;CLXIV. Discus==
&lt;poem&gt;
Splendida cum volitant Spartani pondera disci,
Este procul, pueri: sit semel ille nocens.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='165'&gt;&lt;/span&gt;CLXV. Cithara==
&lt;poem&gt;
Reddidit Eurydicen vati: sed perdidit ipse,
Dum sibi non credit nec patienter amat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='166'&gt;&lt;/span&gt;CLXVI. Idem==
&lt;poem&gt;
De Pompeiano saepe est eiecta theatro
Quae duxit silvas detinuitque feras.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='167'&gt;&lt;/span&gt;CLXVII. Plectrum==
&lt;poem&gt;
Fervida ne trito tibi pollice pusula surgat,
Exornent docilem candida plectra lyram.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='168'&gt;&lt;/span&gt;CLXVIII. Trochus==
&lt;poem&gt;
Inducenda rota est: das nobis utile munus:
Iste trochus pueris, at mihi cantus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='169'&gt;&lt;/span&gt;CLXIX. Idem==
&lt;poem&gt;
Garrulus in laxo cur anulus orbe vagatur?
Cedat ut argutis obvia turba trochis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='170'&gt;&lt;/span&gt;CLXX. Signum Victoriae aureum==
&lt;poem&gt;
Haec illi sine sorte datur, cui nomina Rhenus
Vera dedit. Deciens adde Falerna, puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='171'&gt;&lt;/span&gt;CLXXI. {{graeca|''Βρούτον παιδίον''}} fictile==
&lt;poem&gt;
Gloria tam parvi non est obscura sigilli:
Istius pueri Brutus amator erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='172'&gt;&lt;/span&gt;CLXXII. Sauroctonos Corinthius==
&lt;poem&gt;
Ad te reptanti, puer insidiose, lacertae
Parce: cupit digitis illa perire tuis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='173'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIII. Hyacinthus in tabula pictus==
&lt;poem&gt;
Flectit ab inviso morientia lumina disco
Oebalius, Phoebi culpa dolorque, puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='174'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIV. Hermaphroditus marmoreus==
&lt;poem&gt;
Masculus intravit fontis, emersit utrumque:
Pars est una patris, cetera matris habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='175'&gt;&lt;/span&gt;CLXXV. Danae picta==
&lt;poem&gt;
Cur a te pretium Danae, regnator Olympi,
Accepit, gratis si tibi Leda dedit?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='176'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVI. Persona Germana==
&lt;poem&gt;
Sum figuli lusus russi persona Batavi.
Quae tu derides, haec timet ora puer.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='177'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVII. Hercules Corinthius==
&lt;poem&gt;
Elidit geminos infans nec respicit anguis.
Iam poterat teneras hydra timere manus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='178'&gt;&lt;/span&gt;CLXXVIII. Hercules fictilis==
&lt;poem&gt;
Sum fragilis: sed tu, moneo, ne sperne sigillum:
Non pudet Alciden nomen habere meum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='179'&gt;&lt;/span&gt;CLXXIX. Minerva argentea==
&lt;poem&gt;
Dic mihi, virgo ferox, cum sit tibi cassis et hasta,
Quare non habeas aegida. 'Caesar habet.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='180'&gt;&lt;/span&gt;CLXXX. Europe picta==
&lt;poem&gt;
Mutari melius tauro, pater optime divum,
Tunc poteras, Io cum tibi vacca fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='181'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXI. Leandros marmoreus==
&lt;poem&gt;
Clamabat tumidis audax Leandros in undis:
'Mergite me, fluctus, cum rediturus ero.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='182'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXII. Sigillum gibberi fictile==
&lt;poem&gt;
Ebrius haec fecit terris, puto, monstra Prometheus:
Saturnalicio lusit et ipse luto.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='183'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIII. Homeri Batrachomachia==
&lt;poem&gt;
Perlege Maeonio cantatas carmine ranas
Et frontem nugis solvere disce meis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='184'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIV. Homerus in pugillaribus membraneis==
&lt;poem&gt;
Ilias et Priami regnis inimicus Ulixes
Multiplici pariter condita pelle latent.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='185'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXV. Vergili Culex==
&lt;poem&gt;
Accipe facundi Culicem, studiose, Maronis,
Ne nucibus positis &amp;7arma virumque&amp; legas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='186'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVI. Vergilius in membranis==
&lt;poem&gt;
Quam brevis inmensum cepit membrana Maronem!
Ipsius vultus prima tabella gerit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='187'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVII. {{graeca|''Μενάνδρου Θαΐς''}}==
&lt;poem&gt;
Hac primum iuvenum lascivos lusit amores;
Nec Glycera pueri, Thais amica fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='188'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXVIII. Cicero in membranis==
&lt;poem&gt;
Si comes ista tibi fuerit membrana, putato
Carpere te longas cum Cicerone vias.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='189'&gt;&lt;/span&gt;CLXXXIX. Monobyblos Properti==
&lt;poem&gt;
Cynthia - facundi carmen iuvenale Properti -
Accepit famam, non minus ipsa dedit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='190'&gt;&lt;/span&gt;CXC. Titus Livius in membranis==
&lt;poem&gt;
Pellibus exiguis artatur Livius ingens,
Quem mea non totum bibliotheca capit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='191'&gt;&lt;/span&gt;CXCI. Sallustius==
&lt;poem&gt;
Hic erit, ut perhibent doctorum corda virorum,
Primus Romana Crispus in historia.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='192'&gt;&lt;/span&gt;CXCII. Ovidi Metamorphosis in membranis==
&lt;poem&gt;
Haec tibi, multiplici quae structa est massa tabella,
Carmina Nasonis quinque decemque gerit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='193'&gt;&lt;/span&gt;CXCIII. Tibullus==
&lt;poem&gt;
Ussit amatorem Nemesis lasciva Tibullum,
In tota iuvit quem nihil esse domo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='194'&gt;&lt;/span&gt;CXCIV. Lucanus==
&lt;poem&gt;
Sunt quidam, qui me dicant non esse poetam:
Sed qui me vendit bybliopola putat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='195'&gt;&lt;/span&gt;CXCV. Catullus==
&lt;poem&gt;
Tantum magna suo debet Verona Catullo,
Quantum parva suo Mantua Vergilio.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='196'&gt;&lt;/span&gt;CXCVI. Calvi de aquae frigidae usu==
&lt;poem&gt;
Haec tibi quae fontes et aquarum nomina dicit,
Ipsa suas melius charta natabat aquas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='197'&gt;&lt;/span&gt;CXCVII. Mulae pumilae==
&lt;poem&gt;
His tibi de mulis non est metuenda ruina:
Altius in terra paene sedere soles.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='198'&gt;&lt;/span&gt;CXCVIII. Catella Gallicana==
&lt;poem&gt;
Delicias parvae si vis audire catellae,
Narranti brevis est pagina tota mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='199'&gt;&lt;/span&gt;CXCIX. Asturco==
&lt;poem&gt;
Hic brevis ad numeros rapidum qui colligit unguem,
Venit ab auriferis gentibus Astur equus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='200'&gt;&lt;/span&gt;CC. Canis vertragus==
&lt;poem&gt;
Non sibi, sed domino venatur vertragus acer,
Inlaesum leporem qui tibi dente feret.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='201'&gt;&lt;/span&gt;CCI. Palaestrita==
&lt;poem&gt;
Non amo quod vincat, sed quod succumbere novit
Et didicit melius {{graeca|''τήν ἐπικλίνοπάλην''}}.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='202'&gt;&lt;/span&gt;CCII. Simius==
&lt;poem&gt;
Callidus emissas eludere simius hastas,
Si mihi cauda foret, cercopithecus eram.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='203'&gt;&lt;/span&gt;CCIII. Puella Gaditana==
&lt;poem&gt;
Tam tremulum crisat, tam blandum prurit, ut ipsum
Masturbatorem fecerit Hippolytum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='204'&gt;&lt;/span&gt;CCIV. Cymbala==
&lt;poem&gt;
Aera Celaenaeos lugentia matris amores
Esuriens Gallus vendere saepe solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='205'&gt;&lt;/span&gt;CCV. Puer==
&lt;poem&gt;
Sit nobis aetate puer, non pumice levis,
Propter quem placeat nulla puella mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='206'&gt;&lt;/span&gt;CCVI. Cestos==
&lt;poem&gt;
Collo necte, puer, meros amores,
Ceston de Veneris sinu calentem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='207'&gt;&lt;/span&gt;CCVII. Idem==
&lt;poem&gt;
Sume Cytheriaco medicatum nectare ceston:
Ussit amatorem balteus iste Iovem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='208'&gt;&lt;/span&gt;CCVIII. Notarius==
&lt;poem&gt;
Currant verba licet, manus est velocior illis:
Nondum lingua suum, dextra peregit opus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='209'&gt;&lt;/span&gt;CCIX. Concha==
&lt;poem&gt;
Levis ab aequorea cortex Mareotica concha
Fiat: inoffensa curret harundo via.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='210'&gt;&lt;/span&gt;CCX. Morio==
&lt;poem&gt;
Non mendax stupor est, nec fingitur arte dolosa.
Quisquis plus iusto non sapit, ille sapit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='211'&gt;&lt;/span&gt;CCXI. Caput vervecinum==
&lt;poem&gt;
Mollia Phrixei secuisti colla mariti.
Hoc meruit tunicam qui tibi, saeve, dedit?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='212'&gt;&lt;/span&gt;CCXII. Pumilus==
&lt;poem&gt;
Si solum spectes hominis caput, Hectora credas:
Si stantem videas, Astyanacta putes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='213'&gt;&lt;/span&gt;CCXIII. Parma==
&lt;poem&gt;
Haec, quae saepe solet vinci, quae vincere raro,
Parma tibi, scutum pumilionis erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='214'&gt;&lt;/span&gt;CCXIV. Comoedi pueri==
&lt;poem&gt;
Non erit in turba quisquam {{graeca|''Μισούμενος''}} ista:
Sed poterit quivis esse {{graeca|''Δὶς ἐξαπατῶν''}}.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='215'&gt;&lt;/span&gt;CCXV. Fibula==
&lt;poem&gt;
Dic mihi simpliciter, comoedis et citharoedis,
Fibula, quid praestas? 'Carius ut futuant.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='216'&gt;&lt;/span&gt;CCXVI. Auceps==
&lt;poem&gt;
Non tantum calamis, sed cantu fallitur ales,
Callida dum tacita crescit harundo manu.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='217'&gt;&lt;/span&gt;CCXVII. Accipiter==
&lt;poem&gt;
Praedo fuit volucrum: famulus nunc aucupis idem
Decipit et captas non sibi maeret aves.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='218'&gt;&lt;/span&gt;CCXVIII. Obsonator==
&lt;poem&gt;
Dic quotus et quanti cupias cenare, nec unum
Addideris verbum: cena parata tibi est.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='219'&gt;&lt;/span&gt;CCXIX. Cor bubulum==
&lt;poem&gt;
Pauper causidicus nullos referentia nummos
Carmina cum scribas, accipe cor, quod habes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='220'&gt;&lt;/span&gt;CCXX. Cocus==
&lt;poem&gt;
Non satis est ars sola coco: servire palatum
Nolo: cocus domini debet habere gulam.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='221'&gt;&lt;/span&gt;CCXXI. Craticula cum veribus==
&lt;poem&gt;
Rara tibi curva craticula sudet ofella;
Spumeus in longa cuspide fumet aper.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='222'&gt;&lt;/span&gt;CCXXII. Pistor dulciarius==
&lt;poem&gt;
Mille tibi dulces operum manus ista figuras
Extruet: huic uni parca laborat apis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='223'&gt;&lt;/span&gt;CCXXIII. Adipata==
&lt;poem&gt;
Surgite: iam vendit pueris ientacula pistor
Cristataeque sonant undique lucis aves.
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;{{finis}}
{{Liber
|Ante = Liber XIII (Xenia)
|AnteNomen = Epigrammaton libri XII/Liber XIII
}}</text>
      <sha1>8ctlugf75irqhovir1k0fgrk9b5kkre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1919</id>
    <revision>
      <id>282789</id>
      <parentid>270285</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19058" sha1="bmuztuz8g7zdujn1tg3fj0uqr40nruv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Valerius Martialis
|OperaeTitulus= Xenia
|OperaeWikiPagina= Xenia (Epigrammaton liber XIII)
|Annus= c. anno 80 p.Ch.n.
|SubTitulus= ''sive'' epigrammaton liber XIII
|Genera=Epigrammata
}}__NOTOC__
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante = Liber XII
|AnteNomen = Epigrammata (Martialis)/Liber XII
|Post= Liber XIV (Apophoreta)
|PostNomen = Apophoreta
}}

==&lt;span id='1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.==
&lt;poem&gt;
Ne toga cordylis et paenula desit olivis
Aut inopem metuat sordida blatta famem,
Perdite Niliacas, Musae, mea damna, papyros:
Postulat, ecce, novos ebria bruma sales.

Non mea magnanimo depugnat tessera telo,{{r|1.5|5}}
Senio nec nostrum cum cane quassat ebur:
Haec mihi charta nuces, haec est mihi charta fritillus:
Alea nec damnum nec facit ista lucrum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.==
&lt;poem&gt;
Nasutus sis usque licet, sis denique nasus,
Quantum noluerat ferre rogatus Atlans,
Et possis ipsum tu deridere Latinum:
Non potes in nugas dicere plura meas,

Ipse ego quam dixi. Quid dentem dente iuvabit{{r|2.5|5}}
Rodere? carne opus est, si satur esse velis.
Ne perdas operam: qui se mirantur, in illos
Virus habe, nos haec novimus esse nihil.
Non tamen hoc nimium nihil est, si candidus aure,

Nec matutina si mihi fronte venis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='3.0'&gt;&lt;/span&gt;III.==
&lt;poem&gt;
Omnis in hoc gracili ‘Xeniorum’ turba libello
Constabit nummis quattuor empta tibi.
Quattuor est nimium? poterit constare duobus,
Et faciet lucrum bybliopola Tryphon.

Haec licet hospitibus pro munere disticha mittas,{{r|3.5|5}}
Si tibi tam rarus, quam mihi, nummus erit.
Addita per titulos sua nomina rebus habebis:
Praetereas, si quid non facit ad stomachum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='4'&gt;&lt;/span&gt;IV. Tus==
&lt;poem&gt;
Serus ut aetheriae Germanicus imperet aulae
Utque diu terris, da pia tura Iovi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='5'&gt;&lt;/span&gt;V. Piper==
&lt;poem&gt;
Cerea quae patulo lucet ficedula lumbo,
Cum tibi sorte datur, si sapis, adde piper.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='6'&gt;&lt;/span&gt;VI. Alica==
&lt;poem&gt;
Nos alicam, poterit mulsum tibi mittere dives.
Si tibi noluerit mittere dives, emes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='7'&gt;&lt;/span&gt;VII. Faba==
&lt;poem&gt;
Si spumet rubra conchis tibi pallida testa,
Lautorum cenis saepe negare potes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='8'&gt;&lt;/span&gt;VIII. Far==
&lt;poem&gt;
Inbue plebeias Clusinis pultibus ollas,
Ut satur in vacuis dulcia musta bibas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='9'&gt;&lt;/span&gt;IX. Lens==
&lt;poem&gt;
Accipe Niliacam, Pelusia munera, lentem:
Vilior est alica, carior illa faba.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='10'&gt;&lt;/span&gt;X. Simila==
&lt;poem&gt;
Nec dotes similae possis numerare nec usus,
Pistori totiens cum sit et apta coco.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='11'&gt;&lt;/span&gt;XI. Hordeum==
&lt;poem&gt;
Mulio quod non det tacituris, accipe, mulis.
Haec ego coponi, non tibi dona dedi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='12'&gt;&lt;/span&gt;XII. Frumentum==
&lt;poem&gt;
Tercentum Libyci modios de messe coloni
Sume, suburbanus ne moriatur ager.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='13'&gt;&lt;/span&gt;XIII. Betae==
&lt;poem&gt;
Ut sapiant fatuae, fabrorum prandia, betae,
O quam saepe petet vina piperque cocus!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='14'&gt;&lt;/span&gt;XIV. Lactucae==
&lt;poem&gt;
Cludere quae cenas lactuca solebat avorum,
Dic mihi, cur nostras inchoat illa dapes?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='15'&gt;&lt;/span&gt;XV. Ligna acapna==
&lt;poem&gt;
Si vicina tibi Nomento rura coluntur,
Ad villam moneo, rustice, ligna feras.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='16'&gt;&lt;/span&gt;XVI. Rapa==
&lt;poem&gt;
Haec tibi brumali gaudentia frigore rapa
Quae damus, in caelo Romulus esse solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='17'&gt;&lt;/span&gt;XVII. Fascis coliculi==
&lt;poem&gt;
Ne tibi pallentes moveant fastidia caules,
Nitrata viridis brassica fiat aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='18'&gt;&lt;/span&gt;XVIII. Porri sectivi==
&lt;poem&gt;
Fila Tarentini graviter redolentia porri
Edisti quotiens, oscula clusa dato.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='19'&gt;&lt;/span&gt;XIX. Porri capitati==
&lt;poem&gt;
Mittit praecipuos nemoralis Aricia porros:
In niveo virides stipite cerne comas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='20'&gt;&lt;/span&gt;XX. Napi==
&lt;poem&gt;
Hos Amiternus ager felicibus educat hortis:
Nursinas poteris parcius esse pilas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='21'&gt;&lt;/span&gt;XXI. Asparagi==
&lt;poem&gt;
Mollis in aequorea quae crevit spina Ravenna,
Non erit incultis gratior asparagis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='22'&gt;&lt;/span&gt;XXII. Uvae duracinae==
&lt;poem&gt;
Non habilis cyathis et inutilis uva Lyaeo,
Sed non potanti me tibi nectar ero.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='23'&gt;&lt;/span&gt;XXIII. Ficus Chiae==
&lt;poem&gt;
Chia seni similis Baccho, quem Setia misit,
Ipsa merum secum portat et ipsa salem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='24'&gt;&lt;/span&gt;XXIV. Cydonea==
&lt;poem&gt;
Si tibi Cecropio saturata Cydonea melle
Ponentur, dicas: 'Haec melimela placent.'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='25'&gt;&lt;/span&gt;XXV. Nuces pineae==
&lt;poem&gt;
Poma sumus Cybeles: procul hinc discede, viator,
Ne cadat in miserum nostra ruina caput.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='26'&gt;&lt;/span&gt;XXVI. Sorba==
&lt;poem&gt;
Sorba sumus, molles nimium tendentia ventres:
Aptius haec puero, quam tibi, poma dabis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='27'&gt;&lt;/span&gt;XXVII. Petalium caryotarum==
&lt;poem&gt;
Aurea porrigitur Iani caryota Kalendis;
Sed tamen hoc munus pauperis esse solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='28'&gt;&lt;/span&gt;XXVIII. Vas cottanorum==
&lt;poem&gt;
Haec tibi quae torta venerunt condita meta,
Si maiora forent cottana, ficus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='29'&gt;&lt;/span&gt;XXIX. Vas Damascenorum==
&lt;poem&gt;
Pruna peregrinae carie rugosa senectae
Sume: solent duri solvere ventris onus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='30'&gt;&lt;/span&gt;XXX. Caseus Lunensis==
&lt;poem&gt;
Caseus Etruscae signatus imagine Lunae
Praestabit pueris prandia mille tuis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='31'&gt;&lt;/span&gt;XXXI. Caseus Vestinus==
&lt;poem&gt;
Si sine carne voles ientacula sumere frugi,
Haec tibi Vestino de grege massa venit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='32'&gt;&lt;/span&gt;XXXII. Caseus fumosus==
&lt;poem&gt;
Non quemcumque focum nec fumum caseus omnem,
Sed Velabrensem qui bibit, ille sapit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='33'&gt;&lt;/span&gt;XXXIII. Casei Trebulani==
&lt;poem&gt;
Trebula nos genuit; commendat gratia duplex,
Sive levi flamma, sive domamur aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='34'&gt;&lt;/span&gt;XXXIV. Bulbi==
&lt;poem&gt;
Cum sit anus coniunx et sint tibi mortua membra,
Nil aliud bulbis quam satur esse potes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='35'&gt;&lt;/span&gt;XXXV. Lucanicae==
&lt;poem&gt;
Filia Picenae venio Lucanica porcae:
Pultibus hinc niveis grata corona datur.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='36'&gt;&lt;/span&gt;XXXVI. Cistella olivarum==
&lt;poem&gt;
Haec, quae Picenis venit subducta trapetis,
Inchoat atque eadem finit oliva dapes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='37'&gt;&lt;/span&gt;XXXVII. Mala citrea==
&lt;poem&gt;
Aut Corcyraei sunt haec de frondibus horti,
Aut haec Massyli poma draconis erant.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='38'&gt;&lt;/span&gt;XXXVIII. Colustrum==
&lt;poem&gt;
Subripuit pastor quae nondum stantibus haedis
De primo matrum lacte colustra damus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='39'&gt;&lt;/span&gt;XXXIX. Haedus==
&lt;poem&gt;
Lascivum pecus et viridi non utile Baccho
Det poenas; nocuit iam tener ille deo.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='40'&gt;&lt;/span&gt;XL. Ova==
&lt;poem&gt;
Candida si croceos circumfluit unda vitellos,
Hesperius scombri temperet ova liquor.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='41'&gt;&lt;/span&gt;XLI. Porcellus lactans==
&lt;poem&gt;
Lacte mero pastum pigrae mihi matris alumnum
Ponat, et Aetolo de sue dives edat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='42'&gt;&lt;/span&gt;XLII. Apyrina et tubures==
&lt;poem&gt;
Non tibi de Libycis tubures et apyrina ramis,
De Nomentanis sed damus arboribus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='43'&gt;&lt;/span&gt;XLIII. Idem==
&lt;poem&gt;
Lecta suburbanis mittuntur apyrina ramis
Et vernae tubures. Quid tibi cum Libycis?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='44'&gt;&lt;/span&gt;XLIV. Sumen==
&lt;poem&gt;
Esse putes nondum sumen: sic ubere largo
Et fluit et vivo lacte papilla tumet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='45'&gt;&lt;/span&gt;XLV. Pulli gallinacei==
&lt;poem&gt;
Si Libycae nobis volucres et Phasides essent,
Acciperes, at nunc accipe chortis aves.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='46'&gt;&lt;/span&gt;XLVI. Persica praecocia==
&lt;poem&gt;
Vilia maternis fueramus Persica ramis:
Nunc in adoptivis Persica cara sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='47'&gt;&lt;/span&gt;XLVII. Panes Picentini==
&lt;poem&gt;
Picentina Ceres niveo sic nectare crescit,
Ut levis accepta spongia turget aqua.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='48'&gt;&lt;/span&gt;XLVIII. Boleti==
&lt;poem&gt;
Argentum atque aurum facilest laenamque togamque
Mittere: boletos mittere difficilest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='49'&gt;&lt;/span&gt;XLIX. Ficedulae==
&lt;poem&gt;
Cum me ficus alat, cum pascar dulcibus uvis,
Cur potius nomen non dedit uva mihi?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='50'&gt;&lt;/span&gt;L. Terrae tubera==
&lt;poem&gt;
Rumpimus altricem tenero quae vertice terram
Tubera, boletis poma secunda sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='51'&gt;&lt;/span&gt;LI. Turdorum decuria==
&lt;poem&gt;
Texta rosis fortasse tibi vel divite nardo,
At mihi de turdis facta corona placet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='52'&gt;&lt;/span&gt;LII. Anates==
&lt;poem&gt;
Tota quidem ponatur anas; sed pectore tantum
Et cervice sapit: cetera redde coco.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='53'&gt;&lt;/span&gt;LIII. Turtures==
&lt;poem&gt;
Cum pinguis mihi turtur erit, lactuca valebis:
Et cocleas tibi habe. Perdere nolo famem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='54'&gt;&lt;/span&gt;LIV. Perna==
&lt;poem&gt;
Cerretana mihi fiat vel missa licebit
De Menapis: lauti de petasone vorent.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='55'&gt;&lt;/span&gt;LV. Petaso==
&lt;poem&gt;
Musteus est: propera, caros nec differ amicos.
Nam mihi cum vetulo sit petasone nihil.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='56'&gt;&lt;/span&gt;LVI. Volva==
&lt;poem&gt;
Te fortasse magis capiat de virgine porca;
Me materna gravi de sue volva capit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='57'&gt;&lt;/span&gt;LVII. Colocasia==
&lt;poem&gt;
Niliacum ridebis holus lanasque sequaces,
Inproba cum morsu fila manuque trahes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='58'&gt;&lt;/span&gt;LVIII. Iecur anserinum==
&lt;poem&gt;
Aspice, quam tumeat magno iecur ansere maius!
Miratus dices: 'Hoc, rogo, crevit ubi?'
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='59'&gt;&lt;/span&gt;LIX. Glires==
&lt;poem&gt;
Tota mihi dormitur hiems et pinguior illo
Tempore sum, quo me nil nisi somnus alit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='60'&gt;&lt;/span&gt;LX. Cuniculi==
&lt;poem&gt;
Gaudet in effossis habitare cuniculus antris.
Monstravit tacitas hostibus ille vias.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='61'&gt;&lt;/span&gt;LXI. Attagenae==
&lt;poem&gt;
Inter sapores fertur alitum primus
Ionicarum gustus attagenarum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='62'&gt;&lt;/span&gt;LXII. Gallinae altiles==
&lt;poem&gt;
Pascitur et dulci facilis gallina farina,
Pascitur et tenebris. Ingeniosa gula est.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='63'&gt;&lt;/span&gt;LXIII. Capones==
&lt;poem&gt;
Ne nimis exhausto macresceret inguine gallus,
Amisit testes. Nunc mihi gallus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='64'&gt;&lt;/span&gt;LXIV. Idem==
&lt;poem&gt;
Succumbit sterili frustra gallina marito.
Hunc matris Cybeles esse decebat avem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='65'&gt;&lt;/span&gt;LXV. Perdices==
&lt;poem&gt;
Ponitur Ausoniis avis haec rarissima mensis:
Hanc in piscina ludere saepe soles.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='66'&gt;&lt;/span&gt;LXVI. Columbini==
&lt;poem&gt;
Ne violes teneras periuro dente columbas,
Tradita si Gnidiae sunt tibi sacra deae.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='67'&gt;&lt;/span&gt;LXVII. Palumbi==
&lt;poem&gt;
Inguina torquati tardant hebetantque palumbi:
Non edat hanc volucrem qui cupit esse salax.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='68'&gt;&lt;/span&gt;LXVIII. Galbuli==
&lt;poem&gt;
Galbina decipitur calamis et retibus ales,
Turget adhuc viridi cum rudis uva mero.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='69'&gt;&lt;/span&gt;LXIX. Cattae==
&lt;poem&gt;
Pannonicas nobis numquam dedit Umbria cattas:
Mavult haec dominae mittere dona Pudens.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='70'&gt;&lt;/span&gt;LXX. Pavones==
&lt;poem&gt;
Miraris, quotiens gemmantis explicat alas,
Et potes hunc saevo tradere, dure, coco?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='71'&gt;&lt;/span&gt;LXXI. Phoenicopteri==
&lt;poem&gt;
Dat mihi pinna rubens nomen, sed lingua gulosis
Nostra sapit. Quid si garrula lingua foret?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='72'&gt;&lt;/span&gt;LXXII. Phasianae==
&lt;poem&gt;
Argoa primum sum transportata carina:
Ante mihi notum nil nisi Phasis erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='73'&gt;&lt;/span&gt;LXXIII. Numidicae==
&lt;poem&gt;
Ansere Romano quamvis satur Hannibal esset,
Ipse suas numquam barbarus edit aves.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='74'&gt;&lt;/span&gt;LXXIV. Anseres==
&lt;poem&gt;
Haec servavit avis Tarpei templa Tonantis.
Miraris? Nondum fecerat illa deus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='75'&gt;&lt;/span&gt;LXXV. Grues==
&lt;poem&gt;
Turbabis versus nec littera tota volabit,
Unam perdideris si Palamedis avem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='76'&gt;&lt;/span&gt;LXXVI. Rusticulae==
&lt;poem&gt;
Rustica sim an perdix, quid refert, si sapor idem est?
Carior est perdix. Sic sapit illa magis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='77'&gt;&lt;/span&gt;LXXVII. Cycni==
&lt;poem&gt;
Dulcia defecta modulatur carmina lingua
Cantator cycnus funeris ipse sui.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='78'&gt;&lt;/span&gt;LXXVIII. Porphyriones==
&lt;poem&gt;
Nomen habet magni volucris tam parva gigantis?
Et nomen prasini Porphyrionis habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='79'&gt;&lt;/span&gt;LXXIX. Mulli vivi==
&lt;poem&gt;
Spirat in advecto, sed iam piger, aequore mullus;
Languescit. Vivum da mare: fortis erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='80'&gt;&lt;/span&gt;LXXX. Muraenae==
&lt;poem&gt;
Quae natat in Siculo grandis muraena profundo,
Non valet exustam mergere sole cutem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='81'&gt;&lt;/span&gt;LXXXI. Rhombi==
&lt;poem&gt;
Quamvis lata gerat patella rhombum,
Rhombus latior est tamen patella.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='82'&gt;&lt;/span&gt;LXXXII. Ostrea==
&lt;poem&gt;
Ebria Baiano veni modo concha Lucrino:
Nobile nunc sitio luxuriosa garum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='83'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIII. Squillae==
&lt;poem&gt;
Caeruleus nos Liris amat, quem silva Maricae
Protegit: hinc squillae maxima turba sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='84'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIV. Scarus==
&lt;poem&gt;
Hic scarus, aequoreis qui venit adesus ab undis,
Visceribus bonus est, cetera vile sapit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='85'&gt;&lt;/span&gt;LXXXV. Coracinus==
&lt;poem&gt;
Princeps Niliaci raperis, coracine, macelli:
Pellaeae prior est gloria nulla gulae.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='86'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVI. Echini==
&lt;poem&gt;
Iste licet digitos testudine pungat acuta,
Cortice deposita mollis echinus erit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='87'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVII. Murices==
&lt;poem&gt;
Sanguine de nostro tinctas, ingrate, lacernas
Induis, et non est hoc satis, esca sumus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='88'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVIII. Gobii==
&lt;poem&gt;
In Venetis sint lauta licet convivia terris,
Principium cenae gobius esse solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='89'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIX. Lupus==
&lt;poem&gt;
Laneus Euganei lupus excipit ora Timavi,
Aequoreo dulces cum sale pastus aquas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='90'&gt;&lt;/span&gt;XC. Aurata==
&lt;poem&gt;
Non omnis laudes pretiumque aurata meretur,
Sed cui solus erit concha Lucrina cibus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='91'&gt;&lt;/span&gt;XCI. Acipensis==
&lt;poem&gt;
Ad Palatinas acipensem mittite mensas:
Ambrosias ornent munera rara dapes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='92'&gt;&lt;/span&gt;XCII. Lepores==
&lt;poem&gt;
Inter aves turdus, si quid me iudice certum est,
Inter quadripedes mattea prima lepus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='93'&gt;&lt;/span&gt;XCIII. Aper==
&lt;poem&gt;
Qui Diomedeis metuendus saetiger agris
Aetola cecidit cuspide, talis erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='94'&gt;&lt;/span&gt;XCIV. Dammae==
&lt;poem&gt;
Dente timetur aper, defendunt cornua cervum:
Inbelles dammae quid, nisi praeda, sumus?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='95'&gt;&lt;/span&gt;XCV. Oryx==
&lt;poem&gt;
Matutinarum non ultima praeda ferarum
Saevos oryx constat quot mihi morte canum!
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='96'&gt;&lt;/span&gt;XCVI. Cervus==
&lt;poem&gt;
Hic erat ille tuo domitus, Cyparisse, capistro.
An magis iste tuus, Silvia, cervus erat?
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='97'&gt;&lt;/span&gt;XCVII. Lalisio==
&lt;poem&gt;
Dum tener est onager solaque lalisio matre
Pascitur, hoc infans, sed breve nomen habet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='98'&gt;&lt;/span&gt;XCVIII. Caprea==
&lt;poem&gt;
Pendentem summa capream de rupe videbis
Casuram speres; despicit illa canes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='99'&gt;&lt;/span&gt;XCIX. Dorcas==
&lt;poem&gt;
Delicium parvo donabis dorcada nato:
Iactatis solet hanc mittere turba togis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='100'&gt;&lt;/span&gt;C. Onager==
&lt;poem&gt;
Pulcher adest onager: mitti venatio debet
Dentis Erythraei: iam removete sinus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='101'&gt;&lt;/span&gt;CI. Oleum Venafrum==
&lt;poem&gt;
Hoc tibi Campani sudavit baca Venafri:
Unguentum quotiens sumis, et istud olet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='102'&gt;&lt;/span&gt;CII. Garum sociorum==
&lt;poem&gt;
Expirantis adhuc scombri de sanguine primo
Accipe fastosum, munera cara, garum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='103'&gt;&lt;/span&gt;CIII. Amphora muriae==
&lt;poem&gt;
Antipolitani, fateor, sum filia thynni:
Essem si scombri, non tibi missa forem.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='104'&gt;&lt;/span&gt;CIV. Mel Atticum==
&lt;poem&gt;
Hoc tibi Thesei populatrix misit Hymetti
Pallados a silvis nobile nectar apis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='105'&gt;&lt;/span&gt;CV. Favi Siculi==
&lt;poem&gt;
Cum dederis Siculos mediae de collibus Hyblae,
Cecropios dicas tu licet esse favos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='106'&gt;&lt;/span&gt;CVI. Passum==
&lt;poem&gt;
Gnosia Minoae genuit vindemia Cretae
Hoc tibi, quod mulsum pauperis esse solet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='107'&gt;&lt;/span&gt;CVII. Picatum==
&lt;poem&gt;
Haec de vitifera venisse picata Vienna
Ne dubites, misit Romulus ipse mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='108'&gt;&lt;/span&gt;CVIII. Mulsum==
&lt;poem&gt;
Attica nectareum turbatis mella Falernum.
Misceri decet hoc a Ganymede merum.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='109'&gt;&lt;/span&gt;CIX. Albanum==
&lt;poem&gt;
Hoc de Caesareis mitis vindemia cellis
Misit, Iuleo quae sibi monte placet.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='110'&gt;&lt;/span&gt;CX. Surrentinum==
&lt;poem&gt;
Surrentina bibis? nec murrina picta nec aurum
Sume: dabunt calices haec tibi vina suos.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='111'&gt;&lt;/span&gt;CXI. Falernum==
&lt;poem&gt;
De Sinuessanis venerunt Massica prelis:
Condita quo quaeris consule? Nullus erat.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='112'&gt;&lt;/span&gt;CXII. Setinum==
&lt;poem&gt;
Pendula Pomptinos quae spectat Setia campos,
Exigua vetulos misit ab urbe cados.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='113'&gt;&lt;/span&gt;CXIII. Fundanum==
&lt;poem&gt;
Haec Fundana tulit felix autumnus Opimi.
Expressit mustum consul et ipse bibit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='114'&gt;&lt;/span&gt;CXIV. Trifolinum==
&lt;poem&gt;
Non sum de primo, fateor, Trifolina Lyaeo,
Inter vina tamen septima vitis ero.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='115'&gt;&lt;/span&gt;CXV. Caecubum==
&lt;poem&gt;
Caecuba Fundanis generosa cocuntur Amyclis,
Vitis et in media nata palude viret.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='116'&gt;&lt;/span&gt;CXVI. Signinum==
&lt;poem&gt;
Potabis liquidum Signina morantia ventrem?
Ne nimium sistant, sit tibi parca sitis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='117'&gt;&lt;/span&gt;CXVII. Mamertinum==
&lt;poem&gt;
Amphora Nestorea tibi Mamertina senecta
Si detur, quodvis nomen habere potest.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='118'&gt;&lt;/span&gt;CXVIII. Tarraconense==
&lt;poem&gt;
Tarraco, Campano tantum cessura Lyaeo,
Haec genuit Tuscis aemula vina cadis.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='119'&gt;&lt;/span&gt;CXIX. Nomentanum==
&lt;poem&gt;
Nomentana meum tibi dat vindemia Bacchum:
Si te Quintus amat, commodiora bibes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='120'&gt;&lt;/span&gt;CXX. Spoletinum==
&lt;poem&gt;
De Spoletinis quae sunt cariosa lagonis
Malueris, quam si musta Falerna bibas.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='121'&gt;&lt;/span&gt;CXXI. Paelignum==
&lt;poem&gt;
Marsica Paeligni mittunt turbata coloni:
Non tu, libertus sed bibat illa tuus.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='122'&gt;&lt;/span&gt;CXXII. Acetum==
&lt;poem&gt;
Amphora Niliaci non sit tibi vilis aceti:
Esset cum vinum, vilior illa fuit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='123'&gt;&lt;/span&gt;CXXIII. Massilitanum==
&lt;poem&gt;
Cum tua centenos expunget sportula civis,
Fumea Massiliae ponere vina potes.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='124'&gt;&lt;/span&gt;CXXIV. Caeretanum==
&lt;poem&gt;
Caeretana Nepos ponat, Setina putabis.
Non ponit turbae, cum tribus illa bibit.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='125'&gt;&lt;/span&gt;CXXV. Tarentinum==
&lt;poem&gt;
Nobilis et lanis et felix vitibus Aulon
Det pretiosa tibi vellera, vina mihi.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='126'&gt;&lt;/span&gt;CXXVI. Unguentum==
&lt;poem&gt;
Unguentum heredi numquam nec vina relinquas.
Ille habeat nummos, haec tibi tota dato.
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='127'&gt;&lt;/span&gt;CXXVII. Coronae roseae==
&lt;poem&gt;
Dat festinatas, Caesar, tibi bruma coronas:
Quondam veris erat, nunc tua facta rosa est.
&lt;/poem&gt;

&lt;/div&gt;
{{Liber
|Ante = Liber XII
|AnteNomen = Epigrammaton libri XII/Liber XII
|Post= Liber XIII (Apophoreta)
|PostNomen = Epigrammaton libri XII/Liber XIII
}}{{finis}}</text>
      <sha1>bmuztuz8g7zdujn1tg3fj0uqr40nruv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ab urbe condita/Liber V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2230</id>
    <revision>
      <id>282812</id>
      <parentid>276214</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* XXXI. */</comment>
      <origin>282812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124376" sha1="1x70blih7mfp21k9y22kqqykshnyiwy" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Titus Livius
|OperaeTitulus=Ab urbe condita
|OperaeWikiPagina=Ab urbe condita
|Annus=
|SubTitulus=Liber V&lt;br&gt;a.U.c. 350–366 (403–387 a.Ch.n.) acta
|Editio=Benjamin Oliver Foster, Ph.D., 1926
|Fons=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0202%3Abook%3D5%3Achapter%3D1 Perseus]
}}
{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=../Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=../Liber VI
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[Ab urbe condita/Liber V#I.|I]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#II.|II]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#III.|III]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#IV.|IV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#V.|V]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#VI.|VI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#VII.|VII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#VIII.|VIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#IX.|IX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#X.|X]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XI.|XI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XII.|XII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XIII.|XIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XIV.|XIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XV.|XV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XVI.|XVI]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber V#XVII.|XVII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XVIII.|XVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XIX.|XIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XX.|XX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXI.|XXI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXII.|XXII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXIII.|XXIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXIV.|XXIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXV.|XXV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXVI.|XXVI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXVII.|XXVII]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber V#XXVIII.|XXVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXIX.|XXIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXX.|XXX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXI.|XXXI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXII.|XXXII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXIII.|XXXIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXIV.|XXXIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXV.|XXXV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXVI.|XXXVI]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXVII.|XXXVII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXVIII.|XXXVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XXXIX.|XXXIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XL.|XL]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLI.|XLI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLII.|XLII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLIII.|XLIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLIV.|XLIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLV.|XLV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLVI.|XLVI]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber V#XLVII.|XLVII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLVIII.|XLVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#XLIX.|XLIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#L.|L]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#LI.|LI]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#LII.|LII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#LIII.|LIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#LIV.|LIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber V#LV.|LV]]
|}
__NOTOC__

&lt;div class=text&gt;
==I.==
{{pn|1.1|1}}Pace alibi parta Romani Veiique in armis erant tanta ira odioque, ut victis finem adesse appareret. Comitia utriusque populi longe diversa ratione facta sunt. {{pn|1.2|2}}Romani auxere tribunorum militum consulari potestate numerum; octo, quot nunquam antea, creati, M'. Aemilius Mamercus iterum L. Valerius Potitus tertium Ap. Claudius Crassus M. Quinctilius Varus L. Iulius Iulus M. Postumius M. Furius Camillus M. {{pn|1.3|3}}Postumius Albinus. Veientes contra taedio annuae ambitionis, quae interdum discordiarum causa erat, regem creavere. Offendit ea res populorum Etruriae animos, non maiore odio regni quam ipsius regis. {{pn|1.4|4}}Gravis iam is antea genti fuerat opibus superbiaque, quia sollemnia ludorum, quos intermitti nefas est, {{pn|1.5|5}}violenter diremisset, cum ob iram repulsae, quod suffragio duodecim populorum alius sacerdos ei praelatus esset, artifices, quorum magna pars ipsius servi erant, ex medio ludicro repente abduxit. {{pn|1.6|6}}Gens itaque ante omnes alias eo magis dedita religionibus, quod excelleret arte colendi eas, auxilium Veientibus negandum donec sub rege essent decrevit; {{pn|1.7|7}}cuius decreti suppressa fama est Veiis propter metum regis, qui a quo tale quid dictum referretur, pro seditionis eum principe, non vani sermonis auctore habebat. {{pn|1.8|8}}Romanis etsi quietae res ex Etruria nuntiabantur, tamen quia omnibus conciliis eam rem agitari adferebatur, {{pn|1.9|9}}ita muniebant ut ancipitia munimenta essent: alia in urbem et contra oppidanorum eruptiones versa, aliis frons in Etruriam spectans, auxiliis si qua forte inde venirent obstruebatur.

==II.==
{{pn|2.1|1}}Cum spes maior imperatoribus Romanis in obsidione quam in oppugnatione esset, hibernacula etiam, res nova militi Romano, aedificari coepta, consiliumque erat hiemando continuare bellum. {{pn|2.2|2}}Quod postquam tribunis plebis, iam diu nullam novandi res causam invenientibus, Romam est allatum, in contionem prosiliunt, sollicitant plebis animos, {{pn|2.3|3}}hoc illud esse dictitantes quod aera militibus sint constituta; nec se fefellisse id donum inimicorum veneno inlitum fore. {{pn|2.4|4}}Venisse libertatem plebis; remotam in perpetuum et ablegatam ab urbe et ab re publica iuventutem iam ne hiemi quidem aut tempori anni cedere ac domos ac res invisere suas. {{pn|2.5|5}}Quam putarent continuatae militiae causam esse? nullam profecto aliam inventuros quam ne quid per frequentiam iuvenum eorum in quibus vires omnes plebis essent agi de commodis eorum posset. {{pn|2.6|6}}Vexari praeterea et subigi multo acrius quam Veientes; quippe illos hiemem sub tectis suis agere, {{pn|2.7|7}}egregiis muris situque naturali urbem tutantes, militem Romanum in opere ac labore nivibus pruinisque obrutum sub pellibus durare ne hiemis quidem spatio, quae omnium bellorum terra marique sit quies, arma deponentem. {{pn|2.8|8}}Hoc neque reges neque ante tribuniciam potestatem creatam superbos illos consules neque triste dictatoris imperium neque inportunos decemviros iniunxisse servitutis, ut perennem militiam facerent. Quidnam illi consules dictatoresve facturi essent, qui consularem imaginem tam saevam ac trucem fecerint? sed id accidere haud immerito. Non fuisse ne in octo quidem tribunis militum locum ulli plebeio. {{pn|2.10|10}}Antea trina loca cum contentione summa patricios explere solitos: nunc iam octoiuges ad imperia obtinenda ire, et ne in turba quidem haerere plebeium quemquam qui, {{pn|2.11|11}}si nihil aliud, admoneat collegas liberos et cives eorum, non servos, militare, quos hieme saltem in domos ac tecta {{pn|2.12|12}}reduci oporteat et aliquo tempore anni parentes liberosque ac coniuges invisere et usurpare libertatem et creare magistratus. {{pn|2.13|13}}Haec taliaque vociferantes adversarium haud imparem nacti sunt Ap. Claudium, relictum a collegis ad tribunicias seditiones comprimendas, virum inbutum iam ab iuventa certaminibus plebeiis, {{pn|2.14|14}}quem auctorem aliquot annis ante fuisse memoratum est per collegarum intercessionem tribuniciae potestatis dissolvendae.

==III.==
{{pn|3.1|1}}Is tum iam non promptus ingenio tantum sed usu etiam exercitatus, talem orationem habuit: “si unquam dubitatum est, {{pn|3.2|2}}Quirites, utrum tribuni plebis vestra an sua causa seditionum semper auctores fuerint, id ego hoc anno desisse dubitari certum habeo; {{pn|3.3|3}}et cum laetor tandem longi erroris vobis finem factum esse, tum, quod secundis potissimum vestris rebus hic error est sublatus, et vobis et propter vos rei publicae gratulor. {{pn|3.4|4}}An est quisquam qui dubitet nullis iniuriis vestris, si quae forte aliquando fuerunt, unquam aeque quam munere patrum in plebem, cum aera militantibus constituta sunt, tribunos plebis offensos ac concitatos esse? {{pn|3.5|5}}quid illos aliud aut tum timuisse creditis aut hodie turbare velle nisi concordiam ordinum, quam dissolvendae maxime tribuniciae potestatis rentur esse? {{pn|3.6|6}}sic hercule tamquam artifices improbi opus quaerunt; quippe semper aegri aliquid esse in re publica volunt, ut sit ad cuius curationem a vobis adhibeantur. {{pn|3.7|7}}Utrum enim defenditis an impugnatis plebem? utrum militantium adversarii estis an causam agitis? nisi forte hoc dicitis: Quidquid patres faciunt displicet, sive illud pro plebe sive contra plebem est, {{pn|3.8|8}}et quemadmodum servis suis vetant domini quicquam rei cum alienis hominibus esse pariterque in iis beneficio ac maleficio abstineri aequum censent, sic vos interdicitis patribus commercio plebis, ne nos comitate ac munificentia nostra provocemus plebem nec plebs nobis dicto audiens atque oboediens sit. {{pn|3.9|9}}Quanto tandem, si quicquam in vobis, non dico civilis, sed humani esset, favere vos magis et quantum in vobis esset indulgere potius comitati patrum atque obsequio plebis oportuit? {{pn|3.10|10}}quae si perpetua concordia sit, quis non spondere ausit maximum hoc imperium inter finitimos brevi futurum esse?

==IV.==
{{pn|4.1|1}}“Atqui ego, quam hoc consilium collegarum meorum, quo abducere infecta re a Veiis exercitum noluerunt, non utile solum sed etiam necessarium fuerit, postea disseram: nunc de ipsa condicione dicere militantium libet; {{pn|4.2|2}}quam orationem non apud vos solum sed etiam in castris si habeatur, ipso exercitu disceptante aequam arbitror videri posse. In qua si mihi ipsi nihil quod dicerem in mentem venire posset, adversariorum certe orationibus contentus essem. {{pn|4.3|3}}Negabant nuper danda esse aera militibus, quia nunquam data essent. Quonam modo igitur nunc indignari possunt, quibus aliquid novi adiectum commodi sit, eis laborem etiam novum pro portione iniungi? {{pn|4.4|4}}nusquam nec opera sine: emolumento nec emolumentum ferme sine impensa opera est. Labor voluptasque, dissimillima natura, societate quadam inter se naturali sunt iuncta. {{pn|4.5|5}}Moleste antea ferebat miles se suo sumptu operam rei publicae praebere; gaudebat idem partem anni se agrum suum colere, quaerere unde domi militiaeque se ac suos tueri posset: {{pn|4.6|6}}gaudet nunc fructui sibi rem publicam esse et laetus stipendium accipit; aequo igitur animo patiatur se ab domo ac re familiari, cui gravis impensa non est, paulo diutius abesse. {{pn|4.7|7}}An si ad calculos eum res publica vocet, non merito dicat: 'annua aera habes, annuam operam ede; an tu aequum censes militia semestri solidum te stipendium accipere?' {{pn|4.8|8}}invitus in hac parte orationis, Quirites, moror; sic enim agere debent qui mercennario milite utuntur; nos tamquam cum civibus agere volumus agique tamquam cum patria nobiscum aequum censemus. {{pn|4.9|9}}Aut non suscipi bellum oportuit aut geri pro dignitate populi Romani et perfici quam primum oportet. {{pn|4.10|10}}Perficietur autem si urgemus obsessos, si non ante abscedimus quam spei nostrae finem captis Veiis imposuerimus. Si hercules nulla alia causa, ipsa indignitas perseverantiam imponere debuit. {{pn|4.11|11}}Decem quondam annos urbs oppugnata est ob unam mulierem ab universa Graecia, quam procul ab domo? {{pn|4.12|12}}quot terras, quot maria distans? nos intra vicesimum lapidem in conspectu prope urbis nostrae annuam oppugnationem perferre piget? scilicet quia levis causa belli est nec satis quicquam iusti doloris est quod nos ad perseverandum stimulet. Septiens rebellarunt; {{pn|4.13|13}}in pace nunquam fida fuerunt; agros nostros miliens depopulati sunt; Fidenates deficere a nobis coegerunt; colonos nostros ibi interfecerunt; {{pn|4.14|14}}auctores fuere contra ius caedis impiae legatorum nostrorum; Etruriam omnem adversus nos concitare voluerunt hodieque id moliuntur; res repetentes legatos nostros haud procul afuit quin violarent.

==V.==
{{pn|5.1|1}}“Cum his molliter et per dilationes bellum geri oportet? si nos tam iustum odium nihil movet, ne illa quidem, oro vos, movent? {{pn|5.2|2}}operibus ingentibus saepta urbs est, quibus intra muros coercetur hostis; agrum non coluit, et culta evastata sunt bello; {{pn|5.3|3}}si reducimus exercitum, quis est qui dubitet illos non a cupiditate solum ulciscendi, sed etiam necessitate imposita ex alieno praedandi, cum sua amiserint, agrum nostrum invasuros? non differimus igitur bellum isto consilio, sed intra fines nostros accipimus. Quid? {{pn|5.4|4}}illud quod proprie ad milites pertinet, quibus boni tribuni plebis tum stipendium extorquere voluerunt, nunc consultum repente volunt, quale est? vallum fossamque, {{pn|5.5|5}}ingentis utrumque operis, per tantum spatii duxerunt: castella primo pauca, postea &amp; exercitu aucto creberrima fecerunt; munitiones non in urbem modo sed in Etruriam etiam spectantes, si qua inde auxilia veniant, {{pn|5.6|6}}opposuere; quid turres, quid vineas testudinesque et alium oppugnandarum urbium apparatum loquar? cum tantum laboris exhaustum sit et ad finem iam operis tandem perventum, relinquendane haec censetis, ut ad aestatem rursus novus de integro his instituendis exsudetur labor? {{pn|5.7|7}}quanto est minus operae tueri facta et instare ac perseverare defungique cura? brevis enim. Profecto res est, si uno tenore peragitur nec ipsi per intermissiones has intervallaque lentiorem spem nostram facimus. {{pn|5.8|8}}Loquor de operae et de temporis iactura. Quid? Periculi, quod differendo bello adimus, num oblivisci nos haec tam crebra Etruriae concilia de mittendis Veios auxiliis patiuntur? {{pn|5.9|9}}ut nunc res se habet, irati sunt, oderunt, negant missuros; quantum in illis est, capere Veios licet. Quis est qui spondeat eundem, si differtur bellum, {{pn|5.10|10}}animum postea fore, cum si laxamentum dederis, maior frequentiorque legatio itura sit, cum id quod nunc offendit Etruscos, rex creatus Veiis, mutari spatio interposito possit vel consensu civitatis, ut eo reconcilient Etruriae animos, vel ipsius voluntate regis, qui obstare regnum suum saluti civium nolit? {{pn|5.11|11}}videte quot res quam inutiles sequantur illam viam consilii, iactura operum tanto labore factorum, vastatio imminens finium nostrorum, Etruscum bellum pro Veiente concitatum. {{pn|5.12|12}}Haec sunt, tribuni, consilia vestra, non hercule dissimilia ac si quis aegro qui curari se fortiter passus extemplo convalescere possit, cibi gratia praesentis aut potionis longinquum et forsitan insanabilem morbum efficiat.

==VI.==
{{pn|6.1|1}}“Si mediusfidius, ad hoc bellum nihil pertineret, ad disciplinam certe militiae plurimum intererat insuescere militem nostrum non solum parata victoria frui, {{pn|6.2|2}}sed, si etiam res lentior sit, pati taedium et quamvis serae spei exitum exspectare et si non sit aestate perfectum bellum, hiemem opperiri nec, sicut aestivas aves, statim autumno tecta ac recessus circumspicere. {{pn|6.3|3}}Obsecro vos, venandi studium ac voluptas homines per nives ac pruinas in montes silvasque rapit: belli necessitatibus eam patientiam non adhibebimus quam vel lusus ac voluptas elicere solet? {{pn|6.4|4}}adeone effeminata corpora militum nostrorum esse putamus, adeo molles animos, ut hiemem unam durare in castris, abesse ab domo non possint? ut tamquam navale bellum tempestatibus captandis et observando tempore anni gerant, non aestus, non frigora pati possint? {{pn|6.5|5}}erubescant profecto si quis eis haec obiciat, contendantque, et animis et corporibus suis virilem patientiam inesse, et se iuxta hieme atque aestate bella gerere posse nec se patrocinium mollitiae inertiaeque mandasse tribunis, et meminisse hanc ipsam potestatem non in umbra nec in tectis maiores suos creasse. {{pn|6.6|6}}Haec virtute militum vestrorum, haec Romano nomine sunt digna, non Veios tantum nec hoc bellum intueri quod instat, sed famam et ad alia bella et ad ceteros populos in posterum quaerere. {{pn|6.7|7}}An mediocre discrimen opinionis secuturum ex hac re putatis, utrum tandem finitimi populum Romanum eum esse putent cuius si qua urbs primum illum brevissimi temporis sustinuerit impetum, nihil deinde timeat, {{pn|6.8|8}}an hic sit terror nominis nostri ut exercitum Romanum non taedium longinquae oppugnationis, non vis hiemis ab urbe circumsessa semel amovere possit, nec finem ullum alium belli quam victoriam noverit nec impetu potius bella quam perseverantia gerat? {{pn|6.9|9}}quae in omni quidem genere militiae, maxime tamen in obsidendis urbibus necessaria est, quarum plerasque munitionibus ac naturali situ inexpugnabiles fame sitique tempus ipsum vincit atque expugnat, {{pn|6.10|10}}— sicut Veios expugnabit, nisi auxilio hostibus tribuni plebis fuerint, et Romae invenerint praesidia Veientes quae nequiquam in Etruria quaerunt. {{pn|6.11|11}}“An est quicquam quod Veientibus optatum aeque contingere possit quam ut seditionibus primum urbs Romana, deinde velut ex contagione castra impleantur? {{pn|6.12|12}}at hercule apud hostes tanta modestia est ut non obsidionis taedio, non denique regni quicquam apud eos novatum sit, non negata auxilia ab Etruscis inritaverint animos; {{pn|6.13|13}}morietur enim extemplo quicumque erit seditionis auctor, nec cuiquam dicere ea licebit, quae apud vos impune dicuntur. {{pn|6.14|14}}Fustuarium meretur qui signa relinquit aut praesidio decedit: auctores signa relinquendi et deserendi castra non uni aut alteri militi, sed universis exercitibus palam in contione audiuntur; {{pn|6.15|15}}adeo quidquid tribunus plebi loquitur, etsi prodendae patriae dissolvendaeque rei publicae est, adsuestis aequi audire et dulcedine potestatis eius capti quaelibet sub ea scelera latere sinitis. {{pn|6.16|16}}Reliquum est ut quae hic vociferantur, eadem in castris et apud milites agant et exercitus corrumpant ducibusque parere non patiantur, {{pn|6.17|17}}quoniam ea demum Romae libertas est, non senatum, non magistratus, non leges, non mores maiorum, non instituta patrum, non disciplinam vereri militiae.”

==VII.==
{{pn|7.1|1}}Par iam etiam in contionibus erat Appius tribunis plebis, cum subito, unde minime quis crederet, accepta calamitas apud Veios et superiorem Appium in causa et concordiam ordinum maiorem ardoremque ad obsidendos pertinacius Veios fecit. {{pn|7.2|2}}Nam cum agger promotus ad urbem vineaeque tantum non iam iniunctae moenibus essent, dum opera interdiu fiunt intentius quam nocte custodiuntur, patefacta repente porta ingens multitudo facibus maxime armata ignes coniecit, {{pn|7.3|3}}horaeque momento simul aggerem ac vineas, tam longi temporis opus, incendium hausit; multique ibi mortales nequiquam opem ferentes ferro ignique absumpti sunt. {{pn|7.4|4}}Quod ubi Romam est nuntiatum, maestitiam omnibus, senatui curam metumque iniecit, ne tum vero sustineri nec in urbe seditio nec in castris posset et tribuni plebis velut ab se victae rei publicae insultarent, {{pn|7.5|5}}cum repente quibus census equester erat, equi publici non erant adsignati, concilio prius inter sese habito senatum adeunt factaque dicendi potestate equis se suis stipendia facturos promittunt. {{pn|7.6|6}}Quibus cum amplissimis verbis gratiae ab senatu actae essent famaque ea forum atque urbem pervasisset, subito ad curiam concursus fit plebis; {{pn|7.7|7}}pedestris ordinis aiunt nunc esse operam rei publicae extra ordinem polliceri, seu Veios seu quo alio ducere velint; si Veios ducti sint, negant se inde prius quam capta urbe hostium redituros esse. {{pn|7.8|8}}Tum vero iam superfundenti se laetitiae vix temperatum est; non enim, sicut equites, dato magistratibus negotio laudari iussi, {{pn|7.9|9}}neque aut in curiam vocati quibus responsum daretur, aut limine curiae continebatur senatus; sed pro se quisque ex superiore loco ad multitudinem in comitio stantem voce manibusque significare publicam laetitiam, {{pn|7.10|10}}beatam urbem Romanam et invictam et aeternam illa concordia dicere, laudare equites, laudare plebem, diem ipsum laudibus ferre, victam esse fateri comitatem benignitatemque senatus. {{pn|7.11|11}}certatim patribus plebique manare gaudio lacrimae, donec revocatis in curiam patribus senatus consultum factum est ut tribuni militares contione advocata peditibus equitibusque gratias agerent, {{pn|7.12|12}}memorem pietatis eorum erga patriam dicerent senatum fore; placere autem omnibus his voluntariam extra ordinem professis militiam aera procedere; et equiti certus numerus aeris est adsignatus. {{pn|7.13|13}}Tum primum equis suis merere equites coeperunt. Voluntarius ductus exercitus Veios non amissa modo restituit opera, sed nova etiam instituit. Ab urbe commeatus intentiore quam antea subvehi cura, ne quid tam bene merito exercitui ad usum deesset.

==VIII.==
{{pn|8.1|1}}Insequens annus tribunos militum consulari potestate habuit C. Servilium Ahalam tertium Q. Servilium L. Verginium Q. Sulpicium A. Manlium iterum M. {{pn|8.2|2}}Sergium iterum. His tribunis, dum cura omnium in Veiens bellum intenta est, neglectum Anxuri praesidium vacationibus militum et Volscos mercatores volgo receptando proditis repente portarum custodibus oppressum est. {{pn|8.3|3}}Minus militum periit, quia praeter aegros lixarum in modum omnes per agros vicinasque urbes negotiabantur. {{pn|8.4|4}}Nec Veiis melius gesta res, quod tum caput omnium curarum publicarum erat; nam et duces Romani plus inter se irarum quam adversus hostes animi habuerunt, et auctum est bellum adventu repentino Capenatium atque Faliscorum. {{pn|8.5|5}}Hi duo Etruriae populi, quia proximi regione erant, devictis Veiis bello quoque Romano se proximos fore credentes, {{pn|8.6|6}}Falisci propria etiam causa infesti, quod Fidenati bello se iam antea immiscuerant, per legatos ultro citroque missos iure iurando inter se obligati, cum exercitibus necopinato ad Veios accessere. {{pn|8.7|7}}Forte ea regione qua M'. Sergius tribunus militum praeerat castra adorti sunt ingentemque terrorem intulere, quia Etruriam omnem excitam sedibus magna mole adesse Romani crediderant. Eadem opinio Veientes in urbe concitavit. {{pn|8.8|8}}Ita ancipiti proelio castra Romana oppugnabantur; concursantesque cum huc atque illuc signa transferrent, nec Veientem satis cohibere intra munitiones nec suis munimentis arcere vim ac tueri se ab exteriore poterant hoste. {{pn|8.9|9}}Una spes erat si ex maioribus castris subveniretur, ut diversae legiones aliae adversus Capenatem ac Faliscum, aliae contra eruptionem oppidanorum pugnarent; sed castris praeerat Verginius, privatim Sergio invisus infestusque. {{pn|8.10|10}}Is, cum pleraque castella oppugnata, superatas munitiones, utrimque invehi hostem nuntiaretur, in armis milites tenuit, si opus foret auxilio collegam dictitans ad se missurum. {{pn|8.11|11}}Huius adrogantiam pertinacia alterius aequabat, qui, ne quam opem ab inimico videretur petisse, vinci ab hoste quam vincere per civem maluit. {{pn|8.12|12}}Diu in medio caesi milites; postremo desertis munitionibus perpauci in maiora castra, pars maxima atque ipse Sergius Romam pertenderunt. Ubi cum omnem culpam in collegam inclinaret, acciri Verginium ex castris, interea praeesse legatos placuit. {{pn|8.13|13}}Acta deinde in senatu res est certatumque inter collegas maledictis. Pauci rei publicae, plerique huic atque illi, ut quosque studium privatim aut gratia occupaverat, adsunt.

==IX.==
{{pn|9.1|1}}Primores patrum, sive culpa sive infelicitate imperatorum tam ignominiosa clades accepta esset, censuere non exspectandum iustum tempus comitiorum, sed extemplo novos tribunos militum creandos esse, qui kalendis Octobribus magistratum occiperent. {{pn|9.2|2}}In quam sententiam cum pedibus iretur, ceteri tribuni militum nihil contradicere; {{pn|9.3|3}}at enimvero Sergius Verginiusque, propter quos paenitere magistratuum eius anni senatum apparebat, primo deprecari ignominiam, deinde intercedere senatus consulto, negare se ante idus Decembres, sollemnem ineundis magistratibus diem, honore abituros esse. {{pn|9.4|4}}Inter haec tribuni plebis, cum in concordia hominum secundisque rebus civitatis inviti silentium tenuissent, feroces repente minari tribunis militum, nisi in auctoritate senatus essent, se in vincla eos duci iussuros esse. Tum C. Servilius Ahala tribunus militum: {{pn|9.5|5}}“quod ad vos attinet, tribuni plebis, minasque vestras, ne ego libenter experirer quam — non plus in iis iuris quam in vobis animi esset; {{pn|9.6|6}}sed nefas est tendere adversus auctoritatem senatus. Proinde et vos desinite inter nostra certamina locum iniuriae quaerere, et collegae aut facient quod censet senatus, aut, si pertinacius tendent, dictatorem extemplo dicam qui eos abire magistratu cogat.” {{pn|9.7|7}}Cum omnium adsensu comprobata oratio esset gauderentque patres sine tribuniciae potestatis terriculis inventam esse aliam vim maiorem ad coercendos magistratus, {{pn|9.8|8}}victi consensu omnium comitia tribunorum militum habuere qui kalendis Octobribus magistratum occiperent, seque ante eam diem magistratu abdicavere.

==X.==
{{pn|10.1|1}}L. Valerio Potito quartum M. Furio Camillo iterum M'. Aemilio Mamerco tertium Cn. Cornelio Cosso iterum K. Fabio Ambusto L. Iulio Iulo tribunis militum consulari potestate multa domi militiaeque gesta. {{pn|10.2|2}}Nam et bellum multiplex fuit eodem tempore, ad Veios et ad Capenam et ad Falerios et in Volscis, {{pn|10.3|3}}ut Anxur ab hostibus reciperaretur, et. Romae simul dilectu simul tributo conferendo laboratum est, et de tribunis plebi cooptandis contentio fuit, et haud parvum motum duo iudicia eorum qui - paulo ante consulari potestate fuerant excivere. {{pn|10.4|4}}Omnium primum tribunis militum fuit dilectum habere, nec iuniores modo conscripti sed seniores etiam coacti nomina dare ut urbis custodiam agerent. {{pn|10.5|5}}Quantum autem augebatur militum numerus tanto maiore pecunia in stipendium opus erat, eaque tributo conficiebatur invitis conferentibus qui domi remanebant, quia tuentibus urbem opera quoque militari laborandum serviendumque rei publicae erat. {{pn|10.6|6}}Haec, per se gravia, indigniora ut viderentur tribuni plebis seditiosis contionibus faciebant, ideo aera militibus constituta esse arguendo, ut plebis partem militia, partem tributo conficerent. {{pn|10.7|7}}Unum bellum annum iam tertium trahi et consulto male geri ut diutius gerant. In quattuor deinde bella uno dilectu exercitus scriptos et pueros quoque ac senes extractos. {{pn|10.8|8}}Iam non aestatis nec hiemis discrimen esse, ne ulla quies unquam miserae plebi sit, quae nunc etiam vectigalis ad ultimum facta sit, {{pn|10.9|9}}ut cum confecta labore volneribus postremo aetate corpora rettulerint incultaque omnia diutino dominorum desiderio domi invenerint, tributum ex adfecta re familiari pendant aeraque militaria, velut fenore accepta, multiplicia rei publicae reddant. {{pn|10.10|10}}Inter dilectum tributumque et occupatos animos maiorum rerum curis comitiis tribunorum plebis numerus expleri nequiit. {{pn|10.11|11}}Pugnaturn inde in loca vacua ut patricii cooptarentur. Postquam obtineri non poterat, tamen labefactandae legis causa effectum est ut cooptarentur tribuni plebis C. Lacerius et M. Acutius, haud dubie patriciorum opibus.

==XI.==
{{pn|11.1|1}}Fors ita tulit ut eo anno tribunus plebis Cn. Trebonius esset, qui nomini ac familiae debitum praestare videretur Treboniae legis patrocinium. {{pn|11.2|2}}Is quod petissent patres quondam primo incepto repulsi, tandem tribunos militum expugnasse ait vociferans legem Treboniam sublatam et cooptatos tribunos plebis non suffragiis populi sed imperio patriciorum; eo revolvi rem ut aut patricii aut patriciorum adseculae habendi tribuni plebis sint; eripi sacratas leges, {{pn|11.3|3}}extorqueri tribuniciam potestatem; id fraude patriciorum, scelere ac proditione collegarum factum arguere. {{pn|11.4|4}}Cum arderent invidia non patres modo sed etiam tribuni plebis, cooptati pariter et qui cooptaverant, tum ex collegio tres, P. Curatius M. Metilius M. Minucius, trepidi rerum suarum, in Sergium Verginiumque, prioris anni tribunos militares, incurrunt; in eos ab se iram plebis invidiamque die dicta avertunt. {{pn|11.5|5}}Quibus dilectus, quibus tributum, quibus diutina militia longinquitasque belli sit gravis, qui clade accepta ad Veios doleant, qui amissis liberis fratribus, propinquis adfinibus, lugubres domos habeant, his publici privatique doloris exsequendi ius potestatemque ex duobus noxiis capitibus datam ab se memorant. {{pn|11.6|6}}Omnium namque malorum in Sergio Verginioque causas esse; nec id accusatores magis arguere quam fateri reos, qui noxii ambo alter in alterum causam conferant, fugam Sergi Verginius, Sergius proditionem increpans Vergini. {{pn|11.7|7}}Quorum adeo incredibilem amentiam fuisse ut multo veri similius sit compecto eam rem et communi fraude patriciorum actam. {{pn|11.8|8}}Ab his et prius datum locum Veientibus ad incendenda opera belli trahendi causa, et nunc proditum exercitum, tradita Faliscis Romana castra. {{pn|11.9|9}}Omnia fieri ut consenescat ad Veios iuventus nec de agris nec de aliis commodis plebis ferre ad populum tribuni frequentiaque urbana celebrare actiones et resistere conspirationi patriciorum possint. {{pn|11.10|10}}Praeiudicium iam de reis et ab senatu et ab populo Romano et ab ipsorum collegio factum esse; {{pn|11.11|11}}nam — et senatus consulto eos ab re publica remotos esse, et recusantes abdicare se magistratu dictatoris — metu ab collegis coercitos esse, et populum Romanum tribunos creasse qui non idibus Decembribus, die sollemni, sed extemplo kalendis Octobribus magistratum occiperent, quia stare diutius res publica his manentibus in magistratu non posset; {{pn|11.12|12}}et tamen eos, tot iudiciis confossos praedamnatosque venire ad populi iudicium et existimare defunctos se esse satisque poenarum dedisse quod duobus mensibus citius privati facti sint, {{pn|11.13|13}}neque intellegere nocendi sibi diutius tum potestatem ereptam esse, non poenam inrogatam; quippe et collegis abrogatum imperium, qui certe nihil deliquissent. {{pn|11.14|14}}Illos repeterent animos Quirites quos recenti clade accepta habuissent, cum fuga trepidum, plenum volnerum ac pavoris incidentem portis exercitum viderint non fortunam aut quemquam deorum, sed hos duces accusantem. {{pn|11.15|15}}Pro certo se habere neminem in contione stare qui illo die non caput domum fortunasque L. Vergini ac M'. Sergi sit exsecratus detestatusque. {{pn|11.16|16}}Minime convenire quibus iratos quisque deos precatus sit in iis sua potestate, cum liceat et oporteat, non uti. Nunquam deos ipsos admovere nocentibus manus; satis esse si occasione ulciscendi laesos arment.

==XII.==
{{pn|12.1|1}}His orationibus incitata plebs denis milibus aeris gravis reos condemnat, nequiquam Sergio Martem communem belli fortunamque accusante, Verginio deprecante ne infelicior domi quam militiae esset. {{pn|12.2|2}}In hos versa ira populi cooptationis tribunorum fraudisque contra legem Treboniam factae memoriam obscuram fecit. {{pn|12.3|3}}Victores tribuni, ut praesentem mercedem iudicii plebes haberet, legem agrariam promulgant tributumque conferri prohibent, {{pn|12.4|4}}cum tot exercitibus stipendio opus esset resque militiae ita prospere gererentur ut nullo bello veniretur ad exitum spei. Namque Veiis castra quae amissa erant reciperata castellis praesidiisque firmantur; praeerant tribuni militum M'. Aemilius et K. Fabius. {{pn|12.5|5}}A M. Furio in Faliscis, a Cn. Cornelio in Capenate agro hostes nulli extra moenia inventi; praedae actae incendiisque villarum ac frugum vastati fines; oppida nec oppugnata nec obsessa sunt. {{pn|12.6|6}}At in Volscis depopulato agro Anxur nequiquam oppugnatum loco alto situm et, postquam vis inrita erat, vallo fossaque obsideri coeptum. Valerio Potito Volsci provincia evenerat. {{pn|12.7|7}}Hoc statu militarium rerum seditio intestina maiore mole coorta quam bella tractabantur; et cum tributum conferri per tribunos non posset nec stipendium imperatoribus mitteretur aeraque militaria flagitaret miles, haud procul erat quin castra quoque urbanae seditionis contagione turbarentur. {{pn|12.8|8}}Inter has iras plebis in patres cum tribuni plebi nunc illud tempus esse dicerent stabiliendae libertatis et ab Sergiis Verginiisque ad plebeios viros fortes ac strenuos transferendi summi honoris, {{pn|12.9|9}}non tamen ultra processum est quam ut unus ex plebe, usurpandi iuris causa, P. Licinius Calvus tribunus militum consulari potestate crearetur; {{pn|12.10|10}}ceteri patricii creati, P. Manlius L. Titinius P. Maelius L. Furius Medullinus L. Publilius Volscus. {{pn|12.11|11}}Ipsa plebes mirabatur se tantam rem obtinuisse, non is modo qui creatus erat, vir nullis ante honoribus usus, vetus tantum senator et aetate iam gravis; {{pn|12.12|12}}nec satis constat cur primus ac potissimus ad novum delibandum honorem sit habitus. Alii Cn. Corneli fratris, qui tribunus militum priore anno fuerat triplexque stipendium equitibus dederat, gratia extractum ad tantum honorem credunt, alii orationem ipsum tempestivam de concordia ordinum patribus plebique gratam habuisse. {{pn|12.13|13}}Hac victoria comitiorum exsultantes tribuni plebis, quod maxime rem publicam impediebat de tributo remiserunt. Conlatum oboedienter missumque ad exercitum est.

==XIII.==
{{pn|13.1|1}}Anxur in Volscis brevi receptum est neglectis die festo custodiis urbis. Insignis annus hieme gelida ac nivosa fuit, adeo ut viae clausae, Tiberis innavigabilis fuerit. Annona ex ante convecta copia nihil mutavit. {{pn|13.2|2}}Et quia P. Licinius, ut ceperat haud tumultuose magistratum maiore gaudio plebis quam indignatione patrum, ita etiam gessit, dulcedo invasit proximis comitiis tribunorum militum plebeios creandi. {{pn|13.3|3}}Unus M. Veturius ex patriciis candidatis locum tenuit: plebeios alios tribunos militum consulari potestate omnes fere centuriae dixere, M. Pomponium Cn. Duillium Voleronem Publilium Cn. Genucium L. Atilium. {{pn|13.4|4}}Tristem hiemem, sive ex intemperie caeli raptim mutatione in contrarium facta sive alia qua de causa, gravis pestilensque omnibus animalibus aestas excepit. {{pn|13.5|5}}Cuius insanabili pernicie quando nec causa nec finis inveniebatur, libri Sibyllini ex senatus consulto aditi sunt. {{pn|13.6|6}}Duumviri sacris faciundis lectisternio tunc primum in urbe Romana facto per dies octo Apollinem Latonamque et Dianam, Herculem Mercurium atque Neptunum tribus quam amplissime tum apparari poterat stratis lectis placavere. {{pn|13.7|7}}Privatim quoque id sacrum celebratum est. Tota urbe patentibus ianuis promiscuoque usu rerum omnium in propatulo posito, notos ignotosque passim advenas in hospitium ductos ferunt et cum inimicis quoque benigne ac comiter sermones habitos, iurgiis ac litibus temperatum; {{pn|13.8|8}}vinctis quoque dempta in eos dies vincula; religioni deinde fuisse quibus eam opem di tulissent vinciri. {{pn|13.9|9}}Interim ad Veios terror multiplex fuit tribus in unum bellis conlatis. Namque eodem quo antea modo circa munimenta cum repente Capenates Faliscique subsidio venissent, adversus tres exercitus ancipiti proelio pugnatum est. {{pn|13.10|10}}Ante omnia adiuvit memoria damnationis Sergi ac Vergini. Itaque e maioribus castris, unde antea cessatum fuerat, brevi spatio circumductae copiae Capenates in vallum Romanum versos ab tergo adgrediuntur; inde pugna coepta et Faliscis intulit terrorem, {{pn|13.11|11}}trepidantesque eruptio ex castris opportune facta avertit. Repulsos deinde insecuti victores ingentem ediderunt caedem. {{pn|13.12|12}}Nec ita multo post iam forte oblati populatores Capenatis agri reliquias pugnae absumpsere. {{pn|13.13|13}}Et Veientium refugientes in urbem multi ante portas caesi, dum prae metu, ne simul Romanus inrumperet, obiectis foribus extremos suorum exclusere.

==XIV.==
{{pn|14.1|1}}Haec eo anno acta. Et iam comitia tribunorum militum aderant, quorum prope maior patribus quam belli cura erat, quippe non communicatum modo cum plebe sed prope amissum cernentibus summum imperium. {{pn|14.2|2}}Itaque clarissimis viris ex composito praeparatis ad petendum quos praetereundi verecundiam crederent fore, nihilo minus ipsi, perinde ac si omnes candidati essent, cuncta experientes non homines modo sed deos etiam exciebant, in religionem vertentes comitia biennio habita: {{pn|14.4|4}}priore anno intolerandam hiemem prodigiisque divinis similem coortam, proximo non prodigia, sed iam eventus: pestilentiam agris urbique inlatam haud dubia ira deum, quos pestis eius arcendae causa placandos esse in libris fatalibus inventum sit; comitiis auspicato quae fierent indignum dis visum honores volgari discriminaque gentium confundi. {{pn|14.5|5}}Praeterquam maiestate petentium, religione etiam attoniti homines patricios omnes, partem magnam honoratissimum quemque, tribunos militum consulari potestate creavere, L. Valerium Potitum quintum M. Valerium Maximum M. Furium Camillum iterum L. Furium Medullinum tertium Q. Servilium Fidenatem iterum Q. Sulpicium Camerinum iterum. {{pn|14.6|6}}His tribunis ad Veios nihil admodum memorabile actum est; {{pn|14.7|7}}tota vis in populationibus fuit. Duo summi imperatores, Potitus a Faleriis, Camillus a Capena praedas ingentes egere nulla incolumi relicta re cui ferro aut igni noceri posset.

==XV.==
{{pn|15.1|1}}Prodigia interim multa nuntiari, quorum pleraque, et quia singuli auctores erant, parum credita spretaque, et quia hostibus Etruscis, per quos ea procurarent, haruspices non erant: {{pn|15.2|2}}in unum omnium curae versae sunt, quod lacus in Albano nemore sine ullis caelestibus aquis causave qua alia quae rem miraculo eximeret, in altitudinem insolitam crevit. {{pn|15.3|3}}Quidnam eo di portenderent prodigio missi sciscitatum oratores ad Delphicum oraculum. {{pn|15.4|4}}Sed propior interpres fatis oblatus senior quidam Veiens, qui inter cavillantes in stationibus ac custodiis milites Romanos Etruscosque vaticinantis in modum cecinit priusquam ex lacu Albano aqua emissa foret nunquam potiturum Veiis Romanum. {{pn|15.5|5}}Quod primo velut temere iactum sperni, agitari deinde sermonibus coeptum est, donec unus ex statione Romana percontatus proximum oppidanorum iam per longinquitatem belli commercio sermonum facto, quisnam is esset qui per ambages de lacn Albano iaceret, postquam audivit haruspicem esse, {{pn|15.6|6}}vir haud intacti religione animi, causatus de privati portenti procuratione si operae illi esset consulere velle, ad conloquium vatem elicuit. {{pn|15.7|7}}Cumque progressi ambo a suis longius essent inermes sine ullo metu, praevalens iuvenis Romanus senem infirmum in conspectu omnium raptum nequiquam tumultuantibus Etruscis ad suos transtulit. {{pn|15.8|8}}Qui cum perductus ad imperatorem, inde Romam ad senatum missus esset, sciscitantibus quidnam id esset quod de lacu Albano docuisset, {{pn|15.9|9}}respondit profecto iratos deos Veienti populo illo fuisse die quo sibi eam mentem obiecissent ut excidium patriae fatale proderet. {{pn|15.10|10}}Itaque quae tum cecinerit divino spiritu instinctus, ea se nec ut indicta sint revocare posse et tacendo forsitan quae di immortales volgari velint haud minus quam celanda effando nefas contrahi. {{pn|15.11|11}}Sic igitur libris fatalibus, sic disciplina Etrusca traditum esse, quando aqua Albana abundasset, tum si eam Romanus rite emisisset victoriam de Veientibus dari; antequam id fiat deos moenia Veientium deserturos non esse. {{pn|15.12|12}}Exsequebatur inde quae sollemnis derivatio esset. Sed auctorem levem nec satis fidum super tanta re patres rati decrevere legatos sortesque oraculi Pythici exspectandas.

==XVI.==
{{pn|16.1|1}}Priusquam a Delphis oratores redirent Albanive prodigii piacula invenirentur, novi tribuni militum consulari potestate L. Iulius Iulus L. Furius Medullinus quartum L. Sergius Fidenas A. Postumius Regillensis P. Cornelius Maluginensis A. Manlius magistratum inierunt. {{pn|16.2|2}}Eo anno Tarquinienses novi hostes exorti. Qui quia multis simul bellis, Volscorum ad Anxur, ubi praesidium obsidebatur, Aequorum ad Labicos, qui Romanam ibi coloniam oppugnabant, ad hoc Veientique et Falisco et Capenati bello occupatos videbant Romanos, nec intra muros quietiora negotia esse certaminibus patrum ac plebis, {{pn|16.3|3}}inter haec locum iniuriae rati esse praedatum in agrum Romanum cohortes expeditas mittunt: aut enim passuros inultam eam iniuriam Romanos, ne novo bello se onerarent, aut exiguo eoque parum valido exercitu persecuturos. {{pn|16.4|4}}Romanis indignitas maior quam cura populationis Tarquiniensium fuit; eo nec magno conatu suscepta nec in longum dilata res est. {{pn|16.5|5}}A. Postumius et L. Iulius non iusto dilectu — etenim ab tribunis plebis impediebantur — sed prope voluntariorum quos adhortando incitaverant coacta manu per agrum Caeretem obliquis tramitibus egressi redeuntes a populationibus gravesque praeda Tarquinienses oppressere. {{pn|16.6|6}}Multos mortales obtruncant, omnes exuunt impedimentis, et receptis agrorum suorum spoliis Romam revertuntur. {{pn|16.7|7}}Biduum ad recognoscendas res datum dominis; tertio incognita — erant autem ea pleraque hostium ipsorum — sub hasta veniere, quodque inde redactum militibus est divisum. {{pn|16.8|8}}Cetera bella maximeque Veiens incerti exitus erant. Iamque Romani desperata ope humana fata et deos spectabant, cum legati ab Delphis venerunt sortem oraculi adferentes congruentem response captivi vatis: {{pn|16.9|9}}“romane, aquam Albanam cave lacu contineri, cave in mare manare suo flumine sinas; emissam per agros rigabis dissipatamque rivis exstingues; {{pn|16.10|10}}tum tu insiste audax hostium muris, memor quam per tot annos obsides urbem ex ea tibi his quae nunc panduntur fatis victoriam datam. {{pn|16.11|11}}Bello perfecto donum amplum victor ad mea templa portato, sacraque patria, quorum omissa cura est, instaurata ut adsolet facito.”

==XVII.==
{{pn|17.1|1}}Ingens inde haberi captivus vates coeptus, eumque adhibere tribuni militum Cornelius Postumiusque ad prodigii Albani procurationem ac deos rite placandos coepere; {{pn|17.2|2}}inventumque tandem est ubi neglectas caerimonias intermissumve sollemne di arguerent: nihil profecto aliud esse quam magistratus vitio creatos Latinas sacrumque in Albano monte non rite concepisse; {{pn|17.3|3}}unam expiationem eorum esse ut tribuni militum abdicarent se magistratu, auspicia de integro repeterentur, et interregnum iniretur. {{pn|17.4|4}}Ea ita facta sunt ex senatus consulto. Interreges tres deinceps fuere, L. Valerius Q. Servilius Fidenas M. Furius Camillus. {{pn|17.5|5}}Nunquam desitum interim turbari, comitia interpellantibus tribunis plebis donec convenisset prius ut maior pars tribunorum militum ex plebe crearetur. {{pn|17.6|6}}Quae dum aguntur, concilia Etruriae ad fanum Voltumnae habita, postulantibusque Capenatibus ac {{pn|17.7|7}}Faliscis ut Veios communi animo consilioque omnes Etruriae populi ex obsidione eriperent, responsum est antea se id Veientibus negasse quia unde consilium non petissent super tanta re auxilium petere non deberent; {{pn|17.8|8}}nunc iam pro se fortunam suam illis negare. Maxima iam in parte Etruriae gentem invisitatam, novos accolas esse, cum quibus nec pax satis fida nec bellum pro certo sit. {{pn|17.9|9}}Sanguini tamen nominique et praesentibus periculis consanguineorum id dari ut si qui iuventutis suae voluntate ad id bellum eant non impediant. {{pn|17.10|10}}Eum magnum advenisse hostium numerum fama Romae erat; eoque mitescere discordiae intestinae metu communi, ut fit, coepere.

==XVIII.==
{{pn|18.1|1}}Haud invitis patribus P. Licinium Calvum praerogativae tribunum militum non petentem creant, moderationis expertae in priore magistratu virum, ceterum iam tum exactae aetatis; omnesque deinceps ex collegio eiusdem anni refici apparebat, {{pn|18.2|2}}L. Titinium P. Maenium Cn. Genucium L. Atilium. Qui priusquam renuntiarentur iure vocatis tribubus, permissu interregis P. Licinius Calvus ita verba fecit: {{pn|18.3|3}}“omen concordiae, Quirites, rei maxime in hoc tempus utili, memoria nostri magistratus vos his comitiis petere in insequentem annum video; {{pn|18.4|4}}sed collegas eosdem reficitis, etiam usu meliores factos, me iam non eundem sed umbram nomenque P. Licini relictum videtis. Vires corporis adfectae, sensus oculorum atque aurium hebetes, memoria labat, vigor animi obtunsus. {{pn|18.5|5}}En vobis” inquit “iuvenem,” filium tenens, “effigiem atque imaginem eius quem vos antea tribunum militum ex plebe primum fecistis. Hunc ego institutum disciplina mea vicarium pro me rei publicae do dicoque vosque quaeso, Quirites, delatum mihi ultro honorem huic petenti meisque pro eo adiectis precibus mandetis.” {{pn|18.6|6}}Datum id petenti patri, filiusque eius P. Licinius tribunus militum consulari potestate cum iis quos supra scripsimus declaratus. {{pn|18.7|7}}Titinius Genuciusque tribuni militum profecti adversus Faliscos Capenatesque, dum bellum maiore animo gerunt quam consilio, praecipitavere se in insidias. {{pn|18.8|8}}Genucius morte honesta temeritatem luens ante signa inter primores cecidit; Titinius in editum tumulum ex multa trepidatione militibus collectis aciem restituit, nec se tamen aequo loco hosti commisit. {{pn|18.9|9}}Plus ignominiae erat quam cladis acceptum, quae prope in cladem ingentem vertit; tantum inde terroris non Romae modo, quo multiplex fama pervenerat, sed in castris quoque fuit ad Veios. {{pn|18.10|10}}Aegre ibi miles retentus a fuga est cum pervasisset castra rumor ducibus exercituque caeso victorem Capenatem ac Faliscum Etruriaeque omnem iuventutem haud procul inde abesse. {{pn|18.11|11}}His tumultuosiora Romae, iam castra ad Veios oppugnari, iam partem hostium tendere ad urbem agmine infesto, crediderant; concursumque in muros est et matronarum, quas ex domo conciverat publicus pavor, obsecrationes in templis factae, precibusque ab dis petitum, {{pn|18.12|12}}ut exitium ab urbis tectis templisque ac moenibus Romanis arcerent Veiosque eum averterent terrorem, si sacra renovata rite, si procurata prodigia essent.

==XIX.==
{{pn|19.1|1}}Iam ludi Latinaeque instaurata erant, iam ex lacu Albano aqua emissa in agros, Veiosque fata adpetebant. {{pn|19.2|2}}Igitur fatalis dux ad excidium illius urbis servandaeque patriae, M. Furius Camillus, dictator dictus magistrum equitum P. Cornelium Scipionem dixit. {{pn|19.3|3}}Omnia repente mutaverat imperator mutatus; alia spes, alius animus hominum, fortuna quoque alia urbis videri. {{pn|19.4|4}}Omnium primum in eos qui a Veiis in illo pavore fugerant more militari animadvertit, effecitque ne hostis maxime timendus militi esset. Deinde indicto dilectu in diem certam ipse interim Veios ad confirmandos militum animos intercurrit; {{pn|19.5|5}}inde Romam ad scribendum novum exercitum redit nullo detractante militiam. Peregrina etiam iuventus, Latini Hernicique, operam suam pollicentes ad id bellum venere; {{pn|19.6|6}}quibus cum gratias in senatu egisset dictator, satis iam omnibus ad id bellum paratis ludos magnos ex senatus consulto vovit Veiis captis se facturum aedemque Matutae Matris refectam dedicaturum, iam ante ab rege Ser. Tullio dedicatam. {{pn|19.7|7}}Profectus cum exercitu ab urbe exspectatione hominum maiore quam spe in agro primum Nepesino cum Faliscis et Capenatibus signa confert. {{pn|19.8|8}}Omnia ibi summa ratione consilioque acta fortuna etiam, ut fit, secuta est. Non proelio tantum fudit hostes, sed castris quoque exuit ingentique praeda est potitus; cuius pars maxima ad quaestorem redacta est, haud ita multum militi datum. {{pn|19.9|9}}Inde ad Veios exercitus ductus, densioraque castella facta et a procursationibus, quae multae temere inter murum ac vallum fiebant, edicto ne quis iniussu pugnaret, ad opus milites traducti. {{pn|19.10|10}}Operum fuit omnium longe maximum ac laboriosissimum cuniculus in arcem hostium agi coeptus. Quod ne {{pn|19.11|11}}intermitteretur opus neu sub terra continuus labor eosdem conficeret, in partes sex munitorum numerum divisit; senae horae in orbem operi attributae sunt; nocte ac die nunquam ante omissum quam in arcem viam facerent.

==XX.==
{{pn|20.1|1}}Dictator cum iam in manibus videret victoriam esse, urbem opulentissimam capi, tantumque praedae fore quantum non omnibus in unum conlatis ante bellis fuisset, {{pn|20.2|2}}ne quam inde aut militum iram ex malignitate praedae partitae aut invidiam apud patres ex prodiga largitione caperet, litteras ad senatum misit, {{pn|20.3|3}}deum immortalium benignitate suis consiliis patientia militum Veios iam fore in potestate populi Romani; {{pn|20.4|4}}quid de praeda faciendum censerent? duae senatum distinebant sententiae, senis P. Licini, quem primum dixisse a filio interrogatum ferunt, edici palam placere populo ut qui particeps esse praedae vellet in castra Veios iret, {{pn|20.5|5}}altera Ap. Claudi, qui largitionem novam prodigam inaequalem inconsultam arguens, si semel nefas ducerent captam ex hostibus in aerario exhausto bellis pecuniam esse, auctor erat stipendii ex ea pecunia militi numerandi ut eo minus tributi plebes conferret; {{pn|20.6|6}}eius enim doni societatem sensuras aequaliter omnium domos, non avidas in direptiones manus otiosorum urbanorum praerepturas fortium bellatorum praemia esse, cum ita ferme eveniat ut segnior sit praedator, ut quisque laboris periculique praecipuam petere partem soleat. {{pn|20.7|7}}Licinius contra suspectam et invisam semper eam pecuniam fore aiebat causasque criminum ad plebem, seditionum inde ac legum novarum praebituram; {{pn|20.8|8}}satius igitur esse reconciliari eo dono plebis animos, exhaustis atque exinanitis tributo tot annorum succurri, et sentire praedae fructum ex eo bello in quo prope consenuerint. Gratius id fore laetiusque quod quisque sua manu ex hoste captum domum rettulerit quam si multiplex alterius arbitrio accipiat. Ipsum dictatorem fugere invidiam ex eo criminaque; {{pn|20.9|9}}eo delegasse ad senatum; senatum quoque debere reiectam rem ad se permittere plebi ac pati habere quod cuique fors belli dederit. {{pn|20.10|10}}Haec tutior visa sententia est quae popularem senatum faceret. Edictum itaque est ad praedam Veientem quibus videretur in castra ad dictatorem proficiscerentur.

==XXI.==
{{pn|21.1|1}}Ingens profecta multitudo replevit castra. Tum dictator auspicato egressus cum edixisset ut arma milites caperent, {{pn|21.2|2}}“tuo ductu” inquit,“Pythice Apollo, tuoque numine instinctus pergo ad delendam urbem Veios tibique hinc decimam partem praedae voveo. {{pn|21.3|3}}Te simul, Iuno regina, quae nunc Veios colis, precor, ut nos victores in nostram tuamque mox futuram urbem sequare, ubi te dignum amplitudine tua templum accipiat.” {{pn|21.4|4}}Haec precatus superante multitudine ab omnibus locis urbem adgreditur, quo minor ab cuniculo ingruentis periculi sensus esset. {{pn|21.5|5}}Veientes ignari se iam a suis vatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam in partem praedae suae vocatos deos, alios votis ex urbe sua evocatos hostium templa novasque sedes spectare, seque ultimum illum diem agere, {{pn|21.6|6}}nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse, in muros pro se quisque armati discurrunt, {{pn|21.7|7}}mirantes quidnam id esset quod, cum tot per dies nemo se ab stationibus Romanus movisset, tum velut repentino icti furore improvidi currerent ad muros. {{pn|21.8|8}}Inseritur huic loco fabula: immolante rege Veientium vocem haruspicis, dicentis qui eius hostiae exta prosecuisset ei victoriam dari, exauditam in cuniculo movisse Romanos milites ut adaperto cuniculo exta raperent et ad dictatorem ferrent. {{pn|21.9|9}}Sed in rebus tam antiquis si quae similia veri sint pro veris accipiantur, satis habeam: haec ad ostentationem scaenae gaudentis miraculis aptiora quam ad fidem neque adfirmare neque refellere est operae pretium. {{pn|21.10|10}}Cuniculus delectis militibus eo tempore plenus in aedem Iunonis, quae in Veientana arce erat, armatos repente edidit, et pars aversos in muris invadunt hostes, pars claustra portarum revellunt, pars cum ex tectis saxa tegulaeque a mulieribus ac servitiis iacerentur, inferunt ignes. {{pn|21.11|11}}Clamor omnia variis terrentium ac paventium vocibus mixto mulierum ac puerorum ploratu complet. {{pn|21.12|12}}Momento temporis deiectis ex muro undique armatis patefactisque portis cum alii agmine inruerent, alii desertos scanderent muros, urbs hostibus impletur; omnibus locis pugnatur; {{pn|21.13|13}}deinde multa iam edita caede senescit pugna, et dictator praecones edicere iubet ut ab inermi abstineatur. {{pn|21.14|14}}Is finis sanguinis fuit. Dedi inde inermes coepti, et ad praedam miles permissu dictatoris discurrit. Quae cum ante oculos eius aliquantum spe atque opinione maior maiorisque pretii rerum ferretur, dicitur manus ad caelum tollens {{pn|21.15|15}}precatus esse ut si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire quam minimo suo privato incommodo publicoque populi Romani liceret. {{pn|21.16|16}}Convertentem se inter hane venerationem traditur memoriae prolapsum cecidisse; idque omen pertinuisse postea eventu rem coniectantibus visum ad damnationem ipsius Camilli, captae deinde urbis Romanae, quod post paucos accidit annos, cladem. {{pn|21.17|17}}Atque ille dies caede hostium ac direptione urbis opulentissimae est consumptus.

==XXII.==
{{pn|22.1|1}}Postero die libera corpora dictator sub corona vendidit. Ea sola pecunia in publicum redigitur, haud sine ira plebis; et quod rettulere secum praedae, nec duci, qui ad senatum, malignitatis auctores quaerendo, {{pn|22.2|2}}rem arbitrii sui reiecisset, nec senatui, sed Liciniae familiae, ex qua filius ad senatum rettulisset, pater tam popularis sententiae auctor fuisset, acceptum referebant. {{pn|22.3|3}}Cum iam humanae opes egestae a Veiis essent, amoliri tum deum dona ipsosque deos, sed colentium magis quam rapientium modo, coepere. {{pn|22.4|4}}Namque delecti ex omni exercitu iuvenes pure lautis corporibus, candida veste, quibus deportanda Romam regina Iuno adsignata erat, venerabundi templum iniere primo religiose admoventes manus, {{pn|22.5|5}}quod id signum more Etrusco nisi certae gentis sacerdos attractare non esset solitus. Dein cum quidam seu spiritu divino tactus seu iuvenali ioco, “visne Romam ire, Iuno?” dixisset, adnuisse ceteri deam conclamaverunt. {{pn|22.6|6}}Inde fabulae adiectum est vocem quoque dicentis velle auditam; motam certe sede sua parvi molimenti adminiculis sequentis modo accepimus levem ac facilem tralatu fuisse, integramque in Aventinum, {{pn|22.7|7}}aeternam sedem suam quo vota Romani dictatoris vocaverant, perlatam, ubi templum ei postea idem qui voverat Camillus dedicavit. {{pn|22.8|8}}Hic Veiorum occasus fuit, urbis opulentissimae Etrusci nominis, magnitudinem suam vel ultima clade indicantis, quod decem aestates hiemesque continuas circumsessa cum plus aliquanto cladium intulisset quam accepisset, postremo iam fato quoque urgente, operibus tamen, non vi expugnata est.

==XXIII.==
{{pn|23.1|1}}Romam ut nuntiatum est Veios captos, quamquam et prodigia procurata fuerant et vatum responsa et Pythicae sortes notae, et quantum humanis adiuvari consiliis potuerat res ducem M. Furium maximum imperatorum omnium legerant, tamen, {{pn|23.2|2}}quia tot annis varie ibi bellatum erat multaeque clades acceptae, velut ex insperato immensum gaudium fuit, {{pn|23.3|3}}et priusquam senatus decerneret plena omnia templa Romanarum matrum grates dis agentium erant. Senatus in quadriduum, quot dierum nullo ante bello, supplicationes decernit. {{pn|23.4|4}}Adventus quoque dictatoris omnibus ordinibus obviam effusis celebratior quam ullius unquam antea fuit, triumphusque omnem consuetum honorandi diei illius, modum aliquantum excessit. {{pn|23.5|5}}Maxime conspectus ipse est curru equis albis iuncto urbem invectus; parumque id non civile modo sed humanum etiam visum. {{pn|23.6|6}}Iovis Solisque equis aequiperatum dictatorem in religionem etiam trahebant, triumphusque ob eam unam maxime rem clarior quam gratior fuit. {{pn|23.7|7}}Tum Iunoni reginae templum in Aventino locavit dedicavitque Matutae Matris; atque his divinis humanisque rebus gestis dictatura se abdicavit. {{pn|23.8|8}}Agi deinde de Apollinis dono coeptum. Cui se decimam vovisse praedae partem cum diceret Camillus, pontifices solvendum religione populum censerent, {{pn|23.9|9}}haud facile inibatur ratio iubendi referre praedam populum, ut ex ea pars debita in sacrum secerneretur. {{pn|23.10|10}}Tandem eo quod lenissimum videbatur decursum est, ut qui se domumque religione exsolvere vellet, cum sibimet ipse praedam aestimasset suam, decimae pretium partis in publicum deferret, {{pn|23.11|11}}ut ex eo donum aureum, dignum amplitudine templi ac numine dei, ex dignitate populi Romani fieret. Ea quoque conlatio plebis animos a Camillo alienavit. {{pn|23.12|12}}Inter haec pacificatum legati a Volscis et Aequis venerunt, impetrataque pax, magis ut fessa tam diutino bello adquiesceret civitas quam quod digni peterent.

==XXIV.==
{{pn|24.1|1}}Veiis captis sex tribunos militum consulari potestate insequens annus habuit, duos P. Cornelios, Cossum et Scipionem, M. Valerium Maximum iterum K. Fabium Ambustum tertium L. Furium Medullinum quintum Q. Servilium tertium. {{pn|24.2|2}}Corneliis Faliscum bellum, Valerio ac Servilio Capenas sorte evenit. Ab iis non urbes vi aut operibus temptatae, sed ager est depopulatus praedaeque rerum agrestium actae; nulla felix arbor, nihil frugiferum in agro relictum. {{pn|24.3|3}}Ea clades Capenatem populum subegit; pax petentibus data; in Faliscis bellum restabat. {{pn|24.4|4}}Romae interim multiplex seditio erat, cuius leniendae causa coloniam in Volscos, quo tria milia civium Romanorum scriberentur, deducendam censuerant, triumvirique ad id creati terna iugera et septunces viritim diviserant. {{pn|24.5|5}}Ea largitio sperni coepta, quia spei maioris avertendae solacium obiectum censebant: cur enim relegari plebem in Volscos, cum pulcherrima urbs Veii agerque Veientanus in conspectu sit, uberior ampliorque Romano agro? {{pn|24.6|6}}urbem quoque urbi Romae vel situ vel magnificentia publicorum privatorumque tectorum ac locorum praeponebant. {{pn|24.7|7}}Quin illa quoque actio movebatur, quae post captam utique Romam a Gallis celebratior fuit, transmigrandi Veios. {{pn|24.8|8}}Ceterum partem plebis, partem senatus destinabant ad habitandos Veios, duasque urbes communi rei publica incoli a populo Romano posse. {{pn|24.9|9}}Adversus quae cum optimates ita tenderent ut morituros se citius dicerent in conspectu populi Romani quam quicquam earum rerum rogaretur; quippe nunc in una urbe tantum dissensionum esse: {{pn|24.10|10}}quid in duabus fore? victamne ut quisquam victrici patriae praeferret sineretque maiorem fortunam captis esse Veiis, quam incolumibus fuerit? postremo se relinqui a civibus in patria posse: {{pn|24.11|11}}ut relinquant patriam atque cives nullam vim unquam subacturam, et T. Sicinium — is enim ex tribunis plebis rogationis eius lator erat — conditorem Veios sequantur relicto deo Romulo, dei filio, parente et auctore urbis Romae.

==XXV.==
{{pn|25.1|1}}Haec cum foedis certaminibus agerentur — nam partem tribunorum plebi patres in suam sententiam traxerant, {{pn|25.2|2}}— nulla res alia manibus temperare plebem cogebat quam quod, ubi rixae committendae causa clamor ortus esset, principes senatus primi turbae offerentes se peti feririque atque occidi iubebant. {{pn|25.3|3}}Ab horum aetatibus dignitatibusque et honoribus violandis dum abstinebatur, et ad reliquos similes conatus verecundia irae obstabat. {{pn|25.4|4}}Camillus identidem omnibus locis contionabatur: haud mirum id quidem esse, furere civitatem, quae damnata voti omnium rerum potiorem curam quam religione se exsolvendi habeat. {{pn|25.5|5}}Nihil de conlatione dicere, stipis verius quam decumae, quando ea se quisque privatim obligaverit, liberatus sit populus. {{pn|25.6|6}}Enimvero illud se tacere suam conscientiam non pati quod ex ea tantum praeda quae rerum moventium sit decuma designetur: urbis atque agri capti, quae et ipsa voto contineatur, mentionem nullam fieri. {{pn|25.7|7}}Cum ea disceptatio, anceps senatui visa, delegata ad pontifices esset, adhibito Camillo visum collegio, quod eius ante conceptum votum Veientium fuisset et post votum in potestatem populi Romani venisset, eius partem decimam Apollini sacram esse. Ita in aestimationem urbs agerque venit. {{pn|25.8|8}}Pecunia ex aerario prompta, et tribunis militum consularibus ut aurum ex ea coemerent negotium datum. Cuius cum copia non esset, matronae coetibus ad eam rem consultandam habitis communi decreto pollicitae tribunis militum aurum, et omnia ornamenta sua in aerarium detulerunt. {{pn|25.9|9}}Grata ea res ut quae maxime senatui unquam fuit; honoremque ob eam munificentiam ferunt matronis habitum ut pilento ad sacra ludosque, carpentis festo profestoque uterentur. {{pn|25.10|10}}Pondere ab singulis auri accepto aestimatoque ut pecuniae solverentur, crateram auream fieri placuit quae donum Apollini Delphos portaretur. {{pn|25.11|11}}Simul ab religione animos remiserunt, integrant seditionem tribuni plebis; incitatur multitudo in omnes principes, ante alios in Camillum; {{pn|25.12|12}}eum praedam Veientanam publicando sacrandoque ad nihilum redegisse. Absentes ferociter increpant; praesentium, cum se ultro iratis offerrent, verecundiam habent. {{pn|25.13|13}}Simul extrahi rem ex eo anno viderunt, tribunos plebis latores legis in annum eosdem reficiunt; et patres hoc idem de intercessoribus legis adnisi. Ita tribuni plebis magna ex parte iidem refecti.

==XXVI.==
{{pn|26.1|1}}Comitiis tribunorum militum patres summa ope evicerunt ut M. Furius Camillus crearetur. Propter bella simulabant parari ducem; sed largitioni tribuniciae adversarius quaerebatur. {{pn|26.2|2}}Cum Camillo creati tribuni militum consulari potestate L. Furius Medullinus sextum C. Aemilius L. Valerius Publicola Sp. Postumius P. Cornelius iterum. {{pn|26.3|3}}Principio anni tribuni plebis nihil moverunt, donec M. Furius Camillus in Faliscos, cui id bellum mandatum erat proficisceretur. Differendo deinde elanguit res, et Camillo, quem adversarium maxime metuebant, gloria in Faliscis crevit. {{pn|26.4|4}}Nam cum primo moenibus se hostes tenerent tutissimum id rati, populatione agrorum atque incendiis villarum coegit eos egredi urbe. {{pn|26.5|5}}Sed timor longius progredi prohibuit; mille fere passuum ab oppido castra locant nulla re alia fidentes ea satis tuta esse quam difficultate aditus, asperis confragosisque circa et partim artis partim arduis viis. {{pn|26.6|6}}Ceterum Camillus captivum indidem ex agris secutus ducem castris multa nocte motis prima luce aliquanto superioribus locis se ostendit. {{pn|26.7|7}}Trifariam Romani muniebant, alius exercitus proelio intentus stabat. Ibi impedire opus conatos hostes fundit fugatque; tantumque inde pavoris Faliscis iniectum est ut effusa fuga castra sua quae propiora erant praelati urbem peterent. {{pn|26.8|8}}Multi caesi volneratique priusquam paventes portis inciderent. Castra capta; praeda ad quaestores redacta cum magna militum ira; sed severitate imperii victi eandem virtutem et oderant et mirabantur. {{pn|26.9|9}}Obsidio inde urbis et munitiones, et interdum per occasionem impetus oppidanorum in Romanas stationes proeliaque parva fieri, et teri tempus neutro inclinata spe, cum frumentum copiaeque aliae ex ante convecto largius obsessis quam obsidentibus suppeterent. {{pn|26.10|10}}Videbaturque aeque diuturnus futurus labor ac Veiis fuisset, ni fortuna imperatori Romano simul et cognitae rebus bellicis virtutis specimen et maturam victoriam dedisset.

==XXVII.==
{{pn|27.1|1}}Mos erat Faliscis eodem magistro liberorum et comite uti, simulque plures pueri, quod hodie quoque in Graecia manet, unius curae demandabantur. Principum liberos, sicut fere fit, qui scientia videbatur praecellere erudiebat. {{pn|27.2|2}}Is cum in pace instituisset pueros ante urbem lusus exercendique causa producere, nihil eo more per belli tempus intermisso, modo brevioribus modo longioribus spatiis trahendo eos a porta lusu sermonibusque variatis, longius solito ubi res dedit progressus inter stationes eos hostium castraque inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit. {{pn|27.3|3}}Ibi scelesto facinori scelestiorem sermonem addit, {{pn|27.4|4}}Falerios se in manus Romanis tradidisse, quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. {{pn|27.5|5}}Quae ubi Camillus audivit, “non ad similem” inquit “tui nec populum nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere venisti. {{pn|27.6|6}}Nobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingeneravit natura utrisque est eritque. Sunt et belli sicut pacis iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus gerere. {{pn|27.7|7}}Arma habemus non adversus eam aetatem cui etiam captis urbibus parcitur, sed adversus armatos et ipsos, qui nec laesi nec lacessiti a nobis castra Romana ad Veios oppugnarunt. {{pn|27.8|8}}Eos tu quantum in te fuit novo scelere vicisti: ego Romanis artibus, virtute opere armis, sicut Veios vincam.” {{pn|27.9|9}}Denudatum deinde eum manibus post tergum inligatis reducendum Falerios pueris tradidit, virgasque eis quibus proditorem agerent in urbem verberantes dedit. {{pn|27.10|10}}Ad quod spectaculum concursu populi primum facto, deinde a magistratibus de re nova vocato senatu tanta mutatio animis est iniecta ut qui modo efferati odio iraque Veientium exitum paene quam Capenatium pacem mallent, apud eos pacem universa posceret civitas. {{pn|27.11|11}}Fides Romana, iustitia imperatoris in foro et curia celebrantur; consensuque omnium legati ad Camillum in castra, atque inde permissu Camilli Romam ad senatum, qui dederent Falerios proficiscuntur. {{pn|27.12|12}}Introducti ad senatum ita locuti traduntur: “patres conscripti, victoria cui nec deus nec homo quisquam invideat victi a vobis et imperatore vestro dedimus nos vobis, rati, quo nihil victori pulchrius est, melius nos sub imperio vestro quam legibus nostris victuros. {{pn|27.13|13}}Eventu huius belli duo salutaria exempla prodita humano generi sunt: vos fidem in bello quam praesentem victoriam maluistis; nos fide provocati victoriam ultro detulimus. {{pn|27.14|14}}Sub dicione vestra sumus; mittite qui arma, qui obsides, qui urbem patentibus portis accipiant. {{pn|27.15|15}}Nec vos fidei nostrae nec nos imperii vestri paenitebit.” Camillo et ab hostibus et a civibus gratiae actae. Faliscis in stipendium militum eius anni, ut populus Romanus tributo vacaret, pecunia imperata. Pace data exercitus Romam reductus.

==XXVIII.==
{{pn|28.1|1}}Camillus, meliore multo laude quam cum triumphantem albi per urbem vexerant equi insignis, iustitia fideque hostibus victis cum in urbem redisset, taciti eius verecundiam non tulit senatus quin sine mora voti liberaretur; {{pn|28.2|2}}crateramque auream donum Apollini Delphos legati qui ferrent, L. Valerius L. Sergius A. Manlius, missi longa una nave haud procul freto Siculo a piratis Liparensium excepti devehuntur Liparas. {{pn|28.3|3}}Mos erat civitatis velut publico latrocinio partam praedam dividere. Forte eo anno in summo magistratu erat Timasitheus quidam, Romanis vir similior quam suis; {{pn|28.4|4}}qui legatorum nomen donumque et deum cui mitteretur et doni causam veritus ipse multitudinem quoque, quae semper ferme regenti est similis, religionis iustae implevit adductosque in publicum hospitium legatos cum praesidio etiam navium Delphos prosecutus, Romam inde sospites restituit. {{pn|28.5|5}}Hospitium cum eo senatus consulto est factum donaque publice data. Eodem anno in Aequis varie bellatum, adeo ut in incerto fuerit et apud ipsos exercitus et Romae vicissent victine essent. {{pn|28.6|6}}Imperatores Romani fuere ex tribunis militum C. Aemilius Sp. Postumius. Primo rem communiter gesserunt; fusis inde acie hostibus Aemilium praesidio Verruginem obtinere placuit, Postumium fines vastare. {{pn|28.7|7}}Ibi eum incomposito agmine neglegentius ab re bene gesta euntem adorti Aequi terrore iniecto in proximos compulere tumulos; pavorque inde Verruginem etiam ad praesidium alterum est perlatus. {{pn|28.8|8}}Postumius suis in tutum receptis cum contione advocata terrorem increparet ac fugam, fusos esse ab ignavissimo ac fugacissimo hoste, conclamat universus exercitus merito se ea audire et fateri admissum flagitium, sed eosdem correcturos esse neque diuturnum id gaudium hostibus fore. {{pn|28.9|9}}Poscentes ut confestim inde ad castra hostium duceret — et in conspectu erant posita in plano — nihil poenae recusabant ni ea ante noctem expugnassent. {{pn|28.10|10}}Conlaudatos corpora curare paratosque esse quarta vigilia iubet. Et hostes nocturnam fugam ex tumulo Romanorum ut ab ea via quae ferebat Verruginem excluderent, fuere obvii, proeliumque ante lucem — sed luna pernox erat — commissum est. Haud incertius diurno proelium fuit; {{pn|28.11|11}}sed clamor Verruginem perlatus, cum castra Romana crederent oppugnari, tantum iniecit pavoris ut nequiquam retinente atque obsecrante Aemilio Tusculum palati fugerent. {{pn|28.12|12}}Inde fama Romam perlata est Postumium exercitumque occisum. Qui, ubi prima lux metum insidiarum effuse sequentibus sustulit, cum perequitasset aciem promissa repetens, tantum iniecit ardoris ut non ultra sustinuerint impetum Aequi. {{pn|28.13|13}}Caedes inde fugientium, qualis ubi ira magis quam virtute res geritur, ad perniciem hostium facta est; tristemque ab Tusculo nuntium nequiquam exterrita civitate litterae a Postumio laureatae sequuntur, victoriam populi Romani esse, Aequorum exercitum deletum.

==XXIX.==
{{pn|29.1|1}}Tribunorum plebis actiones quia nondum invenerant finem, et plebs continuare latoribus legis tribunatum et patres reficere intercessores legis adnisi sunt; sed plus suis comitiis plebs valuit. {{pn|29.2|2}}Quem dolorem ulti patres sunt senatus consulto facto ut consules, invisus plebi magistratus, crearentur. Annum post quintum decimum creati consules L. Lucretius Flavus Ser. {{pn|29.3|3}}Sulpicius Camerinus. Principio huius anni ferociter, quia nemo ex collegio intercessurus erat, coortis ad perferendam legem tribunis plebis nec segnius ob id ipsum consulibus resistentibus omnique civitate in unam eam curam conversa Vitelliam coloniam Romanam in suo agro Aequi expugnant. {{pn|29.4|4}}Colonorum pars maxima incolumis, quia nocte proditione oppidum captum liberam per aversa urbis fugam dederat, Romam perfugere. {{pn|29.5|5}}L. Lucretio consuli ea provincia evenit. Is cum exercitu profectus acie hostes vicit, victorque Romam ad maius aliquanto certamen redit. {{pn|29.6|6}}Dies dicta erat tribunis plebis biennii superioris A. Verginio et Q. Pomponio, quos defendi patrum consensu ad fidem senatus pertinebat; neque enim eos aut vitae ullo crimine alio aut gesti magistratus quisquam arguebat praeterquam quod gratificantes patribus rogationi tribuniciae intercessissent. {{pn|29.7|7}}Vicit tamen gratiam senatus plebis ira, et pessimo exemplo innoxii denis milibus gravis aeris condemnati sunt. {{pn|29.8|8}}Id aegre passi patres. Camillus palam sceleris plebem arguere, quae iam in suos versa non intellegeret se pravo iudicio de tribunis intercessionem sustulisse, intercessione sublata tribuniciam potestatem evertisse 5; {{pn|29.9|9}}nam quod illi sperarent effrenatam licentiam eius magistratus patres laturos, falli eos. Si tribunicia vis tribunicio auxilio repelli nequeat, aliud telum patres inventuros esse. {{pn|29.10|10}}Consulesque increpabat quod fide publica decipi tribunos eos taciti tulissent qui senatus auctoritatem secuti essent. Haec propalam contionabundus in dies magis augebat iras hominum.

==XXX.==
{{pn|30.1|1}}Senatum vero incitare adversus legem haud desistebat: ne aliter descenderent in forum, cum dies ferendae legis venisset, quam ut qui meminissent sibi pro aris focisque et deum templis ac solo in quo nati essent dimicandum fore. {{pn|30.2|2}}Nam quod ad se privatim attineat, si suae gloriae sibi inter dimicationem patriae meminisse sit fas, sibi amplum quoque esse urbem ab se captam frequentari, cottidie se frui monumento gloriae suae et ante oculos habere urbem latam in triumpho suo, insistere omnes vestigiis laudum suarum; {{pn|30.3|3}}sed nefas ducere desertam ac relictam ab dis immortalibus incoli urbem, et in captivo solo habitare populum Romanum et victrice patria victam mutari. {{pn|30.4|4}}His adhortationibus principis concitati patres, senes iuvenesque, cum ferretur lex agmine facto in forum venerunt, dissipatique per tribus suos quisque {{pn|30.5|5}}tribules prensantes orare cum lacrimis coepere ne eam patriam pro qua fortissime felicissimeque ipsi ac patres eorum dimicassent desererent, Capitolium, aedem Vestae, cetera circa templa deorum ostentantes; {{pn|30.6|6}}ne exsulem, extorrem populum Romanum ab solo patrio ac dis penatibus in hostium urbem agerent, eoque rem adducerent ut melius fuerit non capi Veios, ne Roma desereretur. {{pn|30.7|7}}Quia non vi agebant sed precibus et inter preces multa deorum mentio erat, religiosum parti maximae fuit, et legem una plures tribus antiquarunt quam iusserunt. {{pn|30.8|8}}Adeoque ea victoria laeta patribus fuit ut postero die referentibus consulibus senatus consultum fieret ut agri Veientani septena iugera plebi dividerentur, nec patribus familiae tantum, sed ut omnium in domo liberorum capitum ratio haberetur, vellentque in eam spem liberos tollere.

==XXXI.==
{{pn|31.1|1}}Eo munere delenita plebe nihil certatum est quo minus consularia comitia haberentur. {{pn|31.2|2}}Creati consules L. Valerius Potitus M. Manlius, cui Capitolino postea fuit cognomen. Hi consules magnos ludos fecere, quos M. Furius dictator voverat Veienti bello. {{pn|31.3|3}}Eodem anno aedes Iunonis reginae ab eodem dictatore eodemque bello vota dedicatur, celebratamque dedicationem ingenti matronarum studio tradunt. {{pn|31.4|4}}Bellum haud memorabile in Algido cum Aequis gestum est, fusis hostibus prius paene quam manus consererent. Valerio, quod perseverantior iis caedendis in fuga fuit, triumphus, Manlio ut ovans ingrederetur urbem, decretum est. {{pn|31.5|5}}Eodem anno novum bellum cum Volsiniensibus exortum; quo propter famem pestilentiamque in agro Romano ex siccitate caloribusque nimiis ortam exercitus duci nequivit. Ob quae Volsinienses Sappinatibus adiunctis superbia inflati ultro agros Romanos incursavere; {{pn|31.6|6}}bellum inde duobus populis indictum. C. Iulius censor decessit; in eius locum M. Cornelius suffectus, quae res postea religioni fuit quia eo lustro Roma est capta; nec deinde unquam in demortui locum censor sufficitur. {{pn|31.7|7}}Consulibusque morbo implicitis placuit per interregnum renovari auspicia. {{pn|31.8|8}}Itaque cum ex senatus consulto consules magistratu se abdicassent, interrex creatur M. Furius Camillus, qui P. Cornelium Scipionem, is deinde L. Valerium Potitum interregem prodidit. {{pn|31.9|9}}Ab eo creati sex tribuni militum consulari potestate ut, etiam si cui eorum incommoda valetudo fuisset, copia magistratuum rei publicae esset.

==XXXII.==
{{pn|32.1|1}}Kalendis Quinctilibus magistratum occepere L. Lucretius Ser. Sulpicius M. Aemilius L. Furius Medullinus septimum Agrippa Furius C. Aemilius iterum. {{pn|32.2|2}}Ex his L. Lucretio et C. Aemilio Volsinienses provincia evenit, Sappinates Agrippae Furio et Ser. Sulpicio. Prius cum Volsiniensibus pugnatum est. {{pn|32.3|3}}Bellum numero hostium ingens, certamine haud sane asperum fuit. Fusa primo concursu acies; in fugam versa milia octo armatorum ab equitibus interclusa positis armis in deditionem venerunt. {{pn|32.4|4}}Eius belli fama effecit, ne se pugnae committerent Sappinates; moenibus armati se tutabantur. Romani praedas passim et ex Sappinati agro et ex Volsiniensi nullo eam vim arcente egerunt; {{pn|32.5|5}}donec Volsiniensibus fessis bello ea condicione ut res populo Romano redderent stipendiumque eius anni exercitui praestarent, in viginti annos indutiae datae. {{pn|32.6|6}}Eodem anno M. Caedicius de plebe nuntiavit tribunis se in Nova via, ubi nunc sacellum est supra aedem Vestae, vocem noctis silentio audisse clariorem humana, quae magistratibus dici iuberet Gallos adventare. {{pn|32.7|7}}Id, ut fit, propter auctoris humilitatem spretum et quod longinqua eoque ignotior gens erat. Neque deorum modo monita ingruente fato spreta, sed humanam quoque opem, quae una erat, M. Furium ab urbe amovere. {{pn|32.8|8}}Qui die dicta ab L. Apuleio tribuno plebis propter praedam Veientanam, filio quoque adulescente per idem tempus orbatus cum accitis domum tribulibus clientibusque, quae magna pars plebis erat, percontatus animos eorum responsum tulisset se conlaturos quanti damnatus esset, absolvere eum non posse, {{pn|32.9|9}}in exsilium abiit, precatus ab dis immortalibus si innoxio sibi ea iniuria fieret, primo quoque tempore desiderium sui civitati ingratae facerent. Absens quindecim milibus gravis aeris damnatur.

==XXXIII.==
{{pn|33.1|1}}Expulso cive quo manente, si quicquam humanorum certi est, capi Roma non potuerat, adventante fatali urbi clade legati ab Clusinis veniunt auxilium adversus Gallos petentes. {{pn|33.2|2}}Eam gentem traditur fama dulcedine frugum maximeque vini, nova tum voluptate, captam Alpes transisse agrosque ab Etruscis ante cultos possedisse; {{pn|33.3|3}}et invexisse in Galliam vinum inliciendae gentis causa Arruntem Clusinum ira corruptae uxoris ab Lucumone, cui tutor is fuerat, praepotente iuvene et a quo expeti poenae, nisi externa vis quaesita esset, nequirent; {{pn|33.4|4}}hunc transeuntibus Alpes ducem auctoremque Clusium oppugnandi fuisse. Equidem haud abnuerim Clusium Gallos ab Arrunte seu quo alio Clusino adductos; {{pn|33.5|5}}sed eos qui oppugnaverint Clusium non fuisse qui primi Alpes transierint satis constat. Ducentis quippe annis ante quam Clusium oppugnarent urbemque Romam caperent, in Italiam Galli transcenderunt; {{pn|33.6|6}}nec cum his primum Etruscorum sed multo ante cum iis qui inter Appenninum Alpesque incolebant saepe exercitus Gallici pugnavere. {{pn|33.7|7}}Tuscorum ante Romanum imperium late terra marique opes patuere. Mari supero inferoque, quibus Italia insulae modo cingitur, quantum potuerint nomina sunt argumento, quod alterum Tuscum communi vocabulo gentis, {{pn|33.8|8}}alterum Hadriaticum ab Hatria, Tuscorum colonia, vocavere Italicae gentes; Graeci eadem Tyrrhenum atque Adriaticum vocant. {{pn|33.9|9}}Ei in utrumque mare vergentes incoluere urbibus duodenis terras, prius cis Appenninum ad inferum mare, postea trans Appenninum totidem, quot capita originis erant, {{pn|33.10|10}}coloniis missis, quae trans Padum omnia loca, excepto Venetorum angulo qui sinum circumcolunt maris, usque ad Alpes tenuere. {{pn|33.11|11}}Alpinis quoque ea gentibus haud dubie origo est, maxime Raetis, quos loca ipsa efferarunt ne quid ex antique praeter sonum linguae, nec eum incorruptum, retinerent.

==XXXIV.==
{{pn|34.1|1}}De transitu in Italiam Gallorum haec accepimus: Prisco Tarquinio Romae regnante Celtarum, quae pars Galliae tertia est, penes Bituriges summa imperii fuit; ii regem Celtico dabant. {{pn|34.2|2}}Ambigatus is fuit, virtute fortunaque cum sua tum publica praepollens, quod in imperio eius Gallia adeo frugum hominumque fertilis fuit ut abundans multitudo vix regi videretur posse. {{pn|34.3|3}}Hic magno natu ipse iam exonerare praegravante turba regnum cupiens, Bellovesum ac Segovesum, sororis filios, impigros iuvenes, missurum se esse in quas di dedissent auguriis sedes ostendit: quantum ipsi vellent numerum hominum excirent, {{pn|34.4|4}}ne qua gens arcere advenientes posset. Tum Segoveso sortibus dati Hercynei saltus; Belloveso haud paulo laetiorem in Italiam viam di dabant. {{pn|34.5|5}}Is quod eius ex populis abundabat, Bituriges Arvernos Senones Haeduos Ambarros Carnutes Aulercos excivit. Profectus ingentibus peditum equitumque copiis in Tricastinos venit. Alpes inde oppositae erant; {{pn|34.6|6}}quas inexsuperabiles visas haud equidem miror nulladum via, quod quidem continens memoria sit, nisi de Hercule fabulis credere libet, superatas. {{pn|34.7|7}}Ibi cum velut saeptos montium altitudo teneret Gallos circumspectarentque quanam per iuncta caelo iuga in alium orbem terrarum transirent, religio etiam tenuit quod allatum est advenas quaerentes agrum ab Saluum gente oppugnari. {{pn|34.8|8}}Massilienses erant ii, navibus a Phocaea profecti. Id Galli fortunae suae omen rati adiuvere ut quem primum in terram egressi occupaverant locum patientibus Saluis communirent. Ipsi per Taurinos saltus saltumque Duriae Alpes transcenderunt; {{pn|34.9|9}}fusisque acie Tuscis haud procul Ticino flumine, cum in quo consederant agrum Insubrium appellari audissent, cognominem Insubribus, pago Haeduorum, ibi omen sequentes loci condidere urbem; Mediolanium appellarunt.

==XXXV.==
{{pn|35.1|1}}Alia subinde manus Cenomanorum Etitovio duce vestigia priorum secuta eodem saltu favente Belloveso cum transcendisset Alpes, ubi nunc Brixia ac Verona urbes sunt locos tenuere. {{pn|35.2|2}}Libui considunt post hos Salluviique prope antiquam gentem Laevos Ligures incolentes circa Ticinum amnem. Poenino deinde Boii Lingonesque transgressi cum iam inter Padum atque Alpes omnia tenerentur, Pado ratibus traiecto non Etruscos modo sed etiam Umbros agro pellunt; intra Appenninum tamen sese tenuere. {{pn|35.3|3}}Tum Senones, recentissimi advenarum, ab Utente flumine usque ad Aesim fines habuere. Hanc gentem Clusium Romamque inde venisse comperio: id parum certum est, solamne an ab omnibus Cisalpinorum Gallorum populis adiutam. {{pn|35.4|4}}Clusini novo bello exterriti cum multitudinem, cum formas hominum invisitatas cernerent et genus armorum, audirentque saepe ab iis cis Padum ultraque legiones Etruscorum fusas, quamquam adversus Romanos nullum eis ius societatis amicitiaeve erat, nisi quod Veientes consanguineos adversus populum Romanum non defendissent, legatos Romam qui auxilium ab senatu peterent, misere. {{pn|35.5|5}}De auxilio nihil impetratum; legati tres M. Fabi Ambusti filii missi, qui senatus populique Romani nomine agerent cum Gallis - ne a quibus nullam iniuriam accepissent socios populi Romani atque amicos oppugnarent. {{pn|35.6|6}}Romanis eos bello quoque, si res cogat, tuendos esse; sed melius visum bellum ipsum amoveri, si posset, et Gallos, novam gentem, pace potius cognosci quam armis.

==XXXVI.==
{{pn|36.1|1}}Mitis legatio, ni praeferoces legatos Gallisque magis quam Romanis similes habuisset. Quibus postquam mandata ediderunt in concilio Gallorum datur responsum: {{pn|36.2|2}}etsi novum nomen audiant Romanorum, tamen credere viros fortes esse, quorum auxilium a Clusinis in re trepida sit inploratum; {{pn|36.3|3}}et quoniam legatione adversus se maluerint quam armis tueri socios, ne se quidem pacem quam illi adferant aspernari, si Gallis egentibus agro, quem latius possideant quam colant Clusini, partem finium concedant; aliter pacem impetrari non posse. {{pn|36.4|4}}Et responsum coram Romanis accipere velle, et si negetur ager coram iisdem Romanis dimicaturos, ut nuntiare domum possent quantum Galli virtute ceteros mortales praestarent. {{pn|36.5|5}}Quodnam id ius esset agrum a possessoribus petere aut minari arma Romanis quaerentibus et quid in Etruria rei Gallis esset, cum illi se in armis ius ferre et omnia fortium virorum esse ferociter dicerent, accensis utrimque animis ad arma discurritur et proelium conseritur. {{pn|36.6|6}}Ibi iam urgentibus Romanam urbem fatis legati contraius gentium arma capiunt. Nec id clam esse potuit. Cum ante signa Etruscorum tres nobilissimi fortissimique Romanae iuventutis pugnarent; tantum eminebat peregrina virtus. {{pn|36.7|7}}Quin etiam Q. Fabius evectus extra aciem equo ducem Gallorum ferociter in ipsa signa Etruscorum incursantem per latus transfixum hasta occidit; spoliaque eius legentem Galli agnovere, perque totam aciem Romanum legatum esse signum datum est. {{pn|36.8|8}}Omissa inde in Clusinos ira receptui canunt minantes Romanis. Erant qui extemplo Romam eundum censerent; vicere seniores ut legati prius mitterentur questum iniurias postulatumque ut pro iure gentium violato Fabii dederentur. {{pn|36.9|9}}Legati Gallorum cum ea, sicut erant mandata, exposuissent, senatui nec factum placebat Fabiorum et ius postulare barbari videbantur; sed ne id quod placebat decerneretur in tantae nobilitatis viris ambitio obstabat. {{pn|36.10|10}}Itaque ne penes ipsos culpa esset cladis forte Gallico bello acceptae, cognitionem de postulatis Gallorum ad populum reiciunt; ubi tanto plus gratia atque opes valuere ut quorum de poena agebatur tribuni militum consulari potestate in insequentem annum crearentur. {{pn|36.11|11}}Quo facto haud secus quam dignum erat infensi Galli bellum propalam minantes ad suos redeunt. Tribuni militum cum tribus Fabiis creati Q. Sulpicius Longus Q. Servilius quartum P. Cornelius Maluginensis.

==XXXVII.==
{{pn|37.1|1}}Cum tanta moles mali instaret — adeo obcaecat animos fortuna ubi vim suam ingruentem refringi non volt — civitas quae adversus Fidenatem ac Veientem hostem aliosque finitimos populos ultima experiens auxilia dictatorem multis tempestatibus dixisset, {{pn|37.2|2}}ea tunc invisitato atque inaudito hoste ab Oceano terrarumque ultimis oris bellum ciente, nihil extraordinarii imperii aut auxilii quaesivit. {{pn|37.3|3}}Tribuni quorum temeritate bellum contractum erat summae rerum praeerant, dilectumque nihilo accuratiorem quam ad media bella haberi solitus erat, extenuantes etiam famam belli, {{pn|37.4|4}}habebant. Interim Galli postquam accepere ultro honorem habitum violatoribus iuris humani elusamque legationem suam esse, flagrantes ira, cuius impotens est gens, confestim signis convolsis citato agmine iter ingrediuntur. {{pn|37.5|5}}Ad quorum praetereuntium raptim tumultum cum exterritae urbes ad arma concurrerent fugaque agrestium fieret, Romam se ire magno clamore significabant quacumque ibant, equis virisque longe ac late fuso agmine immensum obtinentes loci. {{pn|37.6|6}}Sed antecedente fama nuntiisque Clusinorum, deinceps inde aliorum populorum, plurimum terroris Romam celeritas hostium tulit, {{pn|37.7|7}}quippe quibus velut tumultuario exercitu raptim ducto aegre ad undecimum lapidem occursum est, qua flumen Allia Crustuminis montibus praealto defluens alveo haud multum infra viam Tiberino amni miscetur. {{pn|37.8|8}}Iam omnia contra circaque hostium plena erant, et nata in vanos tumultus gens truci cantu clamoribusque variis horrendo cuncta compleverant sono.

==XXXVIII.==
{{pn|38.1|1}}Ibi tribuni militum non loco, castris ante capto, non praemunito vallo quo receptus esset, - non deorum saltem, si non hominum memores, nec auspicato nec litato, instruunt aciem diductam in cornua, ne circumveniri multitudine hostium possent; {{pn|38.2|2}}nec tamen aequari frontes poterant cum extenuando infirmam et vix cohaerentem mediam aciem haberent. Paulum erat ab dextera editi loci, quem subsidiariis repleri placuit; eaque res ut initium pavoris ac fugae, sic una salus fugientibus fuit. {{pn|38.3|3}}Nam Brennus regulus Gallorum in paucitate hostium artem maxime timens, ratus ad id captum superiorem locum ut ubi Galli cum acie legionum recta fronte concucurrissent subsidia in aversos transversosque impetum darent, {{pn|38.4|4}}ad subsidiarios signa convertit, si eos loco depulisset haud dubius facilem in aequo campi tantum superanti multitudini victoriam fore; adeo non fortuna modo sed ratio etiam cum barbaris stabat. {{pn|38.5|5}}In altera acie nihil simile Romanis, non apud duces, non apud milites erat. Pavor fugaque occupaverat animos et tanta omnium oblivio ut multo maior pars Veios in hostium urbem, cum Tiberis arceret, quam recto itinere Romam ad coniuges ac liberos fugerent. {{pn|38.6|6}}Parumper subsidiarios tutatus est locus; in reliqua acie simul est clamor proximis ab latere, ultimis ab tergo auditus, ignotum hostem prius paene quam viderent, non modo non temptato certamine sed ne clamore quidem reddito, integri intactique fugerunt; {{pn|38.7|7}}nec ulla caedes pugnantium fuit; terga caesa suomet ipsorum certamine in turba impedientium fugam. {{pn|38.8|8}}Circa ripam Tiberis, quo armis abiectis totum sinistrum cornu defugit, magna strages facta est, multosque imperitos nandi aut invalidos, graves loricis aliisque tegminibus, hausere gurgites; {{pn|38.9|9}}maxima tamen pars incolumis Veios perfugit, unde non modo praesidii quicquam sed ne nuntius quidem cladis Romam est missus. {{pn|38.10|10}}Ab dextro cornu, quod procul a flumine et magis sub monte steterat, Romam omnes petiere et ne clausis quidem portis urbis in arcem confugerunt.

==XXXIX.==
{{pn|39.1|1}}Gallos quoque velut obstupefactos miraculum victoriae tam repentinae tenuit, et ipsi pavore defixi primum steterunt, velut ignari quid accidisset; deinde insidias vereri; postremo caesorum spolia legere armorumque cumulos, ut mos eis est, coacervare; {{pn|39.2|2}}tum demum postquam nihil usquam hostile cernebatur viam ingressi, haud multo ante solis occasum ad urbem Romam perveniunt. Ubi cum praegressi equites non portas clausas, non stationem pro portis excubare, non armatos esse in muris rettulissent, aliud priori simile miraculum eos sustinuit; {{pn|39.3|3}}noctemque veriti et ignotae situm urbis inter Romam atque Anienem consedere exploratoribus missis circa moenia aliasque portas quaenam hostibus in perdita re consilia essent. {{pn|39.4|4}}Romani cum pars maior ex acie Veios petisset quam Romam, nemo superesse quemquam praeter eos qui Romam refugerant crederet, complorati omnes pariter vivi mortuique totam prope urbem lamentis impleverunt. {{pn|39.5|5}}Privatos deinde luctus stupefecit publicus pavor, postquam hostes adesse nuntiatum est; mox ululatus cantusque dissonos vagantibus circa moenia turmatim barbaris audiebant. {{pn|39.6|6}}Omne inde tempus suspensos ita tenuit animos usque — ad lucem alteram ut identidem iam in urbem futurus videretur impetus: primo adventu, quia accesserant ad urbem — mansuros enim ad Alliam fuisse nisi hoc consilii foret; {{pn|39.7|7}}— deinde sub occasum solis, quia haud multum diei supererat, ante noctem rati sunt invasuros; tum in noctem dilatum consilium esse, quo plus pavoris inferrent. {{pn|39.8|8}}Postremo lux appropinquans exanimare, timorique perpetuo ipsum malum continens fuit cum signa infesta portis sunt inlata. Nequaquam tamen ea nocte neque insequenti die similis illi quae ad Alliam tam pavide fugerat civitas fuit. {{pn|39.9|9}}Nam cum defendi urbem posse tam parva relicta manu spes nulla esset, placuit cum coniugibus ac liberis iuventutem militarem senatusque robur in arcem Capitoliumque concedere, {{pn|39.10|10}}armisque et frumento conlato inde ex loco munito deos hominesque et Romanum nomen defendere; {{pn|39.11|11}}flaminem sacerdotesque Vestales sacra publica a caede, ab incendiis procul auferre, nec ante deseri cultum eorum quam non superessent qui colerent. {{pn|39.12|12}}Si arx Capitoliumque, sedes deorum, si senatus, caput publici consilii, si militaris iuventus superfuerit imminenti ruinae urbis, facilem iacturam esse seniorum relictae in urbe utique periturae turbae. {{pn|39.13|13}}Et quo id aequiore animo de plebe multitudo ferret, senes triumphales consularesque simul se cum illis palam dicere obituros nec his corporibus quibus non arma ferre, non tueri patriam possent, oneraturos inopiam armatorum.

==XL.==
{{pn|40.1|1}}Haec inter seniores morti destinatos iactata solacia. Versae inde adhortationes ad agmen iuvenum quos in Capitolium atque in arcem prosequebantur, commendantes virtuti eorum iuventaeque urbis per trecentos sexaginta annos omnibus bellis victricis quaecumque reliqua esset fortuna. {{pn|40.2|2}}Digredientibus qui spem omnem atque opem secum ferebant ab iis qui captae urbis non superesse statuerant exitio cum ipsa res speciesque miserabilis erat, {{pn|40.3|3}}tum muliebris fletus et concursatio incerta nunc hos nunc illos sequentium rogitantiumque viros natosque cui se fato darent, nihil quod humani superesset mali relinquebant. {{pn|40.4|4}}Magna pars tamen earum in arcem suos persecutae sunt nec prohibente ullo nec vocante, quia quod utile obsessis ad minuendam imbellem multitudinem id parum humanum erat. {{pn|40.5|5}}Alia maxime plebis turba, quam nec capere tam exiguus collis nec alere in tanta inopia frumenti poterat, ex urbe effusa velut agmine iam uno petiit Ianiculum. {{pn|40.6|6}}Inde pars per agros dilapsi, pars urbes petunt finitimas, sine ullo duce aut consensu suam quisque spem, sua consilia communibus deploratis sequentes. {{pn|40.7|7}}Flamen interim Quirinalis virginesque Vestales omissa rerum suarum cura, quae sacrorum secum ferenda, quae quia vires ad omnia ferenda deerant relinquenda essent consultantes, quisve ea locus fideli adservaturus custodia esset, {{pn|40.8|8}}optimum ducunt condita in doliolis sacello proximo aedibus flaminis Quirinalis, ubi nunc despui religio est, defodere; cetera inter se onere partito ferunt via quae sublicio ponte ducit ad Ianiculum. {{pn|40.9|9}}In eo clivo eas cum L. Albinius de plebe homo conspexisset plaustro coniugem ac liberos avehens inter ceteram turbam quae inutilis bello {{pn|40.10|10}}urbe excedebat salvo etiam tum discrimine divinarum humanarumque rerum religiosum ratus sacerdotes publicas sacraque populi Romani pedibus ire ferrique ac suos in vehiculo conspici, descendere uxorem ac pueros iussit, virgines sacraque in plaustrum imposuit et Caere, quo iter sacerdotibus erat, pervexit.

==XLI.==
{{pn|41.1|1}}Romae interim satis iam omnibus, ut in tali re, ad tuendam arcem compositis turba seniorum domos regressi adventum hostium obstinato ad mortem animo exspectabant. {{pn|41.2|2}}Qui eorum curules gesserant magistratus, ut in fortunae pristinae honorumque ac virtutis insignibus morerentur, quae augustissima vestis est tensas ducentibus triumphantibusve, ea vestiti medio aedium eburneis sellis sedere. {{pn|41.3|3}}Sunt qui M. Folio pontifice maximo praefante carmen devovisse eos se pro patria Quiritibusque Romanis tradant. {{pn|41.4|4}}Galli et quia interposita nocte a contentione pugnae remiserant animos et quod nec in acie ancipiti usquam certaverant proelio nec tum impetu aut vi capiebant urbem, sine ira, sine ardore animorum ingressi postero die urbem patente Collina porta in forum perveniunt, circumferentes oculos ad templa deum arcemque solam belli speciem tenentem. {{pn|41.5|5}}Inde modico relicto praesidio ne quis in dissipatos ex arce aut Capitolio impetus fieret, dilapsi ad praedam vacuis occursu hominum viis pars in proxima quaeque tectorum agmine ruunt, pars ultima, velut ea demum intacta et referta praeda, {{pn|41.6|6}}petunt. Inde rursus ipsa solitudine absterriti, ne qua fraus hostilis vagos exciperet, in forum ac propinqua foro loca conglobati redibant 2; {{pn|41.7|7}}ubi eos, plebis aedificiis obseratis, patentibus atriis principum, maior prope cunctatio tenebat aperta quam clausa invadendi; {{pn|41.8|8}}adeo haud secus quam venerabundi intuebantur in aedium vestibulis sedentes viros praeter ornatum habitumque humano augustiorem maiestate etiam quam voltus gravitasque oris prae se ferebat simillimos dis. {{pn|41.9|9}}Ad eos velut simulacra versi cum starent, M. Papirius, unus ex iis, dicitur Gallo barbam suam, ut tum omnibus promissa erat, permulcenti scipione eburneo in caput incusso iram movisse atque ab eo initium caedis ortum, ceteros in sedibus suis trucidatos; {{pn|41.10|10}}post principum caedem nulli deinde mortalium parci, diripi tecta, exhaustis inici ignes.

==XLII.==
{{pn|42.1|1}}Ceterum, seu non omnibus delendi urbem libido erat, seu ita placuerat principibus Gallorum et ostentari quaedam incendia terroris causa, si compelli ad deditionem caritate sedum suarum obsessi possent, {{pn|42.2|2}}et non omnia concremari tecta ut quodcumque superesset urbis, id pignus ad flectendos hostium animos haberent, nequaquam perinde atque in capta urbe primo die aut passim aut late vagatus est ignis. {{pn|42.3|3}}Romani ex arce plenam hostium urbem cernentes vagosque per vias omnes cursus, cum alia atque alia parte nova aliqua clades oreretur, non mentibus solum consipere, sed ne auribus quidem atque oculis satis constare poterant. {{pn|42.4|4}}Quocumque clamor hostium, mulierum puerorumque ploratus, sonitus flammae et fragor ruentium tectorum avertisset, paventes ad omnia animos oraque et oculos flectebant velut ad spectaculum a fortuna positi occidentis patriae nec ullius rerum suarum relicti praeterquam corporum vindices, {{pn|42.5|5}}tanto ante alios miserandi magis qui unquam obsessi sunt quod interclusi a patria obsidebantur, omnia sua cernentes in hostium potestate. {{pn|42.6|6}}Nec tranquillior nox diem tam foede actum excepit; lux deinde noctem inquieta insecuta est, nec ullum erat tempus quod a novae semper cladis alicuius spectaculo cessaret. {{pn|42.7|7}}Nihil tamen tot onerati atque obruti malis flexerunt animos quin, etsi omnia flammis ac ruinis aequata vidissent, quamvis inopem parvumque quem tenebant collem libertati relictum virtute defenderent; et iam cum eadem cottidie acciderent, {{pn|42.8|8}}velut adsueti malis abalienaverant ab sensu rerum suarum animos, arma tantum ferrumque in dextris velut solas reliquias spei suae intuentes.

==XLIII.==
{{pn|43.1|1}}Galli quoque per aliquot dies in tecta modo urbis nequiquam bello gesto cum inter incendia ac ruinas captae urbis nihil superesse praeter armatos hostes viderent nec quicquam tot cladibus territos nec flexuros ad deditionem animos ni vis adhiberetur, experiri ultima et impetum facere in arcem statuunt. {{pn|43.2|2}}Prima luce signo dato multitudo omnis in foro instruitur; inde clamore sublato ac testudine facta subeunt. Adversus quos Romani nihil temere nec trepide; ad omnis aditus stationibus firmatis, qua signa ferri videbant ea robore virorum opposito scandere hostem sinunt, quo successerit magis in arduum eo pelli posse per proclive facilius rati. {{pn|43.3|3}}Medio fere clivo restitere, atque inde ex loco superiore, qui prope sua sponte in hostem inferebat impetu facto, strage ea ac ruina fudere Gallos ut nunquam postea nec pars nec universi temptaverint tale pugnae genus. {{pn|43.4|4}}Omissa itaque spe per vim atque arma subeundi obsidionem parant, cuius ad id tempus immemores et quod in urbe fuerat frumentum incendiis urbis absumpserant, et ex agris per eos ipsos dies raptum omne Veios erat. {{pn|43.5|5}}Igitur exercitu diviso partim per finitimos populos praedari placuit, partim obsideri arcem, ut obsidentibus frumentum populatores agrorum praeberent. {{pn|43.6|6}}Proficiscentis Gallos ab urbe ad Romanam experiendam virtutem fortuna ipsa Ardeam, ubi Camillus exsulabat, duxit; {{pn|43.7|7}}qui maestior ibi fortuna publica quam sua cum dis hominibusque accusandis senesceret, indignando mirandoque ubi illi viri essent qui secum Veios Faleriosque cepissent, qui alia bella fortius semper quam felicius gessissent, {{pn|43.8|8}}repente audit Gallorum exercitum adventare atque de eo pavidos Ardeates consultare. Nec secus quam divino spiritu tactus cum se in mediam contionem intulisset abstinere suetus ante talibus conciliis,

==XLIV.==
{{pn|44.1|1}}“Ardeates” inquit, “veteres amici, novi etiam cives mei, quando et vestrum beneficium ita tulit et fortuna hoc eguit mea, nemo vestrum condicionis meae oblitum me huc processisse putet; sed res ac periculum conrnune cogit quod quisque possit in re trepida praesidii in medium conferre. {{pn|44.2|2}}Et quando ego vobis pro tantis vestris in me meritis gratiam referam, si nunc cessavero? aut ubi usus erit mei vobis, si in bello non fuerit? hac arte in patria steti et invictus bello, in pace. Ab ingratis civibus pulsus sum. {{pn|44.3|3}}Vobis autem, Ardeates, fortuna oblata est et pro tantis populi Romani beneficiis, quanta ipsi meministis — nec enim exprobranda ea apud memores sunt — gratiae referendae et huic urbi decus ingens belli ex hoste communi pariendi. {{pn|44.4|4}}Quae effuso agmine adventat gens est cui natura corpora animosque magna magis quam firma dederit; eo in certamen omne plus terroris quam virium ferunt. {{pn|44.5|5}}Argumento sit clades Romana. Patentem cepere urbem: ex arce Capitolioque iis exigua resistitur manu: iam obsidionis taedio victi abscedunt vagique per agros palantur. {{pn|44.6|6}}Cibo vinoque raptim hausto repleti, ubi nox adpetit prope rivos aquarum sine munimento, sine stationibus ac custodiis passim ferarum ritu sternuntur, nunc ab secundis rebus magis etiam solito incauti. {{pn|44.7|7}}Si vobis in animo est tueri moenia vestra nec pati haec omnia Galliam fieri, prima vigilia capite arma frequentesque me sequimini ad caedem, non ad pugnam. Nisi vinctos somno velut pecudes trucidandos tradidero, non recuso eundem Ardeae rerum mearum exitum, quem Romae habui.”

==XLV.==
{{pn|45.1|1}}Aequis iniquisque persuasum erat tantum bello virum neminem usquam ea tempestate esse. Contione dimissa corpora curant intenti quam mox signum daretur. Quo dato primae silentio noctis ad portas Camillo praesto fuere. {{pn|45.2|2}}Egressi haud procul urbe, sicut praedictum erat, castra Gallorum intuta neglectaque ab omni parte nacti cum ingenti clamore invadunt. {{pn|45.3|3}}Nusquam proelium, omnibus locis caedes est; nuda corpora et soluta somno trucidantur. Extremos tamen pavor cubilibus suis excitos, quae aut unde vis esset ignaros, in fugam et quosdam in hostem ipsum improvidos tulit. Magna pars in agrum Antiatem delati incursione ab oppidanis in palatos facta circumveniuntur. {{pn|45.4|4}}Similis in agro Veienti Tuscorum facta strages est, qui urbis iam prope quadringentesimum annum vicinae, oppressae ab hoste invisitato, inaudito, adeo nihil miseriti sunt ut in agrum Romanum eo tempore incursiones facerent plenique praedae Veios etiam praesidiumque, spem ultimam Romani nominis, in animo habuerint oppugnare. {{pn|45.5|5}}Viderant eos milites Romani vagantes per agros et congregato agmine praedam prae se agentis, et castra cernebant haud procul Veiis posita. {{pn|45.6|6}}Inde primum miseratio sui, deinde indignitas atque ex ea ira animos cepit: Etruscisne etiam, a quibus bellum Gallicum in se avertissent, {{pn|45.7|7}}ludibrio esse clades suas? vix temperavere animis quin extemplo impetum facerent; compressi a Q. Caedicio centurione, quem sibimet ipsi praefecerant, {{pn|45.8|8}}rem in noctem sustinuere. Tantum par Camillo defuit auctor: cetera eodem ordine eodemque fortunae eventu gesta. Quin etiam ducibus captivis, qui caedi nocturnae superfuerant, ad aliam manum Tuscorum ad salinas profecti nocte insequenti ex improviso maiorem caedem edidere, duplicique victoria ovantes Veios redeunt.

==XLVI.==
{{pn|46.1|1}}Romae interim plerumque obsidio segnis et utrimque silentium esse ad id tantum intentis Gallis ne quis hostium evadere inter stationes posset, cum repente iuvenis Romanus admiratione in se cives hostesque convertit. {{pn|46.2|2}}Sacrificium erat statum in Quirinali colle genti Fabiae. Ad id faciendum C. Fabius Dorsuo Gabino cinctu incinctus sacra manibus gerens cum de Capitolio descendisset, per medias hostium stationes egressus nihil ad vocem cuiusquam terroremve motus in Quirinalem collem pervenit; {{pn|46.3|3}}ibique omnibus sollemniter peractis eadem revertens similiter constanti vultu graduque, satis sperans propitios esse deos quorum cultum ne mortis quidem metu prohibitus deseruisset, in Capitolium ad suos rediit seu attonitis Gallis miraculo audaciae seu religione etiam motis, cuius haudquaquam neglegens gens est. {{pn|46.4|4}}Veiis interim non animi tantum in dies sed etiam vires crescebant. Nec Romanis solum eo convenientibus ex agris qui aut proelio adverso aut clade captae urbis palati fuerant, sed etiam ex Latio voluntariis confluentibus ut in parte praedae essent, {{pn|46.5|5}}maturum iam videbatur repeti patriam eripique ex hostium manibus; sed corpori valido caput deerat. {{pn|46.6|6}}Locus ipse admonebat Camilli, et magna pars militum erat qui ductu auspicioque eius res prospere gesserant; et Caedicius negare se commissurum cur sibi aut deorum aut hominum quisquam imperium finiret potius quam ipse memor ordinis sui posceret imperatorem. {{pn|46.7|7}}Consensu omnium placuit ab Ardea Camillum acciri, sed antea consulto senatu, qui Romae esset: adeo regebat omnia pudor, discriminaque rerum prope perditis rebus servabant. {{pn|46.8|8}}Ingenti periculo transeundum per hostium custodias erat. Ad eam rem Pontius Cominus, impiger iuvenis, operam pollicitus incubans cortici secundo Tiberi ad urbem defertur. {{pn|46.9|9}}Inde qua proximum fuit a ripa, per praeruptum eoque neglectum hostium custodiae saxum in Capitolium evadit, et ad magistratus ductus mandata exercitus edit. {{pn|46.10|10}}Accepto inde senatus consulto uti comitiis curiatis revocatus de exsilio iussu populi Camillus dictator extemplo diceretur militesque haberent imperatorem quem vellent, eadem degressus nuntius Veios contendit; {{pn|46.11|11}}missique Ardeam legati ad Camillum Veios eum perduxere, seu — quod magis credere libet non prius profectum ab Ardea quam compererit legem latam, quod nec iniussu populi mutari finibus posset nec nisi dictator dictus auspicia in exercitu habere — lex curiata lata est dictatorque absens dictus.

==XLVII.==
{{pn|47.1|1}}Dum haec Veiis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingenti periculo fuit. {{pn|47.2|2}}Namque Galli seu vestigio notato humano, qua nuntius a Veiis pervenerat, seu sua sponte animadverso ad Carmentis saxo ascensu aequo, nocte sublustri cum primo inermem qui temptaret viam praemisissent, tradentes inde arma ubi quid iniqui esset, alterni innixi sublevantesque in vicem et trahentes alii alios, {{pn|47.3|3}}prout postularet locus, tanto silentio in summum evasere ut non custodes solum fallerent, sed ne canes quidem, sollicitum animal ad nocturnos strepitus, excitarent. {{pn|47.4|4}}Anseres non fefellere quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur. Quae res saluti fuit; namque clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius qui triennio ante consul fuerat, vir bello egregius, armis arreptis simul ad arma ceteros ciens vadit, et dum ceteri trepidant, Gallum qui iam in summos constiterat umbone ictum deturbat. {{pn|47.5|5}}Cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. Iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri. {{pn|47.6|6}}Sedato deinde tumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat, cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est. {{pn|47.7|7}}Luce orta vocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob virtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum sed consensu etiam militari; {{pn|47.8|8}}cui universi selibras farris et quartarios vini ad aedes eius, quae in arce erant, contulerunt,— rem dictu parvam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque victu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem unius viri conferret. {{pn|47.9|9}}Tum vigiles eius loci qua fefellerat adscendens hostis citati; et cum in omnes more militari se animadversurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, {{pn|47.10|10}}consentiente clamore militum in unum vigilem conicientium culpam deterritus, a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae adprobantibus cunctis de saxo deiecit. {{pn|47.11|11}}Inde intentiores utrimque custodiae esse, et apud Gallos, quia volgatum erat inter Veios Romamque nuntios commeare, et apud Romanos ab nocturni periculi memoria.

==XLVIII.==
{{pn|48.1|1}}Sed ante omnia obsidionis bellique mala fames utrumque exercitum urgebat, {{pn|48.2|2}}Gallos pestilentia etiam, cum loco iacente inter tumulos castra habentes, tum ab incendiis torrido et vaporis pleno cineremque non pulverem modo ferente cum quid venti motum esset. {{pn|48.3|3}}Quorum intolerantissima gens umorique ac frigori adsueta cum aestu et angore vexata volgatis velut in pecua morbis morerentur, iam pigritia singulos sepeliendi promisce acervatos cumulos hominum urebant; bustorumque inde Gallicorum nomine insignem locum fecere. {{pn|48.4|4}}Indutiae deinde cum Romanis factae et conloquia permissu imperatorum habita; in quibus cum identidem Galli famem obicerent eaque necessitate ad deditionem vocarent, dicitur avertendae eius opinionis causa multis locis panis de Capitolio iactatus esse in hostium stationes. {{pn|48.5|5}}Sed iam neque dissimulari neque ferri ultra fames poterat. Itaque dum dictator dilectum per se Ardeae habet, magistrum equitum L. Valerium a — Veiis adducere exercitum iubet, parat instruitque quibus haud impar adoriatur hostes, {{pn|48.6|6}}interim Capitolinus exercitus stationibus vigiliisque fessus superatis tamen humanis omnibus malis cum famem unam natura vinci non sineret, diem de die prospectans ecquod auxilium ab dictatore appareret, {{pn|48.7|7}}postremo spe quoque iam non solum cibo deficiente et cum stationes procederent prope obruentibus infirmum corpus armis, vel dedi vel redimi se quacumque pactione possent iussit, iactantibus non obscure Gallis haud magna mercede se adduci posse ut obsidionem relinquant. {{pn|48.8|8}}Tum senatus habitus tribunisque militum negotium datum ut paciscerentur. Inde inter Q. Sulpicium tribunum militum et Brennum regulum Gallorum conloquio transacta res est, et mille pondo auri pretium populi gentibus mox imperaturi factum. Rei foedissimae per se adiecta indignitas est: {{pn|48.9|9}}pondera ab Gallis allata iniqua, et tribuno recusante additus ab insolente Gallo ponderi gladius, auditaque intoleranda Romanis vox, Vae victis. 5

==XLIX.==
{{pn|49.1|1}}Sed diique et homines prohibuere redemptos vivere Romanos. Nam forte quadam, priusquam infanda merces perficeretur, per altercationem nondum omni auro adpenso, dictator intervenit auferrique aurum de medio et Gallos summoveri iubet. {{pn|49.2|2}}Cum illi renitentes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse quae, postquam ipse dictator creatus esset, iniussu suo ab inferioris iuris magistratu facta esset, denuntiatque Gallis ut se ad proelium expediant. {{pn|49.3|3}}Suos in acervum conicere sarcinas et arma aptare ferroque non auro reciperare patriam iubet, in conspectu habentes fana deum et coniuges et liberos et solum patriae deforme belli malis et omnia quae defendi repetique et ulcisci fas sit. {{pn|49.4|4}}Instruit deinde aciem, ut loci natura patiebatur, in semirutae solo urbis et natura inaequali, et omnia quae arte belli secunda suis eligi praepararive poterant providit. {{pn|49.5|5}}Galli nova re trepidi arma capiunt iraque magis quam consilio in Romanos incurrunt. Iam verterat fortuna, iam deorum opes humanaque consilia rem Romanam adiuvabant. Igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt quam ad Alliam vicerant. {{pn|49.6|6}}Iustiore altero deinde proelio ad octavum lapidem Gabina via, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu auspicioque Camilli vincuntur. Ibi caedes omnia obtinuit; castra capiuntur et ne nuntius quidem cladis relictus. {{pn|49.7|7}}Dictator reciperata ex hostibus patria triumphans in urbem redit, interque iocos militares, quos inconditos iaciunt, Romulus ac parens patriae conditorque alter urbis haud vanis laudibus appellabatur. {{pn|49.8|8}}Servatam deinde bello patriam iterum in pace haud dubie servavit cum prohibuit migrari Veios, et tribunis rem intentius agentibus post incensam urbem et per se inclinata magis plebe ad id consilium; eaque causa fuit non abdicandae post triumphum dictaturae senatu obsecrante ne rem publicam in incerto relinqueret statu.

==L.==
{{pn|50.1|1}}Omnium primum, ut erat diligentissimus religionum cultor, quae ad deos immortales pertinebant rettulit et senatus consultum facit: {{pn|50.2|2}}fana omnia, quoad ea hostis possedisset, restituerentur terminarentur expiarenturque, expiatioque eorum in libris per duumviros quaereretur; {{pn|50.3|3}}cum Caeritibus hospitium publice fieret quod sacra populi Romani ac sacerdotes recepissent, beneficioque eius populi non intermissus honos deorum immortalium esset; {{pn|50.4|4}}ludi Capitolini fierent, quod Iuppiter optimus maximus suam sedem atque arcem populi Romani in re trepida tutatus esset; collegiumque ad eam rem M. Furius dictator constitueret ex iis qui in Capitolio atque arce habitarent. {{pn|50.5|5}}Expiandae etiam vocis nocturnae quae nuntia cladis ante bellum Gallicum audita neglectaque esset mentio inlata, iussumque templum in Nova via Aio Locutio fieri. {{pn|50.6|6}}Aurum quod Gallis ereptum erat quodque ex aliis templis inter trepidationem in Iovis cellam conlatum, cum quo referri oporteret confusa memoria esset, sacrum omne iudicatum et sub Iovis sella poni iussum. {{pn|50.7|7}}Iam ante in eo religio civitatis apparuerat quod cum in publico deesset aurum, ex quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a matronis conlatum acceperant ut sacro auro abstineretur. Matronis gratiae actae honosque additus ut earum sicut virorum post mortem sollemnis laudatio esset. {{pn|50.8|8}}His peractis, quae ad deos pertinebant quaeque per senatum agi poterant, tum demum agitantibus tribunis plebem adsiduis contionibus, ut relictis ruinis in urbem paratam Veios transmigrarent, in contionem universo senatu prosequente escendit atque ita verba fecit:

==LI.==
{{pn|51.1|1}}“Adeo mihi acerbae sunt, Quirites, contentiones cum tribunis plebis, ut nec tristissimi exsilii solacium aliud habuerim, quoad Ardeae vixi, quam quod procul ab his certaminibus eram, et ob eadem haec non si miliens senatus consulto populique iussu revocaretis, rediturus unquam fuerim. {{pn|51.2|2}}Nec nunc me ut redirem mea voluntas mutata sed vestra fortuna perpulit; quippe ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem. Et nunc quiescerem ac tacerem libenter, nisi haec quoque pro patria dimicatio esset; cui deesse, quoad vita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas est. {{pn|51.3|3}}Quid enim repetiimus, quid obsessam ex hostium manibus eripuimus, si reciperatam ipsi deserimus? et cum victoribus Gallis capta tota urbe Capitolium tamen atque arcem dique et homines Romani tenuerint, victoribus Romanis reciperata urbe arx quoque et Capitolium deseretur, et plus vastitatis huic urbi secunda nostra fortuna faciet quam adversa fecit? {{pn|51.4|4}}equidem si nobis cum urbe simul positae traditaeque per manus religiones nullae essent, tamen tam evidens numen hac tempestate rebus adfuit Romanis ut omnem neglegentiam divini cultus exemptam hominibus putem. {{pn|51.5|5}}Intuemini enim horum deinceps annorum vel secundas res vel adversas; invenietis omnia prospera evenisse sequentibus deos, adversa spernentibus. {{pn|51.6|6}}Iam omnium primum Veiens bellum — per quot annos quanto labore gestum!— non ante cepit finem quam monitu deorum aqua ex lacu Albano emissa est. {{pn|51.7|7}}Quid haec tandem urbis nostrae clades nova? num ante exorta est quam spreta vox caelo emissa de adventu Gallorum, quam gentium ius ab legatis nostris violatum, quam a nobis, cum vindicari deberet, eadem neglegentia deorum praetermissum? {{pn|51.8|8}}igitur victi captique ac redempti tantum poenarum dis hominibusque dedimus ut terrarum orbi documento essemus. {{pn|51.9|9}}Adversae deinde res admonuerunt religionum. Confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iovis optimi maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra celavimus, alia avecta in finitimas urbes amovimus ab hostium oculis; deorum cultum deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. {{pn|51.10|10}}Reddidere igitur patriam et victoriam et antiquum belli decus amissum; et in hostes qui caeci avaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt verterunt terrorem fugamque et caedem.

==LII.==
{{pn|52.1|1}}“Haec culti neglectique numinis tanta momenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum vixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas? {{pn|52.2|2}}urbem auspicato inauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus; sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt, in quibus fiant. {{pn|52.3|3}}Hos omnes deos publicos privatosque, Quirites, deserturi estis? quam par vestrum factum ei est, quod in obsidione nuper in egregio adulescente C. Fabio non minore hostium admiratione quam vestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? {{pn|52.4|4}}An gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet, et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse quam privatus in sollemni gentis fuerit? {{pn|52.5|5}}forsitan aliquis dicat aut Veiis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciant; quorum neutrum fieri salvis caerimoniis potest. {{pn|52.6|6}}Et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iovis epulo num alibi quam in Capitolio pulvinar suscipi potest? {{pn|52.7|7}}quid de aeternis Vestae ignibus signoque quod imperii pignus custodia eius templi tenetur loquar? quid de ancilibus vestris, Mars Gradive tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra aequalia urbi, quaedam vetustiora origine urbis? {{pn|52.8|8}} et videte quid inter nos ac maiores intersit. Illi sacra quaedam in monte Albano Laviniique nobis facienda tradiderunt. An ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra religiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Veios transferemus? {{pn|52.9|9}}recordamini, agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patio ritu neglegentia casuve praetermissum est. Modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renovatio adfectae Veienti bello rei publicae remedio fuit? {{pn|52.10|10}}at etiam, tamquam veterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et instituimus novos. Iuno regina transvecta a Veiis nuper in Aventino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die! {{pn|52.11|11}}Aio Locutio templum propter caelestem vocem exauditam in Nova via iussimus fieri; Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque ad id novum auctore senatu condidimus; {{pn|52.12|12}}quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non voluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? {{pn|52.13|13}}de sacris loquimur et de templis; quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem venit quantum piaculi committatur? vestalibus nempe una illa sedes est, ex qua eas nihil unquam praeterquam urbs capta movit; flamini Diali noctem unam manere extra urbem nefas est; hos Veientis pro Romanis facturi estis sacerdotes, {{pn|52.14|14}}et Vestales tuae te deserent, Vesta, et flamen peregre habitando in singulas noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? {{pn|52.15|15}}quid alia quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui oblivioni aut cui neglegentiae damus? {{pn|52.16|16}}comitia curiata, quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque militaris creatis, ubi auspicato, nisi ubi adsolent, fieri possunt? {{pn|52.17|17}}veiosne haec transferemus? An comitiorum causa populus tanto incommodo in desertam hane ab dis hominibusque urbem conveniet?

==LIII.==
{{pn|53.1|1}}“At enim apparet quidem pollui omnia nec ullis piaculis expiari posse, sed res ipsa cogit vastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Veios migrare nec hic aedificando inopem plebem vexare. {{pn|53.2|2}}Hane autem iactari magis causam quam veram esse, ut ego non dicam, apparere vobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum adventum salvis tectis publicis privatisque, stante incolumi urbe, hanc eandem rem actam esse ut Veios transmigraremus. {{pn|53.3|3}}Et videte quantum inter meam sententiam vestramque intersit, tribuni. Vos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis: ego contra — nec id mirati sitis priusquam quale sit audieritis — etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem. {{pn|53.4|4}}Quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi victoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris; nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est. {{pn|53.5|5}}Non enim reliquisse victores sed amisisse victi patriam videbimur: hoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumsessum Capitolium necessitatis imposuisse, ut desereremus penates nostros exsiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus quem tueri non possemus. Et Galli evertere potuerunt Romam, Romani restituere non videbuntur potuisse? {{pn|53.6|6}}quid restat nisi ut, si iam novis copiis veniant — constat enim vix credibilem multitudinem esse — et habitare in capta ab se, deserta a vobis hac urbe velint, sinatis? {{pn|53.7|7}}quid? si non Galli hoc sed veteres hostes vestri, Aequi Volscive, faciant ut commigrent Romam, velitisne illos Romanos, vos Veientes esse? An non malitis hanc solitudinem vestram quam urbem hostium esse? non equidem video quid magis nefas sit. Haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? {{pn|53.8|8}}si tota urbe nullum melius ampliusve tectum fieri possit quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exsulatum publice ire? {{pn|53.9|9}}maiores nostri, convenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter silvas paludesque esset, novam urbem tam brevi aedificarunt: nos Capitolio atque arce incolumi, stantibus templis deorum aedificare incensa piget? et quod singuli facturi fuimus, si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio universi recusamus facere?

==LIV.==
{{pn|54.1|1}}“Quid tandem? si fraude, si casu Veiis incendium ortum sit, ventoque, ut fieri potest, diffusa flamma magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamve quam urbem quaesituri sumus quo transmigremus? {{pn|54.2|2}}adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet? et quidem — fatebor vobis, {{pn|54.3|3}}etsi minus iniuriae vestrae meminisse iuvat — cum abessem, quotienscumque patria in mentem veniret, haec omnia occurrebant, colles campique et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum sub quo natus educatusque essem; quae vos, Quirites, nunc moveant potius caritate sua ut maneatis in sede vestra, quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio. {{pn|54.4|4}}Non sine causa di hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges devehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mare vicinum ad commoditates nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum, regionem Italiae mediam, ad incrementum urbis natum unice locum. {{pn|54.5|5}}Argumento est ipsa magnitudo tam novae urbis. Trecentensimus sexagesimus quintus annus urbis, Quirites, agitur; inter tot veterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Volsci, tot tam valida oppida, non universa Etruria tantum terra marique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italiae bello vobis par est. {{pn|54.6|6}}Quod cum ita sit, quae, malum, ratio est haec expertis alia experiri, cum, iam ut virtus vestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferri non possit? {{pn|54.7|7}}hic Capitolium est, ubi quondam capite humano invento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore; hic cum augurato liberaretur Capitolium, Iuventas Terminusque maximo gaudio patrum vestrorum moveri se non passi; hic Vestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus vobis di.”

==LV.==
{{pn|55.1|1}}Movisse eos Camillus cum alia oratione tum ea quae ad religiones pertinebat maxime dicitur; sed rem dubiam decrevit vox opportune emissa, quod cum senatus post paulo de his rebus in curia Hostilia haberetur cohortesque ex praesidiis revertentes forte agmine forum transirent, centurio in comitio exclamavit: “signifer, statue signum; hic manebimus optime.” {{pn|55.2|2}}Qua voce audita et senatus accipere se omen ex curia egressus conclamavit et plebs circumfusa adprobavit. Antiquata deinde lege promiscue urbs aedificari coepta. {{pn|55.3|3}}Tegula publice praebita est; saxi materiaeque caedendae, unde quisque vellet ius factum praedibus acceptis eo anno aedificia perfecturos. {{pn|55.4|4}}Festinatio curam exemit vicos dirigendi, dum omisso sui alienique discrimine in vacuo aedificant. {{pn|55.5|5}}Ea est causa ut veteres cloacae, primo per publicum ductae, nunc privata passim subeant tecta, formaque urbis sit occupatae magis quam divisae similis.
{{Liber
|Ante=Liber IV
|AnteNomen=../Liber IV
|Post=Liber VI
|PostNomen=../Liber VI
}}

&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:From the Founding of the City/Book 5]]
[[fr:Histoire romaine (Tite-Live)/Livre V]]</text>
      <sha1>1x70blih7mfp21k9y22kqqykshnyiwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ab urbe condita/Liber VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2232</id>
    <revision>
      <id>282813</id>
      <parentid>276216</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* XVII. */</comment>
      <origin>282813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103194" sha1="f8x6p6k7891ivj6idhmqpx7s0es1pff" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Livius
|OperaeTitulus= Ab urbe condita
|OperaeWikiPagina= Ab urbe condita
|Annus=
|SubTitulus= Liber VII&lt;br&gt;a.U.c. 387–411 (366–342 a.Ch.n.) acta
|Editio=Benjamin Oliver Foster, Ph.D., 1926
|Fons=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0202%3Abook%3D7 Perseus]
}}
{{Liber
|Ante= Liber VI
|AnteNomen= ../Liber VI
|Post= Liber VIII
|PostNomen= ../Liber VIII
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; 
[[Ab urbe condita/Liber VII#I.|I]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#II.|II]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#III.|III]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#IV.|IV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#V.|V]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#VI.|VI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#VII.|VII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#VIII.|VIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#IX.|IX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#X.|X]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XI.|XI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XII.|XII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XIII.|XIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XIV.|XIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XV.|XV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XVI.|XVI]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber VII#XVII.|XVII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XVIII.|XVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XIX.|XIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XX.|XX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXI.|XXI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXII.|XXII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXIII.|XXIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXIV.|XXIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXV.|XXV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXVI.|XXVI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXVII.|XXVII]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXVIII.|XXVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXIX.|XXIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXX.|XXX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXI.|XXXI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXII.|XXXII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXIII.|XXXIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXIV.|XXXIV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXV.|XXXV]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXVI.|XXXVI]]&lt;br&gt;
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXVII.|XXXVII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXVIII.|XXXVIII]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XXXIX.|XXXIX]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XL.|XL]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XLI.|XLI]] |
[[Ab urbe condita/Liber VII#XLII.|XLII]]
|}
__NOTOC__
&lt;div class=text&gt;
==I.==
{{pn|1.1|1}}Annus hic erit insignis novi hominis consulatu, insignis novis duobus magistratibus, praetura et curuli aedilitate. Hos sibi patricii quaesivere honores pro concesso plebi altero consulatu. Plebes consulatum L. Sextio, cuius lege partus erat, dedit: {{pn|1.2|2}}patres praeturam Sp. Furio M. F. Camillo, aedilitatem Cn. Quinctio Capitolino et P. Cornelio Scipioni, suarum gentium viris, gratia campestri ceperunt. L. Sextio collega ex patribus datus L. Aemilius Mamercus. {{pn|1.3|3}}Principio anni et de Gallis, quos primo palatos per Apuliam congregari iam fama erat, et de Hernicorum defectione agitata mentio. {{pn|1.4|4}}Cum de industria omnia, ne quid per plebeium consulem ageretur, proferrentur, silentium omnium rerum ac iustitio simile otium fuit, {{pn|1.5|5}}nisi quod non patientibus tacitum tribunis, quod pro consule uno plebeio tres patricios magistratus curulibus sellis praetextatos tamquam consules sedentes nobilitas sibi sumpsisset, {{pn|1.6|6}}praetorem quidem etiam iura reddentem et collegam consulibus atque iisdem auspiciis creatum, verecundia inde imposita est senatui ex patribus iubendi aediles curules creari. Primo ut alternis annis ex plebe fierent convenerat: postea promiscuum fuit. {{pn|1.7|7}}Inde L. Genucio et Q. Servilio consulibus et ab seditione et a bello quietis rebus, ne quando a metu ac periculis vacarent, pestilentia ingens orta. {{pn|1.8|8}}Censorem, aedilem curulem, tres tribunos plebis mortuos ferunt, pro portione et ex multitudine alia multa funera fuisse; maximeque eam pestilentiam insignem mors quam matura, tam acerba M. Furi fecit. {{pn|1.9|9}}Fuit enim vere vir unicus in omni fortuna, princeps pace belloque, priusquam exsulatum iret, clarior in exsilio, vel desiderio civitatis, quae capta absentis imploravit opem, vel felicitate qua restitutus in patriam secum patriam ipsam restituit; {{pn|1.10|10}}par deinde per quinque et viginti annos — tot enim postea vixit — titulo tantae gloriae fuit dignusque habitus quem secundum a Romulo conditorem urbis Romanae ferrent.

==II.==
{{pn|2.1|1}}Et hoc et insequenti anno C. Sulpicio Petico C. Licinio Stolone consulibus pestilentia fuit. {{pn|2.2|2}}Eo nihil dignum memoria actum, nisi quod pacis deum exposcendae causa tertio tum post conditam urbem lectisternium fuit. {{pn|2.3|3}}Et cum vis morbi nec humanis consiliis nec ope divina levaretur, victis superstitione animis ludi quoque scenici, nova res bellicoso populo — nam circi modo spectaculum fuerat,— inter alia caelestis irae placamina instituti dicuntur; ceterum parva quoque, {{pn|2.4|4}}ut ferme principia omnia, et ea ipsa peregrina res fuit. Sine carmine ullo, sine imitandorum carminum actu, ludiones ex Etruria acciti ad tibicinis modos saltantes haud indecoros motus more Tusco dabant. {{pn|2.5|5}}Imitari deinde eos iuventus, simul inconditis inter se iocularia fundentes versibus, coepere; nec absoni a voce motus erant. {{pn|2.6|6}}Accepta itaque res saepiusque usurpando excitata. Vernaculis artificibus, quia ister Tusco verbo ludio vocabatur, nomen histrionibus inditum; qui non, sicut ante, {{pn|2.7|7}}fescennino versu similem incompositum temere ac rudem alternis iaciebant, sed impletas modis saturas descripto iam ad tibicinem cantu motuque congruenti peragebant. Livius post aliquot annis, {{pn|2.8|8}}qui ab saturis ausus est primus argumento fabulam serere, idem scilicet — id quod omnes tum erant — suorum carminum actor, dicitur, {{pn|2.9|9}}cum saepius revocatus vocem obtudisset, venia petita puerum ad canendum ante tibicinem cum statuisset, canticum egisse aliquanto magis vigente motu, quia nihil vocis usus impediebat. {{pn|2.10|10}}Inde ad manum cantari histrionibus coeptum, diverbiaque tantum ipsorum voci relicta. {{pn|2.11|11}}Postquam lege hac fabularum ab risu ac soluto ioco res avocabatur et ludus in artem paulatim verterat, iuventus histrionibus fabellarum actu relicto ipsa inter se more antiquo ridicula intexta versibus iactitare coepit; unde exorta quae exodia postea appellata consertaque fabellis potissimum Atellanis sunt; {{pn|2.12|12}}quod genus ludorum ab Oscis acceptum tenuit iuventus nec ab histrionibus pollui passa est; eo institutum manet ut actores Atellanarum nec tribu moveantur et stipendia, tamquam expertes artis ludicrae, faciant. {{pn|2.13|13}}Inter aliarum parva principia rerum ludorum quoque prima origo ponenda visa est, ut appareret quam ab sano initio res in hanc vix opulentis regnis tolerabilem insaniam venerit.

==III.==
{{pn|3.1|1}}Nec tamen ludorum primum initium procurandis religionibus datum aut religione animos aut corpora morbis levavit; {{pn|3.2|2}}quin etiam, cum medios forte ludos circus Tiberi superfuso inrigatus impedisset, id vero, velut aversis iam dis aspernantibusque placamina irae, terrorem ingentem fecit. {{pn|3.3|3}}Itaque Cn. Genucio L. Aemilio Mamerco iterum consulibus, cum piaculorum magis conquisitio animos quam corpora morbi adficerent, repetitum ex seniorum memoria dicitur pestilentiam quondam clavo ab dictatore fixo sedatam. {{pn|3.4|4}}Ea religione adductus senatus dictatorem clavi figendi causa dici iussit; dictus L. Manlius Imperiosus L. Pinarium magistrum equitum dixit. {{pn|3.5|5}}Lex vetusta est, priscis litteris verbisque scripta, ut qui praetor maximus sit idibus Septembribus clavum pangat; fixa fuit dextro lateri aedis Iovis optimi maximi, qua parte Minervae templum est. {{pn|3.6|6}}Eum clavum, quia rarae per ea tempora litterae erant, notam numeri annorum fuisse ferunt eoque Minervae templo dicatam legem quia numerus Minervae inventum sit. {{pn|3.7|7}}— Volsiniis quoque clavos indices numeri annorum fixos in templo Nortiae, Etruscae deae, comparere diligens talium monumentorum auctor Cincius adfirmat. {{pn|3.8|8}}— M. Horatius consul ea lege templum iovis optimi maximi dedicavit anno post reges exactos; a consulibus postea ad dictatores, quia maius imperium erat, sollemne clavi figendi translatum est. Intermisso deinde more digna etiam per se visa res propter quam dictator crearetur. {{pn|3.9|9}}Qua de causa creatus L. Manlius, perinde ac rei gerendae ac non solvendae religionis gratia creatus esset, bellum Hernicum adfectans dilectu acerbo iuventutem agitavit; tandemque omnibus in eum tribunis plebis coortis seu vi seu verecundia victus dictatura abiit.

==IV.==
{{pn|4.1|1}}Neque eo minus principio insequentis anni, Q. Servilio Ahala L. Genucio consulibus, dies Manlio dicitur a M. Pomponio tribuno plebis. {{pn|4.2|2}}Acerbitas in dilectu non damno modo civium sed etiam laceratione corporum lata, partim virgis caesis qui ad nomina non respondissent, partim in vincula ductis, invisa erat, {{pn|4.3|3}}et ante omnia invisum ipsum ingenium atrox cognomenque Imperiosi; grave liberae civitati, ab ostentatione saevitiae adscitum, quam non magis in alienis quam in proximis ac sanguine ipse suo exerceret. {{pn|4.4|4}}Criminique ei tribunus inter cetera dabat quod filium iuvenem, nullius probri compertum, extorrem urbe domo penatibus, foro luce congressu aequalium prohibitum, in opus servile, prope in carcerem atque in ergastulum dederit, {{pn|4.5|5}}ubi summo loco natus dictatorius iuvenis cotidiana miseria disceret vere imperioso patre se natum esse. At quam ob noxam? quia infacundior sit et lingua impromptus; {{pn|4.6|6}}quod naturae damnum utrum nutriendum patri, si quicquam in eo humani esset, an castigandum ac vexation e insigne faciendum fuisse? ne mutas quidem bestias minus alere ac fovere si quid ex progenie sua parum prosperum sit; {{pn|4.7|7}}at hercule L. Manlium malum malo augere filii et tarditatem ingenii insuper premere, et, si quid in eo exiguum naturalis vigoris sit, id exstinguere vita agresti et rustico cultu inter pecudes habendo.

==V.==
{{pn|5.1|1}}Omnium potius his criminationibus quam ipsius iuvenis inritatus est animus; quin contra se quoque parenti causam invidiae atque criminum esse aegre passus, {{pn|5.2|2}}ut omnes di hominesque scirent se parenti opem latam quam inimicis eius malle, capit consilium rudis quidem atque agrestis animi et quamquam non civilis exempli, tamen pietate laudabile. {{pn|5.3|3}}Inscientibus cunctis cultro succinctus mane in urbem atque a porta domum confestim ad M. Pomponium tribunum pergit; ianitori opus esse sibi domino eius convento extemplo ait; nuntiaret T. Manlium L. Filium esse. {{pn|5.4|4}}Mox introductus — etenim percitum ira in patrem spes erat aut criminis aliquid novi aut consilii ad rem agendam deferre — salute accepta redditaque esse ait quae cum eo agere arbitris remotis velit. {{pn|5.5|5}}Procul inde omnibus abire iussis cultrum stringit et super lectum stans ferro intento, nisi in quae ipse concepisset verba iuraret se patris eius accusandi causa concilium plebis nunquam habiturum, se eum extemplo transfixurum minatur. {{pn|5.6|6}}Pavidus tribunus, quippe qui ferrum ante oculos micare, se solum inermem, illum praevalidum iuvenem, et, quod haud minus timendum erat, stolide ferocem viribus suis cerneret, adiurat in quae adactus est verba; et, prae se deinde tulit ea vi subactum se incepto destitisse. {{pn|5.7|7}}Nec perinde ut maluisset plebes sibi suffragii ferendi de tam crudeli et superbo reo potestatem fieri, ita aegre habuit filium id pro parente ausum; eoque id laudabilius erat quod animum eius tanta acerbitas patria nihil a pietate avertisset. {{pn|5.8|8}}Itaque non patri modo remissa causae dictio est, sed ipsi etiam adulescenti ea res honori fuit, {{pn|5.9|9}}et cum eo anno primum placuisset tribunos militum ad legiones suffragio fieri — nam antea, sicut nunc quos Rufulos vocant, imperatores ipsi faciebant,— secundum in sex locis tenuit, nullis domi militiaeque ad conciliandam gratiam meritis, ut qui rure et procul coetu hominum iuventam egisset.

==VI.==
{{pn|6.1|1}}Eodem anno, seu motu terrae seu qua vi alia, forum medium ferme specu vasto conlapsum in immensam altitudinem dicitur; neque eam voraginem coniectu terrae, {{pn|6.2|2}}cum pro se quisque gereret, expleri potuisse, priusquam deum monitu quaeri coeptum quo plurimum populus Romanus posset; {{pn|6.3|3}}id enim illi loco dicandum vates canebant, si rem publicam Romanam perpetuam esse vellent. Tum M. Curtium, iuvenem bello egregium, castigasse ferunt dubitantes an ullum magis Romanum bonum quam arma virtusque esset, {{pn|6.4|4}}et silentio facto templa deorum immortalium, quae foro imminent, Capitoliumque intuentem et manus nunc in caelum nunc in patentes terrae hiatus ad deos manes porrigentem se devovisse; {{pn|6.5|5}}equo deinde quam poterat maxime exornato insidentem armatum se in specum immisisse, donaque ac fruges super eum a multitudine virorum ac mulierum congestas, lacumque Curtium non ab antiquo illo T. Tati milite Curtio Mettio sed ab hoc appellatum. {{pn|6.6|6}}Cura non deesset, si qua ad verum via inquirentem ferret; nunc fama rerum standum est, ubi certam derogat vetustas fidem; et lacus nomen ab hac recentiore insignitius fabula est. {{pn|6.7|7}}Post tanti prodigii procurationem eodem anno de Hernicis consultus senatus cum fetiales ad res repetendas nequiquam misisset, primo quoque die ferendum ad populum de bello indicendo Hernicis censuit, populusque id bellum frequens iussit. L. Genucio consuli ea provincia sorte evenit. {{pn|6.8|8}}In exspectatione civitas erat, quod primus ille de plebe consul bellum suis auspiciis gesturus esset, perinde ut evenisset res ita communicatos honores pro bene aut secus consulto habitura. {{pn|6.9|9}}Forte ita tulit casus ut Genucius ad hostes magno conatu profectus in insidias praecipitaret et legionibus necopinato pavore fusis consul circumventus ab insciis quem intercepissent occideretur. {{pn|6.10|10}}Quod ubi est Romam nuntiatum, nequaquam tantum publica calamitate maesti patres quantum feroces infelici consulis plebeii ductu, fremunt omnibus locis: irent crearent consules ex plebe, transferrent auspicia quo nefas esset; {{pn|6.11|11}}potuisse patres plebi scito pelli honoribus suis: num etiam in deos immortales inauspicatam legem valuisse? vindicasse ipsos suum numen, sua auspicia, quae ut primum contacta sint ab eo a quo nec ius nec fas fuerit, deletum cum duce exercitum documento fuisse ne deinde turbato gentium iure comitia haberentur. {{pn|6.12|12}}His vocibus curia et forum personat. Ap. Claudium, quia dissuaserat legem, maiore nunc auctoritate eventum reprehensi ab se consilii incusantem, dictatorem consensu patriciorum Servilius consul dicit, dilectusque et iustitium indictum.

==VII.==
{{pn|7.1|1}}Priusquam dictator legionesque novae in Hernicos venirent, ductu C. Sulpici legati res per occasionem gesta egregie est. {{pn|7.2|2}}In Hernicos, morte consulis contemptim ad castra Romana cum haud dubia expugnandi spe succedentes, hortante legato et plenis irae atque indignitatis militum animis eruptio est facta. Multum ab spe adeundi valli res Hernicis afuit; adeo turbatis inde ordinibus abscessere. {{pn|7.3|3}}Dictatoris deinde adventu novus veteri exercitus iungitur et copiae duplicantur; et pro contione dictator laudibus legati militumque, quorum virtute castra defensa erant, simul audientibus laudes meritas tollit animos, simul ceteros ad aemulandas virtutes acuit. {{pn|7.4|4}}Neque segnius ad hostes bellum apparatur, qui et parti ante decoris memores neque ignari auctarum virium hostis suas quoque vires augent. Omne Hernicum nomen, omnis militaris aetas excitur; quadringenariae octo cohortes, lecta robora virorum, scribuntur. {{pn|7.5|5}}Hunc eximium florem iuventutis eo etiam quod ut duplex acciperent stipendium decreverant, spei animorumque implevere; immunes quoque operum militarium erant, ut in unum pugnae laborem reservati plus sibi quam pro virili parte adnitendum scirent; {{pn|7.6|6}}extra ordinem etiam in acie locati quo conspectior virtus esset. Duum milium planities castra Romana ab Hernicis dirimebat; {{pn|7.7|7}}ibi pari ferme utrimque spatio in medio pugnatum est. Primo stetit ambigua spe pugna nequiquam saepe conatis equitibus Romanis impetu turbare hostium aciem. {{pn|7.8|8}}Postquam equestris pugna effectu quam conatibus vanior erat, consulto prius dictatore equites, permissu deinde eius relictis equis, clamore ingenti provolant ante signa et novam integrant pugnam. {{pn|7.9|9}}Neque sustineri poterant, ni extraordinariae cohortes pari corporum animorumque robore se obiecissent.

==VIII.==
{{pn|8.1|1}}Tune inter primores duorum populorum res geritur; quidquid hinc aut illine communis Mars belli aufert, multiplex quam pro numero damnum est. Volgus aliud armatorum, velut delegata primoribus pugna, eventum suum in virtute aliena ponit. Multi utrimque cadunt, plures volnera accipiunt; {{pn|8.2|2}}tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent? quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco? {{pn|8.3|3}}— his inter se vocibus concitati clamore renovato inferunt pedem et primum gradu moverunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie avertunt; {{pn|8.4|4}}neque, tam vires pares quae superaverit res facile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusque populi et extollere animos et minuere potuit. {{pn|8.5|5}}Usque ad castra fugientes Hernicos Romanus sequitur: castrorum oppugnatione, quia serum erat diei, abstinuere;— diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare posset; eo in noctem tractum erat certamen. {{pn|8.6|6}}— Postero die deserta fuga castra Hernicorum et saucii relicti quidam inventi, agmenque fugientium ab Signinis, cum praeter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est. {{pn|8.7|7}}Nec Romanis incruenta victoria fuit: quarta pars militum amissa, et ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere.

==IX.==
{{pn|9.1|1}}Insequenti anno cum C. Sulpicius et C. Licinius Calvus consules in Hernicos exercitum duxissent neque inventis in agro hostibus Ferentinum urbem eorum vi cepissent, revertentibus inde eis Tiburtes portas clausere. {{pn|9.2|2}}Ea ultima fuit causa, cum multae ante querimoniae ultro citroque iactatae essent, cur per fetiales rebus repetitis bellum Tiburti populo indiceretur, {{pn|9.3|3}}dictatorem T. Quinctium Poenum eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser. Cornelium Maluginensem. {{pn|9.4|4}}Macer Licinius comitiorum habendorum causa et ab Licinio consule dictum scribit, quia collega comitia bello praeferre festinante ut continuaret consulatum, obviam eundum pravae cupiditati fuerit. {{pn|9.5|5}}Quaesita ea propriae familiae laus leviorem auctorem Licinium facit. Cum mentionem eius rei in vetustioribus annalibus nullam inveniam, magis ut belli Gallici causa dictatorem creatum arbitrer inclinat animus. {{pn|9.6|6}}Eo certe anno Galli ad tertium lapidem Salaria via trans pontem Anienis castra habuere. Dictator cum tumultus Gallici causa iustitium edixisset, omnes iuniores sacramento adegit ingentique exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa Anienis castra posuit. {{pn|9.7|7}}Pons in medio erat, neutris eum rumpentibus, ne timoris indicium esset. Proelia de occupando ponte crebra erant, nec qui poterentur incertis viribus satis discerni poterat. {{pn|9.8|8}}Tum eximia corporis magnitudine in vacuum pontem Gallus processit et quantum maxima voce potuit, “quem nunc” inquit “Roma virum fortissimum habet, procedat agedum ad pugnam, ut noster duorum eventus ostendat utra gens bello sit melior.”

==X.==
{{pn|10.1|1}}Diu inter primores iuvenum Romanorum silentium fuit, cum et abnuere certamen vererentur et praecipuam sortem periculi petere nollent; {{pn|10.2|2}}tum T. Manlius L. Filius, qui patrem a vexatione tribunicia vindicaverat, ex statione ad dictatorem pergit. “iniussu tuo” inquit, “imperator, extra ordinem nunquam pugnaverim, non si certam victoriam videam; {{pn|10.3|3}}si tu permittis, volo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit.” {{pn|10.4|4}}Tum dictator “macte virtute” inquit “ac pietate in patrem patriamque, T. Manli, esto. Perge et nomen Romanum invictum iuvantibus dis praesta.” {{pn|10.5|5}}Armant inde iuvenem aequales; pedestre scutum capit, Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam; armatum adornatumque adversus Gallum stolide laetum et — quoniam id quoque memoria dignum antiquis visum est — linguam etiam ab inrisu exserentem producunt. {{pn|10.6|6}}Recipiunt inde se ad stationem, et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam visu ac specie aestimantibus pares. {{pn|10.7|7}}Corpus alteri magnitudine eximium, versicolori veste pictisque et auro caelatis refulgens armis: media in altero militaris statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species. {{pn|10.8|8}}Non cantus, non exsultatio armorumque agitatio vana, sed pectus animorum iraeque tacitae plenum; omnem ferociam in discrimen ipsum certaminis distulerat. {{pn|10.9|9}}Ubi constitere inter duas acies, tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus velut moles superne imminens proiecto laeva scuto in advenientis arma hostis vanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit; {{pn|10.10|10}}Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo volneris factus insinuasset se inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu ventrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem. {{pn|10.11|11}}Iacentis inde corpus ab omni alia vexatione intactum uno torque spoliavit, quem respersum cruore collo circumdedit suo. {{pn|10.12|12}}Defixerat pavor cum admiratione Gallos: Romani alacres ab statione obviam militi suo progressi, gratulantes laudantesque ad dictatorem perducunt. {{pn|10.13|13}}Inter carminum prope in modum incondita quaedam militariter ioculantes Torquati cognomen auditum; celebratum deinde posteris etiam familiaeque honori fuit. {{pn|10.14|14}}Dictator coronam auream addidit donum mirisque pro contione eam pugnam laudibus tulit.

==XI.==
{{pn|11.1|1}}Et hercule tanti ea ad universi belli eventum momenti dimicatio fuit ut Gallorum exercitus proxima nocte relictis trepide castris in Tiburtem agrum atque inde societate belli facta commeatuque benigne ab Tiburtibus adiutus mox in Campaniam transient. {{pn|11.2|2}}Ea fuit causa cur proximo anno C. Poetelius Balbus consul, cum collegae eius M. Fabio Ambusto Hernici provincia evenisset, adversus Tiburtes iussu populi exercitum duceret. {{pn|11.3|3}}Ad quorum auxilium cum Galli ex Campania redissent, foedae populationes in Labicano Tusculanoque et Albano agro haud dubie Tiburtibus ducibus sunt factae; {{pn|11.4|4}}et cum adversus Tiburtem hostem duce consule contenta res publica esset, Gallicus tumultus dictatorem creari coegit. Creatus Q. Servilius Ahala T. Quinctium magistrum equitum dixit et ex auctoritate patrum, si prospere id bellum evenisset, ludos magnos vovit. {{pn|11.5|5}}Dictator, ad continendos proprio bello Tiburtes consulari exercitu iusso manere, omnes iuniores nullo detractante militiam sacramento adegit. {{pn|11.6|6}}Pugnatum haud procul porta Collina est totius viribus urbis in conspectu parentum coniugumque ac liberorum quae magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simul verecundia misericordiaque militem accendebant. {{pn|11.7|7}}Magna utrimque edita caede avertitur tandem acies Gallorum. Fuga Tibur sicut arcem belli Gallici petunt; palati a consule Poetelio haud procul Tibure excepti, egressis ad opem ferendam Tiburtibus simul cum iis intra portas compelluntur. {{pn|11.8|8}}Egregie cum ab dictatore tum ab consule res gesta est. Et consul alter Fabius proeliis primum parvis, postremo una insigni pugna, cum hostes totis adorti copiis essent, Hernicos devincit. {{pn|11.9|9}}Dictator consulibus in senatu et apud populum magnifice conlaudatis et suarum quoque rerum illis remisso honore dictatura se abdicavit. Poetelius de Gallis Tiburtibusque geminum triumphum egit: Fabio satis visum ut ovans urbem iniret. {{pn|11.10|10}}Inridere Poeteli triumphum Tiburtes: ubi enim eum secum acie conflixisse? spectatores paucos fugae trepidationisque Gallorum extra portas egressos, postquam in se quoque fieri impetum viderint et sine discrimine obvios caedi, recepisse se intra urbem: {{pn|11.11|11}}eam rem triumpho dignam visam Romanis. Ne nimis mirum magnumque censerent tumultum exciere in hostium portis, maiorem ipsos trepidationem ante moenia sua visuros.

==XII.==
{{pn|12.1|1}}Itaque insequenti anno M. Popilio Laenate Cn. Manlio consulibus primo silentio noctis ab Tibure agmine infesto profecti ad urbem Romam venerunt. {{pn|12.2|2}}Terrorem repente ex somno excitatis subita res et nocturnus pavor praebuit, ad hoc multorum inscitia, qui aut unde hostes advenissent; {{pn|12.3|3}}conclamatum tamen celeriter ad arma est et portae stationibus murique praesidiis firmati; et ubi prima lux mediocrem multitudinem ante moenia neque alium quam Tiburtem hostem ostendit, duabus portis egressi consules utrimque aciem subeuntium iam muros adgrediuntur, {{pn|12.4|4}}apparuitque occasione magis quam virtute fretos venisse: adeo vix primum impetum Romanorum sustinuere. Quin etiam bono fuisse Romanis adventum eorum constabat orientemque iam seditionem inter patres et plebem metu tam propinqui belli compressam. {{pn|12.5|5}}Alius adventus hostium fuit agris terribilior 4: {{pn|12.6|6}}populabundi Tarquinienses fines Romanos, maxime qua ex parte Etruriam adjacent, peragravere rebusque nequiquam repetitis novi consules iis C. Fabius et C. Plautius iussu populi bellum indixere; Fabioque ea provincia, Plautio Hernici evenere. {{pn|12.7|7}}Gallici quoque belli fama increbrescebat. Sed inter multos terrores solacio fuit pax Latinis petentibus data, et magna vis militum ab iis ex foedere vetusto, quod multis intermiserant annis, accepta. {{pn|12.8|8}}Quo praesidio cum fulta res Romana esset, levius fuit quod Gallos mox Praeneste venisse atque inde circa Pedum consedisse auditum est. {{pn|12.9|9}}Dictatorem dici C. Sulpicium placuit; consul ad id accitus C. Plautius dixit; magister equitum dictatori additus M. Valerius. Hi robora militum ex duobus consularibus exercitibus electa adversus Gallos duxerunt. {{pn|12.10|10}}Lentius id aliquanto bellum, quam parti utrique placebat, fuit. Cum primo Galli tantum avidi certaminis fuissent, deinde Romanus miles ruendo in arma ac dimicationem aliquantum Gallicam ferociam vinceret, {{pn|12.11|11}}dictatori neutiquam placebat, quando nulla cogeret res, fortunae se committere adversus hostem, quem tempus deteriorem in dies faceret, locis alienis sine praeparato commeatu, sine firmo munimento morantem, ad hoc iis corporibus animisque, quorum omnis in impetu vis esset, parva eadem languesceret mora. {{pn|12.12|12}}His consiliis dictator bellum trahebat gravemque edixerat poenam, si quis iniussu in hostem pugnasset. Milites aegre id patientes primo in stationibus vigiliisque inter se dictatorem sermonibus carpere, interdum patres communiter increpare, quod non iussissent per consules geri bellum: {{pn|12.13|13}}electum esse eximium imperatorem, unicum ducem, qui nihil agenti sibi de caelo devolaturam in sinum victoriam censeat. Eadem deinde haec interdiu propalam ac ferociora his iactare: se iniussu imperatoris aut dimicaturos aut agmine Romam ituros. {{pn|12.14|14}}Immiscerique militibus centuriones, nec in circulis modo fremere sed iam in principiis ac praetorio in unum sermones confundi atque in contionis magnitudinem crescere turba et vociferari ex omnibus locis ut extemplo ad dictatorem iretur; verba pro exercitu faceret Sex. Tullius, ut virtute eius dignum esset.

==XIII.==
{{pn|13.1|1}}Septimum primum pilum iam Tullius ducebat, neque erat in exercitu, qui quidem pedestria stipendia fecisset, vir factis nobilior. {{pn|13.2|2}}Is praecedens militum agmen ad tribunal pergit mirantique Sulpicio non turbam magis quam turbae principem Tullium, imperiis oboedientissimum militem, {{pn|13.3|3}}“si licet, dictator,” inquit “condemnatum se universus exercitus a te ignaviae ratus et prope ignominiae causa destitutum sine armis oravit me ut suam causam apud te agerem. {{pn|13.4|4}}Equidem, sicubi loco cessum, si terga data hosti, si signa foede amissa obici nobis possent, tamen hoc a te impetrari aequum censerem ut nos virtute culpam nostram corrigere et abolere flagitii memoriam nova gloria patereris. {{pn|13.5|5}}Etiam ad Alliam fusae legiones eandem quam per pavorem amiserant patriam profectae postea a Veiis virtute reciperavere. Nobis deum benignitate, felicitate tua populique Romani, et res et gloria est integra. {{pn|13.6|6}}Quamquam de gloria vix dicere ausim, si nos et hostes haud secus quam feminas abditos intra vallum omnibus contumeliis eludunt, et tu imperator noster — quod aegrius patimur — exercitum tuum sine animis, sine armis, sine manibus iudicas esse, et, priusquam expertus nos esses, de nobis ita desperasti ut te mancorum ac debilium ducem iudicares esse. {{pn|13.7|7}}Quid enim aliud esse causae credamus, cur veteranus dux, fortissimus bello, compressis, quod aiunt, manibus sedeas? utcumque enim se habet res, te de nostra virtute dubitasse videri quam nos de tua verius est. {{pn|13.8|8}}Sin autem non tuum istuc sed publicum est consilium, et consensus aliqui patrum, non Gallicum bellum, nos ab urbe a penatibus nostris ablegatos tenet, quaeso ut ea quae dicam non a militibus imperatori dicta censeas sed a plebe patribus,— quae si, ut vos vestra habeatis consilia, sic se sua habituram dicat, quis tandem succenseat? {{pn|13.9|9}}— milites nos esse, non servos vestros, ad bellum, non in exsilium missos; si quis det signum, in aciem educat, ut viris ac Romanis dignum sit, pugnaturos; si nihil armis opus sit, otium Romae potius quam in castris acturos. Haec dicta sint patribus. {{pn|13.10|10}}Te, imperator, milites tui oramus ut nobis pugnandi copiam facias. Cum vincere cupimus, tum te duce vincere, tibi lauream insignem deferre, tecum triumphantes urbem inire, tuum sequentes currum Iovis optimi maximi templum gratantes ovantesque adire.” {{pn|13.11|11}}Orationem Tulli exceperunt preces multitudinis, et undique ut signum daret, ut capere arma iuberet, clamabant.

==XIV.==
{{pn|14.1|1}}Dictator quamquam rem bonam exemplo haud probabili actam censebat, tamen facturum quod milites vellent in se recepit, Tulliumque secreto quaenam haec res sit aut quo acta more percontatur. {{pn|14.2|2}}Tullius magno opere a dictatore petere ne se oblitum disciplinae militaris, ne sui neve imperatoriae maiestatis crederet: multitudini concitatae, quae ferme auctoribus similis esset, non subtraxisse se ducem ne quis alius, quales mota creare multitudo soleret, exsisteret; {{pn|14.3|3}}nam se quidem nihil non arbitrio imperatoris acturum. Illi quoque tamen videndum magno opere esse ut exercitum in potestate haberet; differri non posse adeo concitatos animos; ipsos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos, si ab imperatore non detur. {{pn|14.4|4}}Dum haec loquuntur, iumenta forte pascentia extra vallum Gallo abigenti duo milites Romani ademerunt. In eos saxa coniecta a Gallis; deinde ab Romana statione clamor ortus ac procursum utrimque est. {{pn|14.5|5}}Iamque haud procul iusto proelio res erat, ni celeriter diremptum certamen per centuriones esset; adfirmata certe eo casu Tulli apud dictatorem fides est; nec recipiente iam dilationem re in posterum diem edicitur acie pugnaturos. {{pn|14.6|6}}Dictator tamen, ut qui magis animis quam viribus fetus ad certamen descenderet, omnia circumspicere atque agitare coepit ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret. Sollerti animo rem novam excogitat, qua deinde multi nostri atque externi imperatores, nostra quoque quidam aetate, usi sunt. {{pn|14.7|7}}Mulis strata detrahi iubet binisque tantum centunculis relictis agasones partim captivis partim aegrorum armis ornatos imponit. {{pn|14.8|8}}His fere mille effectis centum admiscet equites et nocte super castra in montes evadere ac silvis se occultare iubet neque inde ante movere quam ab se acceperint signum. {{pn|14.9|9}}Ipse, ubi inluxit, in radicibus montium extendere aciem coepit sedulo, {{pn|14.10|10}}ut adversus montes consisteret hostis instructos vani terroris apparatu, qui quidem terror plus paene veris viribus profuit. Primo credere duces Gallorum non descensuros in aequum Romanos; deinde, ubi degressos repente viderunt, et ipsi avidi certaminis in proelium ruunt, priusque pugna coepit quam signum ab ducibus daretur.

==XV.==
{{pn|15.1|1}}Acrius invasere Galli dextro cornu; neque sustineri potuissent, ni forte eo loco dictator fuisset, Sex. {{pn|15.2|2}}Tullium nomine increpans rogitansque sicine pugnaturos milites spopondisset? ubi illi clamores sint arma poscentium, ubi minae iniussu imperatoris proelium inituros? en ipsum imperatorem clara voce vocare ad proelium et ire armatum ante prima signa; ecquis sequeretur eorum qui modo ducturi fuerint, in castris feroces, in acie pavidi? {{pn|15.3|3}}vera audiebant; itaque tantos pudor stimulos admovit, ut ruerent in hostium tela alienatis a memoria periculi animis. Hic primo impetus prope vecors turbavit hostes, eques deinde emissus turbatos avertit. {{pn|15.4|4}}Ipse dictator, post quam labantem una parte vidit aciem, signa in laevum cornu confert, quo turbam hostium congregari cernebat, et iis qui in monte erant signum quod convenerat dedit. {{pn|15.5|5}}Ubi inde quoque novus clamor ortus est et tendere obliquo monte ad castra Gallorum visi sunt, tum metu ne excluderentur omissa pugna est cursuque effuso ad castra ferebantur. {{pn|15.6|6}}Ubi cum occurrisset eis M. Valerius magister equitum, qui profligato dextro cornu obequitabat hostium munimentis, {{pn|15.7|7}}ad montes silvasque vertunt fugam plurimique ibi a fallaci equitum specie agasonibusque excepti sunt; et eorum quos pavor pertulerat in silvas atrox caedes post sedatum proelium fuit. {{pn|15.8|8}}Nec alius post M. Furium quam C. Sulpicius iustiorem de Gallis egit triumphum. Auri quoque ex Gallicis spoliis satis magnum pondus saxo quadrate saeptum in Capitolio sacravit. {{pn|15.9|9}}Eodem anno et a consulibus vario eventu bellatum; nam Hernici a C. Plautio devicti subactique sunt. Fabius collega eius incaute atque inconsulte adversus Tarquinienses pugnavit. {{pn|15.10|10}}Nec in acie tantum ibi cladis acceptum quam quod trecentos septem milites Romanos captos Tarquinienses immolarunt, qua foeditate supplicii aliquanto ignominia populi Romani insignitior fuit. {{pn|15.11|11}}Accessit ad eam cladem et vastatio Romani agri, quam Privernates, Veliterni deinde, incursione repentina fecerunt. {{pn|15.12|12}}Eodem anno duae tribus, Pomptina et Publilia, additae; ludi votivi, quos M. Furius dictator voverat, facti; et de ambitu ab C. Poetelio tribuno plebis auctoribus patribus tum primum ad populum latum est; {{pn|15.13|13}}eaque rogatione novorum maxime hominum ambitionem, qui nundinas et conciliabula obire soliti erant, compressam credebant.

==XVI.==
{{pn|16.1|1}}Haud aeque laeta patribus insequenti anno C. Marcio Cn. Manlio consulibus de unciario fenore a M. Duillio L. Menenio tribunis plebis rogatio est perlata; et plebs aliquanto eam cupidius scivit. {{pn|16.2|2}}Ad bella nova priore anno destinata Falisci quoque hostes exorti duplici crimine, quod et cum Tarquiniensibus iuventus eorum militaverat et eos qui Falerios perfugerant cum male pugnatum est, repetentibus fetialibus Romanis non reddiderant. {{pn|16.3|3}}Ea provincia Cn. Manlio obvenit. Marcius exercitum in agrum Privernatem, integrum pace longinqua, induxit militemque praeda implevit. Ad copiam rerum addidit munificentiam, quod nihil in publicum secernendo augenti rem privatam militi favit. {{pn|16.4|4}}Privernates cum ante moenia sua castris permunitis consedissent, vocatis ad contionem militibus “castra nunc” inquit “vobis hostium urbemque praedae do, si mihi polli - “vobis hostium urbemque praedae do, si mihi pollicemini vos fortiter in acie operam navaturos nec praedae magis quam pugnae paratos esse.” {{pn|16.5|5}}Signum poscunt ingenti clamore celsique et spe haud dubia feroces in proelium vadunt. Ibi ante signa Sex. Tullius, de quo ante dictum est, exclamat “aspice, imperator” inquit, “quemadmodum exercitus tuus tibi promissa praestet,” piloque posito stricto gladio in hostem impetum facit. {{pn|16.6|6}}Sequuntur Tullium antesignani omnes primoque impetu avertere hostem; fusum inde ad oppidum persecuti, cum iam scalas moenibus admoverent, in deditionem urbem acceperunt. Triumphus de Privernatibus actus. {{pn|16.7|7}}Ab altero consule nihil memorabile gestum, nisi quod legem novo exemplo ad Sutrium in castris tributim de vicensima eorum qui manumitterentur tulit. Patres, quia ea lege haud parvum vectigal inopi aerario additum esset, auctores fuerunt; {{pn|16.8|8}}ceterum tribuni plebis, non tam lege quam exemplo moti, ne quis postea populum sevocaret, capite sanxerunt; nihil enim non per milites iuratos in consulis verba, quamvis perniciosum populo, si id liceret, ferri posse. {{pn|16.9|9}}Eodem anno C. Licinius Stolo a M. Popilio Laenate sua lege decem milibus aeris est damnatus, quod mille iugerum agri cum filio possideret emancupandoque filium fraudem legi fecisset.

==XVII.==
{{pn|17.1|1}}Novi consules inde, M. Fabius Ambustus iterum et M. Popilius Laenas iterum, {{pn|17.2|2}}duo bella habuere, facile alterum cum Tiburtibus, quod Laenas gessit, qui hoste in urbem compulso agros vastavit; Falisci Tarquiniensesque alterum consulem prima pugna fuderunt. {{pn|17.3|3}}Inde terror maximus fuit quod sacerdotes eorum facibus ardentibus anguibusque praelatis incessu furiali militem Romanum insueta turbaverunt specie. Et tum quidem velut lymphati et attoniti munimentis suis trepido agmine inciderunt; {{pn|17.4|4}}deinde, ubi consul legatique ac tribuni puerorum ritu vana miracula paventes inridebant increpabantque, vertit animos repente pudor, et in ea ipsa quae fugerant velut caeci ruebant. {{pn|17.5|5}}Discusso itaque vano apparatu hostium cum in ipsos armatos se intulissent, averterunt totam aciem; castrisque etiam eo die potiti praeda ingenti parta victores reverterunt, militaribus iocis cum apparatum hostium tum suum increpantes pavorem. {{pn|17.6|6}}Concitatur deinde omne nomen Etruscum, et Tarquiniensibus Faliscisque ducibus ad Salinas perveniunt. Adversus eum terrorem dictator C. Marcius Rutulus primus de plebe dictus magistrum equitum item de plebe C. Plautium dixit. {{pn|17.7|7}}Id vero patribus indignum videri, etiam dictaturam iam in promiscuo esse; omnique ope impediebant ne quid dictatori ad id bellum decerneretur parareturve. Eo promptius cuncta ferente dictatore populus iussit. {{pn|17.8|8}}Profectus ab urbe utraque parte Tiberis, ratibus exercitu, quocumque fama hostium ducebat, traiecto multos populatores agrorum vagos palantes oppressit; {{pn|17.9|9}}castra quoque necopinato adgressus cepit et octo milibus hostium captis, ceteris aut caesis aut ex agro Romano fugatis sine auctoritate patrum populi iussu triumphavit. {{pn|17.10|10}}Quia nec per dictatorem plebeium nec per consulem comitia consularia haberi volebant et alter consul Fabius bello retinebatur, res ad interregnum redit. {{pn|17.11|11}}Interreges deinceps Q. Servilius Ahala M. Fabius Cn. Manlius C. Fabius C. Sulpicius L. Aemilius Q. Servilius M. Fabius Ambustus. {{pn|17.12|12}}In secundo interregno orta contentio est, quod duo patricii consules creabantur, intercedentibusque tribunis interrex Fabius aiebat in duodecim tabulis legem esse ut quodcumque postremum populus iussisset, id ius ratumque esset; iussum populi et suffragia esse. {{pn|17.13|13}}Cum intercedendo tribuni nihil aliud quam ut differrent comitia valuissent, duo patricii consules creati sunt, C. Sulpicius Peticus tertium M. Valerius Publicola, eodemque die magistratum inierunt.

==XVIII.==
{{pn|18.1|1}}Quadringentesimo anno quam urbs Romana condita erat, quinto tricesimo quam a Gallis reciperata, ablato post undecimum annum a plebe consulatu. {{pn|18.2|2}}Patricii eo anno ex Tiburtibus haud memorando certamine captum, sive duorum consulum auspicio bellum ibi gestum est, ut scripsere quidam, seu per idem tempus Tarquiniensium quoque sunt vastati agri ab Sulpicio consule, quo Valerius adversus Tiburtes legiones duxit. {{pn|18.3|3}}Domi maius certamen consulibus cum plebe ac tribunis erat. Fidei iam suae non solum virtutis ducebant esse, ut accepissent duo patricii consulatum, ita ambobus patriciis mandare: {{pn|18.4|4}}quin aut toto cedendum esse, ut plebeius iam magistratus consulatus fiat, aut totum possidendum quam possessionem integram a patribus accepissent. {{pn|18.5|5}}Plebes contra fremit: quid se vivere, quid in parte civium censeri, si, quod duorum hominum virtute, L. Sexti ac C. Licini, partum sit, id obtinere universi non possint? {{pn|18.6|6}}vel reges vel decemviros vel si quod tristius sit imperii nomen patiendum esse potius, quam ambos patricios consules videant, {{pn|18.7|7}}nec in vicem pareatur atque imperetur, sed pars altera in aeterno imperio locata plebem nusquam alio natam quam ad serviendum putet. {{pn|18.8|8}}Non desunt tribuni auctores turbarum, sed inter concitatos per se omnes vix duces eminent. {{pn|18.9|9}}Aliquotiens frustra in campum descensum cum esset multique per seditiones acti comitiales dies, postremo vicit perseverantia consulum: plebis eo dolor erupit ut tribunos actum esse de libertate vociferantes relinquendumque non campum iam solum sed etiam urbem captam atque oppressam regno patriciorum maesta sequeretur. {{pn|18.10|10}}Consules relicti a parte populi per infrequentiam comitia nihilo segnius perficiunt. Creati consules ambo patricii, M. Fabius Ambustus tertium T. Quinctius. In quibusdam annalibus pro T. Quinctio M. Popilium consulem invenio.

==XIX.==
{{pn|19.1|1}}Duo bella eo anno prospere gesta. Cum Tarquiniensibus Tiburtibusque ad deditionem pugnatum. Sassula ex his urbs capta; ceteraque oppida eandem fortunam habuissent, ni universa gens positis armis in fidem consulis venisset. {{pn|19.2|2}}Triumphatum de Tiburtibus; alioquin mitis victoria fuit. In Tarquinienses acerbe saevitum; multis mortalibus in acie caesis ex ingenti captivorum numero trecenti quinquaginta octo delecti, nobilissimus quisque, qui Romam mitterentur; volgus aliud trucidatum. {{pn|19.3|3}}Nec populus in eos qui missi Romam erant mitior fuit: medio in foro omnes virgis caesi ac securi percussi. Id pro immolatis in foro Tarquiniensium Romanis poenae hostibus redditum. {{pn|19.4|4}}Res bello bene gestae ut Samnites quoque amicitiam peterent effecerunt. Legatis eorum comiter ab senatu responsum; foedere in societatem accepti. {{pn|19.5|5}}Non eadem domi quae militiae fortuna erat plebi Romanae. Nam etsi unciario fenore facto levata usura erat, sorte ipsa obruebantur inopes nexumque inibant; eo nec patricios ambo consules neque comitiorum curam publicave studia prae privatis incommodis plebs ad animum admittebat. {{pn|19.6|6}}Consulatus uterque apud patricios manet; consules creati C. Sulpicius Peticus quartum M. Valerius Publicola iterum. In bellum Etruscum intentam civitatem, quia Caeritem populum misericordia consanguinitatis Tarquiniensibus adiunctum fama ferebatur, legati Latini ad Volscos convertere, nuntiantes exercitum conscriptum armatumque iam suis finibus imminere; inde populabundos in agrum Romanum venturos esse. {{pn|19.7|7}}Censuit igitur senatus neutram neglegendam rem esse; utroque legiones scribi consulesque sortiri provincias iussit. {{pn|19.8|8}}Inclinavit deinde pars maior curae in Etruscum bellum, postquam litteris Sulpici consulis, cui Tarquinii provincia evenerat, cognitum est depopulatum agrum circa Romanas salinas praedaeque partem in Caeritum fines avectam et haud dubie iuventutem eius populi inter praedatores fuisse. {{pn|19.9|9}}Itaque Valerium consulem, Volscis oppositum castraque ad finem Tusculanum habentem, revocatum inde senatus dictatorem dicere iussit. T. Manlium L. Filium dixit. {{pn|19.10|10}}Is cum sibi magistrum equitum A. Cornelium Cossum dixisset, consulari exercitu contentus ex auctoritate patrum ac populi iussu Caeritibus bellum indixit.

==XX.==
{{pn|20.1|1}}Tum primum Caerites, tamquam in verbis hostium vis maior ad bellum significandum quam in suis factis, qui per populationem Romanos lacessierant, esset, verus belli terror invasit, et quam non suarum virium ea dimicatio esset cernebant; {{pn|20.2|2}}paenitebatque populationis et Tarquinienses exsecrabantur defectionis auctores; nec arma aut bellum quisquam apparare, sed pro se quisque legatos mitti iubebat ad petendam erroris veniam. {{pn|20.3|3}}Legati senatum cum adissent, ab senatu reiecti ad populum deos rogaverunt, quorum sacra bello Gallico accepta rite procurassent, ut Romanos florentes ea sui misericordia caperet quae se rebus adfectis quondam populi Romani cepisset; {{pn|20.4|4}}conversique ad delubra Vestae hospitium flaminum Vestaliumque ab se caste ac religiose cultum invocabant: {{pn|20.5|5}}eane meritos crederet quisquam hostes repente sine causa factos? aut, si quid hostiliter fecissent, consilio id magis quam furore lapsos fecisse, ut sua vetera beneficia, locata praesertim apud tam gratos, novis corrumperent maleficiis, florentemque populum Romanum ac felicissimum bello sibi desumerent hostem, cuius adflicti amicitiam petissent? ne appellarent consilium quae vis ac necessitas appellanda esset. {{pn|20.6|6}}Transeuntes agmine infesto per agrum suum Tarquinienses, cum praeter viam nihil petissent, traxisse quosdam agrestium populationis eius, quae sibi crimini detur, comites. {{pn|20.7|7}}Eos seu dedi placeat, dedere se paratos esse, seu supplicio adfici, daturos poenas. Caere, sacrarium populi Romani, deversorium sacerdotum ac receptaculum Romanorum sacrorum, intactum inviolatumque crimine belli hospitio Vestalium cultisque dis darent. {{pn|20.8|8}}Movit populum non tam causa praesens quam vetus meritum, ut maleficii quam beneficii potius immemores essent. Itaque pax populo Caeriti data, indutiasque in centum annos factas in aes referri placuit. {{pn|20.9|9}}In Faliscos eodem noxios crimine vis belli conversa est; sed hostes nusquam inventi. Cum populatione peragrati fines essent, ab oppugnatione urbium temperatum; legionibusque Romam reductis reliquum anni muris turribusque reficiendis consumptum et aedis Apollinis dedicata est.

==XXI.==
{{pn|21.1|1}}Extremo anno comitia consularia certamen patrum ac plebis diremit, tribunis negantibus passuros comitia haberi ni secundum Liciniam legem haberentur, dictatore obstinato tollere potius totum e re publica consulatum quam promiscuum patribus ac plebi facere. {{pn|21.2|2}}Prolatandis igitur comitiis cum dictator magistratu abisset, res ad interregnum rediit. Infestam inde patribus plebem interreges cum accepissent, ad undecimum interregem seditionibus certatum est. {{pn|21.3|3}}Legis Liciniae patrocinium tribuni iactabant; propior dolor plebi fenoris ingravescentis erat, curaeque privatae in certaminibus publicis erumpebant. {{pn|21.4|4}}Quorum taedio patres L. Cornelium Scipionem interregem concordiae causa observare legem Liciniam comitiis consularibus iussere. P. Valerio Publicolae datus e plebe collega C. Marcius Rutulus. {{pn|21.5|5}}Inclinatis semel in concordiam animis novi consules fenebrem quoque rem, quae distinere una animos videbatur, levare adgressi solutionem alieni aeris in publicam curam verterunt quinqueviris creatis quos mensarios ab dispensatione pecuniae appellarunt. {{pn|21.6|6}}Meriti aequitate curaque sunt, ut per omnium annalium monumenta celebres nominibus essent; fuere autem C. Duillius P. Decius Mus M. Papirius Q. Publilius et T. Aemilius. {{pn|21.7|7}}Qui rem difficillimam tractatu et plerumque parti utrique, semper certe alteri gravem cum alia moderatione tum impendio magis publico quam iactura sustinuerunt. {{pn|21.8|8}}Tarda enim nomina et impeditiora inertia debitorum quam facultatibus aut aerarium mensis cum aere in foro positis dissolvit, ut populo prius caveretur, aut aestimatio aequis rerum pretiis liberavit, ut non modo sine iniuria sed etiam sine querimoniis partis utriusque exhausta vis ingens aeris alieni sit. {{pn|21.9|9}}Terror inde vanus belli Etrusci, cum coniurasse duodecim populos fama esset, dictatorem dici coegit. Dictus in castris — eo enim ad consules missum senatus consultum est — C. Iulius, cui magister equitum adiectus L. Aemilius. Ceterum foris tranquilla omnia fuere:

==XXII.==
{{pn|22.1|1}}Temptatum domi per dictatorem ut ambo patricii consules crearentur rem ad interregnum perduxit. {{pn|22.2|2}}Duo interreges C. Sulpicius et M. Fabius interpositi obtinuere, quod dictator frustra tetenderat, mitiore iam plebe ob recens meritum levati aeris alieni, ut ambo patricii consules crearentur. {{pn|22.3|3}}Creati ipse C. Sulpicius Peticus, qui prior interregno abiit, et T. Quinctius Poenus; quidam Caesonem, alii Gaium praenomen Quinctio adiciunt. {{pn|22.4|4}}Ad bellum ambo profecti, Faliscum Quinctius, Sulpicius Tarquiniense, nusquam acie congresso hoste cum agris magis quam cum hominibus urendo populandoque gesserunt bella; {{pn|22.5|5}}cuius lentae velut tabis senio victa utriusque pertinacia populi est, ut primum a consulibus, dein permissu eorum ab senatu indutias peterent. {{pn|22.6|6}}In quadraginta annos impetraverunt. Ita posita duorum bellorum quae imminebant cura, dum aliqua ab armis quies esset, quia solutio aeris alieni multarum rerum mutaverat dominos, censum agi placuit. {{pn|22.7|7}}Ceterum cum censoribus creandis indicta comitia essent, professus censuram se petere C. Marcius Rutulus, qui primus dictator de plebe fuerat, concordiam ordinum turbavit; {{pn|22.8|8}}quod videbatur quidem tempore alieno fecisse, quia ambo tum forte patricii consules erant, qui rationem eius se habituros negabant; {{pn|22.9|9}}sed et ipse constantia inceptum obtinuit et tribuni omni vi, ut reciperaturi ius consularibus comitiis amissum, adiuverunt, et cum ipsius viri maiestas nullius honoris fastigium non aequabat, tum per eundem qui ad dictaturam aperuisset viam censuram quoque in partem vocari plebes volebat. {{pn|22.10|10}}Nec variatum comitiis est, quin cum Manlio Naevio censor Marcius crearetur. Dictatorem quoque hic annus habuit M. Fabium nullo terrore belli, sed ne Licinia lex comitiis consularibus observaretur. Magister equitum dictatori additus Q. Servilius. {{pn|22.11|11}}Nec tamen dictatura potentiorem eum consensum patrum consularibus comitiis fecit, quam censoriis fuerat.

==XXIII.==
{{pn|23.1|1}}M. Popilius Laenas a plebe consul, a patribus L. Cornelius Scipio datus. Fortuna quoque inlustriorem plebeium consulem fecit; {{pn|23.2|2}}nam cum ingentem Gallorum exercitum in agro Latino castra posuisse nuntiatum esset, Scipione gravi morbo implicito Gallicum bellum Popilio extra ordinem datum. {{pn|23.3|3}}Is impigre exercitu scripto, cum omnes extra portam Capenam ad Martis aedem convenire armatos iuniores iussisset signaque eodem quaestores ex aerario deferre, quattuor expletis legionibus quod superfuit militum P. Valerio Publicolae praetori tradidit, {{pn|23.4|4}}auctor patribus scribendi alterius exercitus, quod ad incertos belli eventus subsidium rei publicae esset. {{pn|23.5|5}}Ipse iam satis omnibus instructis comparatisque ad hostem pergit. Cuius ut prius nosceret vires quam periculo ultimo temptaret, in tumulo quem proximum castris Gallorum capere potuit vallum ducere coepit. {{pn|23.6|6}}Gens ferox et ingenii avidi ad pugnam cum procul visis Romanorum signis ut extemplo proelium initura explicuisset aciem, postquam neque in aequum demitti agmen vidit et cum loci altitudine tum vallo etiam tegi Romanos, perculsos pavore rata, simul opportuniores quod intenti tum maxime operi essent, truci clamore adgreditur. {{pn|23.7|7}}Ab Romanis nec opus intermissum — triarii erant qui muniebant — et ab hastatis principibusque, qui pro munitoribus intenti armatique steterant, proelium initum. {{pn|23.8|8}}Praeter virtutem locus quoque superior adiuvit, ut pila omnia hastaeque non tamquam ex aequo missa vana, quod plerumque fit, caderent, sed omnia librata ponderibus figerentur; {{pn|23.9|9}}oneratique telis Galli, quibus aut corpora transfixa aut praegravata inhaerentibus gerebant scuta, cum cursu paene in adversum subissent, primo incerti restitere; {{pn|23.10|10}}dein, cum ipsa cunctatio et his animos minuisset et auxisset hosti, impulsi retro ruere alii super alios stragemque inter se caede ipsa foediorem dare; adeo praecipiti turba obtriti plures quam ferro necati.

==XXIV.==
{{pn|24.1|1}}Necdum certa Romanis victoria erat; alia in campum degressis supererat moles; {{pn|24.2|2}}namque multitudo Gallorum, sensum omnem talis damni exsuperans, velut nova rursus exoriente acie integrum militem adversus victorem hostem ciebat; {{pn|24.3|3}}stetitque suppresso impetu Romanus, et quia iterum fessis subeunda dimicatio erat, et quod consul, dum inter primores incautus agitat, laevo umero matari prope traiecto cesserat parumper ex acie. {{pn|24.4|4}}Iamque omissa cunctando victoria erat, cum consul volnere alligato revectus ad prima signa “quid stas, miles?” inquit; “non cum Latino Sabinoque hoste res est, quem victum armis socium ex hoste facias; {{pn|24.5|5}}in beluas strinximus ferrum; hauriendus aut dandus est sanguis. Propulistis a castris, supina valle praecipites egistis, stratis corporibus hostium superstatis; complete eadem strage campos qua montes replestis. Nolite exspectare, dum stantes vos fugiant; {{pn|24.6|6}}inferenda sunt signa et vadendum in hostem.” {{pn|24.7|7}}His adhortationibus iterum coorti pellunt loco primos manipulos Gallorum; cuneis deinde in medium agmen perrumpunt. {{pn|24.8|8}}Inde barbari dissipati, quibus nec certa imperia nec duces essent, vertunt impetum in suos; fusique per campos et praeter castra etiam sua fuga praelati, quod editissimum inter aequales tumulos occurrebat oculis, arcem Albanam petunt. {{pn|24.9|9}}Consul non ultra castra insecutus, quia et volnus degravabat et subicere exercitum tumulis ab hoste occupatis nolebat, praeda omni castrorum militi data victorem exercitum opulentumque Gallicis spoliis Romam reduxit. {{pn|24.10|10}}Moram triumpho volnus consulis attulit eademque causa dictatoris desiderium senatui fecit, ut esset qui aegris consulibus comitia haberet. {{pn|24.11|11}}Dictator L. Furius Camillus dictus, addito magistro equitum P. Cornelio Scipione, reddidit patribus possessionem pristinam consulatus. Ipse ob id meritum ingenti patrum studio creatus consul collegam Ap. Claudium Crassum dixit.

==XXV.==
{{pn|25.1|1}}Prius quam inirent novi consules magistratum, triumphus a Popilio de Gallis actus magno favore plebis; mussantesque inter se rogitabant num quem plebeii consulis paeniteret; {{pn|25.2|2}}simul dictatorem increpabant, qui legis Liciniae spretae mercedem privata cupiditate quam publica iniuria foediorem cepisset, ut se ipse consulem dictator crearet. {{pn|25.3|3}}Annus multis variisque motibus fuit insignis: Galli ex Albanis montibus, quia hiemis vim pati nequiverant, per campos maritimaque loca vagi populabantur; {{pn|25.4|4}}mare infestum classibus Graecorum erat oraque litoris Antiatis Laurensque tractus et Tiberis ostia, ut praedones maritimi cum terrestribus congressi ancipiti semel proelio decertarint dubiique discesserint in castra Galli, Graeci retro ad naves, victos se an victores putarent. {{pn|25.5|5}}Inter hos longe maximus exstitit terror concilia populorum Latinorum ad lucum Ferentinae habita responsumque haud ambiguum imperantibus milites Romanis datum, absisterent imperare iis, quorum auxilio egerent: {{pn|25.6|6}}Latinos pro sua libertate potius quam pro alieno imperio laturos arma. {{pn|25.7|7}}Inter duo simul bella externa defectione etiam sociorum senatus anxius, cum cerneret metu tenendos quos fides non tenuisset, extendere omnes imperii vires consules dilectu habendo iussit: civili quippe standum exercitu esse, quando socialis coetus desereret. {{pn|25.8|8}}Undique, non urbana tantum sed etiam agresti iuventute, decem legiones scriptae dicuntur quaternum milium et ducenorum peditum equitumque trecenorum, {{pn|25.9|9}}quem nunc novum exercitum, si qua externa vis ingruat, hae vires populi Romani, quas vix terrarum capit orbis, contractae in unum haud facile efficiant; adeo in quae laboramus sola crevimus, divitias luxuriamque. {{pn|25.10|10}}Inter cetera tristia eius anni consul alter Ap. Claudius in ipso belli apparatu moritur; redieratque res ad Camillum, {{pn|25.11|11}}cui unico consuli vel ob aliam dignationem haud subiciendam dictaturae vel ob omen faustum ad Gallicum tumultum cognominis dictatorem adrogari haud satis decorum visum est patribus. {{pn|25.12|12}}Consul duabus legionibus urbi praepositis, octo cum L. Pinario praetore divisis, memor paternae virtutis Gallicum sibi bellum extra sortem sumit, praetorem maritimam oram tutari Graecosque arcere litoribus iussit. {{pn|25.13|13}}Et cum in agrum Pomptinum descendisset, quia neque in campis congredi nulla cogente re volebat, et prohibendo populationibus quos rapto vivere necessitas cogeret satis domari credebat hostem, locum idoneum stativis delegit.

==XXVI.==
{{pn|26.1|1}}Ubi cum in stationibus quieti tempus tererent, Gallus processit magnitudine atque armis insignis; quatiensque scutum hasta cum silentium fecisset, provocat per interpretem unum ex Romanis qui secum ferro decernat. {{pn|26.2|2}}M. Erat Valerius tribunus militum adulescens, qui haud indigniorem eo decore se quam T. Manlium ratus, prius sciscitatus consulis voluntatem in medium armatus processit. {{pn|26.3|3}}Minus insigne certamen humanum numine interposito deorum factum; namque conserenti iam manum Romano corvus repente in galea consedit, in hostem versus. {{pn|26.4|4}}Quod primo ut augurium caelo missum laetus accepit tribunus, precatus deinde, si divus si diva esset qui sibi praepetem misisset, volens propitius adesset. {{pn|26.5|5}}Dictu mirabile, tenuit non solum ales captam semel sedem, sed quotienscumque certamen initum est, levans se alis os oculosque hostis rostro et unguibus appetit, donec territum prodigii talis visu oculisque simul ac mente turbatum Valerius obtruncat; corvus ex conspectu elatus orientem petit. Hactenus quietae utrimque stationes fuere; {{pn|26.6|6}}postquam spoliare corpus caesi hostis tribunus coepit, nec Galli se statione tenuerunt et Romanorum cursus ad victorem etiam ocior fuit. Ibi circa iacentis Galli corpus contracto certamine pugna atrox concitatur. {{pn|26.7|7}}Iam non manipulis proximarum stationum sed legionibus utrimque effusis res geritur. Camillus laetum militem victoria tribuni, laetum tam praesentibus ac secundis dis ire in proelium iubet; ostentansque insignem spoliis tribunum, “hunc imitare, miles” aiebat, “et circa iacentem ducem sterne Gallorum catervas.” {{pn|26.8|8}}Di hominesque illi adfuere pugnae, depugnatumque haudquaquam certamine ambiguo cum Gallis est; adeo duorum militum eventum, inter quos pugnatum erat, utraque acies animis praeceperat. {{pn|26.9|9}}Inter primos, quorum concursus alios exciverat, atrox proelium fuit; alia multitudo, priusquam ad coniectum teli veniret, terga vertit. Primo per Volscos Falernumque agrum dissipati sunt; inde Apuliam ac mare inferum petierunt. {{pn|26.10|10}}Consul contione advocata laudatum tribunum decem bubus aureaque corona donat; ipse iussus ab {{pn|26.11|11}}senatu bellum maritimum curare cum praetore iunxit castra. Ibi quia res trahi segnitia Graecorum non committentium se in aciem videbantur, dictatorem comitiorum causa T. Manlium Torquatum ex auctoritate senatus dixit. {{pn|26.12|12}}Dictator magistro equitum A. Cornelio Cosso dicto comitia consularia habuit aemulumque decoris sui absentem M. Valerium Corvum — id enim illi deinde cognominis fuit — summo favore populi, tres et viginti natum annos, consulem renuntiavit. {{pn|26.13|13}}Collega Corvo de plebe M. Popilius Laenas, quartum consul futurus, datus est. Cum Graecis a Camillo nulla memorabilis gesta res; nec illi terra nec Romanus mari bellator erat. {{pn|26.14|14}}Postremo cum litoribus arcerentur, aqua etiam praeter cetera necessaria usui deficiente Italiam reliquere. {{pn|26.15|15}}Cuius populi ea cuiusque gentis classis fuerit nihil certi est. Maxime Siciliae fuisse tyrannos crediderim; nam ulterior Graecia ea tempestate intestine fessa bello iam Macedonum opes horrebat.

==XXVII.==
{{pn|27.1|1}}Exercitibus dimissis cum et foris pax et domi concordia ordinum otium esset, ne nimis laetae res essent pestilentia civitatem adorta coegit senatum imperare decemviris ut libros Sibyllinos inspicerent; eorumque monitu lectisternium fuit. {{pn|27.2|2}}Eodem anno Satricum ab Antiatibus colonia deducta restitutaque urbs quam Latini diruerant. Et cum Carthaginiensibus legatis Romae foedus ictum, cum amicitiam ac societatem petentes venissent. {{pn|27.3|3}}Idem otium domi forisque mansit T. Manlio Torquato C. Plautio consulibus. Semunciarium tantum ex unciario fenus factum, et in pensiones aequas triennii, ita ut quarta praesens esset, solutio aeris alieni dispensata est; {{pn|27.4|4}}et sic quoque parte plebis adfecta fides tamen publica privatis difficultatibus potior ad curam senatui fuit. Levatae maxime res, quia tributo ac dilectu supersessum. {{pn|27.5|5}}Tertio anno post Satricum restitutum a Volscis M. Valerius Corvus iterum consul cum C. Poetelio factus, cum ex Latio nuntiatum esset legatos ab Antio circumire populos Latinorum ad concitandum bellum, {{pn|27.6|6}}priusquam plus hostium fieret Volscis arma inferre iussus, ad Satricum exercitu infesto pergit. Quo cum Antiates aliique Volsci praeparatis iam ante, si quid ab Roma moveretur, copiis occurrissent, nulla mora inter infensos diutino odio dimicandi facta est. {{pn|27.7|7}}Volsci, ferocior ad rebellandum quam ad bellandum gens, certamine victi fuga effusa Satrici moenia petunt. Et ne in muris quidem satis firma spe cum corona militum cincta iam scalis caperetur urbs, ad quattuor milia militum praeter multitudinem imbellem sese dedidere. {{pn|27.8|8}}Oppidum dirutum atque incensum: ab aede tantum matris Matutae abstinuere ignem. Praeda omnis militi data. Extra praedam quattuor milia deditorum habita; eos vinctos consul ante currum triumphans egit; venditis deinde magnam pecuniam in aerarium redegit. {{pn|27.9|9}}Sunt qui hanc multitudinem captivam servorum fuisse scribant, idque magis veri simile est quam deditos venisse.

==XXVIII.==
{{pn|28.1|1}}Hos consules secuti sunt M. Fabius Dorsuo Ser. Sulpicius Camerinus. Auruncum inde bellum ab repentina populatione coeptum; {{pn|28.2|2}}metuque ne id factum populi unius consilium omnis nominis Latini esset, dictator — velut adversus armatum iam Latium — L. Furius creatus magistrum equitum Cn. Manlium Capitolinum dixit; {{pn|28.3|3}}et cum — quod per magnos tumultus fieri solitum erat — iustitio indicto dilectus sine vacationibus habitus esset, legiones quantum maturari potuit in Auruncos ductae. Ibi praedonum magis quam hostium animi inventi; prima itaque acie debellatum est. {{pn|28.4|4}}Dictator tamen, quia et ultro bellum intulerant et sine detractatione se certamini offerebant, deorum quoque opes adhibendas ratus inter ipsam dimicationem aedem Iunoni Monetae vovit; cuius damnatus voti cum victor Romam revertisset, dictatura se abdicavit. {{pn|28.5|5}}Senatus duumviros ad eam aedem pro amplitudine populi Romani faciendam creari iussit; locus in arce destinatus, quae area aedium M. Manli Capitolini fuerat. {{pn|28.6|6}}Consules dictatoris exercitu ad bellum Volscum usi Soram ex hostibus, incautos adorti, ceperunt. Anno postquam vota erat aedes Monetae dedicatur C. Marcio Rutulo tertium T. Manlio Torquato iterum consulibus. {{pn|28.7|7}}Prodigium extemplo dedicationem secutum, simile vetusto montis Albani prodigio; namque et lapidibus pluit et nox interdiu visa intendi; librisque inspectis cum plena religione civitas esset, senatui placuit dictatorem feriarum constituendarum causa dici. {{pn|28.8|8}}Dictus P. Valerius Publicola; magister equitum ei Q. Fabius Ambustus datus est. Non tribus tantum supplicatum ire placuit sed finitimos etiam populos, ordoque iis, quo quisque die supplicarent, statutus. {{pn|28.9|9}}Iudicia eo anno populi tristia in feneratores facta, quibus ab aedilibus dicta dies esset, traduntur. Et res haud ulla insigni ad memoriam causa ad interregnum redit; {{pn|28.10|10}}ex interregno, ut id actum videri posset, ambo patricii consules creati sunt, M. Valerius Corvus tertium A. Cornelius Cossus.

==XXIX.==
{{pn|29.1|1}}Maiora iam hinc bella et viribus hostium et vel longinquitate regionum vel temporum spatio quibus bellatum est dicentur. Namque eo anno adversus Samnites, gentem opibus armisque validam, mota arma; {{pn|29.2|2}}Samnitium bellum ancipiti Marte gestum Pyrrhus hostis, Pyrrhum Poeni secuti. Quanta rerum moles! quotiens in extrema periculorum ventum, ut in hanc magnitudinem quae vix sustinetur erigi imperium posset! {{pn|29.3|3}}belli autem causa cum Samnitibus Romanis, cum societate amicitiaque iuncti essent, extrinsecus venit, non orta inter ipsos est. {{pn|29.4|4}}Samnites Sidicinis iniusta arma, quia viribus plus poterant, cum intulissent, coacti inopes ad opulentiorum auxilium confugere Campanis sese coniungunt. {{pn|29.5|5}}Campani magis nomen ad praesidium sociorum quam vires cum attulissent, fluentes luxu ab duratis usu armorum, in Sidicino pulsi agro in se deinde molem omnem belli verterunt. {{pn|29.6|6}}Namque Samnites, omissis Sidicinis ipsam arcem finitimorum Campanos adorti, unde aeque facilis victoria, praedae atque gloriae plus esset, Tifata, imminentes Capuae colles, cum praesidio firmo occupassent, descendunt inde quadrato agmine in planitiem quae Capuam Tifataque interiacet. {{pn|29.7|7}}Ibi rursus acie dimicatum; adversoque proelio Campani intra moenia compulsi, cum robore iuventutis suae acciso nulla propinqua spes esset, coacti sunt ab Romanis petere auxilium.

==XXX.==
{{pn|30.1|1}}Legati introducti in senatum maxime in hanc sententiam locuti sunt. “Populus nos Campanus legatos ad vos, patres conscripti, misit amicitiam in perpetuum, auxilium praesens a vobis petitum. {{pn|30.2|2}}Quam si secundis rebus nostris petissemus, sicut coepta celerius ita infirmiore vinculo contracta esset; tunc enim, ut qui ex aequo nos venisse in amicitiam meminissemus, amici forsitan pariter ac nunc, subiecti atque obnoxii vobis minus essemus; {{pn|30.3|3}}nunc, misericordia vestra conciliati auxilioque in dubiis rebus defensi, beneficium quoque acceptum colamus oportet, ne ingrati atque omni ope divina humanaque indigni videamur. {{pn|30.4|4}}Neque hercule, quod Samnites priores amici sociique vobis facti sunt, ad id valere arbitror ne nos in amicitiam accipiamur, sed ut ii vetustate et gradu honoris nos praestent; neque enim foedere Samnitium, ne qua nova iungeretis foedera, cautum est. {{pn|30.5|5}}Fuit quidem apud vos semper satis iusta causa amicitiae velle eum vobis amicum esse qui vos appeteret: {{pn|30.6|6}}Campani, etsi fortuna praesens magnifice loqui prohibet, non urbis amplitudine, non agri ubertate ulli populo praeterquam vobis cedentes, haud parva, ut arbitror, accessio bonis rebus vestris in amicitiam venimus vestram. {{pn|30.7|7}}Aequis Volscisque, aeternis hostibus huius urbis, quandocumque se moverint, ab tergo erimus; et quod vos pro salute nostra priores feceritis, id nos pro imperio vestro et gloria semper faciemus. {{pn|30.8|8}}Subactis his gentibus quae inter nos vosque sunt, quod propediem futurum spondet et virtus et fortuna vestra, continens imperium usque ad nos habebitis. {{pn|30.9|9}}Acerbum ac miserum est, quod fateri nos fortuna nostra cogit: eo ventum est, patres conscripti, ut aut amicorum aut inimicorum Campani simus. {{pn|30.10|10}}Si defenditis, vestri, si deseritis, Samnitium erimus; Capuam ergo et Campaniam omnem vestris an Samnitium viribus accedere malitis, deliberate. {{pn|30.11|11}}Omnibus quidem, Romani, vestram misericordiam vestrumque auxilium aequum est patere, iis tamen maxime, qui, ea implorantibus aliis dum supra vires suas praestant, ante omnes ipsi in hanc necessitatem venerunt. {{pn|30.12|12}}Quamquam pugnavimus verbo pro Sidicinis re pro nobis, cum videremus finitimum populum nefario latrocinio Samnitium peti et, ubi conflagrassent Sidicini, ad nos traiecturum illud incendium esse. {{pn|30.13|13}}Nec enim nunc quia dolent iniuriam acceptam Samnites, sed quia gaudent oblatam sibi esse causam, oppugnatum nos veniunt. {{pn|30.14|14}}An, si ultio irae haec et non occasio cupiditatis explendae esset, parum fuit quod semel in Sidicino agro iterum in Campania ipsa legiones nostras cecidere? {{pn|30.15|15}}quae est ista tam infesta ira quam per duas acies fusus sanguis explere non potuerit? adde huc populationem agrorum, praedas hominum atque pecudum actas, incendia villarum ac ruinas, omnia ferro ignique vastata. {{pn|30.16|16}}Hiscine ira expleri non potuit? sed cupiditas explenda est. Ea ad oppugnandam Capuam rapit; aut delere urbem pulcherrimam aut ipsi possidere volunt. {{pn|30.17|17}}Sed vos potius, Romani, beneficio vestro occupate eam quam illos habere per maleficium sinatis. Non loquor apud recusantem iusta bella populum; sed tamen, si ostenderitis auxilia vestra, ne bello quidem arbitror vobis opus fore. {{pn|30.18|18}}Usque ad nos contemptus Samnitium pervenit, supra non ascendit; itaque umbra vestri auxilii, Romani, tegi possumus, quidquid deinde habuerimus, quidquid ipsi fuerimus, vestrum id omne existimaturi. {{pn|30.19|19}}Vobis arabitur ager Campanus, vobis Capua urbs frequentabitur; conditorum, parentium, deorum immortalium numero nobis eritis; nulla colonia vestra erit, quae nos obsequio erga vos fideque superet. {{pn|30.20|20}}“adnuite, patres conscripti, nutum numenque vestrum invictum Campanis et iubete sperare incolumem Capuam futuram. {{pn|30.21|21}}Qua frequentia omnium generum multitudinis prosequente creditis nos illinc profectos? quam omnia votorum lacrimarumque plena reliquisse? in qua nunc exspectatione senatum populumque Campanum, coniuges liberosque nostros esse? {{pn|30.22|22}}stare omnem multitudinem ad portas viam hinc ferentem prospectantes certum habeo. Quid illis nos, patres conscripti, sollicitis ac pendentibus animi renuntiare iubetis? {{pn|30.23|23}}alterum responsum salutem victoriam lucem ac libertatem; alterum — ominari horreo quae ferat. Proinde ut aut de vestris futuris sociis atque amicis aut nusquam ullis futuris nobis consulite.”

==XXXI.==
{{pn|31.1|1}}Summotis deinde legatis cum consultus senatus esset, etsi magnae parti urbs maxima opulentissimaque Italiae, uberrimus ager marique propinquus ad varietates annonae horreum populi Romani fore videbatur, tamen tanta utilitate fides antiquior fuit, responditque ita ex auctoritate senatus consul. {{pn|31.2|2}}“auxilio vos, Campani, dignos censet senatus; sed ita vobiscum amicitiam institui par est, ne qua vetustior amicitia ac societas violetur. Samnites nobiscum foedere iuncti sunt; itaque arma, deos prius quam homines violatura, adversus Samnites vobis negamus; legatos, sicut fas iusque est, ad socios atque amicos precatum mittemus, ne qua vobis vis fiat.” {{pn|31.3|3}}Ad ea princeps legationis — sic enim domo mandatum attulerant —“quando quidem” inquit, “nostra tueri adversus vim atque iniuriam iusta vi non voltis, {{pn|31.4|4}}vestra certe defendetis; itaque populum Campanum urbemque Capuam, agros, delubra deum, divina humanaque omnia in vestram, patres conscripti, populique Romani dicionem dedimus, quidquid deinde patiemur, dediticii vestri passuri.” {{pn|31.5|5}}Sub haec dicta omnes, manus ad consules tendentes, pleni lacrimarum in vestibulo curiae procubuerunt. {{pn|31.6|6}}Commoti patres vice fortunarum humanarum, si ille praepotens opibus populus, luxuria superbiaque clarus, a quo paulo ante auxilium finitimi petissent adeo infractos gereret animos ut se ipse suaque omnia potestatis alienae faceret. {{pn|31.7|7}}Tum iam fides agi visa deditos non prodi; nec facturum aequa Samnitium populum censebant, si agrum urbemque per deditionem factam populi Romani oppugnarent. {{pn|31.8|8}}Legatos itaque extemplo mitti ad Samnites placuit. Data mandata ut preces Campanorum, responsum senatus amicitiae Samnitium memor, deditionem postremo factam Samnitibus exponerent; {{pn|31.9|9}}peterent pro societate amicitiaque, ut dediticiis suis parcerent neque in eum agrum qui populi Romani factus esset hostilia arma inferrent; {{pn|31.10|10}}si leniter agendo parum proficerent, denuntiarent Samnitibus, populi Romani senatusque verbis, ut Capua urbe Campanoque agro abstinerent. {{pn|31.11|11}}Haec legatis agentibus in concilio Samnitium adeo est ferociter responsum ut non solum gesturos se esse dicerent id bellum, sed magistratus eorum e curia egressi stantibus legatis praefectos cohortium vocarent iisque clara voce {{pn|31.12|12}}imperarent ut praedatum in agrum Campanum extemplo proficiscerentur.

==XXXII.==
{{pn|32.1|1}}Hac legatione Romam relata positis omnium aliarum rerum curis patres fetialibus ad res repetendas missis belloque, quia non redderentur, sollemni more indicto decreverunt ut primo quoque tempore de ea re ad populum ferretur; {{pn|32.2|2}}iussuque populi consules ambo cum duobus exercitibus profecti, Valerius in Campaniam Cornelius in Samnium, ille ad montem Gaurum hic ad Saticulam castra ponunt. {{pn|32.3|3}}Priori Valerio Samnitium legiones — eo namque omnem belli molem inclinaturam censebant — occurrunt; simul in Campanos stimulabat ira tam promptos nunc ad ferenda nunc ad accersenda adversus se auxilia. {{pn|32.4|4}}Ut vero castra Romana viderunt, ferociter pro se quisque signum duces poscere; adfirmare eadem fortuna Romanum Campano laturum opem qua Campanus Sidicino tulerit. {{pn|32.5|5}}Valerius levibus certaminibus temptandi hostis causa haud {{pn|32.6|6}}paucis suos adhortatus ne novum bellum eos novusque hostis terreret: quidquid ab urbe longius proferrent arma, magis magisque in imbelles gentes eos prodire. {{pn|32.7|7}}Ne Sidicinorum Campanorumque cladibus Samnitium aestimarent virtutem; qualescumque inter se certaverint, necesse fuisse alteram partem vinci. Campanos quidem haud dubie magis nimio luxu fluentibus rebus mollitiaque sua quam vi hostium victos esse. {{pn|32.8|8}}Quid autem esse duo prospera in tot saeculis bella Samnitium adversus tot decora populi Romani, qui triumphos paene plures quam annos ab urbe condita numeret; qui omnia circa se, {{pn|32.9|9}}sabinos Etruriam Latinos Hernicos Aequos Volscos Auruncos, domita armis habeat qui Gallos tot proeliis caesos postremo in mare ac naves fuga compulerit? {{pn|32.10|10}}cum gloria belli ac virtute sua quemque fretos ire in aciem debere, tum etiam intueri cuius ductu auspicioque ineunda pugna sit, utrum qui, audiendus dumtaxat, {{pn|32.11|11}}magnificus adhortator sit, verbis tantum ferox, operum militarium expers, an qui et ipse tela tractare, procedere ante signa, versari media in mole pugnae sciat. {{pn|32.12|12}}“Facta mea, non dicta vos, milites” inquit, “sequi volo, nec disciplinam modo sed exemplum etiam a me petere. Non factionibus nec per coitiones usitatas nobilibus, sed hac dextra mihi tres consulatus summamque laudem peperi. {{pn|32.13|13}}Fuit cum hoc dici poterat: “patricius enim eras et a liberatoribus patriae ortus, et eodem anno familia ista consulatum quo urbs haec consulem habuit”: {{pn|32.14|14}}nunc iam nobis patribus vobisque plebei promiscuus consulatus patet nec generis, ut ante, sed virtutis est praemium. Proinde summum quodque spectate, milites, decus. {{pn|32.15|15}}Non, si mihi novum hoc Corvini cognomen dis auctoribus homines dedistis, Publicolarum vetustum familiae nostrae cognomen memoria excessit; {{pn|32.16|16}}semper ego plebem Romanam militiae domique, privatus, in magistratibus parvis magnisque, aeque tribunus ac consul, eodem tenore per omnes deinceps consulatus colo atque colui. {{pn|32.17|17}}Nunc, quod instat, dis bene iuvantibus novum atque integrum de Samnitibus triumphum mecum petite.”

==XXXIII.==
{{pn|33.1|1}}Non alias militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud gravate munia obeundo. {{pn|33.2|2}}In ludo praeterea militari, cum velocitatis viriumque inter se aequales certamina ineunt, comiter facilis; vincere ac vinci voltu eodem, nec quemquam aspernari parem qui se offerret; {{pn|33.3|3}}factis benignus pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus iisdem gerebat. {{pn|33.4|4}}Itaque universus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. {{pn|33.5|5}}Proelium, ut quod maxime unquam, pari spe utrimque, aequis viribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est. {{pn|33.6|6}}Samnitibus ferociam augebant novae res gestae et paucos ante dies geminata victoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis victoria; utrisque tamen novus hostis curam addebat. {{pn|33.7|7}}Pugna indicio fuit quos gesserint animos; namque ita conflixerunt ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. {{pn|33.8|8}}Tum consul trepidationem iniciendam ratus, quando vi pelli non poterant, equitibus immissis turbare prima signa hostium conatur. {{pn|33.9|9}}Quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exiguo volvere turmas vidit nec posse aperire in hostes viam, revectus ad antesignanos legionum cum desiluisset ex equo, {{pn|33.10|10}}“Nostrum” inquit “peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me videritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro viam facientem, sic pro se quisque obvios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage vasta cernetis. {{pn|33.11|11}}” vix haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt viam. Primus omnium consul invadit hostem et cum quo forte contulit gradum obtruncat. {{pn|33.12|12}}Hoc spectaculo accensi dextra laevaque ante se quisque memorandum proelium cient 4; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt vulnera. {{pn|33.13|13}}Aliquamdiu iam pugnatum erat, atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola vinci destinaverant animis. {{pn|33.14|14}}Itaque Romani cum et fluere iam lassitudine vires sentirent et diei haud multum superesse, accensi ira concitant se in hostem. {{pn|33.15|15}}Tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox victoriam magis quam proelium diremisset. {{pn|33.16|16}}Et Romani fatebantur nunquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa tam obstinatos movisset in fugam, {{pn|33.17|17}}oculos sibi Romanorum ardere visos aiebant vesanosque voltus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum. Quem terrorem non pugnae solum eventu sed nocturna profectione confessi sunt. {{pn|33.18|18}}Postero die vacuis hostium castris Romanus potitur, quo se omnis Campanorum multitudo gratulabunda effudit.

==XXXIV.==
{{pn|34.1|1}}Ceterum hoc gaudium magna prope clade in Samnio foedatum est. Nam ab Saticula profectus Cornelius consul exercitum incaute in saltum cava valle pervium circaque insessum ab hoste induxit {{pn|34.2|2}}nec prius quam recipi tuto signa non poterant imminentem capiti hostem vidit. {{pn|34.3|3}}Dum id morae Samnitibus est, quoad totum in vallem infimam demitteret agmen, P. Decius tribunus militum conspicit unum editum in saltu collem, imminentem hostium castris, aditu arduum impedito agmini, expeditis haud difficilem. {{pn|34.4|4}}Itaque consuli territo animi “Videsne tu” inquit, “A. Corneli, cacumen illud supra hostem? arx illa est spei salutisque nostrae, si earn, quoniam caeci reliquere Samnites, impigre capimus. {{pn|34.5|5}}Ne tu mihi plus quam unius legionis principes hastatosque dederis; cum quibus ubi evasero in summum, perge hinc omni liber metu, teque et exercitum serva; neque enim moveri hostis, subiectus nobis ad omnes ictus, sine sua: pernicie poterit. {{pn|34.6|6}}Nos deinde aut fortuna populi Romani aut nostra virtus expediet.” {{pn|34.7|7}}Conlaudatus ab consule accepto praesidio vadit occultus per saltum; nec prius ab hoste est visus quam loco quem petebat appropinquavit. {{pn|34.8|8}}Inde admiratione paventibus cunctis cum omnium in se vertisset oculos, et spatium consuli dedit ad subducendum agmen in aequiorem locum et ipse in summo constitit vertice. {{pn|34.9|9}}Samnites dum huc illuc signa vertunt utriusque rei amissa occasione neque insequi consulem nisi per eandem vallem, in qua paulo ante subiectum eum telis suis habuerant, possunt, nec erigere agmen in captum super se ab Decio tumulum; {{pn|34.10|10}}sed cum ira in hos magis, qui fortunam gerendae rei eripuerant, tum propinquitas loci atque ipsa paucitas incitat; {{pn|34.11|11}}et nunc circumdare undique collem armatis volunt, ut a consule Decium intercludant, nunc viam patefacere, ut degressos in vallem adoriantur. Incertos quid agerent nox oppressit. {{pn|34.12|12}}Decium primum spes tenuit cum subeuntibus in adversum collem ex superiore loco se pugnaturum; deinde admiratio incessit quod nec pugnam inirent nec, si ab eo consilio iniquitate loci deterrerentur, opere se valloque circumdarent. {{pn|34.13|13}}Tum centurionibus ad se vocatis: “quaenam illa inscitia belli ac pigritia est, aut quonam modo isti ex Sidicinis Campanisque victoriam pepererunt? huc atque illuc signa moveri ac modo in unum conferri modo educi videtis; opus quidem incipit nemo, cum iam circumdati vallo potuerimus esse. {{pn|34.14|14}}Tum vero nos similes istorum simus, si diutius hic moremur quam commodum sit. Agitedum, ite mecum ut, dum lucis aliquid superest, quibus locis praesidia ponant, qua pateat hinc exitus, exploremus.” {{pn|34.15|15}}Haec omnia sagulo gregali amictus centurionibus item manipularium militum habitu ductis, ne ducem circumire hostes notarent, perlustravit.

==XXXV.==
{{pn|35.1|1}}Vigiliis deinde dispositis ceteris omnibus tesseram dari iubet, ubi secundae vigiliae bucina datum signum esset, {{pn|35.2|2}}armati cum silentio ad se convenirent. Quo ubi, sicut edictum erat, taciti convenerunt, “hoc silentium, milites,” inquit, “omisso militari adsensu in me audiendo servandum est. Ubi sententiam meam vobis peregero, tum quibus eadem placebunt in dextram partem taciti transibitis; quae pars maior erit, eo stabitur consilio. {{pn|35.3|3}}Nunc quae mente agitem audite. Non fuga delatos nec inertia relictos hic vos circumvenit hostis: virtute cepistis locum, virtute hinc oportet evadatis. {{pn|35.4|4}}Veniendo huc exercitum egregium populo Romano servastis: erumpendo hinc vosmet ipsos servate; digni estis qui pauci pluribus opem tuleritis, ipsi nullius auxilio egueritis. {{pn|35.5|5}}Cum eo hoste res est qui hesterno die delendi omnis exercitus fortuna per socordiam usus non sit, hunc tam opportunum collem imminentem capiti suo non ante viderit quam captum a nobis, {{pn|35.6|6}}nos tam paucos tot ipse milibus hominum nec ascensu arcuerit nec tenentes locum, cum diei tantum superesset, vallo circumdederit. Quem: videntem ac vigilantem sic eluseritis, sopitum oportet fallatis, immo necesse est; {{pn|35.7|7}}in eo enim loco res sunt nostrae, ut vobis ego magis necessitatis vestrae index quam consilii auctor sim. {{pn|35.8|8}}Neque enim maneatis an abeatis hinc deliberari potest, cum praeter arma et animos armorum memores nihil vobis fortuna reliqui fecerit fameque et siti moriendum sit, si plus quam viros ac Romanos decet ferrum timeamus. {{pn|35.9|9}}Ergo una est salus erumpere hinc atque abire; id aut interdiu aut nocte faciamus oportet. Ecce autem aliud minus dubium; {{pn|35.10|10}}quippe si lux exspectetur, quae spes est non vallo perpetuo fossaque nos saepturum hostem, qui nunc corporibus suis subiectis undique cinxerit, ut videtis, collem? atqui si nox opportuna est eruptioni, sicut est, haec profecto noctis aptissima hora est. {{pn|35.11|11}}Signo secundae vigiliae convenistis, quod tempus mortales somno altissimo premit; per corpora sopita vadetis vel silentio incautos fallentes vel sentientibus clamore subito pavorem iniecturi. {{pn|35.12|12}}Me modo sequimini, quem secuti estis; ego eandem quae duxit hue sequar fortunam. Quibus haec salutaria videntur, agitedum, in dextram partem pedibus transite.”

==XXXVI.==
{{pn|36.1|1}}Omnes transierunt, vadentemque per intermissa custodiis loca Decium secuti sunt. {{pn|36.2|2}}Iam evaserant media castra, cum superscandens vigilum strata somno corpora miles offenso scuto praebuit sonitum; quo excitatus vigil cum proximum movisset erectique alios concitarent, ignari cives an hostes essent,: praesidium erumperet an consul castra cepisset, {{pn|36.3|3}}Decius, quoniam non fallerent, clamorem tollere iussis militibus torpidos somno insuper pavore exanimat, quo praepediti nec arma impigre capere nec obsistere nec insequi poterant. {{pn|36.4|4}}Inter trepidationem tumultumque Samnitium praesidium Romanum obviis custodibus caesis ad castra consulis pervadit. {{pn|36.5|5}}Aliquantum supererat noctis iamque in tuto videbantur esse, cum Decius “Macte virtute” inquit, “milites Romani, este; vestrum iter ac reditum omnia saecula laudibus ferent; {{pn|36.6|6}}sed ad conspiciendam tantam virtutem luce ac die opus est, nec vos digni estis quos cum tanta gloria in castra reduces silentium ac nox tegat; {{pn|36.7|7}}hic lucem quieti opperiamur.” dictis obtemperatum; atque ubi primum inluxit, praemisso nuntio ad consulem castra ingenti gaudio concitantur et tessera data incolumes reverti, qui sua corpora pro salute omnium haud dubio periculo obiecissent, pro se quisque obviam effusi laudant, gratulantur, singulos universos servatores suos vocant, dis laudes gratesque agunt, Decium in caelum ferunt. {{pn|36.8|8}}Hic Deci castrensis triumphus fuit incedentis per media castra cum armato praesidio coniectis in eum omnium oculis et omni honore tribunum consuli aequantibus. {{pn|36.9|9}}Ubi ad praetorium ventum est, consul classico ad contionem convocat orsusque meritas Deci laudes interfante ipso Decio distulit contionem; {{pn|36.10|10}}qui auctor omnia posthabendi dum occasio in manibus esset, perpulit consulem ut hostes et nocturno pavore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum vagari. {{pn|36.11|11}}Iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, via patentiore ad hostem ducuntur; {{pn|36.12|12}}quem incautum improviso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra vallum se possent, paventem primum in castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. {{pn|36.13|13}}Perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. Ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra vallum egerat pavor — fuere autem ad triginta milia — omnes caesi, castra direpta.

==XXXVII.==
{{pn|37.1|1}}Ita rebus gestis consul advocata contione P. Deci non coeptas solum ante sed cumulatas - nova virtute laudes peragit et praeter militaria alia dona aurea corona eum et centum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. {{pn|37.2|2}}Milites qui in praesidio simul fuerant duplici frumento in perpetuum, in praesentia bubus privis binisque tunicis donati. Secundum consulis donationem legiones gramineam coronam obsidialem, clamore donum approbantes, Decio imponunt; altera corona, eiusdem honoris index, a praesidio suo imposita est. {{pn|37.3|3}}His decoratus insignibus bovem eximium Marti immolavit, centum boves militibus dono dedit qui secum in expeditione fuerant. Iisdem militibus legiones libras farris et sextarios vini contulerunt; omniaque ea ingenti alacritate per clamorem militarem, indicem omnium adsensus, gerebantur. {{pn|37.4|4}}Tertia pugna ad Suessulam commissa est, quia fugatus a M. Valerio Samnitium exercitus omni robore iuventutis domo accito certamine ultimo fortunam experiri statuit. {{pn|37.5|5}}Ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Valerium consulem opem oratum veniunt. {{pn|37.6|6}}Confestim signa mota relictisque impedimentis castrorum cum valido praesidio raptim agitur agmen; nec procul ab hoste locum perexiguum, ut quibus praeter equos ceterorum iumentorum calonumque turba abesset, castris cepit. {{pn|37.7|7}}Samnitium exercitus, velut haud ulla mora pugnae futura esset, aciem instruit; deinde, postquam nemo obvius ibat, infestis signis ad castra hostium succedit. {{pn|37.8|8}}Ibi ut militem in vallo vidit missique ab omni parte exploratum quam in exiguum orbem contracta castra essent — paucitatem inde hostium colligentes — rettulerunt, {{pn|37.9|9}}fremere omnis acies complendas esse fossas scindendumque vallum et in castra inrumpendum; transactumque ea temeritate bellum foret, ni duces continuissent impetum militum. {{pn|37.10|10}}Ceterum, quia multitudo sua commeatibus gravis et prius sedendo ad Suessulam et tum certaminis mora haud procul ab rerum omnium inopia esset, placuit, dum inclusus paveret hostis, frumentatum per agros militem duci: {{pn|37.11|11}}interim quieto Romano, qui expeditus quantum umeris inter arma geri posset frumenti secum attulisset, defutura omnia. {{pn|37.12|12}}Consul palatos per agros cum vidisset hostes, stationes infrequentes relictas, paucis milites adhortatus ad castra oppugnanda ducit. {{pn|37.13|13}}Quae cum primo clamore atque impetu cepisset, pluribus hostium in tentoriis suis quam in portis valloque caesis, signa captiva in unum locum conferri iussit relictisque duabus legionibus custodiae et praesidii causa gravi edicto monitis ut, donec ipse revertisset, praeda abstinerent, {{pn|37.14|14}}profectus agmine instructo, cum praemissus eques velut indagine dissipatos Samnites ageret, caedem ingentem fecit. {{pn|37.15|15}}Nam neque quo signo coirent inter se neque utrum castra peterent an longiorem intenderent fugam, territis constare poterat; {{pn|37.16|16}}tantumque fugae ac formidinis fuit ut ad quadraginta milia scutorum — nequaquam tot caesis — et signa militaria cum iis quae in castris capta erant ad centum septuaginta ad consulem deferrentur. {{pn|37.17|17}}Tum in castra hostium reditum ibique omnis praeda militi data.

==XXXVIII.==
{{pn|38.1|1}}Huius certaminis fortuna et Faliscos, cum in indutiis essent, foedus petere ab senatu coegit et Latinos iam exercitibus comparatis ab Romano in Paelignum vertit bellum. {{pn|38.2|2}}Neque ita rei gestae fama Italiae se finibus tenuit, sed Carthaginienses quoque legatos gratulatum Romam misere cum coronae aureae dono, quae in Capitolio in Iovis cella poneretur; fuit pondo viginti quinque. {{pn|38.3|3}}Consules ambo de Samnitibus triumpharunt sequente Decio insigni cum laude donisque, cum incondito militari ioco haud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset. {{pn|38.4|4}}Campanorum deinde Suessulanorumque auditae legationes, precantibusque datum ut praesidium eo in hiberna mitteretur, quo Samnitium excursiones arcerentur. {{pn|38.5|5}}Iam tum minime salubris militari disciplinae Capua instrumento omnium voluptatium delenitos militum animos avertit a memoria patriae inibanturque consilia in hibernis eodem scelere adimendae Campanis Capuae per quod illi eam antiquis cultoribus ademissent: {{pn|38.6|6}}neque immerito suum ipsorum exemplum in eos versurum. Cur autem potius Campani agrum Italiae uberrimum, dignam agro urbem, qui nec se nec sua tutari possent, quam victor exercitus haberet qui suo sudore ac sanguine inde Samnites depulisset? {{pn|38.7|7}}An aequum esse dediticios suos illa fertilitate atque amoenitate perfrui, se militando fessos in pestilenti atque arido circa urbem solo luctari aut in urbe insidentem labem crescentis in dies fenoris pati? {{pn|38.8|8}}haec agitata occultis coniurationibus necdum volgata in omnes consilia invenit novus consul C. Marcius Rutulus, cui Campania sorte provincia evenerat, {{pn|38.9|9}}Q. Servilio collega ad urbem relicto. Itaque cum omnia ea, sicut gesta erant, per tribunos comperta haberet et aetate et usu doctus, quippe qui iam quartum consul esset dictatorque et censor fuisset, optimum ratus differendo spem quandocumque vellent consilii exsequendi militarem impetum frustrari, rumorem dissipat in iisdem oppidis {{pn|38.10|10}}et anno post praesidia hibernatura — divisa enim erant per Campaniae urbes, manaverantque a Capua consilia in exercitum omnem. Eo laxamento cogitationibus dato quievit in praesentia seditio.

==XXXIX.==
{{pn|39.1|1}}Consul educto in aestiva milite, dum quietos Samnites habebat, exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia esse, alios graves iam aetate aut viribus parum validos. {{pn|39.2|2}}Quidam in commeatus mittebantur, singuli primo, deinde et cohortes quaedam, quia procul ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii alio mitterentur, magna pars ablegati. {{pn|39.3|3}}Quam multitudinem consul alter Romae praetorque alias ex aliis fingendo moras retinebat. {{pn|39.4|4}}Et primo quidem ignari ludificationis minime inviti domos revisebant; postquam neque reverti ad signa primos nec ferme alium quam qui in Campania hibernassent praecipueque ex his seditionis auctores mitti viderunt, primum admiratio, deinde haud dubius timor incessit animos consilia sua emanasse: {{pn|39.5|5}}iam quaestiones, iam indicia, iam occulta singulorum supplicia impotensque et crudele consulum ac patrum in se regnum passuros. {{pn|39.6|6}}Haec qui in castris erant occultis sermonibus serunt, nervos coniurationis electos arte consulis cernentes. {{pn|39.7|7}}Cohors una, cum haud procul Anxure esset, ad Lautulas saltu angusto inter mare ac montes consedit ad excipiendos quos consul alis atque aliis, ut ante dictum est, causis mittebat. {{pn|39.8|8}}Iam valida admodum numero manus erat nec quicquam ad iusti exercitus formam praeter ducem deerat. Incompositi itaque praedantes in agrum Albanum perveniunt et sub iugo Albae Longae castra vallo cingunt. {{pn|39.9|9}}Perfecto inde opere reliquum diei de imperatore sumendo sententiis decertant, nulli ex praesentibus satis fidentes: {{pn|39.10|10}}quem autem ab Roma posse exciri? quem patrum aut plebis esse qui aut se tanto periculo sciens offerat aut cui ex iniuria insanientis exercitus causa recte committatur? {{pn|39.11|11}}postero die cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus vagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, urbis honorumque immemorem. {{pn|39.12|12}}Patriciae hic vir gentis erat, cui cum militiae magna cum gloria actae finem pes alter ex volnere claudus fecisset, ruri agere vitam procul ambitione ac foro constituit. {{pn|39.13|13}}Nomine audito extemplo agnovere virum et, quod bene verteret, acciri iusserunt. Sed parum spei erat voluntate quicquam facturum; vim adhiberi ac metum placuit. {{pn|39.14|14}}Itaque silentio noctis cum tectum villae qui ad id missi erant intrassent, somno gravem Quinctium oppressum, nihil medium aut imperium atque honorem aut ubi restitaret mortem ni sequeretur denuntiantes, in castra pertraxerunt. {{pn|39.15|15}}Imperator extemplo adveniens appellatus, insigniaque honoris exterrito subitae rei miraculo deferunt et ad urbem ducere iubent. {{pn|39.16|16}}Suo magis inde impetu quam consilio ducis convolsis signis infesto agmine ad lapidem octavum viae quae nunc Appia est perveniunt; {{pn|39.17|17}}issentque confestim ad urbem, ni venire contra exercitum dictatoremque adversus se M. Valerium Corvum dictum audissent et magistrum equitum L. Aemilium Mamercum.

==XL.==
{{pn|40.1|1}}Ubi primum in conspectum ventum est et arma signaque agnovere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit. {{pn|40.2|2}}Nondum erant tam fortes ad sanguinem civilem nec praeter externa noverant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur; itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia; {{pn|40.3|3}}— Quinctius, quem armorum etiam pro patria satietas teneret, nedum adversus patriam, Corvinus omnes caritate cives, praecipue milites, et ante alios suum exercitum, complexus. {{pn|40.4|4}}Is ad conloquium processit. Cognito ei extemplo haud minore ab adversariis verecundia quam ab suis silentium datum. “deos” inquit “immortales, milites, vestros meosque ab urbe proficiscens ita adoravi veniamque supplex poposci ut mihi de vobis concordiae partae gloriam non victoriam darent. {{pn|40.5|5}}Satis fuit eritque unde belli decus pariatur: hinc pax petenda est. Quod deos immortales inter nuncupanda vota expoposci, eius me compotem voti vos facere potestis, {{pn|40.6|6}}si meminisse voltis non vos in Samnio nec in Volscis, sed in Romano solo castra habere, si illos colles quos cernitis patriae vestrae esse, si hunc exercitum civium vestrorum, si me consulem vestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra vi cepistis. {{pn|40.7|7}}Ego sum M. Valerius Corvus, milites, cuius vos nobilitatem beneficiis erga vos, non iniuriis, sensistis, nullius superbae in vos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis imperiis in me severior quam in vos. {{pn|40.8|8}}Ac si cui genus, si cui sua virtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potuerunt, iis eram natus, id specimen mei dederam, ea aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tres et viginti annos natus consul patribus quoque ferox esse non solum plebi. {{pn|40.9|9}}Quod meum factum dictumve consulis gravius quam tribuni audistis? eodem tenore duo insequentes consulatus gessi, eodem haec imperiosa dictatura geretur; ut neque in hos meos et patriae meae milites sim mitior quam in vos — horreo dicere — hostes. {{pn|40.10|10}}Ergo vos prius in me strinxeritis ferrum quam in vos ego; istinc signa canent, istinc clamor prius incipiet atque impetus, si dimicandum est. {{pn|40.11|11}}Inducite in animum quod non induxerunt patres avique vestri, non illi qui in Sacrum montem secesserunt, non hi qui postea Aventinum insederunt. Exspectate, {{pn|40.12|12}}dum vobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obviae ab urbe veniant! tum Volscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieverunt: vos, Romanus exercitus, ne destiteritis impio bello? {{pn|40.13|13}}T. Quincti, quocumque istic loco seu volens seu invitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in novissimos te recipito; fugeris etiam honestius tergumque civi dederis quam pugnaveris contra patriam. {{pn|40.14|14}}Nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris. Postulate aequa et ferte; quamquam vel iniquis standum est potius quam impias inter nos conseramus manus.” {{pn|40.15|15}}T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos versus “me quoque” inquit, “milites, si quis usus mei est, meliorem pacis quam belli habetis ducem. {{pn|40.16|16}}Non enim illa modo Volscus aut Samnis sed Romanus verba fecit, vester consul, vester imperator, milites, cuius auspicia pro vobis experti nolite adversus vos velle experiri. {{pn|40.17|17}}Qui pugnarent vobiscum infestius, et alios duces senatus habuit: qui maxime vobis, suis militibus, parceret, cui plurimum vos, imperatori vestro, crederetis, eum elegit. {{pn|40.18|18}}Pacem etiam qui vincere possunt volunt; quid nos velle oportet? quin omissis ira et spe, {{pn|40.19|19}}fallacibus auctoribus, nos ipsos nostraque omnia cognitae permittimus fidei?”

==XLI.==
{{pn|41.1|1}}Approbantibus clamore cunctis T. Quinctius ante signa progressus in potestate dictatoris milites fore dixit; oravit ut causam miserorum civium susciperet susceptamque eadem fide qua rem publicam administrare solitus esset tueretur: {{pn|41.2|2}}sibi se privatim nihil cavere; nolle alibi quam in innocentia spem habere; militibus cavendum, quod apud patres semel plebi iterum legionibus cautum sit ne fraudi secessio esset. {{pn|41.3|3}}Quinctio conlaudato, ceteris bonum animum habere iussis, dictator equo citato ad urbem revectus auctoribus patribus tulit ad populum in luco Petelino, ne cui militum fraudi secessio esset. Oravit etiam bona venia Quirites ne quis eam rem ioco seriove cuiquam exprobraret. {{pn|41.4|4}}Lex quoque sacrata militaris lata est ne cuius militis scripti nomen nisi ipso volente deleretur; additumque legi ne quis, ubi tribunus militum fuisset, postea ordinum ductor esset. {{pn|41.5|5}}Id propter P. Salonium postulatum est ab coniuratis, qui alternis prope annis et tribunus militum et primus centurio erat, quem nunc primi pili appellant. {{pn|41.6|6}}Huic infensi milites erant, quod semper adversatus novis consiliis fuisset et, ne particeps eorum esset, ab Lautulis fugisset. {{pn|41.7|7}}Itaque cum hoc unum propter Salonium ab senatu non impetraretur, tum Salonius obtestatus patres conscriptos ne suum honorem pluris quam concordiam civitatis aestimarent, perpulit ut id quoque ferretur. {{pn|41.8|8}}Aeque impotens postulatum fuit ut de stipendio equitum — merebant autem triplex ea tempestate — aera demerentur, quod adversati coniurationi fuissent.

==XLII.==
{{pn|42.1|1}}Praeter haec invenio apud quosdam L. Genucium tribunum plebis tulisse ad plebem ne faenerare liceret; {{pn|42.2|2}}item aliis plebi scitis cautum ne quis eundem magistratum intra decem annos caperet neu duos magistratus uno anno gereret utique liceret consules ambos plebeios creari. Quae si omnia concessa sunt plebi, apparet haud parvas vires defectionem habuisse. {{pn|42.3|3}}Aliis annalibus proditum est neque dictatorem Valerium dictum sed per consules omnem rem actam, neque antequam Romam veniretur sed Romae eam multitudinem coniuratorum {{pn|42.4|4}}ad arma consternatam esse nec in T. Quincti villam sed in aedes C. Manli nocte impetum factum eumque a coniuratis comprehensum ut dux fieret; inde ad quartum lapidem profectos loco munito consedisse; {{pn|42.5|5}}nec ab ducibus mentionem concordiae ortam sed repente, cum in aciem armati exercitus processissent, {{pn|42.6|6}}salutationem factam et permixtos dextras iungere ac complecti inter se lacrimantes milites coepisse coactosque consules, cum viderent aversos a dimicatione militum animos, rettulisse ad patres de concordia reconcilianda. {{pn|42.7|7}}adeo nihil praeterquam seditionem fuisse eamque compositam inter antiquos rerum auctores constat. {{pn|42.8|8}}Et huius fama seditionis et susceptum cum Samnitibus grave bellum aliquot populos ab Romana societate avertit, et praeter Latinorum infidum iam diu foedus Privernates etiam Norbam atque Setiam, finitimas colonias Romanas, incursione subita depopulati sunt.
{{Liber
|Ante= Liber VI
|AnteNomen= ../Liber VI
|Post= Liber VIII
|PostNomen= ../Liber VIII
}}
&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:From the Founding of the City/Book 7]]
[[fr:Histoire romaine (Tite-Live)/Livre VII]]</text>
      <sha1>f8x6p6k7891ivj6idhmqpx7s0es1pff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Verrem/Actio II/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2552</id>
    <revision>
      <id>282814</id>
      <parentid>280894</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177437" sha1="gpjyuhr2wg39pa344d8wq7rvilnrr4f" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= In Verrem
|OperaeWikiPagina= In Verrem
|Annus= 70 a.C.n.
|SubTitulus= Actio secunda - liber tertius&lt;br&gt;frumentaria
|Editio=1875, Lipsiae: B. G. Teubner; [[w:de:Reinhold Klotz|Reinholdus Klotz]]
|Fons=[https://archive.org/details/incverremactioni0000cice/page/230/mode/1up archive.org]
}}
{{Liber
|Ante = Liber II
|AnteNomen = ../Liber II
|Post = Liber IV
|PostNomen = ../Liber IV
}}

==I.==
{{pn|1}}Omnes qui alterum, iudices, nullis impulsi inimicitiis, nulla privatim laesi iniuria, nullo praemio adducti in iudicium rei publicae causa vocant providere debent non solum quid oneris in praesentia tollant, sed quantum in omnem vitam negoti suscipere conentur. Legem enim sibi ipsi dicunt innocentiae continentiae virtutumque omnium qui ab altero rationem vitae reposcunt, atque eo magis si id, ut ante dixi, faciunt nulla re commoti alia nisi utilitate communi. {{pn|2}}Nam qui sibi hoc sumpsit, ut corrigat mores aliorum ac peccata reprehendat, quis huic ignoscat si qua in re ipse ab religione offici declinarit? Quapropter hoc etiam magis ab omnibus eius modi civis laudandus ac diligendus est, quod non solum ab re publica civem improbum removet, verum etiam se ipsum eius modi fore profitetur ac praestat ut sibi non modo communi voluntate virtutis atque offici, sed etiam vi quadam magis necessaria recte sit honesteque vivendum. {{pn|3}}Itaque hoc, iudices, ex homine clarissimo atque eloquentissimo, L. Crasso, saepe auditum est, cum se nullius rei tam paenitere diceret quam quod C. Carbonem umquam in iudicium vocavisset; minus enim liberas omnium rerum voluntates habebat, et vitam suam pluribus quam vellet observari oculis arbitrabatur. Atque ille his praesidiis ingeni fortunaeque munitus tamen hac cura continebatur, quam sibi nondum confirmato consilio sed ineunte aetate susceperat, Quamquam minus etiam praecipitur eorum virtus et integritas qui ad hanc rem adulescentuli, quam qui iam firmata aetate descendunt. Illi enim, ante quam potuerunt existimare quanto liberior vita sit eorum qui neminem accusarint, gloriae causa atque ostentationis accusant: nos qui iam et quid facere et quantum iudicare possemus ostendimus, nisi facile cupiditates nostras teneremus, numquam ipsimet nobis praecideremus istam licentiam libertatemque vivendi.

==II.==
{{pn|4}}Atque ego hoc plus oneris habeo quam qui ceteros accusarunt,--si onus est id appellandum quod cum laetitia feras ac voluptate: verum tamen ego hoc amplius suscepi quam ceteri quod ita postulatur ab hominibus ut his abstineant maxime vitiis in quibus alterum reprehenderint. Furem aliquem aut rapacem accusaris: vitanda tibi semper erit omnis avaritiae suspicio. Maleficum quempiam adduxeris aut crudelem: cavendum erit semper ne qua in re asperior aut inhumanior fuisse videare. Corruptorem, adulterum: providendum diligenter ne quod in vita vesti gium libidinis appareat: omnia postremo quae vindicaris in altero tibi ipsi vehementer fugienda sunt. Etenim non modo accusator, sed ne obiurgator quidem ferendus est is qui, quod in altero vitium reprehendit, in eo ipse reprehenditur. {{pn|5}}Ego in uno homine omnia vitia quae possunt in homine perdito nefarioque esse reprehendo; nullum esse dico indicium libidinis sceleris audaciae quod non in istius unius vita perspicere possitis. Ergo in isto reo legem hanc mihi, iudices, statuo, vivendum ita esse ut isti non modo factis dictisque omnibus, sed etiam oris oculorumque illa contumacia ac superbia quam videtis, dissimillimus esse ac semper fuisse videar. Patior, non moleste fero, iudices, eam vitam quae mihi sua sponte antea iucunda fuerit nunc iam mea lege et condicione necessariam quoque futuram.

==III.==
{{pn|6}}Et in hoc homine saepe a me quaeris, Hortensi, quibus inimicitiis aut qua iniuria adductus ad accusandum descenderim? Mitto iam rationem offici mei necessitudinisque Siculorum: de ipsis tibi inimicitiis respondeo. An tu maiores ullas inimicitias putas esse quam contrarias homi num sententias ac dissimilitudines studiorum ac voluntatum? Fidem sanctissimam in vita qui putat, potest ei non inimicus esse qui quaestor consulem suum consiliis commissis, pecunia tradita, rebus omnibus creditis spoliare, relinquere, prodere, oppugnare ausus sit? Pudorem ac pudicitiam qui colit, potest animo aequo istius cotidiana adulteria, meretriciam disciplinam, domesticum lenocinium videre? Qui religiones deorum immortalium retinere vult, ei qui fana spoliarit omnia, qui ex tensarum orbitis praedari sit ausus, inimicus non esse qui potest? Qui iure aequo omnis putat esse oportere, is tibi non infestissimus sit, cum cogitet varietatem libidinemque decretorum tuorum? qui sociorum iniuriis provinciarumque incommodis doleat, is in te non expilatione Asiae, vexatione Pamphyliae, squalore et lacrimis Siciliae concitetur? qui civium Romanorum iura ac liberta tem sanctam apud omnis haberi velit, is non tibi plus etiam quam inimicus esse debeat, cum tua verbera, cum securis, cum cruces ad civium Romanorum supplicia fixas recordetur? {{pn|7}}An si qua in re contra rem meam decrevisset aliquid iniuria, iure ei me inimicum esse arbitrarere: cum omnia contra omnium bonorum rem causam rationem utilitatem voluntatemque fecerit, quaeris cur ei sim inimicus cui populus Romanus infestus est? qui praesertim plus etiam quam pars virilis postulat pro voluntate populi Romani oneris ac muneris suscipere debeam.

==IV.==
Quid? illa quae leviora videntur esse non cuiusvis animum possunt movere, quod ad tuam ipsius amicitiam ceterorumque hominum magnorum atque nobilium faciliorem aditum istius habet nequitia et audacia quam cuiusquam nostrum virtus et integritas? Odistis hominum novorum industriam, despicitis eorum frugalitatem, pudorem contemnitis, ingenium vero et virtutem depressam exstinctamque cupitis: Verrem amatis! {{pn|8}}Ita credo: si non virtute, non industria, non innocentia, non pudore, non pudicitia, at sermone, at litteris, at humanitate eius delectamini. Nihil eorum est, contraque sunt omnia cum summo dedecore ac turpitudine tum singulari stultitia atque inhumanitate oblita. Huic homini si cuius domus patet, utrum ea patere an hiare ac poscere aliquid videtur? Hunc vestri ianitores, hunc cubicularii diligunt; hunc liberti vestri, hunc servi ancillaeque amant; hic cum venit extra ordinem vocatur; hic solus introducitur; ceteri saepe frugalissimi homines excluduntur. Ex quo intellegi potest eos vobis esse carissimos qui ita vixerint ut sine vestro praesidio salvi esse non possint. {{pn|9}}Quid? hoc cuiquam ferendum putas esse, nos ita vivere in pecunia tenui ut prorsus nihil adquirere velimus, ut dignitatem nostram populique Romani beneficia non copiis sed virtute tueamur, istum rebus omnibus undique ereptis impune eludentem circumfluere atque abundare? huius argento dominia vestra, huius signis et tabulis forum comitiumque ornari, praesertim cum vos vestro Marte his rebus omnibus abundetis? Verrem esse qui vestras villas suis manubiis ornet? Verrem esse qui cum L. Mummio certet, ut pluris hic sociorum urbis quam ille hostium spoliasse videatur, pluris hic villas ornamentis fanorum quam ille fana spoliis hostium ornasse? Et is erit ob eam rem vobis carior ut ceteri libentius suo periculo vestris cupiditatibus serviant?

==V.==
{{pn|10}}Verum haec et dicentur alio loco et dicta sunt: nunc proficiscemur ad reliqua, si pauca ante fuerimus a vobis, iudices, deprecati. Superiore omni oratione perattentos vestros animos habuimus: id fuit nobis gratum admodum. Sed multo erit gratius si reliqua voletis attendere, propterea quod in his omnibus quae antea dicta sunt erat quaedam ex ipsa varietate ac novitate rerum et criminum delectatio, nunc tractare causam instituimus frumentariam, quae magnitudine iniuriae et re criminibus ceteris antecellet, iucunditatis in agendo et varietatis minus habebit. Vestra autem auctoritate et prudentia dignissimum est, iudices, in audiendi diligentia non minus religioni tribuere quam voluptati. {{pn|11}}In hac causa frumentaria cognoscenda haec vobis proponite, iudices, vos de rebus fortunisque Siculorum omnium, de civium Romanorum qui arant in Sicilia bonis, de vectigalibus a maioribus traditis, de vita victuque populi Romani cognituros: quae si magna atque adeo maxima vobis videbuntur, quam varie et quam copiose dicantur exspectare nolite. Neminem vestrum praeterit, iudices, omnem utilitatem opportunitatemque provinciae Siciliae, quae ad commoda populi Romani adiuncta sit, consistere in re frumentaria maxime; nam ceteris rebus adiuvamur ex illa provincia, {{pn|12}}hac vero alimur ac sustinemur. Ea causa tripertita, iudices, erit in accusatione; primum enim de decumano, deinde de empto dicemus frumento, postremo de aestimato.

==VI.==
Inter Siciliam ceterasque provincias, iudices, in agrorum vectigalium ratione hoc interest, quod ceteris aut impositum vectigal est certum, quod stipendiarium dicitur, ut Hispanis et plerisque Poenorum quasi victoriae praemium ac poena belli, aut censoria locatio constituta est, ut Asiae lege Sempronia: Siciliae civitates sic in amicitiam fidemque accepimus ut eodem iure essent quo fuissent, eadem condicione {{pn|13}}populo Romano parerent qua suis antea paruissent. Perpaucae Siciliae civitates sunt bello a maioribus nostris subactae; quarum ager cum esset publicus populi Romani factus, tamen illis est redditus; is ager a censoribus locari solet. Foederatae civitates duae sunt, quarum decumae venire non soleant, Mamertina et Tauromenitana, quinque praeterea sine foedere immunes [civitates] ac liberae, Centuripina, Halaesina, Segestana, Halicyensis, Panhormitana; praeterea omnis ager Siciliae civitatum decumanus est, itemque ante imperium populi Romani ipsorum Siculorum voluntate et institutis fuit. {{pn|14}}Videte nunc maiorum sapien tiam, qui cum Siciliam tam opportunum subsidium belli atque pacis ad rem publicam adiunxissent, tanta cura Siculos tueri ac retinere voluerunt ut non modo eorum agris vectigal novum nullum imponerent, sed ne legem quidem venditionis decumarum neve vendundi aut tempus aut locum commutarent, ut certo tempore anni, ut ibidem in Sicilia, denique ut lege Hieronica venderent. Voluerunt eos in suis rebus ipsos interesse, eorumque animos non modo lege nova sed ne nomine quidem legis novo commoveri. {{pn|15}}Itaque decumas lege Hieronica semper vendundas censuerunt, ut iis iucundior esset muneris illius functio, si eius regis qui Siculis carissimus fuit non solum instituta commutato imperio, verum etiam nomen maneret. Hoc iure ante Verrem praetorem Siculi semper usi sunt: hic primus instituta omnium, consuetudinem a maioribus traditam, condicionem amicitiae, ius societatis convellere et commutare ausus est.

==VII.==
{{pn|16}}Qua in re primum illud reprehendo et accuso, cur in re tam vetere, tam usitata quicquam novi feceris. Ingenio aliquid adsecutus es? Tot homines sapientissimos et clarissimos, qui illam provinciam ante te tenuerunt, prudentia consilioque vicisti? Est tuum, est ingeni diligentiaeque tuae: do hoc tibi et concedo. Scio te Romae, cum praetor esses, edicto tuo possessiones hereditatum a liberis ad alienos, a primis heredibus ad secundos, a legibus ad libidinem tuam transtulisse; scio te edicta superiorum omnium correxisse et possessiones hereditatum non secundum eos qui proferrent, sed secundum eos qui dicerent testamentum factum dedisse; easque res novas abs te prolatas et inventas magno tibi quaestui fuisse scio; eundemque te memini censorias quoque leges in sartis tectis exigendis tollere et commutare, ne is redimeret cuia res esset, ne pupillo tutores propinquique consulerent quo minus fortunis omnibus everteretur; exiguam diem praefinire operi qua ceteros ab negotio excluderes, ipse in tuo redemptore nullam certam diem observares. {{pn|17}}Quam ob rem novam legem te in decumis statuisse non miror, hominem in edictis praetoriis, in censoriis legibus tam prudentem, tam exercitatum,--non, inquam, miror te aliquid excogitasse; sed quod tua sponte iniussu populi sine senatus auctoritate iura provinciae Siciliae mutaveris, id reprehendo, id accuso. {{pn|18}}L. Octavio et C. Cottae consulibus senatus permisit ut vini et olei decumas et frugum minutarum, quas ante quaestores in Sicilia vendere consuessent, Romae venderent, legemque his rebus quam ipsis videretur dicerent. Cum locatio fieret, publicani postularunt quasdam res ut ad legem adderent neque tamen a ceteris censoriis legibus recederent. Contra dixit is qui casu tum Romae fuit, tuus hospes, Verres,--hospes, inquam, et familiaris tuus,--Sthenius hic Thermitanus. Consules causam cognorunt; cum viros primarios atque amplissimos civitatis multos in consilium advocassent, de consili sententia pronuntiarunt se lege Hieronica vendituros. 

==VIII.==
{{pn|19}}Itane vero? Prudentissimi viri summa auctoritate praediti, quibus senatus legum dicendarum in locandis vectigalibus omnem potestatem permiserat populusque Romanus idem iusserat, Siculo uno recusante cum amplificatione vectigalium nomen Hieronicae legis mutare noluerunt: tu, homo minimi consili, nullius auctoritatis, iniussu populi ac senatus, tota Sicilia recusante, cum maximo detrimento atque adeo exitio vectigalium totam Hieronicam legem sustulisti? {{pn|20}}At quam legem corrigit, iudices, atque adeo totam tollit! Acutissime ac diligentissime scriptam, quae lex omnibus custodiis subiectum aratorem decumano tradidit, ut neque in segetibus neque in areis neque in horreis neque in amovendo neque in exportando frumento grano uno posset arator sine maxima poena fraudare decumanum. Scripta lex ita diligenter est ut eum scripsisse appareat qui alia vectigalia non haberet, ita acute ut Siculum, ita severe ut tyrannum; qua lege Siculis tamen arare expediret; nam ita diligenter constituta sunt iura decumano ut tamen ab invito aratore plus decuma non possit auferri.
 
{{pn|21}}Cum haec essent ita constituta, Verres tot annis atque adeo saeculis tot inventus est qui haec non commutaret sed everteret, eaque quae iam diu ad salutem sociorum utilitatemque rei publicae composita comparataque essent ad suos improbissimos quaestus converteret; qui primum certos instituerit nomine decumanos, re vera ministros ac satellites cupiditatum suarum, per quos ostendam sic provinciam per triennium vexatam atque vastatam, iudices, ut eam multis annis multorum innocentia sapientiaque recreare nequeamus.

==IX.==
{{pn|22}}Eorum omnium qui decumani vocabantur princeps erat Q. ille Apronius, quem videtis; de cuius improbitate singulari gravissimarum legationum querimonias audivistis. Aspicite, iudices, vultum hominis et aspectum, et ex ea contumacia quam hic in perditis rebus retinet illos eius spiritus Siciliensis quos fuisse putetis [cogitate ac] recordamini. Hic est Apronius quem in provincia tota Verres, cum undique nequissimos homines conquisisset, et cum ipse secum sui similis duxisset non parum multos, nequitia luxuria audacia sui simillimum iudicavit; itaque istos inter se perbrevi tempore non res, non ratio, non commendatio aliqua, sed studiorum turpitudo similitudoque coniunxit. {{pn|23}}Verris mores improbos impurosque nostis: fingite vobis si potestis, aliquem qui in omnibus isti rebus par ad omnium flagitiorum nefarias libidines esse possit; is erit Apronius ille qui, ut ipse non solum vita sed corpore atque ore significat, immensa aliqua vorago est aut gurges vitiorum turpitudinumque omnium. Hunc in omnibus stupris, hunc in fanorum expilationibus, hunc in impuris conviviis principem adhibebat; tantamque habet morum similitudo coniunctionem atque concordiam ut Apronius, qui aliis inhumanus ac barbarus, isti uni commodus ac disertus videretur; ut quem omnes odissent neque videre vellent, sine eo iste esse non posset; ut cum alii ne conviviis quidem isdem quibus Apronius, hic isdem etiam poculis uteretur; postremo ut odor Aproni taeterrimus oris et corporis,--quem, ut aiunt, ne bestiae quidem ferre possent,--uni isti suavis et iucundus videretur. Ille erat in tribunali proximus, in cubiculo solus, in convivio dominus, ac tum maxime cum accubante praetextato praetoris filio saltare in convivio nudus coeperat.

==X.==
{{pn|24}}Hunc, uti dicere institui, principem Verres ad fortunas aratorum vexandas diripiendasque esse voluit: huius audaciae nequitiae crudelitati fidelissimos socios optimosque civis scitote hoc praetore traditos, iudices, atque addictos fuisse novis institutis et edictis, tota Hieronica lege, quem ad modum antea dixi, reiecta ac repudiata. 

{{pn|25}}Primum edictum, iudices, audite praeclarum: {{sc|Quantum decumanus edidisset aratorem sibi decumae dare oportere, ut tantum arator decumano dare cogeretur}}. Quo modo? Quantum poposcerit Apronius, dato. Quid est hoc? utrum praetoris institutum in socios an in hostis victos insani edictum atque imperium tyranni? Ego tantundem dabo quantum ille poposcerit? poscet omne quantum exaravero. Quid omne? plus immo etiam, inquit, si volet. Quid tum? quid censes? Aut dabis aut contra edictum fecisse damnabere. Per deos immortalis, quid est hoc? veri enim simile non est. {{pn|26}}Sic mihi persuadeo, iudices, tametsi omnia in istum hominem convenire putetis, tamen hoc vobis falsum videri. Ego enim, cum hoc tota Sicilia diceret, tamen adfirmare non auderem, si haec edicta non ex ipsius tabulis totidem verbis recitare possem, sicuti faciam. Da, quaeso, scribae, recitet ex codice professionem. Recita. Edictvm de professione. Negat me recitare totum; nam id significare nutu videtur. Quid praetereo? an illud, ubi caves tamen Siculis et miseros respicis aratores? dicis enim te in decumanum, si plus abstulerit quam debitum sit, in octu plum iudicium daturum. Nihil mihi placet praetermitti; recita hoc quoque quod postulat totum. Recita. Edictvm de ivdicio in octvplvm. Iudicio ut arator decumanum persequatur? Miserum atque iniquum! Ex agro homines traducis in forum, ab aratro ad subsellia, ab usu rerum rusticarum ad insolitam litem atque iudicium?
 

==XI.==
{{pn|27}}Cum omnibus in aliis vectigalibus, Asiae Macedoniae Hispaniae Galliae Africae Sardiniae, ipsius Italiae quae vectigalia sunt--cum in his, inquam, rebus omnibus publicanus petitor ac pignerator, non ereptor neque possessor soleat esse, tu de optimo, de iustissimo, de honestissimo genere hominum, hoc est de aratoribus, ea iura constituebas quae omnibus aliis essent contraria? Vtrum est aequius, decumanum petere an aratorem repetere? iudicium integra re an perdita fieri? eum qui manu quaesierit, an eum qui digito sit licitus possidere? Quid? qui singulis iugis arant, qui ab opere ipsi non recedunt,--quo in numero magnus ante te praetorem numerus ac magna multitudo Siculorum fuit,-- quid facient cum dederint Apronio quod poposcerit? relinquent arationes, relinquent Larem familiarem suum? venient Syracusas, ut te praetore videlicet aequo iure Apronium, delicias ac vitam tuam, iudicio recuperatorio persequantur? {{pn|28}}Verum esto: reperietur aliqui fortis et experiens arator, qui, cum tantum dederit decumano quantum ille deberi dixerit, iudicio repetat et poenam octupli persequatur: exspecto vim edicti, severitatem praetoris: faveo aratori, cupio octupli damnari Apronium. Quid tandem postulat arator? nihil nisi ex edicto iudicium in octuplum. Quid Apronius? non recusat. Quid praetor? iubet recuperatores reicere. ‘Decurias scribamus.’ Quas decurias? ‘de cohorte mea reicies,’ inquit. ‘Quid? ista cohors quorum hominum est?’ Volusi haruspicis et Corneli medici et horum canum quos tribunal meum vides lambere; nam de conventu nullum umquam iudicem nec recuperatorem dedit; iniquos decumanis aiebat omnis esse qui ullam agri glebam possiderent. Veniendum erat ad eos contra Apronium qui nondum Aproniani convivi crapulam exhalassent.

==XII.==
O praeclarum et commemorandum iudicium! o severum edictum! o tutum perfugium aratorum! 

{{pn|29}}Atque ut intellegatis cuius modi ista iudicia in octuplum, cuius modi istius de cohorte recuperatores existimati sint, sic attendite. Ecquem putatis decumanum, hac licentia permissa ut tantum ab aratore quantum poposcisset auferret, plus quam deberetur poposcisse? Considerate cum vestris animis vosmet ipsi ecquem putetis, praesertim cum id non solum avaritia sed etiam imprudentia accidere potuerit. Multos necesse est. At ego omnis dico plus, ac multo plus, quam decumam abstulisse. Cedo mihi unum ex triennio praeturae tuae qui octupli damnatus sit. Damnatus? immo vero in quem iudicium ex edicto tuo postulatum sit. Nemo erat videlicet aratorum qui iniuriam sibi factam queri posset, nemo decumanorum qui grano amplius sibi quam deberetur deberi professus esset. Immo vero contra rapiebat et asportabat quantum a quoque volebat Apronius, omnibus autem locis aratores spoliati ac vexati querebantur; neque tamen ullum iudicium reperietur. {{pn|30}}Quid est hoc? Tot viri fortes honesti gratiosi, tot Siculi, tot equites Romani, ab homine nequissimo ac turpissimo laesi poenam octupli sine ulla dubitatione commissam non persequebantur? Quae causa, quae ratio est? una illa, iudices, quam videtis, quod ultro etiam inlusos se et inrisos ab iudicio discessuros videbant. Etenim quod esset iudicium, cum ex Verris turpissimo flagitiosissimoque comitatu tres recuperatorum nomine adsedissent adseculae istius, non a patre ei traditi sed a meretricula commendati? {{pn|31}}Ageret videlicet causam arator; nihil sibi frumenti ab Apronio relictum, bona sua etiam direpta, se pulsatum verberatumque diceret; conferrent viri boni capita, de comissatione loquerentur inter se ac de mulierculis, si quas a praetore abeuntis possent deprehendere; res agi videretur. Surrexisset Apronius, nova dignitas publicani, non ut decumanus squaloris plenus ac pulveris, sed unguentis oblitus, vino vigiliisque languidus; omnia primo motu ac spiritu suo vini unguenti corporis odore complesset. Dixisset haec quae volgo dicere solebat, non se decumas emisse, sed bona fortunasque aratorum, non se decumanum esse Apronium, sed Verrem alterum dominum illorum ac tyrannum. Quae cum dixisset, illi viri optimi de cohorte istius recuperatores non de absolvendo Apronio deliberarent, sed quaererent ecquo modo petitorem ipsum Apronio con demnare possent.
 
==XIII.==
{{pn|32}}Hanc tu licentiam diripiendorum aratorum cum decumanis, hoc est cum Apronio permisisses, ut quantum vellet posceret, quantum poposcisset auferret, hoc tibi defensionis ad iudicium tuum comparabas, habuisse te edictum recuperatores daturum in octuplum? Si mehercule ex omni copia conventus Syracusani, splendidissimorum honestissimorumque hominum, faceres potestatem aratori non modo reiciendi sed etiam sumendi recuperatores, tamen hoc novum genus iniuriae ferre nemo posset, te, cum tuos omnis fructus publicano tradidisses et rem de manibus amisisses, tum bona tua repetere ac persequi lite atque iudicio. {{pn|33}}Cum vero verbo iudicium sit in edicto, re quidem vera tuorum comitum, hominum nequissimorum, conlusio cum decumanis, sociis tuis atque adeo procuratoribus, tamen audes ullius mentionem iudici facere? praesertim cum id non modo oratione mea sed etiam re ipsa refellatur, quod in tantis incommodis aratorum iniuriisque decumanorum nullum ex isto praeclaro edicto non modo factum sed ne postulatum quidem iudicium invenitur.
 
{{pn|34}}Erit tamen in aratores lenior quam videtur. Nam qui in decumanos octupli iudicium se daturum edixit, idem habuit in edicto se in aratorem in quadruplum daturum. Quis hunc audet dicere aratoribus infestum aut inimicum fuisse? quanto lenior est quam in publicanum! Edixit ut, quod decumanus edidisset sibi dari oportere, id ab aratore magistratus Siculus exigeret. Quid est reliqui iudici quod in aratorem dari possit? ‘Non malum est,’ inquit, ‘esse istam formidinem, ut, cum exactum sit ab aratore, tamen ne se commoveat reliquus metus iudici sit.’ Si iudicio vis a me exigere, remove Siculum magistratum: si hanc vim adhibes, quid opus est iudicio? Quis porro erit quin malit decumanis tuis dare quod poposcerint, quam ab adseculis tuis quadruplo condemnari?

==XIV.==
{{pn|35}}Illa vero praeclara est clausula edicti, quod omnium controversiarum quae essent inter aratorem et decumanum, si uter velit, edicit se recuperatores daturum. Primum quae potest esse controversia, cum is qui petere debet aufert, et cum is non quantum debetur sed quantum commodum est aufert, ille autem unde ablatum est iudicio suum recuperare nullo modo potest? Deinde in hoc homo luteus etiam callidus ac veterator esse vult, quod ita scribit, Si vter volet, recvperatores dabo. Quam lepide se furari putat! Vtrique facit potestatem, sed utrum ita scripserit, ‘si uter volet’ an ‘si decumanus volet,’ nihil interest; arator enim tuos istos recuperatores numquam volet.
 
{{pn|36}}Quid? illa cuius modi sunt quae ex tempore ab Apronio admonitus edixit? Q. Septicio, honestissimo equite Romano, resistente Apronio et adfirmante se plus decuma non daturum, exoritur peculiare edictum repentinum, ne quis frumentum de area tolleret antequam cum decumano pactus esset. Ferebat hanc quoque iniquitatem Septicius et imbri frumentum corrumpi in area patiebatur, cum illud edictum repente uberrimum et quaestuosissimum nascitur, ut ante Kalendas Sextilis omnis decumas ad aquam deportatas haberent. {{pn|37}}Hoc edicto non Siculi, nam eos quidem superioribus edictis satis perdiderat atque adflixerat, sed isti ipsi equites Romani qui suum ius retinere se contra Apronium posse erant arbitrati, splendidi homines et aliis praetoribus gratiosi, vincti Apronio traditi sunt. Attendite enim cuius modi edicta sint. {{sc|Ne tollat}}, inquit, {{sc|ex area, nisi erit pactvs}}. Satis haec magna vis est ad inique paciscendum; malo enim plus dare quam non mature ex area tollere. At ista vis Septicium et non nullos Septici similis non coercet, qui ita dicunt, ‘Non tollam potius quam paciscar.’ His hoc opponitur, ‘Deportatum habeas ante Kalendas Sextilis.’ Deportabo igitur. ‘Nisi pactus eris, non commovebis.’ Sic deportandi dies praestituta tollere cogebat ex area: prohibitio tollendi, nisi pactus esset, vim adhibebat pactioni, non voluntatem.
 
==XV.==
{{pn|38}}Iam vero illud non solum contra legem Hieronicam nec solum contra consuetudinem superiorum, sed etiam contra omnia iura Siculorum, quae habent a senatu populoque Romano, ne quis extra suum forum vadimonium promittere cogatur. Statuit iste ut arator decumano quo vellet decu manus vadimonium promitteret, ut hic quoque Apronio, cum ex Leontino usque Lilybaeum aliquem vadaretur, ex miseris aratoribus calumniandi quaestus accederet. Quamquam illa fuit ad calumniam singulari consilio reperta ratio, quod edixerat ut aratores iugera sationum suarum profite rentur. Quae res cum ad pactiones iniquissimas magnam vim habuit, sicut ostendam, neque ad ullam utilitatem rei publicae pertinuit, tum vero ad calumnias, in quas omnes inciderent quos vellet Apronius. {{pn|39}}Vt enim quisque contra voluntatem eius dixerat, ita in eum iudicium de professione iugerum postulabatur, cuius iudici metu magnus a multis frumenti numerus ablatus magnaeque pecuniae coactae sunt; non quo iugerum numerum vere profiteri esset difficile aut amplius etiam profiteri, quid enim in eo periculi esse posset? sed causa erat iudici postulandi quod ex edicto professus non esset. Iudicium autem quod fuerit isto praetore, si quae cohors et qui comitatus fuerit meministis, scire debetis. Quid igitur est quod ex hac iniquitate novorum edictorum intellegi velim, iudices? Iniuriamne factam sociis? at videtis. Auctoritatem superiorum repudiatam? non audebit negare.

==XVI.==
{{pn|40}}Tantum Apronium isto praetore potuisse? confiteatur necesse est. Sed vos fortasse, quod vos lex commonet, id in hoc loco quaeretis, num quas ex hisce rebus pecunias ceperit. Docebo cepisse maximas, omnisque eas iniquitates de quibus antea dixi sui quaestus causa constituisse vincam, si prius illud propugnaculum quo contra omnis meos impetus usurum se putat ex defensione eius deiecero. 

‘Magno,’ inquit, ‘decumas vendidi.’ Quid ais? an tu decumas, homo audacissime atque amentissime, vendidisti? Tu partis eas quas te senatus populusque Romanus voluit, an fructus integros atque adeo bona fortunasque aratorum omnis vendidisti? Si palam praeco iussu tuo praedicasset non decumas frumenti sed dimidias venire partis, et ita emptores accessissent ut ad dimidias partis emendas, si pluris vendidisses tu dimidias quam ceteri decumas, cuinam mirum videretur? Quid? si praeco decumas pronuntiavit, re vera,--hoc est lege, edicto, condicione,--plus etiam quam dimidiae venierunt, tamen hoc tibi praeclarum putabis, te pluris quod non licebat quam ceteros quod oportebat vendidisse? Pluris decumas vendidisti quam ceteri. {{pn|41}}Quibus rebus id adsecutus es? innocentia? Aspice aedem Castoris; deinde, si audes, fac mentionem innocentiae. Diligentia? Codicis lituras tui contemplare in Stheni Thermitani nomine; deinde aude te dicere diligentem. Ingenio? Qui testis interrogare priore actione nolueris et iis tacitus os tuum praebere malueris, quamvis et te et patronos tuos ingeniosos esse dicito. Quare igitur id quod ais adsecutus es? Magna est laus si superiores consilio vicisti, posterioribus exemplum atque auctoritatem reliquisti. Tibi fortasse idoneus fuit nemo quem imitarere; at te videlicet inventorem rerum optimarum ac principem imitabuntur omnes. {{pn|42}}Quis arator te praetore decumam dedit? quis duas? quis non maximo se adfectum beneficio putavit cum tribus decumis pro una defungeretur, praeter paucos qui propter societatem furtorum tuorum nihil omnino dederunt? Vide inter importunitatem tuam senatusque bonitatem quid intersit. Senatus cum temporibus rei publicae cogitur ut decernat ut alterae decumae exigantur, ita decernit ut pro his decumis pecunia solvatur aratoribus, ut, quod plus sumitur quam debetur, id emi non auferri putetur: tu cum tot decumas non senatus consulto, sed novis edictis tuis nefariisque institutis exigeres et eriperes, magnum te fecisse arbitrare si pluris vendideris quam L. Hortensius, pater istius Q. Hortensi, quam Cn. Pompeius, quam C. Marcellus, qui ab aequitate, ab lege, ab institutis non recesserunt?
 
{{pn|43}}An tibi unius anni aut bienni ratio fuit habenda, salus provinciae, commoda rei frumentariae, ratio rei publicae in posteritatem fuit neglegenda? Cum rem ita constitutam accepisses ut et populo Romano satis frumenti ex Sicilia suppeditaretur et aratoribus tamen arare atque agros colere expediret, quid effecisti, quid adsecutus es? Vt populo Romano nescio quid te praetore ad decumas accederet, deserendas arationes relinquendasque curasti. Successit tibi L. Metellus. Tu innocentior quam Metellus? tu laudis et honoris cupidior? Tibi enim consulatus quaere batur, Metello paternus honos et avitus neglegebatur. Multo minoris vendidit non modo quam tu, sed etiam quam qui ante te vendiderunt. 
==XVII.==
Quaero, si ipse excogitare non potuerat quem ad modum quam plurimo venderet, ne tua quidem recentia proximi praetoris vestigia persequi poterat, ut tuis praeclaris abs te principe inventis et excogitatis edictis atque institutis uteretur? {{pn|44}}Ille vero tum se minime Metellum fore putavit si te ulla in re imitatus esset; qui ab urbe Roma, quod nemo umquam post hominum memoriam fecit, cum sibi in provinciam proficiscendum putaret, litteras ad Siciliae civitates miserit, per quas hortatur et rogat ut arent, ut serant. In beneficio praetor hoc petit aliquanto ante adventum suum et simul ostendit se lege Hieronica venditurum, hoc est in omni ratione decumarum nihil istius simile facturum. Atque haec non cupiditate aliqua scribit inductus ut in alienam provinciam mittat litteras ante tempus, sed consilio, ne, si tempus sationis praeterisset, granum ex provincia Sicilia nullum haberemus. {{pn|45}}Cognoscite Metelli litteras. Recita. {{sc|epistvla l. metelli}}. 

==XVIII.==
Hae litterae, iudices, L. Metelli, quas audistis, hoc quantum est ex Sicilia frumenti hornotini exaraverunt: glebam commosset in agro decumano Siciliae nemo, si Metellus hanc epistulam non misisset. Quid? Metello divinitus hoc venit in mentem an ab Siculis, qui Romam frequentissimi convenerant, negotiatoribusque Siciliae doctus est? quorum quanti conventus ad Marcellos, antiquissimos Siciliae patronos, quanti ad Cn. Pompeium tum consulem designatum, ceterosque illius provinciae necessarios fieri soliti sint, quis ignorat? quod quidem, iudices, nullo umquam de homine factum est, ut absens accusaretur ab iis palam quorum in bona liberosque summum imperium potestatemque haberet. Tanta vis erat iniuriarum ut homines quidvis perpeti quam non de istius improbitate deplorare et conqueri mallent. {{pn|46}}Quas litteras cum ad omnis civitates prope suppliciter misisset Metellus, tamen antiquum modum sationis nulla ex parte adsequi potuit; diffugerant enim permulti, id quod ostendam, nec solum arationes sed etiam sedes suas patrias istius iniuriis exagitati reliquerant.

Non mehercule augendi criminis causa, iudices, dicam, sed, quem ipse accepi oculis animoque sensum, hunc vere apud vos et, ut potero, planissime exponam. {{pn|47}}Nam cum quadriennio post in Siciliam venissem, sic mihi adfecta visa est ut eae terrae solent in quibus bellum acerbum diuturnumque versatum est. Quos ego campos antea collisque nitidissimos viridissimosque vidissem, hos ita vastatos nunc ac desertos videbam ut ager ipse cultorem desiderare ac lugere dominum videretur. Herbitensis ager et Hennensis, Murgentinus, Assorinus, Imacharensis, Agyrinensis ita relictus erat ex maxima parte ut non solum iugorum sed etiam dominorum multitudinem quaereremus; Aetnensis vero ager, qui solebat esse cultissimus, et, quod caput est rei frumentariae, campus Leontinus,--cuius antea species haec erat ut, cum obsitum vidisses, annonae caritatem non vererere,--sic erat deformis atque horridus ut in uberrima Siciliae parte Siciliam quaereremus; labefactarat enim vehementer aratores iam superior annus, proximus vero funditus everterat.

==XIX.==
{{pn|48}}Tu mihi etiam audes mentionem facere decumarum? tu in tanta improbitate, in tanta acerbitate, in tot ac tantis iniuriis, cum in arationibus et in earum rerum iure provincia Sicilia consistat, eversis funditus aratoribus, relictis agris, cum in provincia tam locuplete ac referta non modo rem sed ne spem quidem ullam reliquam cuiquam feceris, aliquid te populare putabis habere cum dices te pluris quam ceteros decumas vendidisse? Quasi vero aut populus Romanus hoc voluerit aut senatus hoc tibi mandaverit, ut, cum omnis aratorum fortunas decumarum nomine eriperes, in posterum fructu illo commodoque rei frumentariae populum Romanum privares, deinde, si quam partem tuae praedae ad summam decumarum addidisses, bene de re publica, bene de populo Romano meritus viderere.

Atque perinde loquor quasi in eo sit iniquitas eius reprehendenda, quod propter gloriae cupiditatem, ut aliquos summa frumenti decumani vinceret, acerbiorem legem, duriora edicta interposuerit, omnium superiorum auctori tatem repudiarit.
{{pn|49}}Magno tu decumas vendidisti. Quid? si doceo te non minus domum tuam avertisse quam Romam misisse decumarum nomine, quid habet populare oratio tua, cum ex provincia populi Romani aequam partem tu tibi sumpseris ac populo Romano miseris? Quid? si duabus partibus doceo te amplius frumenti abstulisse quam populo Romano misisse, tamenne putamus patronum tuum in hoc crimine cerviculam iactaturum et populo se ac coronae daturum? Haec vos antea, iudices, audistis, verum fortasse ita audistis ut auctorem rumorem haberetis sermonemque omnium. Cognoscite nunc innumerabilem pecuniam frumentario nomine ereptam, ut simul illam quoque eius vocem improbam agnoscatis qui se uno quaestu decumarum omnia sua pericula redem pturum esse dicebat.

==XX.==
{{pn|50}}Audivimus hoc iam diu, iudices: nego quemquam esse vestrum quin saepe audierit socios istius fuisse decumanos. Nihil aliud arbitror falso in istum esse dictum ab iis qui male de isto existimarint, nisi hoc. Nam socii putandi sunt quos inter res communicata est: ego rem totam fortunasque aratorum omnis istius fuisse dico, Apronium Veneriosque servos,--quod isto praetore fuit novum genus publicanorum,--ceterosque decumanos procuratores istius quaestus et administros rapinarum fuisse dico. {{pn|51}}‘Quo modo hoc doces?’ Quo modo ex illa locatione columnarum docui istum esse praedatum: opinor, ex eo maxime quod iniquam legem novamque dixisset. Quis enim umquam conatus est iura omnia et consuetudinem omnium commutare cum vituperatione sine quaestu? Pergam atque insequar longius. Iniqua lege vendebas, quo pluris venderes. Cur addictis iam et venditis decumis, cum iam ad summam decumarum nihil, ad tuum quaestum multum posset accedere, subito atque ex tempore nova nascebantur edicta? Nam ut vadimonium decumano, quocumque is vellet, promitteretur, ut ex area, nisi pactus esset, arator ne tolleret, ut ante Kalendas Sextilis decumas deportatas haberet, haec omnia iam venditis decumis anno tertio te edixisse dico; quae si rei publicae causa faceres, in vendundo essent pronuntiata; quia tua causa faciebas, quod erat imprudentia praetermissum, id quaestu ac tempore admonitus reprehendisti. {{pn|52}}Illud vero cui probari potest, te sine tuo quaestu, ac maximo quaestu, tantam tuam infamiam, tantum capitis tui fortunarumque tuarum periculum neglexisse ut, cum totius Siciliae cotidie gemitus querimoniasque audires, cum, ut ipse dixisti, reum te fore putares, cum huiusce iudici discrimen ab opinione tua non abhorreret, paterere tamen aratores indignissimis iniuriis vexari ac diripi? Profecto, quamquam es singulari crudelitate et audacia, tamen abs te totam abalienari provinciam, tot homines honestissimos ac locupletissimos tibi inimicissimos fieri nolles, nisi hanc rationem et cogitationem salutis tuae pecuniae cupiditas ac praesens illa praeda superaret.
{{pn|53}}Etenim quoniam summam ac numerum iniuriarum vobis, iudices, non possum expromere, singillatim autem de unius cuiusque incommodo dicere infinitum est, genera ipsa iniuriarum, quaeso, cognoscite. 

==XXI.==
Nympho est Centuripinus, homo gnavus et industrius, experientissimus ac diligentissimus arator. Is cum arationes magnas conductas haberet, quod homines etiam locupletes, sicut ille est, in Sicilia facere consuerunt, easque magna impensa magnoque instrumento tueretur, tanta ab isto iniquitate oppressus est ut non modo arationes relinqueret, sed etiam ex Sicilia profugeret Romamque una cum multis ab isto eiectis veniret. Fecit ut decumanus Nymphonem negaret ex edicto illo praeclaro, quod nullam ad aliam rem nisi ad huius modi quaestus pertinebat, numerum iugerum professum esse. {{pn|54}}Nympho cum se vellet aequo iudicio defendere, dat iste viros optimos recuperatores, eundem illum medicum Cornelium, is est Artemidorus Pergaeus, qui in sua patria dux isti quondam et magister ad spoliandum Dianae templum fuit, et haruspicem Volusium et Valerium praeconem. Nympho antequam plane constitit condemnatur. Quanti fortasse quaeritis. Nulla erat edicti poena certa: frumenti eius omnis quod in areis esset. Sic Apronius decumanus non decumam debitam, non frumentum remotum atque celatum, sed tritici vii milia medimnum ex Nymphonis arationibus edicti poena, non redemptionis aliquo iure tollit.

==XXII.==
{{pn|55}}Xenonis Menaeni, nobilissimi hominis, uxoris fundus erat colono locatus; colonus, quod decumanorum iniurias ferre non poterat, ex agro profugerat. Verres in Xenonem iudicium dabat illud suum damnatorium de iugerum professione. Xeno ad se pertinere negabat; fundum elocatum esse dicebat. Dabat iste iudicium, {{sc|si pareret ivgera eivs fvndi plvra esse qvam colonvs esset professvs}}, tum uti Xeno damnaretur. Dicebat ille non modo se non arasse, id quod satis erat, sed nec dominum eius esse fundi nec locatorem; uxoris esse; eam ipsam suum negotium gerere, ipsam locavisse. Defendebat Xenonem homo summo splendore et summa auctoritate praeditus, M. Cossutius. Iste nihilo minus iudicium HS iccc dabat. Ille tametsi recuperatores de cohorte latronum sibi parari videbat, tamen iudicium se accepturum esse dicebat. Tum iste maxima voce Veneriis imperat, ut Xeno audiret, dum res iudicetur hominem ut adservent; cum iudicata sit, ad se ut adducant; et illud simul ait, se non putare illum, si propter divitias poenam damnationis contemneret, etiam virgas contempturum. Hac ille vi et hoc metu adductus tantum decumanis dedit quantum iste imperavit.
 
==XXIII.==
{{pn|56}}Polemarchus est Murgentinus, vir bonus atque honestus. Ei cum pro iugeribus quinquaginta medimna dcc decumae imperarentur, quod recusabat, domum ad istum in ius eductus est, et, cum iste etiam cubaret, in cubiculum introductus est, quod nisi mulieri et decumano patebat alii nemini. Ibi cum pugnis et calcibus concisus esset, qui dcc medimnis decidere noluisset, mille promisit. Eubulidas est Grospus Centuripinus, homo cum virtute et nobilitate domi suae, tum etiam pecunia princeps. Huic homini, iudices, honestissimae civitatis honestissimo non modo frumenti scitote sed etiam vitae et sanguinis tantum relictum esse quantum Aproni libido tulit; nam vi malo plagis adductus est ut frumenti daret, non quantum deberet, sed quantum cogeretur. {{pn|57}}Sostratus et Numenius et Nymphodorus eiusdem civitatis cum ex agris tres fratres consortes profugissent, quod iis plus frumenti imperabatur quam quantum exararant, hominibus coactis in eorum arationes Apronius venit, omne instrumentum diripuit, familiam abduxit, pecus abegit. Postea cum ad eum Nymphodorus venisset Aetnam et oraret ut sibi sua restituerentur, hominem corripi ac suspendi iussit in oleastro quodam, quae est arbor, iudices, Aetnae in foro. Tam diu pependit in arbore socius amicusque populi Romani in sociorum urbe ac foro, colonus aratorque vester, quam diu voluntas Aproni tulit.

{{pn|58}}Genera iam dudum innumerabilium iniuriarum, iudices, singulis nominibus profero, infinitam multitudinem iniuriarum praetermitto. Vos ante oculos animosque vestros tota Sicilia decumanorum hos impetus, aratorum direptiones, huius importunitatem, Aproni regnum proponite. Contempsit Siculos; non duxit homines nec ipsos ad persequendum vehementis fore, et vos eorum iniurias leviter laturos existimavit.

==XXIV.==
{{pn|59}}Esto; falsam de illis habuit opinionem, malam de vobis; verum tamen, cum de Siculis male mereretur, civis Romanos coluit, iis indulsit, eorum voluntati et gratiae deditus fuit. Iste civis Romanos? At nullis inimicior aut infestior fuit. Mitto vincla, mitto carcerem, mitto verbera, mitto securis, crucem denique illam praetermitto quam iste civibus Romanis testem humanitatis in eos ac benivolentiae suae voluit esse,--mitto, inquam, haec omnia atque in aliud dicendi tempus reicio; de decumis, de civium Romanorum condicione in arationibus disputo; qui quem ad modum essent accepti, iudices, audistis ex ipsis; bona sibi erepta esse dixerunt. {{pn|60}}Verum haec, quoniam eius modi causa fuit, ferenda sunt, nihil valuisse aequitatem, nihil consuetudinem; damna denique, iudices, nulla tanta sunt quae non viri fortes ac magno et libero animo adfecti ferenda arbitrentur. Quid si equitibus Romanis non obscuris neque ignotis, sed honestis et inlustribus manus ab Apronio isto praetore sine ulla dubitatione adferebantur? Quid exspectatis, quid amplius a me dicendum putatis? An id agendum ut eo celerius de isto transigamus quo maturius ad Apronium possimus, id quod ego illi iam in Sicilia pollicitus sum, pervenire? qui C. Matrinium, iudices, summa virtute hominem, summa industria, summa gratia, Leontinis in publico biduum tenuit. A Q. Apronio, iudices, homine in dedecore nato, ad turpitudinem educato, ad Verris flagitia libidinesque accommodato, equitem Romanum scitote biduum cibo tectoque prohibitum, biduum Leontinis in foro custodiis Aproni retentum atque adservatum, neque ante dimissum quam ad condicionem eius depectus est.

==XXV.==
{{pn|61}}Nam quid ego de Q. Lollio, iudices, dicam, equite Ro mano spectato atque honesto? Clara res est quam dicturus sum, tota Sicilia celeberrima atque notissima. Qui cum araret in Aetnensi, cumque is ager Apronio cum ceteris agris esset traditus, equestri vetere illa auctoritate et gratia fretus adfirmavit se decumanis plus quam deberet non daturum. Refertur eius sermo ad Apronium. Enim vero iste ridere ac mirari Lollium nihil de Matrinio, nihil de ceteris rebus audisse. Mittit ad hominem Venerios. Hoc quoque attendite, apparitores a praetore adsignatos habuisse decumanum, si hoc mediocre argumentum videri potest istum decumanorum nomine ad suos quaestus esse abusum. Adducitur a Veneriis atque adeo attrahitur Lollius, commodum cum Apronius e palaestra redisset, et in triclinio quod in foro Aetnae straverat recubuisset. Statuitur Lollius in illo tempestivo gladiatorum convivio. {{pn|62}}Non meher cule haec quae loquor crederem, iudices, tametsi vulgo audieram, nisi mecum ipse senex, cum mihi atque huic voluntati accusationis meae lacrimans gratias ageret, summa cum auctoritate esset locutus. Statuitur, ut dico, eques Romanus annos prope lxxxx natus in Aproni convivio, cum interea Apronius caput atque os suum unguento confricaret. ‘{{spatium||Quid est, Lolli}}?’ inquit; ‘{{spatium||tu nisi malo coactus recte facere nescis?}}’ Homo quid ageret, taceret responderet, quid faceret denique illa aetate et auctoritate praeditus nesciebat. Apronius interea cenam ac pocula poscebat; servi autem eius, qui et moribus isdem essent quibus dominus et eodem genere ac loco nati, praeter oculos Lolli haec omnia ferebant. Ridere convivae, cachinnare ipse Apronius, nisi forte existimatis eum in vino ac lustro non risisse qui nunc in periculo atque exitio suo risum tenere non possit. Ne multa, iudices: his contumeliis scitote Q. Lollium coactum ad Aproni leges condicionesque venisse. {{pn|63}}Lollius aetate et morbo impeditus ad testimonium dicendum venire non potuit. Quid opus est Lollio? Nemo hoc nescit, nemo tuorum amicorum, nemo abs te productus, nemo abs te interrogatus nunc se primum hoc dicet audire. M. Lollius, filius eius, adulescens le ctissimus, praesto est: huius verba audietis. Nam Q. Lollius, eius filius, qui Calidium accusavit, adulescens et bonus et fortis et in primis disertus, cum his iniuriis contumeliisque commotus in Siciliam esset profectus, in itinere occisus est. Cuius mortis causam fugitivi sustinent, re quidem vera nemo in Sicilia dubitat quin eo sit occisus quod habere clausa non potuerit sua consilia de Verre. Iste porro non dubitabat quin is, qui alium antea studio adductus accusasset, sibi advenienti praesto esset futurus, cum esset parentis iniuriis et domestico dolore commotus.

==XXVI.==
{{pn|64}}Iamne intellegitis, iudices, quae pestis, quae immanitas in vestra antiquissima fidelissima proximaque provincia versata sit? iam videtis quam ob causam Sicilia, tot hominum antea furta rapinas iniquitates ignominiasque perpessa, hoc non potuerit novum ac singulare atque incredibile genus iniuriarum contumeliarumque perferre? Iam omnes intellegunt cur universa provincia defensorem suae salutis eum quaesiverit cuius iste fidei diligentiae perseverantiae nulla ratione eripi possit. Tot iudiciis interfuistis, tot homines nocentis et improbos accusatos et vestra et supe riorum memoria scitis esse: ecquem vidistis, ecquem audistis in tantis furtis, in tam apertis, in tanta audacia, in tanta impudentia esse versatum? {{pn|65}}Apronius stipatores Venerios secum habebat; ducebat eos circum civitates; publice sibi convivia parari, sterni triclinia, et in foro sterni iubebat; eo vocari homines honestissimos non solum Siculos sed etiam equites Romanos, ut, quicum vivere nemo umquam nisi turpis impurusque voluisset, ad eius convivium spectatissimi atque honestissimi viri tenerentur. Haec tu, omnium mortalium profligatissime ac perditissime, cum scires, cum audires cotidie, cum videres, si sine tuo quaestu maximo fierent, cum tanto periculo tuo fieri pate rere atque concederes? Tantum apud te quaestus Aproni, tantum eius sermo inquinatissimus et blanditiae flagitiosae valuerunt ut numquam animum tuum cura tuarum fortunarum cogitatioque tangeret? {{pn|66}}Cernitis, iudices, quod et quantum incendium decumanorum impetu non solum per agros sed etiam per reliquas fortunas aratorum, neque solum per bona sed etiam per iura libertatis et civitatis isto praetore pervaserit. Videtis pendere alios ex arbore, pulsari autem alios et verberari, porro alios in publico custodiri, destitui alios in convivio, condemnari alios a medico et praecone praetoris; bona tamen interea nihilo minus eorum omnium ex agris auferri ac diripi. Quid est hoc? populi Romani imperium? praetoriae leges, iudicia? [socios fidelis, pro vincia suburbana.] Nonne omnia potius eius modi sunt quae, si Athenio rex fugitivorum vicisset, in Sicilia non fecisset? Non, inquam, iudices, esset ullam partem istius nequitiae fugitivorum insolentia consecuta.

==XXVII.==
Privatim hoc modo: quid? publice civitates tractatae quem ad modum sunt? Audistis permulta, iudices, testimonia civitatum, et reliquarum audietis. {{pn|67}}Ac primum de Agyrinensi populo fideli et inlustri breviter cognoscite. Agyrinensis est in primis honesta Siciliae civitas hominum ante hunc praetorem locupletium summorumque aratorum. Eius agri decumas cum emisset idem Apronius, Agyrium venit. Qui cum apparitoribus eo et vi ac minis venisset, poscere pecuniam grandem coepit ut accepto lucro discederet; nolle se negoti quicquam habere dicebat, sed accepta pecunia velle quam primum in aliam civitatem occurrere. Sunt omnes Siculi non contemnendi, si per nostros magistratus liceat, sed homines et satis fortes et plane frugi ac sobrii, et in primis haec civitas de qua loquor, iudices. {{pn|68}}Itaque homini improbissimo respondent Agyri nenses sese decumas ei quem ad modum deberent daturos: lucrum, cum ille magno praesertim emisset, non addituros. Apronius certiorem facit istum cuia res erat. 

==XXVIII.==
Statim, tamquam coniuratio aliqua Agyri contra rem publicam facta aut legatus praetoris pulsatus esset, ita Agyrio magistratus et quinque primi accitu istius evocantur. Veniunt Syracusas; praesto est Apronius; ait eos ipsos qui venissent contra edictum praetoris fecisse. Quaerebant, quid? Respondebat se ad recuperatores esse dicturum. Iste aequissimus homo formidinem illam suam miseris Agyrinensibus iniciebat: recuperatores se de cohorte sua daturum minabatur. Agyrinenses, viri fortissimi, iudicio se passuros esse dicebant. {{pn|69}}Ingerebat iste Artemidorum Cornelium medicum et Tlepolemum Cornelium pictorem et eius modi recuperatores, quorum civis Romanus nemo erat, sed Graeci sacrilegi iam pridem improbi, repente Cornelii. Videbant Agyrinenses, quicquid ad eos recuperatores Apronius attulisset, illum perfacile probaturum: condemnari cum istius invidia infamiaque malebant quam ad eius condiciones pactionesque accedere. Quaerebant quae in verba recuperatores daret. Respondebat, Si pareret adversvs edictvm fecisse; qua in re in iudicio dicturum esse aiebat. Iniquissimis verbis, improbissimis recuperatoribus conflictari malebant quam quicquam cum isto sua voluntate decidere. Summittebat iste Timarchidem qui moneret eos, si saperent, ut transigerent. Pernegabant. ‘Quid ergo? in singulos HS quinquagenis milibus damnari mavultis?’ Malle dicebant. Tum iste clare omnibus audientibus, ‘Qui damnatus erit,’ inquit, ‘virgis ad necem caedetur.’ Hic illi flentes rogare atque orare coeperunt ut sibi suas segetes fructusque omnis arationesque vacuas Apronio tradere liceret, ut ipsi sine ignominia molestiaque discederent.
 
{{pn|70}}Hac lege, iudices, decumas vendidit Verres. Dicat licet Hortensius, si volet, magno Verrem decumas vendidisse. 

==XXIX.==
Haec condicio fuit isto praetore aratorum, ut secum praeclare agi arbitrarentur si vacuos agros Apronio tradere liceret; multas enim cruces propositas effugere cupiebant. Quantum Apronius edidisset deberi, tantum ex edicto dandum erat. Etiamne si plus edidisset quam quantum natum esset? Etiam, quando magistratus ex istius edicto exigere debebant. At arator repetere poterat. Verum Artemidoro recuperatore. Quid si minus dedisset arator quam poposcisset Apronius? Iudicium in aratorem in quadruplum. Ex quo iudicum numero? Ex cohorte praetoria praeclara hominum honestissimorum. Quid amplius? Minus te iugerum professum esse dico: recuperatores reice, quod adversus edictum feceris. Ex quo numero? Ex eadem cohorte. Quid erit extremum? Si damnatus eris, atque adeo cum damnatus eris,--nam dubitatio damnationis illis recuperatoribus quae poterat esse?--virgis te ad necem caedi necesse erit. His legibus, his condicionibus erit quisquam tam stultus qui decumas venisse arbi tretur, qui aratori novem partis reliquas factas esse existimet, qui non intellegat istum sibi quaestui praedaeque habuisse bona possessiones fortunasque aratorum? Virgarum metu Agyrinenses quod imperatum esset facturos se esse dixerunt.

==XXX.==
{{pn|71}}Accipite nunc quid imperarit, et dissimulate, si potestis, vos intellegere ipsum praetorem, id quod tota Sicilia perspexit, redemptorem decumarum atque adeo aratorum dominum ac regem fuisse. Imperat Agyrinensibus ut decumas ipsi publice accipiant, Apronio lucrum dent. Si magno emerat, quoniam tu es qui diligentissime pretia exquisisti, qui, ut ais, magno vendidisti, quare putabas emptori lucrum addi oportere? Esto, putabas: quam ob rem imperabas ut adderent? quid est aliud capere et conciliare pecunias, in quo te lex tenet, si hoc non est, vi atque imperio cogere invitos lucrum dare alteri, hoc est pecuniam dare? Quid tum? {{pn|72}}Apronio, deliciis praetoris, lucelli aliquid iussi sunt dare. Putatote Apronio datum, si Apronianum lucellum ac non praetoria praeda vobis videbitur. Imperas ut decumas accipiant, Apronio dent lucri tritici medimnum xxxiii. Quid est hoc? Vna civitas ex uno agro plebis Romanae prope menstrua cibaria praetoris imperio donare Apronio cogitur. Tu magno decumas vendidisti, cum tantum lucri decumano sit datum? Profecto, si pretium exquisisses diligenter tum cum vendebas, x medimnum potius addidissent quam HS dc postea. Magna praeda videtur: audite reliqua et diligenter attendite, quo minus miremini Siculos re necessaria coactos auxilium a patronis, ab consulibus, ab senatu, ab legibus, ab iudiciis petivisse.
 
{{pn|73}}Vt probaret Apronius hoc triticum quod ei dabatur, imperat Agyrinensibus Verres ut in medimna singula dentur Apronio HS. 

==XXXI.==
Quid est hoc? tanto numero frumenti lucri nomine imperato et expresso, nummi praeterea exiguntur ut probetur frumentum? An poterat non modo Apronius, sed quivis, exercitui si metiendum esset, improbare Siculum frumentum, quod illi ex area, si vellet, admetiri licebat? Frumenti tantus numerus imperio tuo datur et cogitur. Non est satis; nummi praeterea imperantur. Dantur. Parum est. Pro decumis hordei alia pecunia cogitur; iubes HS xxx lucri dari. Ita ab una civitate vi minis imperio iniuriaque praetoris eripiuntur tritici medimnum xxxiii et praeterea HS lx. At haec obscura sunt? aut, si omnes homines velint, obscura esse possunt? quae tu palam egisti, in conventu imperasti, omnibus inspectantibus coegisti; qua de re Agyrinenses magistratus et quinque primi, quos tu tui quaestus causa evocaras, acta et imperia tua domum ad senatum suum renuntiaverunt; quorum renuntiatio legibus illorum litteris publicis mandata est; quorum legati, homines nobilissimi, Romae sunt, qui hoc idem pro testimonio dixerunt! {{pn|74}}Cognoscite Agyrinensium publicas litteras, deinde testimonium publicum civitatis. &lt;Recita. {{sc|litterae pvblicae, testimonivm pvblicvm}}&gt; Animadvertistis in hoc testimonio, iudices, Apollodorum, cui Pyragro cognomen est, principem suae civitatis, lacrimantem testari ac dicere numquam post populi Romani nomen ab Siculis auditum et cognitum Agyrinensis contra quemquam infimum civem Romanum dixisse aut fecisse quippiam, qui nunc contra praetorem populi Romani magnis iniuriis et magno dolore publice testimonium dicere cogerentur. Vni mehercule huic civitati, Verres, obsistere tua defensio non potest; tanta auctoritas est in eorum hominum fidelitate, tantus dolor in iniuria, tanta religio in testimonio. Verum non una te tantum, sed universae similibus adflictae iniuriis et incommodis civi tates legationibus ac testimoniis publicis persequuntur.

==XXXII.==
{{pn|75}}Etenim deinceps videamus Herbitensis civitas honesta et antea copiosa quem ad modum spoliata ab isto ac vexata sit. At quorum hominum! summorum aratorum, remotissimorum a foro, iudiciis, controversiis, quibus parcere et consulere, homo impurissime, et quod genus hominum studiosissime conservare debuisti. Primo anno venierunt eius agri decumae tritici modium xviii. Atidius, istius item minister in decumis, cum emisset et praefecti nomine cum venisset Herbitam cum Veneriis, locusque ei publice quo deverteretur datus esset, coguntur Herbitenses ei lucri dare tritici modium xxxviiiDCCC, cum decumae venissent tritici modium xviii. Atque hoc tantum lucri coguntur dare publice tum cum iam privatim aratores ex agris spoliati atque exagitati decumanorum iniuriis profugissent. {{pn|76}}Anno secundo cum emisset Apronius decumas tritici modium xxvdccc et ipse Herbitam cum illa sua praedonum copia manuque venisset, populus publice coactus est ei conferre lucri tritici modium xxi et accessionis HS # #. De accessione dubito an Apronio ipsi data sit merces operae atque impudentiae: de tritici quidem numero tanto quis potest dubitare quin ad istum praedonem frumentarium sicut Agyrinense frumentum pervenerit?

==XXXIII.==
Anno tertio vero in hoc agro consuetudine usus est regia. Solere aiunt reges barbaros Persarum ac Syrorum pluris uxores habere, his autem uxoribus civitates attribuere hoc modo: haec civitas mulieri in redimiculum praebeat, haec in collum, haec in crinis. Ita populos habent universos non solum conscios libidinis suae, verum etiam administros. {{pn|77}}Eandem istius, qui se regem Siculorum esse dicebat, licentiam libidinemque fuisse cognoscite. 

Aeschrionis Syracusani uxor est Pipa, cuius nomen istius nequitia tota Sicilia pervulgatum est; de qua muliere versus plurimi supra tribunal et supra praetoris caput scribebantur. Hic Aeschrio, Pipae vir adumbratus, in Herbitensibus decumis novus instituitur publicanus. Herbitenses cum viderent, si ad Aeschrionem pretium resedisset, se ad arbitrium libidinosissimae mulieris spoliatum iri, liciti sunt usque adeo quoad se efficere posse arbitrabantur. Supra adiecit Aeschrio; neque enim metuebat, ne praetore Verre decumana mulier damno adfici posset. Addicitur medimnum viiic, dimidio fere pluris quam superiore anno. Aratores funditus evertebantur, et eo magis quod iam supe rioribus annis adflicti erant ac paene perditi. Intellexit iste ita magno venisse ut amplius ab Herbitensibus exprimi non posset: demit de capite medimna dc, iubet in tabulas pro medimnum viiic referri viid. 

==XXXIV.==
{{pn|78}}Hordei decumas eiusdem agri Docimus emerat. Hic est Docimus ad quem iste deduxerat Tertiam, Isidori mimi filiam, vi abductam ab Rhodio tibicine. Huius Tertiae plus etiam quam Pipae, plus quam ceterarum, ac prope dicam tantum apud istum in Siciliensi praetura auctoritas potuit quantum in urbana Chelidonis. Veniunt Herbitam duo praetoris aemuli non molesti, muliercularum deterrimarum improbissimi cognitores; incipiunt postulare, poscere, minari; non poterant tamen, cum cuperent, Apronium imitari; Siculi Siculos non tam pertimescebant. Cum omni ratione tamen illi calumniarentur, promittunt Herbitenses vadimonium Syracusas. Eo posteaquam ventum est, coguntur Aeschrioni, hoc est Pipae, tantum dare quantum erat de capite demptum, tritici modium iiidc. Mulierculae publicanae noluit ex decumis nimium lucri dare, ne forte ab nocturno suo quaestu animum ad vectigalia redimenda transferret. {{pn|79}}Transactum putabant Herbitenses, cum iste, ‘{{spatium||Quid? de hordeo,}}’ inquit, ‘{{spatium||et de Docimo, amiculo meo, quid cogitatis?}}’ Atque hoc agebat in cubiculo, iudices, atque in lecto suo. Negabant illi quicquam sibi esse mandatum. ‘{{spatium||Non audio: numerate HS. xii.}}’ Quid facerent miseri, aut quid recusarent? praesertim cum in lecto decumanae mulieris vestigia viderent recentia, quibus illum inflammari ad perseverandum intellegebant. Ita civitas una sociorum atque amicorum duabus deterrimis mulierculis Verre praetore vectigalis fuit. 

Atque ego nunc eum frumenti numerum et eas pecunias publice decumanis ab Herbitensibus datas esse dico; quo illi frumento et quibus pecuniis tamen ab decumanorum iniuriis civis suos non redemerunt. Perditis enim iam et direptis aratorum bonis, haec decumanis merces dabatur ut aliquando ex eorum agris atque ex urbibus abirent. {{pn|80}}Itaque cum Philinus Herbitensis, homo disertus et prudens et domi nobilis, de calamitate aratorum et de fuga et de reliquorum paucitate publice diceret, animadvertistis, iudices, gemitum populi Romani, cuius frequentia huic causae numquam defuit. Qua de paucitate aratorum alio loco dicam. 

==XXXV.==
Nunc illud quod praeterii non omnino relinquendum videtur. Nam, per deos immortalis, quod de capite iste dempsit, quo tandem modo vobis non modo ferendum, verum etiam audiendum videtur? {{pn|81}}Vnus adhuc fuit post Romam conditam,--di immortales faxint, ne sit alter!--cui res publica totam se traderet temporibus et malis coacta domesticis, L. Sulla. Hic tantum potuit ut nemo illo invito nec bona nec patriam nec vitam retinere posset; tantum animi habuit ad audaciam ut dicere in contione non dubitaret, bona civium Romanorum cum venderet, se praedam suam vendere. Eius omnis res gestas non solum obtinemus, verum etiam propter maiorum incommodorum et calamitatum metum publica auctoritate defendimus: unum hoc aliquot senatus consultis reprehensum, decretumque est ut, quibus ille de capite dempsisset, ii pecunias in aerarium referrent. Statuit senatus hoc ne illi quidem esse licitum cui concesserat omnia, a populo factarum quaesitarumque rerum summas imminuere. {{pn|82}}Illum viris fortissimis iudicarunt patres conscripti remittere de summa non potuisse: te mulieri deterrimae recte remisisse senatores iudicabunt? Ille, de quo legem populus Romanus iusserat ut ipsius voluntas ei posset esse pro lege, tamen in hoc uno genere veterum religione legum reprehenditur: tu, qui omnibus legibus implicatus tenebare, libidinem tibi tuam pro lege esse voluisti? In illo reprehenditur, quod ex ea pecunia remiserit quam ipse quaesierat: tibi concedetur, qui de capite vectigalium populi Romani remisisti?

==XXXVI.==
{{pn|83}}Atque in hoc genere audaciae multo etiam impudentius in decumis Acestensium versatus est; quas cum addixisset eidem illi Docimo, hoc est Tertiae, tritici modium v, et accessionem ascripsisset HS md, coegit Acestensis a Docimo tantundem publice accipere; id quod ex Acestensium publico testimonio cognoscite. &lt;Recita. {{sc|testimonivm pvblicvm}}&gt; Audistis quanti decumas acceperit a Docimo civitas, tritici modium v et accessionem: cognoscite nunc quanti se vendidisse rettulerit. {{sc|lex decvmis vendvndis gaio verre praetore.}} Hoc nomine videtis tritici modium cic cic cic de capite esse dempta, quae cum de populi Romani victu, de vectigalium nervis, de sanguine detraxisset aerari, Tertiae mimae condonavit. Vtrum impudentius ab sociis abstulit an turpius meretrici dedit an improbius populo Romano ademit an audacius tabulas publicas commutavit? Ex horum severitate te ulla vis eripiet aut ulla largitio? Non eripiet. Sed si eripuerit, non intellegis haec quae iam dudum loquor ad aliam quaestionem atque ad peculatus iudicium pertinere? {{pn|84}}Itaque hoc mihi reservabo genus totum integrum: ad illam quam institui causam frumenti ac decumarum revertar.

Qui cum agros maximos et feracissimos per se ipsum, hoc est per Apronium, Verrem alterum, depopularetur, ad minores civitates habebat alios quos tamquam canis immitteret, nequam homines et improbos, quibus aut frumentum aut pecuniam publice cogebat dari. 

==XXXVII.==
Aulus Valentius est in Sicilia interpres, quo iste interprete non ad linguam Graecam, sed ad furta et flagitia uti solebat. Fit hic in terpres, homo levis atque egens, repente decumanus; emit agri Liparensis miseri atque ieiuni decumas tritici medimnis dc. Liparenses vocantur; ipsi accipere decumas et numerare Valentio coguntur lucri HS xxx. Per deos immortalis, utrum tibi sumes ad defensionem, tantone minoris te decumas vendidisse ut ad medimna dc HS xxx lucri statim sua voluntate civitas adderet, hoc est tritici medimnum ii, an, cum magno decumas vendidisses, te expressisse ab invitis Liparensibus hanc pecuniam? {{pn|85}}Sed quid ego ex te quaero quid defensurus sis, potius quam cognoscam ex ipsa civitate quid gestum sit? Recita testimonium publicum Liparensium, deinde quem ad modum nummi Valentio sint dati. {{sc|testimonivm pvblicvm. qvo modo solvtvm sit, ex litteris pvblicis}}. Etiamne haec tam parva civitas, tam procul a manibus tuis atque a conspectu remota, seiuncta a Sicilia, in insula inculta tenuique posita, cumulata aliis tuis maioribus iniuriis, in hoc quoque frumentario genere praedae tibi et quaestui fuit? Quam tu totam insulam cuidam tuorum sodalium sicut aliquod munusculum condonaras, ab hac etiam haec frumentaria lucra tamquam a mediterraneis exigebantur? Itaque qui tot annis agellos suos te praetore redimere a piratis solebant, idem se ipsos a te pretio imposito redemerunt.

==XXXVIII.==
{{pn|86}}Quid vero? a Tissensibus, perparva ac tenui civitate, sed aratoribus laboriosissimis frugalissimisque hominibus, nonne plus lucri nomine eripitur quam quantum omnino frumenti exararant? ad quos tu decumanum Diognetum Venerium misisti, novum genus publicani. Cur hoc auctore non Romae quoque servi publici ad vectigalia accedunt? Anno secundo Tissenses HS xxi lucri dare coguntur inviti; tertio anno xii mod. tritici lucri Diogneto Venerio dare coacti sunt. Hic Diognetus, qui ex publicis vectigalibus tanta lucra facit, vicarium nullum habet, nihil omnino peculi. Vos etiam nunc dubitate, si potestis, utrum tantum numerum tritici Venerius apparitor istius sibi acceperit an huic exegerit.
{{pn|87}}Atque haec ex publico Tissensium testimonio cognoscite. {{sc|testimonivm pvblicvm tissensivm}}. Obscure, iudices, praetor ipse decumanus est, cum eius apparitores frumentum a civitatibus exigant, pecunias imperent, aliquanto plus ipsi lucri auferant quam quantum populo Romano decumarum nomine daturi sunt! Haec aequitas in tuo imperio fuit, haec praetoris dignitas, ut servos Venerios Siculorum dominos esse velles; hic dilectus, hoc discrimen te praetore fuit, ut aratores in servorum numero essent, servi in publicanorum.

==XXXIX.==
{{pn|88}}Quid? Amestratini miseri, impositis ita magnis decumis ut ipsis reliqui nihil fieret, nonne tamen numerare pecunias coacti sunt? Addicuntur decumae M. Caesio, cum adessent legati Amestratini; statim cogitur Heraclius legatus numerare HS xxii. Quid hoc est? quae est ista praeda, quae vis, quae direptio sociorum? Si erat Heraclio ab senatu mandatum ut emeret, emisset: si non erat, qui poterat sua sponte pecuniam numerare? Caesio renuntiat se dedisse.
{{pn|89}}Cognoscite renuntiationem ex litteris publicis. Recita ex litteris publicis. {{sc|litterae publicae}}. Quo senatus consulto erat hoc legato permissum? Nullo. Cur fecit? Coactus est. Quis hoc dicit? Tota civitas. Recita testimonium publicum. {{sc|testimonivm pvblicvm}}. Ab hac eadem civitate anno secundo simili ratione extortam esse pecuniam et Sex. Vennonio datam ex eodem testimonio cognovistis. At Amestratinos, homines tenuis, cum eorum decumas medimnis dccc vendidisses Bariobali Venerio—cognoscite nomina publicanorum—cogis eos plus lucri addere quam quanti venierant, cum magno venissent. Dant Bariobali medimna dcccl, HS md. Profecto numquam iste tam amens fuisset ut ex agro populi Romani plus frumenti servo Venerio quam populo Romano tribui pateretur, nisi omnis ea praeda servi nomine ad istum ipsum perveniret. {{pn|90}}Petrini, cum eorum decumae magno addictae essent, tamen invitissimi P. Naevio Turpioni, homini improbissimo, qui iniuriarum Sacerdote praetore damnatus est, HS lii dare coacti sunt. Itane dissolute decumas vendidisti ut, cum esset medimnum HS xv, venissent autem decumae medimnum iii, hoc est HS xxxxv, lucri decumano HS lii darentur? At permagno decumas eius agri vendidisti. Videlicet gloriatur non Turpioni lucrum datum esse, sed Petrinis pecuniam ereptam.

==XL.==
{{pn|91}}Quid? Halicyenses, quorum incolae decumas dant, ipsi agros immunis habent, nonne huic eidem Turpioni, cum decumae c med. venissent, HS xv dare coacti sunt? Si id quod maxime vis posses probare, haec ad decumanos lucra venisse, nihil te attigisse, tamen hae pecuniae per vim atque iniuriam tuam captae et conciliatae tibi fraudi ac damnationi esse deberent; cum vero hoc nemini persuadere possis, te tam amentem fuisse ut Apronium et Turpionem, servos homines, tuo liberumque tuorum periculo divites fieri velles, dubitaturum quemquam existimas quin illis emissariis haec tibi omnis pecunia quaesita sit?
{{pn|92}}Segestam item ad im munem civitatem Venerius Symmachus decumanus immittitur. Is ab isto litteras adfert, ut sibi contra omnia senatus consulta, contra omnia iura, contraque legem Rupiliam extra forum vadimonium promittant aratores. Audite lit teras quas ad Segestanos miserit. {{sc|litterae c. verris}}. Hic Venerius quem ad modum aratores eluserit, ex una pactione hominis honesti gratiosique cognoscite; in eodem enim genere sunt cetera. {{pn|93}}Diocles est Panhormitanus, Phimes cognomine, homo inlustris ac nobilis. Arabat is agrum conductum in Segestano; nam commercium in eo agro nemini est; conductum habebat HS sex milibus. Pro decuma, cum pulsatus a Venerio esset, decidit HS xvi et &lt;medimnis&gt; dcliiii. Id ex tabulis ipsius cognoscite. {{sc|nomen dioclis panhormitani}}. Huic eidem Symmacho C. Annaeus Brocchus senator, homo eo splendore, ea virtute, qua omnes existimatis, nummos praeter frumentum coactus est dare. Venerione servo te praetore talis vir, senator populi Romani, quaestui fuit?

==XLI.==
{{pn|94}}Hunc ordinem si dignitate antecellere non existimabas, ne hoc quidem sciebas, iudicare? Antea cum equester ordo iudicaret, improbi et rapaces magistratus in provinciis inserviebant publicanis; ornabant eos qui in operis erant; quemcumque equitem Romanum in provincia viderant, beneficiis ac liberalitate prosequebantur; neque tantum illa res nocentibus proderat quantum obfuit multis, cum aliquid contra utilitatem eius ordinis voluntatemque fecissent. Retinebatur hoc tum nescio quo modo quasi communi consilio ab illis diligenter, ut, qui unum equitem Romanum contumelia dignum putasset, ab universo ordine malo dignus iudicaretur. {{pn|95}}Tu sic ordinem senatorium de spexisti, sic ad iniurias libidinesque tuas omnia coaequasti, sic habuisti statutum cum animo ac deliberatum, omnis qui habitarent in Sicilia, aut qui Siciliam te praetore attigissent, iudices reicere ut illud non cogitares tamen, ad eiusdem ordinis homines te iudices esse venturum? in quibus si ex ipsorum domestico incommodo nullus dolor insideret, tamen esset illa cogitatio, in alterius iniuria sese despectos dignitatemque ordinis contemptam et abiectam. Quod mehercule, iudices, mihi non mediocriter ferendum videtur; habet enim quendam aculeum contumelia, quem pati pudentes ac viri boni difficillime possunt. {{pn|96}}Spoliasti Siculos; solent enim muti esse in iniuriis suis. Vexasti negotiatores; inviti enim Romam raroque decedunt. Equites Romanos ad Aproni iniurias dedisti; quid enim iam nocere possunt quibus non licet iudicare? Quid? cum senatores summis iniuriis adficis, quid aliud dicis nisi hoc, ‘{{spatium||Cedo mihi etiam istum senatorem, ut hoc amplissimum nomen senatorium non modo ad invidiam imperitorum, sed etiam ad contumeliam improborum natum esse videatur?}}’ {{pn|97}}Neque hoc in uno fecit Annaeo, sed in omnibus senatoribus, ut ordinis nomen non tantum ad honorem quantum ad ignominiam valeret. In C. Cassio, clarissimo et fortissimo viro, cum is eo ipso tempore primo istius anno consul esset, tanta improbitate usus est ut, cum eius uxor, femina primaria, paternas haberet arationes in Leontino, frumentum omne decumanos auferre iusserit. Hunc tu in hac causa testem, Verres, habebis, quoniam iudicem ne haberes providisti. {{pn|98}}Vos autem, iudices, putare debetis esse quiddam nobis inter nos commune atque coniunctum. Multa sunt imposita huic ordini munera, multi labores, multa pericula non solum legum ac iudiciorum, sed etiam rumorum ac temporum: sic est hic ordo quasi propositus atque editus in altum ut ab omnibus ventis invidiae circumflari posse videatur. In hac tam misera et iniqua condicione vitae ne hoc quidem retinebimus, iudices, ut magistratibus nostris in obtinendo iure nostro ne contemptissimi ac despicatissimi esse videamur?

==XLII.==
{{pn|99}}Thermitani miserunt qui decumas emerent agri sui. Magni sua putabant interesse publice potius quamvis magno emi quam in aliquem istius emissarium inciderent. Adpositus erat Venuleius quidam qui emeret. Is liceri non destitit; illi quoad videbatur ferri aliquo modo posse contenderunt; postremo liceri destiterunt. Addicitur Venuleio tritici medimnum viii milibus. Legatus Posidorus renuntiat. Cum omnibus hoc intolerandum videretur, tamen Venuleio dantur, ne accedat, tritici mod. vii et praeterea HS ii: ex quo facile apparet quae merces decumani, quae praetoris praeda esse videatur. Cedo Thermitanorum mihi litteras et testimonium. {{sc|tabvlae thermitanorvm et testimonivm}}. {{pn|100}}Imacharensis iam omni frumento ablato, iam omnibus iniuriis tuis exinanitos, tributum facere miseros ac perditos coegisti, ut Apronio darent HS xx. Recita et decretum de tributis et publicum testimonium. {{sc|senatvs consvltvm de tribvto confervndo. testimonivm imacharensivm}}. Hennenses, cum decumae venissent agri Hennensis med. viiicc, Apronio coacti sunt dare tritici modium xviii et HS iii milia. Quaeso, attendite quantus numerus frumenti cogatur ex omni agro decumano. Nam per omnis civitates quae decumas debent percurrit oratio mea, et in hoc genere nunc, iudices, versor, non in quo singillatim aratores eversi bonis omnibus sint, sed quae publice decumanis lucra data sint, ut aliquando ex eorum agris atque urbibus expleti atque saturati cum hoc cumulo quaestus decederent. 

==XLIII.==
{{pn|101}}Calactinis quam ob rem imperasti anno tertio ut decumas agri sui, quas Calactae dare consueverant, Amestrati M. Caesio decumano darent? quod neque ante te praetorem illi fecerant neque tu ipse hoc ita statueras antea per biennium. Theomnastus Syracusanus in agrum Mutycensem cur abs te immissus est? qui aratores ita vexavit ut illi in alteras decumas, id quod in aliis quoque civitatibus ostendam, triticum emere necessario propter inopiam cogerentur.
{{pn|102}}Iam vero ex Hyblensium pactionibus intellegetis, quae factae sunt cum decumano Cn. Sergio, sexiens tanto quam quantum satum sit ablatum esse ab aratoribus. Recita sationes et pactiones ex litteris publicis. Cognoscite pactiones Menaenorum cum Venerio servo. Cognoscite item professiones sationum et pactiones Menaenorum. Patiemini, iudices, ab sociis, ab aratoribus populi Romani, ab eis qui vobis laborant, vobis serviunt, qui ita plebem Romanam ab sese ali volunt ut sibi ac liberis suis tantum supersit quo ipsi ali possint, ab his per summam iniuriam, per acerbissimas contumelias plus aliquanto ablatum esse quam natum sit?

{{pn|103}}Sentio, iudices, moderandum mihi esse iam orationi meae fugiendamque vestram satietatem. Non versabor in uno genere diutius, et ita cetera de oratione mea tollam ut in causa tamen relinquam. Audietis Agrigentinorum, fortissimorum virorum, diligentissimorum aratorum, querimonias; cognoscetis Entellinorum, hominum summi laboris summaeque industriae, dolorem et iniurias; Heracliensium, Gelensium, Soluntinorum incommoda proferentur; Catinensium, locupletissimorum hominum amicissimorumque, agros vexatos ab Apronio cognoscetis; Tyndaritanam, nobilissimam civitatem, Cephaloeditanam, Haluntinam, Apolloniensem, Enguinam, Capitinam perditas esse hac iniquitate decumarum intellegetis; Inensibus, Murgentinis, Assorinis, Helorinis, Ietinis nihil omnino relictum; Cetarinos, Scherinos, parvarum civitatum homines, omnino abiectos esse ac perditos; omnis denique agros decumanos per triennium populo Romano ex parte decuma, C. Verri ex omni reliquo vectigalis fuisse, et plerisque aratoribus nihil omnino superfuisse; si cui quid [autem] aut relictum aut remissum sit, id fuisse tantum quantum ex eo quo istius avaritia contenta fuit redundarit.

==XLIV.==
{{pn|104}}Duarum mihi civitatum reliquos feci agros, iudices, fere optimos ac nobilissimos, Aetnensem et Leontinum. Horum ego agrorum missos faciam quaestus trienni; unum annum eligam, quo facilius id quod institui explicare possim. Sumam annum tertium, quod et recentissimus est et ab isto ita administratus ut, cum se certe decessurum videret, non laboraret si aratorem nullum in Sicilia omnino esset relicturus. Agri Aetnensis et Leontini decumas agemus. Attendite, iudices, diligenter. Agri sunt feraces, annus tertius, decumanus Apronius. {{pn|105}}De Aetnensibus perpauca dicam; dixerunt enim ipsi priore actione publice. Memoria tenetis Artemidorum Aetnensem, legationis eius principem, publice dicere Apronium venisse Aetnam cum Veneriis; vocasse ad se magistratus, imperasse ut in foro sibi medio lecti sternerentur, cotidie solitum esse non modo in publico, sed etiam de publico convivari; cum in eius conviviis symphonia caneret maximisque poculis ministraretur, retineri solitos esse aratores, atque ab eis non modo per iniuriam sed etiam per contumeliam tantum exprimi frumenti quantum Apronius imperasset. {{pn|106}}Audistis haec, iudices; quae nunc ego omnia praetereo et relinquo. Nihil de luxuria Aproni loquor, nihil de insolentia, nihil de permissa ab isto licentia, nihil de singulari nequitia ac turpitudine: tantum de quaestu ac lucro dicam unius agri et unius anni, quo facilius vos coniecturam de triennio et de tota Sicilia facere possitis. Sed mihi Aetnensium brevis est ratio; ipsi enim venerunt, ipsi publicas litteras deportaverunt; docuerunt vos quid lucelli fecerit homo non malus, familiaris praetoris, Apronius. Id, quaeso, ex ipsorum testimonio cognoscite. &lt;Recita. {{sc|testimonium aetnensium}}&gt;

==XLV.==
Quid ais? Dic, dic, quaeso, clarius, ut populus Romanus de suis vectigalibus, de suis aratoribus, de suis sociis atque amicis audiat. l med., HS l. Per deos immortalis! unus ager uno anno trecenta milia mod. tritici et praeterea HS l lucri dat Apronio! Tantone minoris decumae venierunt quam fuerunt, an, cum satis magno venissent, hic tantus tamen frumenti pecuniaeque numerus ab aratoribus per vim ablatus est? Vtrum enim horum dixeris, in eo culpa et crimen haerebit. {{pn|107}}Nam illud quidem non dices—quod utinam dicas—ad Apronium non pervenisse tantum. Ita te non modo publicis tenebo sed etiam privatis aratorum pactionibus ac litteris ut intellegas non te diligentiorem in faciendis furtis fuisse quam me in deprehendendis. Hoc tu feres? hoc quisquam defendet? hoc hi, si aliter de te statuere voluerint, sustinebunt? uno adventu ex uno agro Q. Apronium, praeter eam quam dixi pecuniam numeratam, ccc milia mod. tritici lucri nomine sustulisse! {{pn|108}}Quid? hoc Aetnenses soli dicunt? Immo etiam Centuripini, qui agri Aetnensis multo maximam partem possident; quorum legatis, hominibus nobilissimis, Androni et Artemoni, senatus ea mandata dedit quae publice ad civitatem ipsorum pertinebant; de iis iniuriis quas cives Centuripini non in suis sed in aliorum finibus acceperant, senatus et populus Centuripinus legatos noluit mittere; ipsi aratores Centuripini, qui numerus est in Sicilia maximus hominum honestissimorum et locupletissimorum, tris legatos, civis suos, delegerunt, ut eorum testimonio non unius agri sed prope totius Siciliae calamitates cognosceretis. Arant enim tota Sicilia fere Centuripini, et hoc in te graviores certioresque testes sunt, quod ceterae civitates suis solum incommodis commoventur, Centuripini, quod in omnium fere finibus possessiones habent, etiam ceterarum civitatum damna ac detrimenta senserunt.

==XLVI.==
{{pn|109}}Verum, uti dixi, ratio certa est Aetnensium et publicis et privatis litteris consignata. Meae diligentiae pensum magis in Leontino agro est exigendum propter hanc causam, quod ipsi Leontini publice non sane me multum adiuverunt; neque enim eos isto praetore hae decumanorum iniuriae laeserunt, potius etiam, iudices, adiuverunt. Mirum fortasse hoc vobis aut incredibile videatur, in tantis aratorum incommodis Leontinos, qui principes rei frumentariae fuerint, expertis incommodorum atque iniuriarum fuisse. Hoc causae est, iudices, quod in agro Leontino praeter unam Mnasistrati familiam glebam Leontinorum possidet nemo. Itaque Mnasistrati, hominis honestissimi atque optimi viri, testimonium, iudices, audistis: ceteros Leontinos, quibus non modo Apronius in agris sed ne tempestas quidem ulla nocere potuit, exspectare nolite: etenim non modo incommodi nihil ceperunt, sed etiam in Apronianis illis rapinis in quaestu sunt compendioque versati.

{{pn|110}}Quapropter, quoniam Leontina civitas me atque legatio propter eam quam dixi causam defecit, mihimet ineunda ratio et via reperiunda est qua ad Aproni quaestum, sive adeo qua ad istius ingentem immanemque praedam possim pervenire. Agri Leontini decumae tertio anno venierunt tritici medimnum xxxvi, hoc est tritici mod. cc et xvi milibus. Magno, iudices, magno; neque enim hoc possum negare. Itaque necesse est aut damnum aut certe non magnum lucrum fecisse decumanos; hoc enim solet usu venire iis qui magno redemerunt. {{pn|111}}Quid, si ostendo in hac una emptione lucri fieri tritici mod. c? quid, si cc? quid, si ccc? quid, si cccc milia? dubitabitis etiam cui ista tanta praeda quaesita sit? Iniquum me esse quispiam dicet, qui ex lucri magnitudine coniecturam capiam furti atque praedae. Quid, si doceo, iudices, eos qui cccc mod. lucri faciunt damnum facturos fuisse, si tua iniquitas, si tui ex cohorte recuperatores non intercederent, num quis poterit in tanto lucro tantaque iniquitate dubitare quin propter improbitatem tuam tam magnos quaestus feceris, propter magnitudinem quaestus improbus esse volueris?

==XLVII.==
{{pn|112}}Quo modo igitur hoc adsequar, iudices, ut sciam quantum lucri factum sit? Non ex Aproni tabulis, quas ego cum conquirerem non inveni, et cum in ius ipsum eduxi expressi ut conficere tabulas se negaret. Si mentiebatur, quam ob rem removebat, si hae tabulae nihil tibi erant obfuturae? si omnino nullas confecerat litteras, ne id quidem satis significat illum non suum negotium gessisse? Ea est enim ratio decumanorum ut sine plurimis litteris confici non possit; singula enim nomina aratorum et cum singulis pactiones decumanorum litteris persequi et conficere necesse est. Iugera professi sunt aratores omnes imperio atque instituto tuo: non opinor quemquam minus esse professum quam quantum arasset, cum tot cruces, tot supplicia, tot ex cohorte recuperatores proponerentur. In iugero Leontini agri medimnum fere tritici seritur perpetua atque aequabili satione; ager efficit cum octavo, bene ut agatur; verum ut omnes di adiuvent, cum decumo. Quod si quando accidit, tum fit ut tantum decumae sit quantum severis, hoc est ut, quot iugera sint sata, totidem medimna decumae debeantur. {{pn|113}}Hoc cum ita esset, primum illud dico, pluribus milibus medimnum venisse decumas agri Leontini quam quot milia iugerum sata essent in agro Leontino. Quodsi fieri non poterat ut plus quam x medimna ex iugero exararent, medimnum ex iugero decumano dari oportebat, cum ager, id quod perraro evenit, cum decumo extulisset, quae erat ratio decumanis, siquidem decumae ac non bona venibant aratorum, ut pluribus aliquanto medimnis decumas emerent quam iugera erant sata? In Leontino iugerum subscriptio ac professio non est plus xxx; decumae xxxvi medimnum venierunt.

==XLVIII.==
Erravit an potius insanivit Apronius? Immo tum insanisset, si aratoribus id quod deberent licitum esset, et non quod Apronius imperasset necesse fuisset dare.

{{pn|114}}Si ostendam minus tribus medimnis in iugerum neminem dedisse decumae, concedes, opinor, ut cum decumo fructus arationis perceptus sit, neminem minus tribus decumis dedisse. Atque hoc in benefici loco petitum est ab Apronio, ut in iugera singula ternis medimnis decidere liceret. Nam cum a multis quaterna, etiam quina exigerentur, multis autem non modo granum nullum, sed ne paleae quidem ex omni fructu atque ex annuo labore relinquerentur, tum aratores Centuripini, qui numerus in agro Leontino maximus est, unum in locum convenerunt, hominem suae civitatis in primis honestum ac nobilem, Andronem Centuripinum, legarunt ad Apronium, (eundem quem hoc tempore ad hoc iudicium legatum et testem Centuripina civitas misit), ut is apud eum causam aratorum ageret, ab eoque peteret ut ab aratoribus Centuripinis ne amplius in iugera singula quam terna medimna exigeret. {{pn|115}}Hoc vix ab Apronio in summo beneficio pro iis qui etiam tum incolumes erant impetratum est. Id cum impetrabatur, hoc videlicet impetrabatur, ut pro singulis decumis ternas decumas dare liceret. Quodsi tua res non ageretur, a te potius postularent ne amplius quam singulas, quam ab Apronio ut ne plus quam ternas decumas darent. Nunc ut hoc tempore ea quae regie seu potius tyrannice statuit in aratores Apronius praetermittam, neque eos appellem a quibus omne frumentum eripuit, et quibus nihil non modo de fructu sed ne de bonis quidem suis reliqui fecit, ex hisce ternis medimnis, quod benefici gratiaeque causa concessit, quid lucri fiat cognoscite.

==XLIX.==
{{pn|116}}Professio est agri Leontini ad iugerum xxx; haec sunt ad tritici medimnum xc, id est mod. dxxxx; deductis tritici mod. ccxvi, quanti decumae venierunt, reliqua sunt tritici cccxxiiii. Adde totius summae dxxxx milium mod. tris quinquagesimas; fit tritici mod. xxxiicccc (ab omnibus enim ternae praeterea quinquagesimae exigebantur); sunt haec iam ad ccclx mod. tritici. At ego cccc lucri facta esse dixeram; non enim duco in hac ratione eos quibus ternis medimnis non est licitum decidere. Verum ut hac ipsa ratione summam mei promissi compleam, ad singula medimna multi HS binos, multi HS singulos semis accessionis cogebantur dare, qui minimum, singulos nummos. Minimum ut sequamur, quoniam xc med. duximus, accedant eo novo pessimoque exemplo HS xc. {{pn|117}}Hic mihi etiam dicere audebit magno se decumas vendidisse, cum ex eodem agro dimidio ipse plus abstulerit quam populo Romano miserit? ccxvi decumas agri Leontini vendidisti; si ex lege, magno; si ut lex esset libido tua, si ut quae dimidiae essent decumae vocarentur, parvo vendidisti; multo enim pluris fructus annui Siciliae venire potuerunt, si id te senatus aut populus Romanus facere voluisset. Etenim decumae saepe tanti venierunt, cum lege Hieronica venirent, quanti nunc lege Verria venierunt. Cedo mihi C. Norbani decumas venditas. C. Norbani decvmae venditae agri Leontini. Atqui tum neque iudicium de modo iugerum dabatur, neque erat Artemidorus Cornelius recuperator, neque ab aratore magistratus Siculus tantum exigebat quantum decumanus ediderat, nec beneficium petebatur a decumano, ut in iugera singula ternis medimnis decidere liceret, nec nummorum accessionem cogebatur arator dare nec ternas quinquagesimas frumenti addere: et tamen populo Romano magnus frumenti numerus mittebatur.

==L.==
{{pn|118}}Quid vero istae sibi quinquagesimae, quid porro nummorum accessiones volunt? quo id iure atque adeo quo id more fecisti? Nummos dabat arator. Quo modo aut unde? qui, si largissimus esse vellet, cumulatiore mensura uteretur, ut antea solebant facere in decumis, cum aequa lege et condicione venibant. Is nummum dabat! Vnde? de frumento? quasi habuisset te praetore quod venderet. De vivo igitur erat aliquid resecandum, ut esset unde Apronio ad illos fructus arationum hoc corollarium nummorum adderetur. Iam id porro utrum libentes an inviti dabant? Libentes? amabant, credo, Apronium. Inviti? qua re nisi vi et malo cogebantur? Iam iste homo amentissimus in vendundis decumis nummorum faciebat accessiones ad singulas decumas, neque multum; bina aut terna milia nummum addebat; fiunt per triennium HS fortasse d milia. Hoc neque exemplo cuiusquam neque ullo iure fecit, neque eam pecuniam rettulit; neque hoc parvum crimen quem ad modum defensurus sit homo quisquam umquam excogitabit.

{{pn|119}}Quod cum ita sit, audes dicere te magno decumas vendidisse, cum sit perspicuum te bona fortunasque aratorum non populi Romani, sed tui quaestus causa vendidisse? Vt si qui vilicus ex eo fundo qui sestertia dena meritasset, excisis arboribus ac venditis, demptis tegulis, instrumento, pecore abalienato, domino xx milia nummum pro x miserit, sibi alia praeterea centum confecerit, primo dominus ignarus incommodi sui gaudeat vilicoque delectetur, quod tanto plus [sibi] mercedis ex fundo refectum sit, deinde, cum audierit eas res quibus fundi fructus et cultura continetur amotas et venditas, summo supplicio vilicum adficiat et secum male actum putet: item populus Romanus, cum audit pluris decumas vendidisse C. Verrem quam innocentissimum hominem cui iste successit, C. Sacerdotem, putat se bonum in arationibus fructibusque suis habuisse custodem ac vilicum; cum senserit istum omne instrumentum aratorum, omnia subsidia vectigalium vendidisse, omnem spem posteritatis avaritia sua sustulisse, arationes et agros vectigalis vastasse atque exinanisse, ipsum maximos quaestus praedasque fecisse, intelleget secum actum esse pessime, istum autem summo supplicio dignum existimabit.

==LI.==
{{pn|120}}Vnde ergo hoc intellegi potest? Ex hoc maxime, quod ager decumanus provinciae Siciliae propter istius avaritiam desertus est. Neque id solum accidit uti minus multis iugis ararent, si qui in agris remanserunt, sed etiam ut permulti locupletes homines, magni et navi aratores, agros latos ac fertilis desererent totasque arationes derelinquerent. Id adeo sciri facillime potest ex litteris publicis civitatum, propterea quod lege Hieronica numerus aratorum quotannis apud magistratus publice subscribitur. Recita tandem, quot acceperit aratores agri Leontini Verres. — lxxxiiii — Quot anno tertio profiteantur — xxxii. — Duo et quinquaginta aratores ita video deiectos ut iis ne vicarii quidem successerint. Quot aratores adveniente te fuerunt agri Mutycensis? Videamus ex litteris publicis. — clxxxvii — Quid? anno tertio? — lxxxvi — Centum et unum aratores unus ager istius iniuria desiderat, atque adeo nostra res publica, quoniam illa populi Romani vectigalia sunt, hunc tot patrum familias numerum desiderat et reposcit. Ager Herbitensis primo anno habuit aratores cclii, tertio cxx: hinc cxxxii patres familias extorres profugerunt. Agyrinensis ager, quorum hominum, quam honestorum, quam locupletium! {{sc|ccl}} aratores habuit primo anno praeturae tuae. Quid? tertio anno? — lxxx, quem ad modum legatos Agyrinensis recitare ex publicis litteris audistis.

==LII.==
{{pn|121}}Pro di immortales! si ex provincia tota clxx aratores eiecisses, possesne severis iudicibus salvus esse? Vnus ager Agyrinensis clxx aratoribus inanior cum sit, vos coniecturam totius provinciae nonne facietis? Atque hoc peraeque in omni agro decumano reperietis; quibus aliquid tamen reliqui fuerit ex magno patrimonio, eos in agris minore instrumento, minus multis iugis remansisse, quod metuebant, si discessissent, ne reliquas fortunas omnis amitterent; quibus autem iste nihil reliqui quod perderent fecerat, eos plane non solum ex agris, verum etiam ex civitatibus suis profugisse. Illi ipsi qui remanserant, vix decuma pars aratorum, relicturi agros omnes erant, nisi ad eos Metellus Roma litteras misisset se decumas lege Hieronica venditurum, et nisi ab iis hoc petivisset, ut sererent quam plurimum; quod illi semper sui causa fecerant, cum eos nemo rogaret, quam diu intellegebant sese sibi et populo Romano, non Verri et Apronio serere, impendere, laborare.

{{pn|122}}Iam vero, iudices, si Siculorum fortunas neglegitis, si quem ad modum socii populi Romani a magistratibus nostris tractentur non laboratis, at vos communem populi Romani causam suscipite atque defendite. Eiectos aratores esse dico, agros vectigalis vexatos atque exinanitos a Verre, populatam vastatamque provinciam: haec omnia doceo litteris civitatum, ostendo testimoniis et publicis honestissimarum civitatum et privatis primariorum virorum: 

==LIII.==
quid vultis amplius? Num exspectatis dum L. Metellus, is qui multos in istum testis imperio et potestate deterruit, idem absens de istius scelere, improbitate, audacia testimonium dicat? Non opinor. At is optime qui successit isti potuit cognoscere. Ita est; verum amicitia impeditur. At debet vos certiores facere quo pacto se habeat provincia. {{pn|123}}Debet; verum tamen non cogitur. Num quis in Verrem L. Metelli testimonium requirit? Nemo. Num quis postulat? Non opinor. Quid? si testimonio L. Metelli ac litteris haec omnia vera esse docebo, quid dicetis? utrum Metellum falsum scribere an amicum laedendi esse cupidum, an praetorem quem ad modum provincia adflicta sit nescire? Recita litteras L. Metelli, quas ad Cn. Pompeium et M. Crassum consules, quas ad M. Mummium praetorem, quas ad quaestores urbanos misit. {{sc|epistvla l. metelli. decvmas frvmenti lege hieronica vendidi}}. Cum scribit se lege Hieronica vendidisse, quid scribit? Ita se vendidisse ut omnis praeter Verrem. Cum scribit se lege Hieronica vendidisse, quid scribit? Se per istum erepta Siculis maiorum nostrorum beneficia, ius ipsorum, condicionem societatis, amicitiae, foederum reddidisse. Dicit quanti cuiusque agri decumas vendiderit; deinde quid scribit? {{pn|124}}Recita de epistula reliqua. {{sc|svmma vi data est a me opera vt qvam plvrimo decvmas venderem}}. Cur igitur, Metelle, non ita magno vendidisti? Quia desertas arationes, inanis agros, provinciam miseram perditamque offendisti. Quid? id ipsum quod satum est qua ratione quisquam qui sereret inventus est? Recita. Litteras ait se misisse et confirmasse, suam se interposuisse auctoritatem; tantum modo aratoribus Metellus obsides non dedit se in nulla re Verri similem futurum. At quid est tandem in quo se elaborasse dicit? Recita. {{sc|vt aratores, qvi reliqvi erant, qvam plvrimvm sererent}}. Qui reliqui? quid hoc est ‘reliqui?’ quo ex bello, qua ex vastitate? Quaenam in Sicilia tanta clades aut quod bellum tam diuturnum, tam calamitosum te praetore versatum est ut is qui tibi successerit ‘reliquos’ aratores collegisse et recreasse videatur?

==LIV.==
{{pn|125}}Cum bellis Carthaginiensibus Sicilia vexata est, et post nostra patrumque memoria cum bis in ea provincia magnae fugitivorum copiae versatae sunt, tamen aratorum interitio facta nulla est. Tum sementi prohibita aut messe amissa fructus annuus interibat; tamen incolumis numerus manebat dominorum atque aratorum; tum qui M. Laevino aut P. Rupilio aut M'. Aquilio praetores in eam provinciam successerant aratores reliquos non colligebant. Tantone plus Verres cum Apronio provinciae Siciliae calamitatis importavit quam aut Hasdrubal cum Poenorum exercitu, aut Athenio cum fugitivorum maximis copiis, ut temporibus illis, simul atque hostis superatus esset, ager araretur omnis neque aratori praetor per litteras supplicaret neque eum praesens oraret ut quam plurimum sereret; nunc autem ne post abitum quidem huius importunissimae pestis quisquam reperiretur qui sua voluntate araret, pauci essent reliqui qui L. Metelli auctoritate in agros atque ad suum larem familiarem redirent?

{{pn|126}}His te litteris, homo audacissime atque amentissime, iugulatum esse non sentis? non vides, cum is qui tibi successit aratores reliquos appellet, hoc eum diserte scribere, reliquos hos esse non ex bello neque ex aliqua eius modi calamitate, sed ex tuo scelere, importunitate, avaritia, crudelitate? Recita cetera. {{sc|tamen pro eo vt temporis difficvltas aratorvmqve penvria tvlit}}. ‘Aratorum,’ inquit, ‘penuria.’ Si ego accusator totiens de re eadem dicerem, vererer ne animos vestros offenderem, iudices. Clamat Metellus, Nisi litteras misissem: non est satis. {{sc|nisi praesens confirmassem}} ne id quidem satis est. {{sc|reliqvos}}, inquit, {{sc|aratores}}. Reliquos? prope lugubri verbo calamitatem provinciae Siciliae significat addit: {{sc|aratorvm penvria}}.

==LV.==
{{pn|127}}Exspectate etiam, iudices, exspectate, si potestis, auctoritatem accusationis meae. Dico aratores istius avaritia eiectos: scribit Metellus ‘reliquos’ ab se esse confirmatos. Dico agros relictos arationesque esse desertas: scribit Metellus aratorum esse ‘penuriam’. Hoc cum scribit, illud ostendit, deiectos, fortunis omnibus expulsos esse populi Romani socios atque amicos. Quibus si qua calamitas propter istum salvis vectigalibus nostris accidisset, animum advertere tamen in eum vos oporteret, praesertim cum ea lege iudicaretis quae sociorum causa esset constituta: cum vero perditis profligatisque sociis vectigalia populi Romani sint deminuta, res frumentaria, commeatus, copiae, salus urbis atque exercituum nostrorum in posteritatem istius avaritia interierit, saltem populi Romani commoda respicite si sociis fidelissimis prospicere non laboratis. {{pn|128}}Atque ut intellegatis ab isto prae lucro praedaque praesenti nec vectigalium nec posteritatis habitam esse rationem, cognoscite quid ad extremum scribat Metellus. [{{sc|de epistula metelli.] in reliqvvm tamen tempvs vectigalibvs prospexi}}. In reliquum tempus vectigalibus ait se prospexisse. Non scriberet se vectigalibus prospexisse nisi hoc vellet ostendere, te vectigalia perdidisse. Quid enim erat quod vectigalibus prospiceret Metellus in decumis et in tota re frumentaria, si iste non vectigalia populi Romani quaestu suo pervertisset? Atque ipse Metellus, qui vectigalibus prospicit, qui ‘reliquos’ aratores colligit, quid adsequitur nisi hoc, ut arent, si qui possunt, quibus aratrum saltem aliquod satelles istius Apronius reliquum fecit, qui tamen in agris spe atque exspectatione Metelli remanserunt? Quid ceteri Siculi? quid ille maximus numerus aratorum qui non modo ex agris eiecti sunt, sed etiam ex civitatibus suis, ex provincia denique bonis fortunisque omnibus ereptis profugerunt, qua ratione ii revocabuntur? Quot praetorum innocentia sapientiaque opus est ut illa aratorum multitudo aliquando in suis agris ac sedibus conlocetur?

==LVI.==
{{pn|129}}Ac ne miremini tantam multitudinem profugisse quantam ex litteris publicis aratorumque professionibus cognovistis, scitote tantam acerbitatem istius, tantum scelus in aratores fuisse, — incredibile dictu est, iudices, sed et factum et tota Sicilia pervagatum, — ut homines propter iniurias licentiamque decumanorum mortem sibi ipsi consciverint. Centuripinum Dioclem, hominem locupletem, suspendisse se constat quo die sit ei nuntiatum Apronium decumas redemisse. Tyracinum, principem civitatis, eadem ratione mortem oppetisse dixit apud vos homo nobilissimus, Archonidas Helorinus, cum audisset tantum decumanum professum esse ex edicto istius sibi deberi quantum ille bonis suis omnibus efficere non posset. Haec tu, tametsi omnium hominum dissolutissimus crudelissimusque semper fuisti, tamen numquam perpeterere, propterea quod ille gemitus luctusque provinciae ad tui capitis periculum pertinebat; non, inquam, perpeterere ut homines iniuriae tuae remedium morte ac suspendio quaererent, nisi ea res ad quaestum et ad praedam tuam pertineret.

{{pn|130}}Quid? illud perpeterere? Attendite, iudices; omnibus enim nervis mihi contendendum est atque in hoc elaborandum, ut omnes intellegant quam improbam, quam manifestam, quam confessam rem pecunia redimere conetur. Grave crimen est hoc et vehemens et post hominum memoriam iudiciaque de pecuniis repetundis constituta gravissimum, praetorem socios habuisse decumanos.

==LVII.==
Non hoc nunc primum audit privatus de inimico, reus ab accusatore: iam antea in sella sedens praetor, cum provinciam Siciliam obtineret, cum ab omnibus non solum, id quod commune est, propter imperium, sed etiam, id quod istius praecipuum est, propter crudelitatem metueretur, miliens audivit, cum eius animum ad persequendum non neglegentia tardaret, sed conscientia sceleris avaritiaeque suae refrenaret. Loquebantur enim decumani palam, et praeter ceteros is qui apud istum plurimum poterat maximosque agros populabatur, Apronius, perparvum ex illis magnis lucris ad se pervenire, praetorem esse socium. {{pn|131}}Hoc cum palam decumani tota provincia loquerentur tuumque nomen in re tam turpi nefariaque interponerent, nihilne tibi venit in mentem existimationi tuae consulere, nihil denique capiti ac fortunis tuis providere? cum tui nominis terror in auribus animisque aratorum versaretur, cum decumani aratoribus ad pactiones faciendas non suam vim, sed tuum scelus ac nomen opponerent. Ecquod iudicium Romae tam dissolutum, tam perditum, tam nummarium fore putasti, quo ex iudicio te ulla Salus servare posset? cum planum fieret, decumis contra instituta leges consuetudinemque omnium venditis, in aratorum bonis fortunisque diripiendis decumanos dictitasse tuas esse partis, tuam rem, tuam praedam, idque te tacuisse et, cum dissimulare non posses, potuisse tamen perpeti et perferre, quod magnitudo lucri obscuraret periculi magnitudinem plusque aliquanto apud te pecuniae cupiditas quam iudici metus posset.

{{pn|132}}Esto, cetera negare non potes; ne illud quidem tibi reliquum fecisti, ut hoc posses dicere, nihil eorum te audisse, nihil ad tuas auris de infamia tua pervenisse. Querebantur cum luctu et gemitu aratores: tu id nesciebas? Fremebat tota provincia: nemo id tibi renuntiabat? Romae querimoniae de tuis iniuriis conventusque habebantur: ignorabas haec? ignorabas haec omnia? Quid? cum palam Syracusis te audiente maximo conventu L. Rubrius Q. Apronium sponsione lacessivit, Ni Apronivs dictitaret te sibi in decvmis esse socivm, haec te vox non perculit, non perturbavit, non ut capiti et fortunis tuis prospiceres excitavit? Tacuisti, sedasti etiam litis illorum, et sponsio illa ne fieret laborasti.

==LVIII.==
Pro di immortales, hoc aut innocens homo perpeti potuisset, aut quamvis nocens, qui modo iudicia Romae fore putaret, non aliqua simulatione existimationi se hominum venditasset?

{{pn|133}}Quid est hoc? sponsio fit de capite ac fortunis tuis: tu sedes et quiescis? non persequeris? non perseveras? non perquiris cui dixerit Apronius, quis audierit? unde hoc natum, quem ad modum prolatum sit? Si tibi aliquis ad aurem accessisset et dixisset Apronium dictitare te sibi esse socium, commoveri te oportuit, evocare Apronium, nec illum ante tibi satis facere quam tu omnium existimationi satis fecisses: cum vero in foro celeberrimo tanta frequentia hoc verbo ac simulatione Apronio, re vera tibi obiectum esset, tu umquam tantam plagam tacitus accipere potuisses nisi hoc ita statuisses, in re tam manifesta quicquid dixisses te deterius esse facturum? {{pn|134}}Quaestores, legatos, praefectos, tribunos suos multi missos fecerunt et de provincia decedere iusserunt, quod illorum culpa se minus commode audire arbitrarentur aut quod peccare ipsos aliqua in re iudicarent: tu Apronium, hominem vix liberum, contaminatum, perditum, flagitiosum, qui non modo animum integrum sed ne animam quidem puram conservare potuisset, eum in tanto tuo dedecore profecto verbo quidem graviore appellasses, neque apud te tam sancta religio societatis fuisset ut tui capitis periculum neglegeres, nisi rem tam notam esse omnibus et tam manifestam videres.

{{pn|135}}Cum eodem Apronio postea P. Scandilius, eques Romanus, quem vos omnes nostis, eandem sponsionem de societate fecit quam Rubrius facere voluerat. Institit, oppressit, non remisit; facta est sponsio HS v; coepit Scandilius recuperatores aut iudicem postulare.

==LIX.==
Satisne vobis praetori improbo circumdati cancelli videntur in sua provincia, immo vero in sella ac tribunali, ut aut de suo capite iudicium fieri patiatur praesens ac sedens, aut confiteatur se omnibus iudiciis convinci necesse esse? Sponsio est, Ni te Apronivs socivm in decvmis esse dicat; provincia tua est, ades, abs te iudicium postulatur; quid facis, quid decernis? Recuperatores dicis te daturum. Bene agis; tametsi qui tantis erunt cervicibus recuperatores qui audeant in provincia, cum praetor adsit, non solum contra voluntatem eius sed etiam contra fortunas iudicare? {{pn|136}}Verum esto; manifesta res est; nemo esset quin hoc se audisse liquido diceret; locupletissimus quisque ac certissimus testis esset; nemo erat Sicilia tota quin sciret decumas esse praetoris, nemo quin audisset id Apronium dictitasse; praeterea conventus honestus Syracusis, multi equites Romani, viri primarii, ex qua copia recuperatores reici oporteret, qui aliter iudicare nullo modo possent. Instat Scandilius poscere recuperatores. Tum iste homo innocens, qui illam suspicionem levare atque ab sese removere cuperet, recuperatores dicit se de cohorte sua daturum.

==LX.==
{{pn|137}}Pro deum hominumque fidem, quem ego accuso? in quo meam industriam ac diligentiam spectari volo? quid est quod ego dicendo aut cogitando efficere aut adsequi debeam? Teneo, teneo, inquam, in mediis vectigalibus populi Romani, in ipsis fructibus provinciae Siciliae furem manifesto avertentem rem frumentariam omnem, pecuniam maximam? Teneo, inquam, ita ut negare non possit. Nam quid hic dicet? Sponsio facta est cum cognitore tuo Apronio de fortunis tuis omnibus, ni socium te sibi in decumis esse dictitaret; exspectant omnes quantae tibi ea res curae sit, quem ad modum hominum existimationi te atque innocentiam tuam probari velis. Hic tu medicum et haruspicem et praeconem tuum recuperatores dabis aut etiam illum ipsum quem tu in cohorte tua Cassianum iudicem habebas, si qua res maior esset, Papirium Potamonem, hominem severum ex vetere illa equestri disciplina? Scandilius postulare de conventu recuperatores. Tum iste negat se de existimatione sua cuiquam nisi suis commissurum. Negotiatores sibi putant esse turpe id forum sibi iniquum eierare ubi negotientur; praetor provinciam suam sibi totam iniquam eierat. Impudentiam singularem! {{pn|138}}Hic postulat se Romae absolvi qui in sua provincia iudicarit absolvi se nullo modo posse, qui plus existimet apud lectissimos senatores pecuniam quam apud tris negotiatores metum valere! Scandilius vero negat sese apud Artemidorum recuperatorem verbum esse facturum, et tamen auget atque onerat te bonis condicionibus, si tu uti velis; si ex provincia Sicilia tota statuas idoneum iudicem aut recuperatorem nullum posse reperiri, postulat abs te ut Romam rem reicias. {{pn|139}}Hic enim vero tu exclamas hominem improbum, qui postulet ibi de tua existimatione iudicium fieri ubi te invidiosum esse intellegat: negas te Romam reiecturum, negas de conventu recuperatores daturum, cohortem tuam proponis. Scandilius rem se totam relicturum dicit et suo tempore esse rediturum. Quid tu ibi tum? quid facis? Scandilium cogis — quid? sponsionem acceptam facere? Impudenter tollis exspectatum existimationis tuae iudicium: non facis. {{pn|140}}Quid ergo? Apronio permittis ut quos velit de cohorte sumat recuperatores? Indignum uni potius ex iniquis sumundi quam utrique ex aequis reiciundi fieri potestatem. Neutrum facis eorum. Quid ergo? Estne aliquid quod improbius fieri possit? Est; cogit enim Scandilium quinque illa milia nummum dare atque adnumerare Apronio.

Quid potuit elegantius facere praetor cupidus existimationis bonae, qui ab se omnem suspicionem propulsare, qui se eripere ex infamia cuperet?

==LXI.==
Adductus erat in sermonem, invidiam, vituperationem; dictitarat homo improbus atque impurus, Apronius, socium esse praetorem; venerat res in iudicium atque discrimen; potestas erat isti homini integro atque innocenti data, ut, in Apronium cum animum advertisset, sese gravissima levaret infamia. Quid excogitat poenae, quid animadversionis in Apronium? Cogit Scandilium Apronio ob singularem improbitatem atque audaciam praedicationemque nefariae societatis HS v mercedis ac praemi nomine dare. {{pn|141}}Quid interfuit, homo audacissime, utrum hoc decerneres, an id quod Apronius dictitabat tute de te profiterere ac dictitares? Quem hominem, si qui pudor in te atque adeo si qui metus fuisset, sine supplicio dimittere non debuisti, hunc abs te sine praemio discedere noluisti? Omnia simul intellegere potestis, iudices, ex hoc uno crimine Scandiliano: primum hoc non esse Romae natum de societate decumarum, non ab accusatore fictum, non ut solemus interdum in defensionibus dicere, crimen domesticum ac vernaculum, non ex tempore periculi tui constitutum, sed vetus, agitatum iam et te praetore iactatum, et non ab inimicis Romae compositum sed Romam ex provincia deportatum. {{pn|142}}Simul illud intellegi potest istius in Apronium studium, Aproni de isto non modo confessio verum etiam commemoratio. Eodem accedit quod hoc quoque intellegere potestis, istum statuisse in provincia sua existimationis suae iudicium extra cohortem suam committendum fuisse nemini.

==LXII.==
Ecquis est iudex cui non ab initio decumani criminis persuasum sit istum in aratorum bona fortunasque impetum fecisse? Quis hoc non ex eo statim iudicavit, quod ostendi istum decumas nova lege atque adeo nulla lege contra omnium consuetudinem atque instituta vendidisse? {{pn|143}}Verum ut istos ego iudices tam severos, tam diligentis, tam religiosos non habeam, ecquis est ex iniuriarum magnitudine, improbitate decretorum, iudiciorum iniquitate qui hoc non iam dudum statuerit et iudicarit? Etiam sane sit aliquis dissolutior in iudicando, legum offici rei publicae sociorum atque amicorum neglegentior: quid? is possitne de istius improbitate dubitare, cum tanta lucra facta, tam iniquas pactiones vi et metu expressas cognoverit, cum tanta praemia civitates vi atque imperio, virgarum ac mortis metu, non modo Apronio atque eius similibus verum etiam Veneriis servis dare coactas? {{pn|144}}Quodsi quis sociorum incommodis minus commovetur, siquem aratorum fugae calamitates exsilia suspendia denique non permovent, non possum dubitare quin is tamen, cum vastatam Siciliam, relictos agros ex civitatum litteris et ex epistula L. Metelli cognoverit, statuat fieri non posse ut de isto non severissime iudicetur. Erit etiam aliquis qui haec omnia dissimulare ac neglegere possit? Attuli sponsiones ipso praesente factas de decumarum societate ab ipso prohibitas iudicari: quid est quod possit quisquam manifestius hoc desiderare? Non dubito quin vobis satis fecerim, iudices; verum tamen progrediar longius, non mehercule quo magis hoc vobis persuadeatur quam iam persuasum esse confido, sed ut ille aliquando impudentiae suae finem faciat, aliquando desinat ea se putare emere quae ipse semper habuit venalia, fidem ius iurandum veritatem officium religionem, desinant amici eius ea dictitare quae detrimento maculae invidiae infamiae nobis omnibus esse possint. {{pn|145}}At qui amici! O miserum, o invidiosum offensumque paucorum culpa atque indignitate ordinem senatorium! Albam Aemilium sedentem in faucibus macelli loqui palam vicisse Verrem, emptos habere iudices, alium HS cccc, alium HS d, quem minimo, ccc! Atque ei cum responsum esset fieri non posse, multos testis esse dicturos, me praeterea causae non defuturum, ‘Licet hercle,’ inquit, ‘omnes omnia dicant, in illo, nisi ita res manifesta erit adlata ut responderi nihil possit, vicimus.’ {{pn|146}}Bene agis, Alba: ad tuam veniam condicionem. Nihil putas valere in iudiciis coniecturam, nihil suspicionem, nihil ante actae vitae existimationem, nihil virorum bonorum testimonia, nihil civitatum auctoritates ac litteras: manifestas quaeris. Non quaero iudices Cassianos, veterem iudiciorum severitatem non requiro, vestram in hac re fidem dignitatem religionem in iudicando non imploro; Albam habebo iudicem, eum hominem qui se ipse scurram improbissimum existimari vult, a scurris semper potius gladiator quam scurra appellatus sit; adferam rem eius modi in decumis ut Alba fateatur istum in re frumentaria et in bonis aratorum aperte palamque esse praedatum.

==LXIII.==
{{pn|147}}Decumas agri Leontini magno dicis te vendidisse. Ostendi iam illud initio, non existimandum magno vendidisse eum qui verbo decumas vendiderit, re et condicione et lege et edicto et licentia decumanorum decumas aratoribus nullas reliquas fecerit. Etiam illud ostendi, vendidisse alios magno decumas agri Leontini ceterorumque agrorum, et lege Hieronica vendidisse et pluris etiam quam te vendidisse, nec aratorem quemquam esse questum; nec enim fuit quod quisquam queri posset, cum lege aequissime scripta venderent, neque illud umquam aratoris interfuit, quanti decumae venirent. Non enim ita est ut, si magno venierint, plus arator debeat, si parvo, minus; ut frumenta nata sunt, ita decumae veneunt; aratoris autem interest ita se frumenta habere ut decumae quam plurimo venire possint; dum arator ne plus decuma det, expedit ei decumam esse quam maximam. {{pn|148}}Verum hoc, ut opinor, esse vis caput defensionis tuae, magno te decumas vendidisse, atque aliorum quidem agrorum pro portione magno decumas vendidisse, agri vero Leontini, qui plurimum efficit, tritici mod. ccxvi. Si doceo pluris aliquanto potuisse te vendere, neque iis voluisse addicere qui contra Apronium licerentur, et Apronio multo minoris quam aliis potueris vendere tradidisse, si hoc doceo, poteritne te ipse Alba, tuus antiquissimus non solum amicus verum etiam amator, absolvere?

==LXIV.==
Dico equitem Romanum, hominem in primis honestum, Q. Minucium, cum sui similibus ad decumas agri Leontini tritici mod. non mille non duo nec tria milia, sed ad unas unius agri decumas tritici modium triginta voluisse addere — ei potestatem emendi non esse factam, ne res abiret ab Apronio. {{pn|149}}Negare hoc, nisi forte negare omnia constituisti, nullo modo potes; palam res gesta est maximo conventu Syracusis; testis est tota provincia, propterea quod undique ad emendas decumas solent eo convenire. Quod sive fateris sive convinceris, quot et quam manifestis in rebus teneare non vides? Primum tuam rem illam et praedam fuisse; nam ni ita esset, cur tu Apronium malebas, quem omnes tuum procuratorem esse in decumis, tuum negotium agere loquebantur, quam Minucium decumas agri Leontini sumere? Deinde immensum atque infinitum lucrum esse factum; nam si xxx tu commotus non esses, certe hoc idem lucri Minucius Apronio libenter dedisset, si ille accipere voluisset. {{pn|150}}Quantam igitur illi spem praedae propositam arbitramur fuisse qui tantum praesens lucrum nulla opera insumpta contempserit atque despexerit? Deinde ipse Minucius numquam tanti habere voluisset, si decumas tu lege Hieronica venderes; sed quia tuis novis edictis et iniquissimis institutis plus aliquanto se quam decumas ablaturum videbat, idcirco longius progressus est. At Apronio semper plus etiam multo abs te permissum est quam quod edixeras. Quantum igitur quaestum putamus factum esse per eum cui quidvis licitum sit, cum tantum lucri voluerit addere is cui, si decumas emisset, idem non liceret? {{pn|151}}Postremo illa quidem certe tibi praecisa defensio est, in qua tu semper omnia tua furta atque flagitia latere posse arbitratus es, magno te decumas vendidisse, plebi Romanae consuluisse, annonae prospexisse. Non potest hoc dicere is qui negare non potest se unius agri decumas xxx milibus modium minoris quam potuerit vendidisse; ut etiamsi tibi hoc concedam, Minucio ideo te non tradidisse quod iam addixisses Apronio — aiunt enim te ita dictitare, quod ego exspecto cupioque te illud defendere — verum ut ita sit, tamen non potes hoc quasi praeclarum aliquid praedicare, magno te decumas vendidisse, cum fuisse fateare qui multo pluris voluerit emere.

==LXV.==
{{pn|152}}Tenetur igitur iam, iudices, et manifesto tenetur avaritia, cupiditas hominis, scelus, improbitas, audacia. Quid? si haec quae dico ipsius amici defensoresque iudicarunt, quid amplius vultis? Adventu L. Metelli praetoris, cum omnis eius comites iste sibi suo illo panchresto medicamento amicos reddidisset, aditum est ad Metellum; eductus est Apronius. Eduxit vir primarius, C. Gallus senator; postulavit ab L. Metello ut ex edicto suo iudicium daret in Apronium, {{sc|qvod per vim avt metvm abstvlisset}}, quam formulam Octavianam et Romae Metellus habuerat et habebat in provincia. Non impetrat, cum hoc diceret Metellus, praeiudicium se de capite C. Verris per hoc iudicium nolle fieri. Tota Metelli cohors hominum non ingratorum aderat Apronio; C. Gallus, homo vestri ordinis, a suo familiarissimo L. Metello iudicium ex edicto non potest impetrare. {{pn|153}}Non reprehendo Metellum; pepercit homini amico et, quem ad modum ipsum dicere audivi, necessario: non reprehendo, inquam, Metellum, sed hoc miror, quo modo de quo homine praeiudicium noluerit fieri per recuperatores, de hoc ipse non modo praeiudicarit verum gravissime ac vehementissime iudicarit. Primum enim si Apronium absolutum iri putaret, nihil erat quod ullum praeiudicium vereretur; deinde si condemnato Apronio coniunctam cum eo Verris causam omnes erant existimaturi, Metellus quidem certe iam hoc iudicabat, eorum rem causamque esse coniunctam, qui statueret Apronio condemnato de isto praeiudicium futurum. Et simul una res utrique rei est argumento, et aratores vi et metu coactos Apronio multo plus quam debuerint dedisse, et Apronium istius rem suo nomine egisse, cum L. Metellus statuerit non posse Apronium condemnari quin simul de istius scelere atque improbitate iudicaretur.

==LXVI.==
{{pn|154}}Venio nunc ad epistulam Timarchidi, liberti istius et accensi; de qua cum dixero, totum hoc crimen decumanum peroraro. Haec epistula est, iudices, quam nos Syracusis in aedibus Aproni cum litteras conquireremus invenimus. Missa est, ut ipsa significat, ex itinere, cum Verres iam de provincia decessisset, Timarchidi manu scripta. Recita. {{sc|epistvla Timarchidi. &lt;timarchides&gt; Verris accensvs &lt;afronio&gt; salvtem dicit}}. Iam hoc quidem non reprehendo quod adscribit ‘accensus’; cur enim sibi hoc scribae soli sumant, ‘{{sc|l. Papirivs scriba}}?’ Volo ego hoc esse commune accensorum, lictorum, viatorum. {{sc|Fac diligentiam adhibeas, qvod ad praetoris existimationem attinet}}. Commendat Apronio Verrem, et hortatur ut inimicis eius resistat. Bono praesidio munitur existimatio tua, siquidem in Aproni constituitur diligentia atque auctoritate. {{sc|habes virtvtem, eloqventiam}}. {{pn|155}}Quam copiose laudatur Apronius a Timarchide, quam magnifice! Cui ego illum non putem placere oportere qui tanto opere Timarchidi probatus sit? {{sc|habes svmptvm vnde facias}}. Necesse est, si quid redundarit de vestro frumentario quaestu, ad illum potissimum per quem agebatis defluxisse. {{sc|scribas, apparitores recentis arripe; cvm l. volteio, qvi plvrimvm potest, caede, concide}}. Videte quam valde malitiae suae confidat Timarchides, qui etiam Apronio improbitatis praecepta det. Iam hoc ‘caede, concide!’ nonne vobis verba domo patroni depromere videtur ad omne genus nequitiae accommodata? {{sc|volo, mi frater, fratercvlo tvo credas}}. Consorti quidem in lucris atque furtis, gemino et simillimo nequitia, improbitate, audacia.

==LXVII.==
{{sc|In cohorte carvs habebere}}. Quid est hoc ‘in cohorte?’ quo pertinet? Apronium doces? quid? in vestram cohortem te monitore an sua sponte pervenerat? {{sc|qvod cviqve opvs est, oppone}}. Qua impudentia putatis eum in dominatione fuisse qui in fuga tam improbus sit? Ait omnia pecunia effici posse: dare, profundere oportere, si velis vincere. Non hoc mihi tam molestum est Apronio suadere Timarchidem, quam quod hoc idem patrono suo praecipit. {{sc|te postvlante omnes vincere solent}}. {{pn|156}}Verre quidem praetore, non Sacerdote, non Peducaeo, non hoc ipso Metello. Scis Metellvm sapientem esse. Hoc vero ferri iam non potest, inrideri viri optimi, L. Metelli, ingenium et contemni ac despici a fugitivo Timarchide. {{sc|si Volteivm habebis, omnia lvdibvndvs conficies}}. Hic vehementer errat Timarchides, qui aut Volteium pecunia corrumpi putet posse, aut Metellum unius arbitratu gerere praeturam, sed errat coniectura domestica. Quia multos et per se et per alios multa ludibundos apud Verrem effecisse vidit, ad omnis eosdem patere aditus arbitratur. Facilius vos efficiebatis ludibundi quae volebatis a Verre, quod multa eius ludorum genera noratis. {{sc|incvlcatvm est Metello et Volteio te aratores evertisse}}. Quis istuc Apronio attribuebat, cum aratorem aliquem everterat, aut Timarchidi, cum ob iudicandum aut decernendum aut imperandum aliquid aut remittendum pecuniam acceperat, aut Sextio lictori, cum aliquem innocentem securi percusserat? Nemo; omnes ei tum attribuebant quem nunc condemnari volunt. {{pn|157}}{{sc|obtvdervnt eivs avris te socivm praetoris fvisse}}. Videsne hoc quam clarum sit et fuerit, cum etiam Timarchides hoc metuat? concedesne non hoc crimen nos in te confingere, sed iam pridem ad crimen aliquam defensionem libertum quaerere? Libertus et accensus tuus, et tibi ac liberis tuis omnibus in rebus coniunctus ac proximus, ad Apronium scribit vulgo esse ab omnibus ita demonstratum Metello, tibi Apronium in decumis socium fuisse. Fac sciat improbitatem aratorvm; ipsi svdabvnt, si di volvnt. Quod istuc, per deos immortalis, aut qua de causa excitatum esse dicamus in aratores tam infestum odium atque tantum? Quantam iniuriam fecerunt Verri aratores ut eos etiam libertus et accensus eius tam irato animo ac litteris insequatur?

==LXVIII.==
Neque ego huius fugitivi, iudices, vobis epistulam recitassem, nisi ut ex ea totius familiae praecepta et instituta et disciplinam cognosceretis. Videtis ut moneat Apronium quibus rebus ac muneribus se insinuet in familiaritatem Metelli, Volteium corrumpat, scribas accensumque pretio deleniat. Ea praecipit quae vidit, ea monet alienum hominem quae domi didicit ipse; verum in hoc errat uno, quod existimat easdem vias ad omnium familiaritates esse munitas. {{pn|158}}Quamquam merito sum iratus Metello, tamen haec quae vera sunt dicam. Apronius ipsum Metellum non pretio, ut Verrem, non convivio, non muliere, non sermone impuro atque improbo posset corrumpere, quibus rebus non sensim atque moderate ad istius amicitiam adrepserat, sed brevi tempore totum hominem totamque eius praeturam possederat; cohortem autem Metelli, quam vocat, quid erat quod corrumperet, ex qua recuperatores in aratorem nulli dabantur? {{pn|159}}Nam quod scribit Metelli filium puerum esse, vehementer errat; non enim ad omnis praetorum filios idem aditus sunt. O Timarchide, Metelli est filius in provincia non puer, sed adulescens pudens ac bonus, dignus illo loco ac nomine; vester iste puer praetextatus in provincia quem ad modum fuisset non dicerem si pueri esse illam culpam ac non patris existimarem. Tune, cum te ac tuam vitam nosses, in Siciliam tecum grandem praetextatum filium ducebas, ut, etiamsi natura puerum a paternis vitiis atque a generis similitudine abduceret, consuetudo tamen eum et disciplina degenerare non sineret? {{pn|160}}Fac enim fuisse in eo C. Laeli aut M. Catonis materiem atque indolem: quid ex eo boni sperari atque effici potest qui in patris luxurie sic vixerit ut nullum umquam pudicum neque sobrium convivium viderit, qui in epulis cotidianis adulta aetate per triennium inter impudicas mulieres et intemperantis viros versatus sit, nihil umquam audierit a patre quo pudentior aut melior esset, nihil umquam patrem facere viderit quod cum imitatus esset non, id quod turpissimum est, patris similis putaretur?

==LXIX.==
{{pn|161}}Quibus in rebus non solum filio, Verres, verum etiam rei publicae fecisti iniuriam. Susceperas enim liberos non solum tibi sed etiam patriae, qui non modo tibi voluptati sed etiam qui aliquando usui rei publicae esse possent. Eos instituere atque erudire ad maiorum instituta, ad civitatis disciplinam, non ad tua flagitia neque ad tuas turpitudines debuisti: esset ex inerti atque improbo et impuro parente navus et pudens et probus filius, haberet aliquid abs te res publica muneris. Nunc pro te Verrem substituisti alterum civitati; nisi forte hoc deteriorem, si fieri potest, quod tu eius modi evasisti non in hominis luxuriosi, sed tantum in furis ac divisoris disciplina educatus; {{pn|162}}quid isto fore festivius arbitramur, si est tuus natura filius, consuetudine discipulus, voluntate similis? Quem ego, iudices, quamvis bonum fortemque facile paterer evadere; non enim me inimicitiae commovent, si quae mihi cum isto futurae sunt. Nam si in omnibus rebus innocens fuero meique similis, quid mihi istius inimicitiae nocebunt? sin aliqua in re Verris similis fuero, non magis mihi deerit inimicus quam Verri defuit. Etenim, iudices, eius modi res publica debet esse, et erit veritate iudiciorum constituta, ut inimicus neque deesse nocenti possit neque obesse innocenti. Quapropter nulla res est quam ob rem ego istum nolim ex paternis probris ac vitiis emergere; id quod tametsi isti difficile est, tamen haud scio an fieri possit, praesertim si, sicut nunc fit, custodes amicorum eum sectabuntur, quoniam pater tam neglegens ac dissolutus est. {{pn|163}}Verum huc longius quam voluntas fuit ab epistula Timarchidi digressa est oratio mea, qua recitata conclusurum me esse crimen decumanum dixeram; ex quo intellexistis innumerabilem frumenti numerum per triennium aversum ab re publica esse ereptumque aratoribus.

==LXX.==
Sequitur ut de frumento empto vos, iudices, doceam, maximo atque impudentissimo furto; de quo dum certa et pauca et magna dicam breviter, attendite. Frumentum emere in Sicilia debuit Verres ex senatus consulto et ex lege Terentia et Cassia frumentaria. Emundi duo genera fuerunt, unum decumanum, alterum quod praeterea civitatibus aequaliter esset distributum; illius decumani tantum quantum ex primis decumis fuisset, huius imperati in annos singulos tritici mod. dccc; pretium autem constitutum decumano in modios singulos HS iii, imperato HS iii s. Ita in frumentum imperatum HS duodetriciens in annos singulos Verri decernebatur quod aratoribus solveret, in alteras decumas fere ad nonagiens. Sic per triennium ad hanc frumenti emptionem Siciliensem prope centiens et viciens erogatum est.

{{pn|164}}Hanc pecuniam tantam datam tibi ex aerario inopi atque exhausto, datam ad frumentum, hoc est ad necessitatem salutis et vitae, datam ut Siculis aratoribus, quibus tanta onera res publica imponeret, solveretur, abs te sic laceratam esse dico ut possim illud probare, si velim, omnem te hanc pecuniam domum tuam avertisse. Etenim sic hanc rem totam administrasti ut hoc quod dico probari aequissimo iudici possit. Sed ego habebo rationem auctoritatis meae; meminero quo animo, quo consilio ad causam publicam accesserim; non agam tecum accusatorie, nihil fingam, nihil cuiquam probari volo me dicente quod non ante mihimet ipsi probatum sit. {{pn|165}}In hac pecunia publica, iudices, haec insunt tria genera furtorum: primum, cum posita esset pecunia apud eas societates unde erat attributa, binis centesimis faeneratus est, deinde permultis civitatibus pro frumento nihil solvit omnino, postremo, si cui civitati solvit, tantum detraxit quantum commodum fuit, nulli quod debitum est reddidit.

==LXXI.==
Ac primum hoc ex te quaero: tu, cui publicani ex Carpinati litteris gratias egerunt, pecunia publica ex aerario erogata, ex vectigalibus populi Romani ad emendum frumentum attributa, fueritne tibi quaestui, pensitaritne tibi binas centesimas? Credo te negaturum; turpis enim est et periculosa confessio. {{pn|166}}Mihi autem hoc perarduum est demonstrare. Quibus enim testibus? publicanis? Tractati honorifice sunt: tacebunt. Litteris eorum? Decreto decumanorum remotae sunt. Quo me igitur vertam? rem tam improbam, crimen tantae audaciae tantaeque impudentiae propter inopiam testium ac litterarum praetermittam? Non faciam, iudices, utar teste — quo? P. Vettio Chilone, homine equestris ordinis honestissimo atque ornatissimo, qui isti ita et amicus et necessarius est ut, etiamsi vir bonus non esset, tamen quod contra istum diceret grave videretur, ita vir bonus est ut, etiamsi inimicissimus isti esset, tamen eius testimonio credi oporteret.

{{pn|167}}Admiratur et exspectat quidnam Vettius dicturus sit. Nihil dicet ex tempore, nihil ex sua voluntate, nihil, cum utrumvis licuisse videatur. Misit in Siciliam litteras ad Carpinatium, cum esset magister scripturae et sex publicorum, quas ego Syracusis apud Carpinatium in litterarum adlatarum libris, Romae in litterarum missarum apud magistrum L. Tullium, familiarem tuum, inveni; quibus ex litteris impudentiam faeneratoris, quaeso, cognoscite. {{sc|litterae missae p. Vetti p. servili c. Antisti magistrorvm}}. Praesto se tibi ait futurum Vettius et observaturum quem ad modum rationes ad aerarium referas, ut, si hanc ex faenore pecuniam populo non rettuleris, reddas societati. {{pn|168}}Possumus hoc teste, possumus P. Servili et C. Antisti magistrorum litteris, primorum hominum atque honestissimorum, possumus auctoritate societatis, cuius litteris utimur, quod dicimus obtinere, an aliqua firmiora aut graviora quaerenda sunt? 

==LXXII.==
Vettius, tuus familiarissimus, Vettius, tuus adfinis, cuius sororem habes in matrimonio, tuae frater uxoris, Vettius, frater tui quaestoris, testatur litteris impudentissimum tuum furtum certissimumque peculatum; nam quo alio nomine pecuniae publicae faeneratio est appellanda? Recita reliqva. Scribam tuum dicit, Verres, huius perscriptorem faenerationis fuisse: ei quoque magistri minantur in litteris, et casu scribae tum duo magistri fuerunt cum Vettio. Binas centesimas ab sese ablatas ferendum non putant, et recte non putant. Quis enim hoc fecit umquam, quis denique conatus est facere aut posse fieri cogitavit, ut, cum senatus usura publicanos saepe iuvisset, magistratus a publicanis pecuniam pro usura auderet auferre? Certe huic homini spes nulla salutis esset, si publicani, hoc est si equites Romani iudicarent: {{pn|169}}minor esse nunc, iudices, vobis disceptantibus debet, et tanto minor quanto est honestius alienis iniuriis quam re sua commoveri.

Quid ad haec respondere cogitas? utrum factum negabis an tibi hoc licitum esse defendes? Negare qui potes? an ut tanta auctoritate litterarum, tot testibus publicanis convincare? Licuisse vero qui? Si hercule te tuam pecuniam praetorem in provincia faeneratum docerem, tamen effugere non posses; sed publicam, sed ob frumentum decretam, sed a publicanis faenore acceptam, hoc licuisse cuiquam probabis? quo non modo ceteri, sed tu ipse nihil audacius improbiusque fecisti. Non mehercule hoc, quod omnibus singulare videtur, de quo mihi deinceps dicendum est, possum, iudices, dicere audacius esse aut impudentius, quod permultis civitatibus pro frumento nihil solvit omnino: maior haec praeda fortasse, sed illa impudentia certe non minor. {{pn|170}}Et quoniam de illa faeneratione satis dictum est, nunc de hac tota pecunia aversa, quaeso, cognoscite.

==LXXIII.==
Siciliae civitates multae sunt, iudices, ornatae atque honestae, ex quibus in primis numeranda est civitas Halaesina; nullam enim reperietis aut officiis fideliorem aut copiis locupletiorem aut auctoritate graviorem. Huic iste in annos singulos cum sexagena milia tritici modium imperavisset, pro tritico nummos abstulit, quanti erat in Sicilia triticum; quos de publico nummos acceperat, retinuit omnis. Obstipui, iudices, cum hoc mihi primum Halaesae demonstravit in senatu Halaesinorum homo summo ingenio, summa prudentia, summa auctoritate praeditus, Halaesinus Aeneas, cui senatus dederat publicam causam ut mihi fratrique meo gratias ageret, et simul qui nos ea quae ad iudicium pertinerent doceret. {{pn|171}}Demonstravit hanc istius consuetudinem ac rationem fuisse: quod omnis frumenti copia decumarum nomine penes istum esset redacta, solitum esse istum pecuniam cogere a civitatibus, frumentum improbare, quantum frumenti esset Romam mittendum, tantum de suo quaestu ac de sua copia frumenti mittere. Posco rationes, inspicio litteras, video frumenti granum Halaesinos, quibus sexagena milia modium imperata erant, nullum dedisse, pecuniam Volcatio, Timarchidi, scribae dedisse: reperio genus huius modi, iudices, praedae, ut praetor, qui frumentum emere debeat, non emat sed vendat, pecunias, quas civitatibus distribuere debeat, eas omnis avertat atque auferat. Non mihi iam furtum, sed monstrum ac prodigium videbatur civitatum frumentum improbare, suum probare; cum suum probasset, pretium ei frumento constituere; quod constituisset, id a civitatibus auferre, quod a populo Romano accepisset, tenere.

==LXXIV.==
{{pn|172}}Quot vultis esse in uno furto peccatorum gradus, ut, si singulis insistere velim, progredi iste non possit? Improbas frumentum Siculorum. Quid? ipse quod mittis? peculiarem habes aliquam Siciliam quae tibi ex alio genere frumentum suppeditare possit? Cum senatus decernit ut ematur in Sicilia frumentum, aut cum populus iubet, hoc, ut opinor, intellegit, ex Sicilia Siculum frumentum apportari oportere: tu cum civitatum Siciliae vulgo omne frumentum improbas, num ex Aegypto aut Syria frumentum Romam missurus es? Improbas Halaesinum, Thermitanum, Cephaloeditanum, Amestratinum, Tyndaritanum, Herbitense, multarum praeterea civitatum! Quid accidit tandem ut horum populorum agri frumentum eius modi te praetore ferrent, quod numquam antea, ut neque tibi neque populo Romano posset probari, praesertim cum ex isdem agris eiusdem anni frumentum ex decumis Romam mancipes advexissent? Quid acciderat ut ex eodem horreo decumanum probaretur, emptum improbaretur? Dubiumne est quin ista omnis improbatio cogendae pecuniae causa nata sit? {{pn|173}}Esto, improbas Halaesinum, habes ab alio populo quod probes: eme illud quod placet, missos fac eos quorum frumentum improbasti. Sed ab iis quos repudias exigis tantum pecuniae quantum ad eum numerum frumenti satis sit quem ei civitati imperas emendum. In medimna singula video ex litteris publicis tibi Halaesinos HS quinos denos dedisse. Ostendam ex tabulis locupletissimorum aratorum eodem tempore neminem in Sicilia pluris frumentum vendidisse.

==LXXV.==
Quae est ergo ista ratio aut quae potius amentia, frumentum improbare id quod ex eo loco sit ex quo senatus et populus Romanus emi voluerit, et ex eo acervo ex quo partem tu idem decumarum nomine probaris; deinde a civitatibus pecuniam ad emendum frumentum cogere, cum ex aerario acceperis? Vtrum enim te lex Terentia Siculorum pecunia frumentum emere an populi Romani pecunia frumentum a Siculis emere iussit? {{pn|174}}Iam vero ab isto omnem illam ex aerario pecuniam, quam his oportuit civitatibus pro frumento dari, lucri factam videtis. Accipis enim HS xv pro medimno — tanti enim est illo tempore medimnum — retines HS xxi — tanti enim est frumentum Siciliense ex lege aestimatum — Quid interest utrum hoc feceris an frumentum Siciliense non improbaris, sed frumento probato et accepto pecuniam publicam tenueris omnem neque quicquam ulli dissolveris civitati? cum aestimatio legis eius modi sit ut ceteris temporibus tolerabilis Siculis, te praetore etiam grata esse debuerit. Est enim modius lege HS iiis aestimatus, fuit autem te praetore, ut tu in multis epistulis ad amicos tuos gloriaris, HS ii. Sed fuerit HS iis, quoniam tu tantum a civitatibus in modios singulos exegisti; cum, si solveres Siculis tantum quantum te populus Romanus iusserat, aratoribus fieri gratissimum posset, tu non modo eos accipere quod oportebat noluisti, sed etiam dare quod non debebant coegisti? {{pn|175}}Atque haec ita gesta esse, iudices, cognoscite et ex litteris publicis civitatum et ex testimoniis publicis, in quibus nihil fictum, nihil ad tempus accommodatum intellegetis; omnia quae dicimus rationibus populorum non interpositis neque perturbatis neque repentinis, sed certis, institutis, ordine relata atque confecta sunt. Recita. {{sc|rationes Halaesinorvm}}. Cui pecuniam datam dicit? Dic etiam clarius. {{sc|volcatio timarchidi, Maevio}}.

==LXXVI.==
Quid est, Verres? ne illam quidem tibi defensionem reliquam fecisti, mancipes in istis rebus esse versatos, mancipes frumentum improbasse, mancipes pretio cum civitatibus decidisse, et eosdem abs te illarum civitatum nomine pecunias abstulisse, deinde ipsos sibi frumentum coemisse, nihil haec ad te pertinere? Mala mehercule ac misera defensio praetorem hoc dicere: ‘Ego frumentum neque attigi neque aspexi, mancipibus potestatem probandi improbandique permisi; mancipes a civitatibus pecunias extorserunt, ego autem, quam pecuniam populis dare debui, mancipibus dedi!’ {{pn|176}}Mala est haec quidem, ut dixi, ac potius perdita maximorum peccatorum, huius autem iniquitatis et inertiae confessio, non defensio criminis; sed tamen hac ipsa tibi, si uti cupias, non licet; vetat te Volcatius, tuae tuorumque deliciae, mentionem mancipis facere; Timarchides autem, columen familiae vestrae, premit fauces defensionis tuae, cui simul et Volcatio pecunia a civitate numerata est; iam vero scriba tuus anulo aureo suo, quem ex his rebus invenit, ista te ratione uti non sinet. Quid igitur est reliquum nisi uti fateare te Romam frumentum emptum Siculorum pecunia misisse publicam pecuniam domum tuam convertisse?

O consuetudo peccandi, quantam habes iucunditatem improbis et audacibus, cum poena afuit et licentia consecuta est! {{pn|177}}Iste in hoc genere peculatus non nunc primum invenitur, sed nunc demum tenetur. Vidimus huic ab aerario pecuniam numerari quaestori ad sumptum exercitus consularis, vidimus paucis post mensibus et exercitum et consulem spoliatum; illa omnis pecunia latuit in illa caligine ac tenebris quae totam rem publicam tum occuparant. Iterum gessit hereditariam quaesturam, cum a Dolabella magnam pecuniam avertit, sed eius rationem cum damnatione Dolabellae permiscuit. Commissa est pecunia tanta praetori; non reperietis hominem timide nec leviter haec improbissima lucra ligurrientem; devorare omnem pecuniam publicam non dubitavit. Ita serpit illud insitum in natura malum consuetudine peccandi libera, finem ut audaciae statuere ipse non possit. {{pn|178}}Tenetur igitur aliquando, et in rebus cum maximis tum manifestis tenetur; atque in eam fraudem mihi videtur divinitus incidisse, non solum ut eas poenas quas proxime meruisset solveret, sed ut illa etiam scelera eius in Carbonem et in Dolabellam vindicarentur.

==LXXVII.==
Etenim nova quoque alia res, iudices, exstitit in hoc crimine, quae tollat omnem dubitationem superioris illius decumani criminis. Nam ut illud missum faciam, permultos aratores in alteras decumas et in haec dccc milia modium, quod emptum populo Romano darent, non habuisse, et a tuo procuratore, hoc est ab Apronio, emisse, ex quo intellegi potest nihil te aratoribus reliqui fecisse; ut hoc praeteream, quod multorum est testimoniis expositum, potest illo quicquam esse certius, in tua potestate atque in tuis horreis omne frumentum Siciliae per triennium atque omnis fructus agri decumani fuisse? {{pn|179}}Cum enim a civitatibus pro frumento pecuniam exigebas, unde erat frumentum quod Romam mitteres, si tu id non omne clausum et compressum possidebas? Ita in eo frumento primus tibi ille quaestus erat ipsum frumentum, quod erat ereptum ab aratoribus, alter, quod frumentum improbissime per triennium partum non semel sed bis, neque uno sed duobus pretiis unum et idem frumentum vendidisti, semel civitatibus HS xv in medimnum, iterum populo Romano, a quo HS xxi in medimna pro eodem illo frumento abstulisti.

{{pn|180}}At enim frumentum Centuripinorum et Agrigentinorum et non nullorum fortasse praeterea probasti et his populis pecuniam dissolvisti. Sint sane aliquae civitates in eo numero, quarum frumentum improbare nolueris; quid tandem? his civitatibus omnisne pecunia quae pro frumento debita est dissoluta est? Vnum mihi reperi non populum, sed aratorem: vide, quaere, circumspice, si quis forte est ex ea provincia, in qua tu triennium praefuisti, qui te nolit perisse: unum, inquam, da mihi ex illis aratoribus qui tibi ad statuam pecuniam contulerunt, qui sibi dicat omne esse pro frumento quod oportuerit solutum. Confirmo, iudices, neminem esse dicturum.

==LXXVIII.==
{{pn|181}}Ex omni pecunia quam aratoribus solvere debuisti certis nominibus deductiones fieri solebant, primum pro spectatione et collybo, deinde pro nescio quo cerario. Haec omnia, iudices, non rerum certarum, sed furtorum improbissimorum sunt vocabula. Nam collybus esse qui potest, cum utuntur omnes uno genere nummorum? Cerarium vero — quid? quo modo hoc nomen ad rationes magistratus, quo modo ad pecuniam publicam adlatum est? Nam illud genus tertium deductionis erat eius modi, quasi non modo liceret sed etiam oporteret, nec solum oporteret sed plane necesse esset. Scribae nomine de tota pecunia binae quinquagesimae detrahebantur. Quis tibi hoc concessit, quae lex, quae senatus auctoritas, quae porro aequitas, ut tantam pecuniam scriba tuus auferret sive de aratorum bonis sive de populi Romani vectigalibus? {{pn|182}}Nam si potest ista pecunia sine aratorum iniuria detrahi, populus Romanus habeat, in tantis praesertim aerari angustiis; sin autem et populus Romanus voluit, et aequum est ita solvi aratoribus, tuus apparitor parva mercede populi conductus de aratorum bonis praedabitur? Et in hac causa scribarum ordinem in me concitabit Hortensius et eorum commoda a me labefactari atque oppugnari iura dicet? Quasi vero hoc scribis ullo exemplo sit aut ullo iure concessum. Quid ego vetera repetam aut quid eorum scribarum mentionem faciam quos constat sanctissimos homines atque innocentissimos fuisse? Non me fugit, iudices, vetera exempla pro fictis fabulis iam audiri atque haberi: in his temporibus versabor miseris ac perditis. Nuper, Hortensi, quaestor fuisti. Quid tui scribae fecerint, tu potes dicere: ego de meis hoc dico, cum in eadem ista Sicilia pro frumento pecuniam civitatibus solverem et mecum duos frugalissimos homines scribas haberem, L. Mamilium et L. Sergium, non modo istas duas quinquagesimas, sed omnino nummum nullum cuiquam esse deductum. 

==LXXIX.==
Dicerem hoc mihi totum esse attribuendum, iudices, si illi umquam hoc a me postulassent, si umquam omnino cogitassent. {{pn|183}}Quam ob rem enim scriba deducat, ac non potius mulio qui advexerit, tabellarius cuius adventu certiores facti petiverunt, praeco qui adire iussit, viator aut Venerius qui fiscum sustulit? Quae pars operae aut opportunitatis in scriba est cur ei non modo merces tanta detur, sed cur cum eo tantae pecuniae partitio fiat? ‘Ordo est honestus.’ Quis negat, aut quid ea res ad hanc rem pertinet? Est vero honestus, quod eorum hominum fidei tabulae publicae periculaque magistratuum committuntur. Itaque ex his scribis qui digni sunt illo ordine, patribus familias, viris bonis atque honestis, percontamini quid sibi istae quinquagesimae velint: iam omnibus intellegetis novam rem totam atque indignam videri. {{pn|184}}Ad eos me scribas revoca, si placet, noli hos colligere, qui nummulis corrogatis de nepotum donis ac de scaenicorum corollariis, cum decuriam emerunt, ex primo ordine explosorum in secundum ordinem civitatis se venisse dicunt. Eos scribas tecum disceptatores huius criminis habebo qui istos scribas esse moleste ferunt. Tametsi cum in eo ordine videamus esse multos non idoneos, qui ordo industriae propositus est et dignitati, mirabimur turpis aliquos ibi esse quo cuivis pretio licet pervenire? 

==LXXX.==
Tu ex pecunia publica HS terdeciens scribam tuum permissu tuo cum abstulisse fateare, reliquam tibi ullam defensionem putas esse? hoc quemquam ferre posse, hoc quemquam denique nunc tuorum advocatorum animo aequo audire arbitrare, qua in civitate C. Catoni, consulari homini, clarissimo viro, HS viii lis aestimata sit, in eadem civitate apparitori tuo esse concessum ut HS terdeciens uno nomine auferret?

{{pn|185}}Hinc ille est anulus aureus quo tu istum in contione donasti; quae tua donatio singulari impudentia nova Siculis omnibus, mihi vero etiam incredibilis videbatur. Saepe enim nostri imperatores superatis hostibus, optime re publica gesta, scribas suos anulis aureis in contione donarunt: tu vero quibus rebus gestis, quo hoste superato contionem donandi causa advocare ausus es? Neque enim solum scribam tuum anulo, sed etiam virum fortissimum ac tui dissimillimum, Q. Rubrium, excellentem virtute auctoritate copiis, corona et phaleris et torque donasti, M. Cossutium, sanctissimum virum atque honestissimum, M. Castricium, summo splendore ingenio gratia praeditum. {{pn|186}}Quid haec sibi horum trium civium Romanorum dona voluerunt? Siculos praeterea potentissimos nobilissimosque donasti, qui non, quem ad modum sperasti, tardiores fuerunt, sed ornatiores tuo iudicio ad testimonia dicenda venerunt. Quibus ex hostium spoliis, de qua victoria, qua ex praeda aut manubiis haec abs te donatio constituta est? an quod te praetore paucorum adventu myoparonum classis pulcherrima, Siciliae praesidium propugnaculumque provinciae, piratarum manibus incensa est? an quod ager Syracusanus praedonum incendiis te praetore vastatus est? an quod forum Syracusanum nauarchorum sanguine redundavit? an quod in portu Syracusano piraticus myoparo navigavit? Nihil possum reperire quam ob rem te in istam amentiam incidisse arbitrer, nisi forte id egisti ut hominibus ne oblivisci quidem rerum tuarum [male gestarum] liceret.

{{pn|187}}Anulo est aureo scriba donatus, et ad eam donationem contio est advocata. Quod erat os tuum, cum videbas in contione eos homines quorum ex bonis istum anulo aureo donabas, qui ipsi anulos aureos posuerant liberisque suis detraxerant, ut esset unde scriba tuus hoc tuum munus ac beneficium tueretur? quae porro praefatio tuae donationis fuit? Illa scilicet vetus atque imperatoria: {{sc|qvandoqve tv qvidem in proelio, in bello, in re militari?}} cuius ne mentio quidem te praetore ulla facta est; an illa: {{sc|qvandoqve tv nvlla vmqvam mihi in cvpiditate ac tvrpitvdine defvisti omnibvsqve in isdem flagitiis mecvm et in legatione et in praetvra et hic in Sicilia versatvs es, ob eas res te, qvoniam re locvpletavi, hoc anvlo avreo dono?}} Vera haec fuisset oratio; neque enim iste anulus aureus abs te datus istum virum fortem, sed hominem locupletem esse declarat. Ita eundem anulum ab alio datum testem virtutis duceremus, abs te donatum comitem pecuniae iudicamus.

==LXXXI.==
{{pn|188}}Dictum, iudices, est de decumano frumento, dictum de empto, extremum reliquum est de aestimato; quod cum magnitudine pecuniae tum iniuriae genere quemvis debet commovere, tum vero eo magis quod ad hoc crimen non ingeniosa aliqua defensio sed improbissima confessio comparatur. Nam cum ex senatus consulto et ex legibus frumentum in cellam ei sumere liceret idque frumentum senatus ita aestimasset, quaternis HS tritici modium, binis hordei, iste numero ad summam tritici adiecto tritici modios singulos cum aratoribus denariis ternis aestimavit. Non est in hoc crimen, Hortensi, ne forte ad hoc meditere, multos saepe viros bonos et fortis et innocentis cum aratoribus et cum civitatibus frumentum, in cellam quod sumi oporteret, aestimasse et pecuniam pro frumento abstulisse. Scio quid soleat fieri, scio quid liceat; nihil quod antea fuerit in consuetudine bonorum nunc in istius facto reprehenditur; {{pn|189}}hoc reprehendo, quod, cum in Sicilia HS binis tritici modius esset, ut istius epistula ad te missa declarat, summum HS ternis, id quod et testimoniis omnium et tabulis aratorum planum factum antea est, tum iste pro tritici modiis singulis ternos ab aratoribus denarios exegit.

==LXXXII.==
Hoc crimen est, ut intellegas non ex aestimatione neque ex ternis denariis pendere crimen, sed ex coniunctione annonae atque aestimationis.

Etenim haec aestimatio nata est initio, iudices, non ex praetorum aut consulum, sed ex civitatum et aratorum commodo. Nemo enim fuit initio tam impudens qui, cum frumentum deberetur, pecuniam posceret. Certe hoc ab aratore primum est profectum, aut ab ea civitate cui imperabatur; cum aut frumentum vendidisset aut servare vellet aut in eum locum quo imperabatur portare nollet, petivit in benefici loco et gratiae ut sibi pro frumento quanti frumentum esset dare liceret. Ex huiusce modi principio atque ex liberalitate et accommodatione magistratuum consuetudo aestimationis introducta est. {{pn|190}}Secuti sunt avariores magistratus, qui tamen in avaritia sua non solum viam quaestus invenerunt, verum etiam exitum ac rationem defensionis. Instituerunt semper in ultima ac difficillima ad portandum loca frumentum imperare, ut vecturae difficultate ad quam vellent aestimationem pervenirent. In hoc genere facilior est existimatio quam reprehensio, ideo quod eum qui hoc facit avarum possumus existimare, crimen in eo constituere non tam facile possumus, quod videtur concedendum magistratibus nostris esse ut iis quo loco velint frumentum accipere liceat. Itaque hoc est quod multi fortasse fecerunt, sed ita multi ut ii quos innocentissimos meminimus aut audivimus non fecerint.

==LXXXIII.==
{{pn|191}}Quaero nunc abs te, Hortensi, cum utrisne tandem istius factum collaturus es? Cum iis, credo, qui benignitate adducti per beneficium et gratiam civitatibus concesserunt ut nummos pro frumento darent. Ita credo petisse ab isto aratores ut, cum HS ternis tritici modium vendere non possent, pro singulis modiis ternos denarios dare liceret. An quoniam hoc non audes dicere, illuc confugies, vecturae difficultate adductus ternos denarios dare maluisse? Cuius vecturae? quo ex loco in quem locum ne portarent? Philomelio Ephesum? Video quid inter annonam interesse soleat, video quot dierum via sit, video Philomeliensibus expedire, quanti Ephesi sit frumentum, dare potius in Phrygia quam Ephesum portare aut ad emendum frumentum Ephesum pecuniam et legatos mittere. {{pn|192}}In Sicilia vero quid eius modi est? Henna mediterranea est maxime. Coge ut ad aquam tibi, id quod summi iuris est, frumentum Hennenses admetiantur vel Phintiam vel Halaesam vel Catinam, loca inter se maxime diversa: eodem die quo iusseris deportabunt. Tametsi ne vectura quidem est opus. Nam totus quaestus hic, iudices, aestimationis ex annonae natus est varietate. Hoc enim magistratus in provincia adsequi potest, ut ibi accipiat ubi est carissimum. Ideo valet ista ratio aestimationis in Asia, valet in Hispania, valet in iis provinciis in quibus unum pretium frumento esse non solet: in Sicilia vero quid cuiusquam intererat quo loco daret? neque enim portandum erat, et, quo quisque vehere iussus esset, ibi tantidem frumentum emeret quanti domi vendidisset. {{pn|193}}Quam ob rem, si vis, Hortensi, docere aliquid ab isto simile in aestimatione atque a ceteris esse factum, doceas oportebit aliquo in loco Siciliae praetore Verre ternis denariis tritici modium fuisse.

==LXXXIV.==
Vide quam tibi defensionem patefecerim, quam iniquam in socios, quam remotam ab utilitate rei publicae, quam seiunctam a voluntate ac sententia legis. Tu, cum tibi ego frumentum in meis agris atque in mea civitate, denique cum in iis locis in quibus es, versaris, rem geris, provinciam administras, paratus sim dare, angulum mihi aliquem eligas provinciae reconditum ac derelictum? iubeas ibi me metiri quo portare non expediat, ubi emere non possim? {{pn|194}}Improbum facinus, iudices, non ferendum, nemini lege concessum, sed fortasse adhuc in nullo etiam vindicatum! Tamen ego hoc, quod ferri nego posse, Verri, iudices, concedo et largior. Si ullo in loco eius provinciae frumentum tanti fuit quanti iste aestimavit, hoc crimen in istum reum valere oportere non arbitror. Verum enim vero, cum esset HS binis aut etiam ternis quibusvis in locis provinciae, duodenos sestertios exegisti. Si mihi tecum neque de annona neque de aestimatione tua potest esse controversia, quid sedes, quid exspectas, quid defendis? utrum tibi pecuniae coactae conciliatae videntur adversus leges, adversus rem publicam cum maxima sociorum iniuria, an vero id recte, ordine, e re publica, sine cuiusquam iniuria factum esse defendis?

{{pn|195}}Cum tibi senatus ex aerario pecuniam prompsisset et singulos tibi denarios adnumerasset quos tu pro singulis modiis aratoribus solveres, quid facere debuisti? Si quod L. Piso ille Frugi, qui legem de pecuniis repetundis primus tulit, cum emisses quanti esset, quod superaret pecuniae rettulisses; si ut ambitiosi homines aut benigni, cum pluris senatus aestimasset quam quanti esset annona, ex senatus aestimatione, non ex annonae ratione solvisses; sin, ut plerique faciunt, in quo erat aliqui quaestus, sed is honestus atque concessus, frumentum, quoniam vilius erat, ne emisses, sumpsisses id nummorum quod tibi senatus cellae nomine concesserat.

==LXXXV.==
Hoc vero quid est? quam habet rationem non quaero aequitatis, sed ipsius improbitatis atque impudentiae? Neque enim est fere quicquam quod homines palam facere audeant in magistratu quamvis improbe, quin eius facti si non bonam, at aliquam rationem adferre soleant. {{pn|196}}Hoc quid est? Venit praetor; ‘frumentum’, inquit, ‘me abs te emere oportet.’ — ‘Optime.’ — ‘Denario modium.’ — ‘Benigne ac liberaliter; nam ego ternis HS non possum vendere.’ — ‘Mihi frumentum non opus est, nummos volo.’ — ‘Nam sperabam, inquit arator, me ad denarios perventurum; sed, si ita necesse est, quanti frumentum sit considera.’ — ‘Video esse binis HS.’ — ‘Quid ergo a me tibi nummorum dari potest, cum senatus tibi quaternos HS dederit?’ Quid poscit? Attendite et, vos quaeso, simul, iudices, aequitatem praetoris attendite. {{pn|197}}‘Quaternos HS, quos mihi senatus decrevit et ex aerario dedit, ego habebo et in cistam transferam de fisco.’ Quid postea? quid? ‘Pro singulis modiis, quos tibi impero, tu mihi octonos HS dato.’ — ‘Qua ratione?’ — ‘Quid quaeris rationem? non tantam rationem res habet quantam utilitatem atque praedam.’ — ‘Dic, dic’, inquit ille, ‘planius. Senatus te voluit mihi nummos, me tibi frumentum dare: tu eos nummos quos mihi senatus dare voluit ipse habebis; a me, cui singulos denarios a te dari oportuit, binos auferes et huic praedae ac direptioni cellae nomen impones?’ {{pn|198}}Haec deerat iniuria et haec calamitas aratoribus te praetore qua reliquis fortunis omnibus everterentur. Nam quid esse reliqui poterat ei qui per hanc iniuriam non modo fructum omnem amitteret, sed etiam omne instrumentum vendere cogeretur? Quonam se verteret? ex quo fructu nummos quos tibi daret inveniret? Decumarum nomine tantum erat ablatum quantum voluntas tulerat Aproni: pro alteris decumis emptoque frumento aut nihil datum aut tantum datum quantum reliqui scribae fecerant, aut ultro etiam, id quod didicistis, ablatum.

==LXXXVI.==
Cogantur etiam nummi ab aratore? quo modo, quo iure, quo exemplo? Nam cum fructus diripiebantur aratorum atque omni lacerabantur iniuria, videbatur id perdere arator quod aratro ipse quaesisset, in quo elaborasset, quod agri segetesque extulissent; quibus iniuriis gravissimis tamen illud erat miserum solacium, {{pn|199}}quod id perdere videbatur quod alio praetore eodem ex agro reparare posset. Nummos vero ut det arator quos non exarat, quos non aratro ac manu quaerit, boves et aratrum ipsum atque omne instrumentum vendat necesse est. Non enim debetis hoc cogitare: habet idem in nummis, habet in urbanis praediis. Nam cum aratori aliquid imponitur, non hominis si quae sunt praeterea facultates, sed arationis ipsius vis ac ratio consideranda est, quid ea sustinere, quid pati, quid efficere possit ac debeat; quamquam illi quoque homines sunt ab isto omni ratione exinaniti ac perditi, tamen hoc vobis est statuendum, quid aratorem ipsum arationis nomine muneris in rem publicam fungi ac sustinere velitis. Imponitis decumas, patiuntur; alteras, temporibus vestris serviendum putant; dent emptum praeterea; dabunt, si voletis. {{pn|200}}Haec quam sint gravia, et quid his rebus detractis possit ad dominos puri ac reliqui pervenire, credo vos ex vestris impensis, ex vestris rebus rusticis coniectura adsequi posse. Addite nunc eodem istius edicta, instituta, iniurias; addite Aproni Veneriorumque servorum in agro decumano regna ac rapinas. Quamquam haec omitto: de cella loquor. Placet vobis in cellam magistratibus vestris frumentum Siculos gratis dare? Quid hoc indignius, quid iniquius? Atque hoc scitote aratoribus Verre praetore optandum ac petendum fuisse.

==LXXXVII.==
Sositheus est Entellinus, homo cum primis prudens et domi nobilis, cuius verba audietis, qui ad hoc iudicium legatus publice cum Artemone et Menisco, primariis viris, missus est. Is cum in senatu Entellino multa mecum de istius iniuriis ageret, hoc dixit: si hoc de cella atque hac aestimatione concederetur, velle Siculos senatui polliceri frumentum in cellam gratis, ne posthac tantas pecunias magistratibus nostris decerneremus. {{pn|201}}Perspicere vos certo scio Siculis quanto opere hoc expediat non ad aequitatem condicionis, sed ad minima malorum eligenda. Nam qui mille modium Verri suae partis in cellam gratis dedisset, duo milia nummum aut summum tria dedisset, idem nunc pro eodem numero frumenti HS viii dare coactus est. Hoc arator adsequi per triennium certe fructu suo non potuit: vendiderit instrumentum necesse est. Quodsi hoc munus et hoc vectigal aratio tolerare, hoc est Sicilia ferre ac pati potest, populo Romano ferat potius quam nostris magistratibus. Magna est enim pecunia, magnum praeclarumque vectigal, si modo id salva provincia, si sine iniuria sociorum percipere possumus. Nihil detraho magistratibus; tantundem detur in cellam quantum semper datum est; quod praeterea Verres imperat, id, si facere non possunt, recusent; si possunt, populi Romani potius hoc sit vectigal quam praeda praetoris. {{pn|202}}Deinde cur in uno genere solo frumenti ista aestimatio constituatur, si est aequa et ferenda? Debet populo Romano Sicilia decumas; det pro singulis modiis tritici ternos denarios, sibi habeat frumentum. Data tibi est pecunia, Verres, una qua frumentum tibi emeres in cellam, altera qua frumentum emeres a civitatibus quod Romam mitteres. Tibi datam pecuniam domi retines, et praeterea pecuniam permagnam tuo nomine aufers; fac idem in eo frumento quod ad populum Romanum pertinet; exige eadem aestimatione pecuniam a civitatibus, et refer quam accepisti: iam refertius erit aerarium populi Romani quam umquam fuit. {{pn|203}}At enim istam rem in publico frumento Sicilia non ferret, hanc rem in meo frumento tulit. Proinde quasi aut aequior sit ista aestimatio in tuo quam in populi Romani commodo, aut ea res quam ego dico et ea quam tu fecisti inter se genere iniuriae, non magnitudine pecuniae differat.

==LXXXVIII.==
Verum istam ipsam cellam ferre nullo modo possunt: ut omnia remittantur, ut omnibus iniuriis et calamitatibus quas te praetore tulerunt in posterum liberentur, istam se cellam atque istam aestimationem negant ullo modo ferre posse. {{pn|204}}Multa Sosippus Agrigentinus apud Cn. Pompeium consulem nuper, homo disertissimus et omni doctrina et virtute ornatissimus, pro tota Sicilia de aratorum miseriis graviter et copiose dixisse ac deplorasse dicitur; ex quibus hoc iis qui aderant — nam magno conventu acta res est — indignissimum videbatur, qua in re senatus optime ac benignissime cum aratoribus egisset, large liberaliterque aestimasset, in ea re praedari praetorem, bonis everti aratores, et id non modo fieri sed ita fieri quasi liceat concessumque sit.

{{pn|205}}Quid ad haec Hortensius? falsum esse crimen? Hoc numquam dicet. Non magnam hac ratione pecuniam captam? Ne id quidem dicet. Non iniuriam factam Siculis atque aratoribus? Qui poterit dicere? Quid igitur dicet? Fecisse alios. Quid est hoc? utrum crimini defensio an comitatus exsilio quaeritur? Tu in hac re publica atque in hac hominum libidine et, ut adhuc habuit se status iudiciorum, etiam licentia, non ex iure, non ex aequitate, non ex lege, non ex eo quod oportuerit, non ex eo quod licuerit, sed ex eo quod aliqui fecerit, id quod reprehenditur recte factum esse defendes? {{pn|206}}Fecerunt alii quidem aliquam multa; cur in hoc uno crimine isto genere defensionis uteris? Sunt quaedam omnino in te singularia, quae in nullum hominem alium dici neque convenire possint, quaedam tibi cum multis communia. Ergo, ut omittam tuos peculatus, ut ob ius dicendum pecunias acceptas, ut eius modi cetera quae forsitan alii quoque etiam fecerint, illud in quo te gravissime accusavi, quod ob iudicandam rem pecuniam accepisses, eadem ista ratione defendes, fecisse alios? Vt ego adsentiar orationi, defensionem tamen non probabo. Potius enim te damnato ceteris angustior locus improbitatis defendendae relinquetur, quam te absoluto alii quod audacissime fecerunt recte fecisse existimentur.

==LXXXIX.==
{{pn|207}}Lugent omnes provinciae, queruntur omnes liberi populi, regna denique etiam omnia de nostris cupiditatibus et iniuriis expostulant; locus intra Oceanum iam nullus est neque tam longinquus neque tam reconditus quo non per haec tempora nostrorum hominum libido iniquitasque pervaserit; sustinere iam populus Romanus omnium nationum non vim, non arma, non bellum, sed luctum, lacrimas, querimonias non potest. In eius modi re ac moribus, si is qui erit adductus in iudicium, cum manifestis in flagitiis tenebitur, alios eadem fecisse dicet, illi exempla non deerunt: rei publicae salus deerit, si improborum exemplis improbi iudicio ac periculo liberabuntur. {{pn|208}}Placent vobis hominum mores? placet ita geri magistratus ut geruntur? placet socios sic tractari, quod restat, ut per haec tempora tractatos videtis? Cur haec a me opera consumitur? quid sedetis? cur non in media oratione mea consurgitis atque disceditis? Vultis autem istorum audacias ac libidines aliqua ex parte resecare? Desinite dubitare utrum sit utilius propter multos improbos uni parcere, an unius improbi supplicio multorum improbitatem coercere.

==XC.==
{{pn|209}}Tametsi quae ista sunt exempla multorum? Nam cum in causa tanta, cum in crimine maximo dici a defensore coeptum est factitatum esse aliquid, exspectant ii qui audiunt exempla ex vetere memoria, ex monumentis ac litteris, plena dignitatis, plena antiquitatis; haec enim plurimum solent et auctoritatis habere ad probandum et iucunditatis ad audiendum. Africanos mihi et Catones et Laelios commemorabis et eos fecisse idem dices? Quamvis res mihi non placeat, tamen contra hominum auctoritatem pugnare non potero. An, cum eos non poteris, proferes hos recentis, Q. Catulum patrem, C. Marium, Q. Scaevolam, M. Scaurum, Q. Metellum? qui omnes provincias habuerunt et frumentum cellae nomine imperaverunt. Magna est hominum auctoritas, et tanta ut etiam delicti suspicionem tegere possit. {{pn|210}}Non habes ne ex his quidem hominibus qui nuper fuerunt ullum auctorem istius aestimationis. Quo me igitur aut ad quae exempla revocas? Ab illis hominibus, qui tum versati sunt in re publica cum et optimi mores erant et hominum existimatio gravis habebatur et iudicia severa fiebant, ad hanc hominum libidinem ac licentiam me abducis, et, in quos aliquid exempli populus Romanus statui putat oportere, ab iis tu defensionis exempla quaeris? Non fugio ne hos quidem mores, dum modo ex his ea quae probat populus Romanus exempla, non ea quae condemnat sequamur. Non circumspiciam, non quaeram foris: habeo iudices tecum principes civitatis, P. Servilium et Q. Catulum, qui tanta auctoritate sunt, tantis rebus gestis, ut in illo antiquissimorum clarissimorumque hominum, de quibus antea dixi, numero reponantur. {{pn|211}}Exempla quaerimus, et ea non antiqua. Modo uterque horum exercitum habuit. Quaere, Hortensi, quoniam te recentia exempla delectant, quid fecerint. Itane vero? Q. Catulus frumento est usus, pecuniam non coegit; P. Servilius quinquennium exercitui cum praeesset et ista ratione innumerabilem pecuniam facere cum posset, non statuit sibi quicquam licere quod non patrem suum, non avum Q. Metellum, clarissimum hominem, facere vidisset: C. Verres reperietur qui, quicquid expediat, id licere dicat? quod nemo nisi improbus fecerit, id aliorum exemplo se fecisse defendat?

==XCI.==
At in Sicilia factitatum est. Quae est ista condicio Siciliae? cur quae optimo iure propter vetustatem, fidelitatem, propinquitatem esse debet, huic praecipua lex iniuriae definitur? {{pn|212}}Sed in ista ipsa Sicilia non quaeram exemplum foris: hoc ipso ex consilio utar exemplis. C. Marcelle, te appello. Siciliae provinciae, cum esses pro consule, praefuisti: num quae in tuo imperio pecuniae cellae nomine coactae sunt? Neque ego hoc in tua laude pono: alia sunt tua facta atque consilia summa laude digna, quibus illam tu provinciam adflictam et perditam erexisti atque recreasti; nam hoc de cella ne Lepidus quidem fecerat, cui tu successisti. Quae sunt tibi igitur exempla in Sicilia cellae, si hoc crimen non modo Marcelli facto, sed ne Lepidi quidem potes defendere? {{pn|213}}An me ad M. Antoni aestimationem frumenti exactionemque pecuniae revocaturus es? ‘Ita,’ inquit, ‘ad Antoni’; hoc enim mihi significasse et adnuisse visus est. Ex omnibus igitur populi Romani praetoribus, consulibus, imperatoribus M. Antonium delegisti, et eius unum improbissimum factum, quod imitarere! Et hic utrum mihi difficile est dicere an his existimare ita se in isto infinito imperio M. Antonium gessisse ut multo isti perniciosius sit dicere se in re improbissima voluisse Antonium imitari quam si posset defendere nihil in vita se M. Antoni simile fecisse? Homines in iudiciis ad crimen defendendum non quid fecerit quispiam proferre solent, sed quid probarit. Antonium, cum multa contra sociorum salutem, multa contra utilitatem provinciarum et faceret et cogitaret, in mediis eius iniuriis et cupiditatibus mors oppressit. Tu mihi, quasi eius omnia facta atque consilia senatus, populus, iudices comprobarint, ita M. Antoni exemplo istius audaciam defendis?

==XCII.==
{{pn|214}}At idem fecit Sacerdos. Hominem innocentem et summa prudentia praeditum nominas; sed tum idem fecisse erit existimandus si eodem consilio fecerit. Nam genus aestimationis ipsum a me numquam est reprehensum, sed eius aequitas aratorum commodo et voluntate perpenditur. Non potest reprehendi ulla aestimatio quae aratori non modo incommoda non est sed etiam grata est. Sacerdos ut in provinciam venit, frumentum in cellam imperavit. Cum esset ante novum tritici modius denariis v, petiverunt ab eo civitates ut aestimaret. Remissior aliquanto eius fuit aestimatio quam annona; nam aestimavit denariis iii. Vides eandem aestimationem propter temporis dissimilitudinem in illo laudis causam habere, in te criminis, in illo benefici, in te iniuriae. {{pn|215}}Eodem tempore praetor Antonius iii denariis aestimavit post messem, summa in vilitate, cum aratores frumentum dare gratis mallent, et aiebat se tantidem aestimasse quanti Sacerdotem, neque mentiebatur; sed eadem ista aestimatione alter sublevarat aratores, alter everterat. Quod nisi omnis frumenti ratio ex temporibus esset et annona, non ex numero neque ex summa consideranda, numquam tam grati hi sesquimodii, Q. Hortensi, fuissent, quos tu cum ad mensurae tam exiguam rationem populo Romano in capita descripsisses, gratissimum omnibus fecisti; caritas enim annonae faciebat ut istuc, quod re parvum videtur, tempore magnum videretur. Idem istuc si in vilitate populo Romano largiri voluisses, derisum tuum beneficium esset atque contemptum.

==XCIII.==
{{pn|216}}Noli igitur dicere istum idem fecisse quod Sacerdotem, quoniam non eodem tempore neque simili fecit annona: dicito potius, quoniam habes auctorem idoneum, quod Antonius uno adventu et vix menstruis cibariis fecerit, id istum per triennium fecisse, et istius innocentiam M. Antoni facto atque auctoritate defendito. Nam de Sex. quidem Peducaeo, fortissimo atque innocentissimo viro, quid dicetis? de quo quis umquam arator questus est? aut quis non ad hoc tempus innocentissimam omnium diligentissimamque praeturam illius hominis existimat? Biennium provinciam obtinuit. Cum alter annus in vilitate, alter in summa caritate fuerit, num aut in vilitate nummum arator quisquam dedit aut in caritate de aestimatione frumenti questus est? At uberiora cibaria facta sunt caritate. {{pn|217}}Credo; neque id est novum neque reprehendendum. Modo C. Sentium vidimus, hominem vetere illa ac singulari innocentia praeditum, propter caritatem frumenti quae fuerat in Macedonia permagnam ex cibariis pecuniam deportare. Quam ob rem non ego invideo commodis tuis, si quae ad te lege venerunt: iniuriam queror, improbitatem coarguo, avaritiam in crimen et in iudicium voco.

Quodsi suspiciones inicere velitis ad pluris homines et ad pluris provincias crimen hoc pertinere, non ego istam defensionem vestram pertimescam, sed me omnium provinciarum defensorem esse profitebor. Etenim hoc dico, et magna voce dico: ‘ubicumque hoc factum est, improbe factum est; quicumque hoc fecit, supplicio dignus est.’

==XCIV.==
{{pn|218}}Nam, per deos immortalis, videte, iudices, et prospicite animis quid futurum sit. Multi magnas pecunias ab invitis civitatibus atque ab invitis aratoribus ista ratione cellae nomine coegerunt — omnino ego neminem video praeter istum, sed do hoc vobis et concedo, esse multos —, in hoc homine rem adductam in iudicium videtis. Quid facere potestis? utrum, cum iudices sitis de pecunia capta conciliata, tantam pecuniam captam neglegere, an, cum lex sociorum causa rogata sit, sociorum querimonias non audire? {{pn|219}}Verum hoc quoque vobis remitto; neglegite praeterita, si vultis; sed ne reliquas spes turbetis atque omnis provincias evertatis, id providete, ne avaritiae, quae antehac occultis itineribus atque angustis uti solebat, auctoritate vestra viam patefaciatis inlustrem atque latam. Nam si hoc probatis et si licere pecunias isto nomine capi iudicatis, certe hoc, quod adhuc nemo nisi improbissimus fecit, posthac nemo nisi stultissimus non faciet. Improbi sunt qui pecunias contra leges cogunt, stulti qui quod licere iudicatum est praetermittunt. {{pn|220}}Deinde, iudices, videte, quam infinitam sitis hominibus licentiam pecuniarum eripiendarum daturi. Si, ternos denarios qui coegit erit absolutus, quaternos, quinos, denos denique aut vicenos coget alius. Quae erit reprehensio? in quo primum iniuriae gradu resistere incipiet severitas iudicis? quotus erit iste denarius qui non sit ferendus, et in quo primum aestimationis iniquitas atque improbitas reprehendatur? Non enim a vobis summa, sed genus aestimationis erit comprobatum, neque hoc potestis iudicare, ternis denariis aestimare licere, denis non licere. Vbi enim semel ab annonae ratione et ab aratorum voluntate res ad praetoris libidinem translata est, non est iam in lege neque in officio, sed in voluntate hominum atque avaritia positus modus aestimandi.

==XCV.==
Quapropter, si vos semel in iudicando finem aequitatis et legis transieritis, scitote vos nullum ceteris in aestimando finem improbitatis et avaritiae reliquisse.

{{pn|221}}Videte igitur quam multa simul a vobis postulentur. Absolvite eum qui se fateatur maximas pecunias cum summa sociorum iniuria cepisse. Non est satis: sunt alii quoque complures qui idem fecerint. Absolvite etiam illos, si qui sunt, ut uno iudicio quam plurimos improbos liberetis. Ne id quidem satis est: facite ut ceteris posthac idem liceat. Licebit: adhuc parum est. Permittite ut liceat quanti quisque velit tanti aestimare. Permissum est: stultissimus quisque posthac minimo aestimabit. Videtis iam profecto, iudices, hac aestimatione a vobis comprobata neque modum posthac avaritiae cuiusquam neque poenam improbitatis futuram. {{pn|222}}Quam ob rem quid agis, Hortensi? Consul es designatus, provinciam sortiturus es; de aestimatione frumenti cum dices, sic te audiemus quasi id quod ab isto recte factum esse defendes te facturum profiteare, et quasi quod isti licitum esse dices vehementer cupias tibi licere. Atqui, si id licebit, nihil est quod putetis quemquam posthac commissurum ut de pecuniis repetundis condemnari possit. Quantam enim quisque concupierit pecuniam, tantam licebit per cellae nomen aestimationis magnitudine consequatur.

==XCVI.==
{{pn|223}}At enim est quiddam quod, etiamsi palam in defendendo non dicet Hortensius, tamen ita dicet ut vos id suspicari et cogitare possitis, pertinere hoc ad commodum senatorium, pertinere ad utilitatem eorum qui iudicent, qui in provinciis cum potestate aut cum legatione se futuros aliquando arbitrentur. Praeclaros vero existimas iudices nos habere, quos alienis peccatis concessuros putes quo facilius ipsis peccare liceat. Ergo id volumus populum Romanum, id provincias, id socios nationesque exteras existimare, si senatores iudicent, hoc certe unum genus infinitae pecuniae per summam iniuriam cogendae nullo modo posse reprehendi? Quod si ita est, quid possumus contra illum praetorem dicere qui cotidie templum tenet, qui rem publicam sistere negat posse nisi ad equestrem ordinem iudicia referantur? {{pn|224}}Quodsi ille hoc unum agitare coeperit, esse aliquod genus cogendae pecuniae senatorium commune et iam prope concessum ordini, quo genere ab sociis maxima pecunia per summam iniuriam auferatur, neque id ullo modo senatoriis iudiciis reprehendi posse, idque, dum equester ordo iudicarit, numquam esse commissum, quis obsistet? quis erit tam cupidus vestri, tam fautor ordinis, qui de transferendis iudiciis possit recusare?

==XCVII.==
Atque utinam posset aliqua ratione hoc crimen quamvis falsa, modo humana atque usitata defendere: minore periculo vestro, minore periculo provinciarum omnium iudicaretis. Negaret hac aestimatione se usum, vos id credidissetis: homini credidisse, non factum comprobasse videremini. Nullo modo negare potest; urgetur a tota Sicilia; nemo est ex tanto numero aratorum a quo pecunia cellae nomine non sit exacta. {{pn|225}}Vellem etiam hoc posset dicere, nihil ad se istam rationem pertinere, per quaestores rem frumentariam esse administratam. Ne id quidem ei licet dicere, propterea quod ipsius litterae recitantur ad civitates de ternis denariis missae. Quae est igitur defensio? ‘Feci quod arguis; coegi pecunias maximas cellae nomine; sed hoc mihi licuit, vobis si prospicitis licebit.’ Periculosum provinciis genus iniuriae confirmari iudicio, perniciosum nostro ordini populum Romanum existimare non posse eos homines qui ipsi legibus teneantur leges in iudicando religiose defendere. Atque isto praetore, iudices, non solum aestimandi frumenti modus non fuit, sed ne imperandi quidem; neque enim id quod debebatur, sed quantum commodum fuit imperavit. Summam faciam vobis ex publicis litteris ac testimoniis civitatum frumenti in cellam imperati: reperietis quinquiens tanto, iudices, amplius istum quam quantum in cellam ei sumere licitum sit civitatibus imperasse. Quid ad hanc impudentiam addi potest, si et aestimavit tanti ut homines ferre non possent, et tanto plus quam erat ei concessum legibus imperavit?

{{pn|226}}Quapropter cognita tota re frumentaria, iudices, iam facillime perspicere potestis amissam esse populo Romano Siciliam, fructuosissimam atque opportunissimam provinciam, nisi eam vos istius damnatione recuperatis. Quid est enim Sicilia si agri cultionem sustuleris et si aratorum numerum ac nomen exstinxeris? Quid autem potest esse in calamitate residui quod non ad miseros aratores isto praetore per summam iniuriam ignominiamque pervenerit? quibus, cum decumas dare deberent, vix ipsis decumae relictae sunt; cum pecunia deberetur, soluta non est; cum optima aestimatione senatus frumentum eos in cellam dare voluisset, etiam instrumenta agrorum vendere coacti sunt.

==XCVIII.==
{{pn|227}}Dixi iam antea, iudices, ut has omnis iniurias tollatis, tamen ipsam rationem arandi spe magis et iucunditate quadam quam fructu atque emolumento teneri. Etenim ad incertum casum et eventum certus quotannis labor et certus sumptus impenditur. Annona porro pretium nisi in calamitate fructuum non habet; si autem ubertas in percipiendis fructibus fuit, consequitur vilitas in vendendis, ut aut male vendendum intellegas, si bene processit, aut male perceptos fructus, si recte licet vendere. Totae autem res rusticae eius modi sunt ut eas non ratio neque labor, sed res incertissimae, venti tempestatesque, moderentur. Hinc cum unae decumae lege et consuetudine detrahantur, alterae novis institutis propter annonae rationem imperentur, ematur praeterea frumentum quotannis publice, postremo etiam in cellam magistratibus et legatis imperetur, quid aut quantum praeterea est quod aut liberum possit habere ille arator ac dominus in potestate suorum fructuum aut in ipsis fructibus solutum? {{pn|228}}Quodsi haec ferunt omnia, si potius vobis ac rei publicae quam sibi et suis commodis opera sumptu labore deserviunt, etiamne haec nova debent edicta et imperia praetorum et Aproni dominationem et Veneriorum servorum furta rapinasque ferre? etiamne frumentum pro empto gratis dare? etiamne in cellam cum cupiant gratis dare ultro pecuniam grandem addere? etiamne haec tot detrimenta atque damna cum maximis iniuriis contumeliisque perferre? Itaque haec, iudices, quae pati nullo modo potuerunt non pertulerunt. Arationes omnis tota Sicilia desertas atque a dominis relictas esse cognoscitis; neque quicquam aliud agitur hoc iudicio nisi ut antiquissimi socii et fidelissimi, Siculi, coloni populi Romani atque aratores, vestra severitate et diligentia me duce atque auctore in agros atque in sedes suas revertantur.
{{Liber
|Ante = Liber II
|AnteNomen = ../Liber II
|Post = Liber IV
|PostNomen = ../Liber IV
}}

[[en:Against Verres/Second pleading/Book 3]]</text>
      <sha1>gpjyuhr2wg39pa344d8wq7rvilnrr4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Verrem/Actio II/Liber IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2553</id>
    <revision>
      <id>282815</id>
      <parentid>280888</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T08:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120557" sha1="jdfpg5y3tsv86635cxyf82kjibo6v3m" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= In Verrem
|OperaeWikiPagina= In Verrem
|Annus= 70 a.C.n.
|SubTitulus= Actio secunda - liber quartus&lt;br&gt;de signis
}}
{{Liber
|Ante = Liber III
|AnteNomen = ../Liber III
|Post = Liber V
|PostNomen = ../Liber V
}}

==1==
Venio nunc ad istius, quem ad modum ipse appellat, studium, ut amici eius, morbum et insaniam, ut Siculi, latrocinium; ego quo nomine appellem nescio; rem vobis proponam, vos eam suo non nominis pondere penditote. Genus ipsum prius cognoscite, iudices; deinde fortasse non magno opere quaeretis quo id nomine appellandum putetis. Nego in Sicilia tota, tam locupleti, tam vetere provincia, tot oppidis, tot familiis tam copiosis, ullum argenteum vas, ullum Corinthium aut Deliacum fuisse, ullam gemmam aut margaritam, quicquam ex auro aut ebore factum, signum ullum aeneum, marmoreum, eburneum, nego ullam picturam neque in tabula neque in textili quin conquisierit, inspexerit, quod placitum sit abstulerit.
 
==2==
Magnum videor dicere: attendite etiam quem ad modum dicam. Non enim verbi neque criminis augendi causa complector omnia: cum dico nihil istum eius modi rerum in tota provincia reliquisse, Latine me scitote, non accusatorie loqui. Etiam planius: nihil in aedibus cuiusquam, ne in &lt;hospitis&gt; quidem, nihil in locis communibus, ne in fanis quidem, nihil apud Siculum, nihil apud civem Romanum, denique nihil istum, quod ad oculos animumque acciderit, neque privati neque publici neque profani neque sacri tota in Sicilia reliquisse.
 
==3==
Vnde igitur potius incipiam quam ab ea civitate quae tibi una in amore atque in deliciis fuit, aut ex quo potius numero quam ex ipsis laudatoribus tuis? Facilius enim perspicietur qualis apud eos fueris qui te oderunt, qui accusant, qui persequuntur, cum apud tuos Mamertinos inveniare improbissima ratione esse praedatus. C. Heius est Mamertinus--omnes hoc mihi qui Messanam accesserunt facile concedunt--omnibus rebus illa in civitate ornatissimus. Huius domus est vel optima Messanae, notissima quidem certe et nostris hominibus apertissima maximeque hospitalis. Ea domus ante istius adventum ornata sic fuit ut urbi quoque esset ornamento; nam ipsa Messana, quae situ moenibus portuque ornata sit, ab his rebus quibus iste delectatur sane vacua atque nuda est. 
 
==4==
Erat apud Heium sacrarium magna cum dignitate in aedibus a maioribus traditum perantiquum, in quo signa pulcherrima quattuor summo artificio, summa nobilitate, quae non modo istum hominem ingeniosum et intellegentem, verum etiam quemvis nostrum, quos iste idiotas appellat, delectare possent, unum Cupidinis marmoreum Praxiteli; nimirum didici etiam, dum in istum inquiro, artificum nomina. Idem, opinor, artifex eiusdem modi Cupidinem fecit illum qui est Thespiis, propter quem Thespiae visuntur; nam alia visendi causa nulla est. Atque ille L. Mummius, cum Thespiadas, quae ad aedem Felicitatis sunt, ceteraque profana ex illo oppido signa tolleret, hunc marmoreum Cupidinem, quod erat consecratus, non attigit.
 
==5==
Verum ut ad illud sacrarium redeam, signum erat hoc quod dico Cupidinis e marmore, ex altera parte Hercules egregie factus ex aere. Is dicebatur esse Myronis, ut opinor, et certe. Item ante hos deos erant arulae, quae cuivis religionem sacrari significare possent. Erant aenea duo praeterea signa, non maxima verum eximia venustate, virginali habitu atque vestitu, quae manibus sublatis sacra quaedam more Atheniensium virginum reposita in capitibus sustinebant; Canephoroe ipsae vocabantur; sed earum artificem--quem? quemnam? recte admones--Polyclitum esse dicebant. Messanam ut quisque nostrum venerat, haec visere solebat; omnibus haec ad visendum patebant cotidie; domus erat non domino magis ornamento quam civitati.
 
==6==
C. Claudius, cuius aedilitatem magnificentissimam scimus fuisse, usus est hoc Cupidine tam diu dum forum dis immortalibus populoque Romano habuit ornatum, et, cum hospes esset Heiorum, Mamertini autem populi patronus, ut illis benignis usus est ad commodandum, sic ipse diligens fuit ad reportandum. Nuper homines nobilis eius modi, iudices,--sed quid dico 'nuper'? immo vero modo ac plane paulo ante vidimus, qui forum et basilicas non spoliis provinciarum sed ornamentis amicorum, commodis hospitum non furtis nocentium ornarent; qui tamen signa atque ornamenta sua cuique reddebant, non ablata ex urbibus sociorum atque amicorum quadridui causa, per simulationem aedilitatis, domum deinde atque ad suas villas auferebant.
 
==7==
Haec omnia quae dixi signa, iudices, ab Heio e sacrario Verres abstulit; nullum, inquam, horum reliquit neque aliud ullum tamen praeter unum pervetus ligneum, Bonam Fortunam, ut opinor; eam iste habere domi suae noluit. Pro deum hominumque fidem! quid hoc est? quae haec causa est, quae ista impudentia? Quae dico signa, antequam abs te sublata sunt, Messanam cum imperio nemo venit quin viserit. Tot praetores, tot consules in Sicilia cum in pace tum etiam in bello fuerunt, tot homines cuiusque modi--non loquor de integris, innocentibus, religiosis --tot cupidi, tot improbi, tot audaces, quorum nemo sibi tam vehemens, tam potens, tam nobilis visus est qui ex illo sacrario quicquam poscere aut tollere aut attingere auderet: Verres quod ubique erit pulcherrimum auferet? nihil habere cuiquam praeterea licebit? tot domus locupletissimas istius domus una capiet? Idcirco nemo superiorum attigit ut hic tolleret? ideo C. Claudius Pulcher rettulit ut C. Verres posset auferre? At non requirebat ille Cupido lenonis domum ac meretriciam disciplinam; facile illo sacrario patrio continebatur; Heio se a maioribus relictum esse sciebat in hereditate sacrorum, non quaerebat meretricis heredem.
 
==8==
Sed quid ego tam vehementer invehor? verbo uno repellar. 'Emi,' inquit. Di immortales, praeclaram defensionem! Mercatorem in provinciam cum imperio ac securibus misimus, omnia qui signa, tabulas pictas, omne argentum, aurum, ebur, gemmas coemeret, nihil cuiquam relinqueret! Haec enim mihi ad omnia defensio patefieri videtur, emisse. Primum, si id quod vis tibi ego concedam, ut emeris,--quoniam in toto hoc genere hac una defensione usurus es,-- quaero cuius modi tu iudicia Romae putaris esse, si tibi hoc quemquam concessurum putasti, te in praetura atque imperio tot res tam pretiosas, omnis denique res quae alicuius preti fuerint, tota ex provincia coemisse?
 
==9==
Videte maiorum diligentiam, qui nihildum etiam istius modi suspicabantur, verum tamen ea quae parvis in rebus accidere poterant providebant. Neminem qui cum potestate aut legatione in provinciam esset profectus tam amentem fore putaverunt ut emeret argentum, dabatur enim de publico; ut vestem, praebebatur enim legibus; mancipium putarunt, quo et omnes utimur et non praebetur a populo: sanxerunt ne quis emeret nisi in demortui locum. Si qui Romae esset demortuus? immo, si quis ibidem; non enim te instruere domum tuam voluerunt in provincia, sed illum usum provinciae supplere.
 
==10==
Quae fuit causa cur tam diligenter nos in provinciis ab emptionibus removerent? Haec, iudices, quod putabant ereptionem esse, non emptionem, cum venditori suo arbitratu vendere non liceret. In provinciis intellegebant, si is qui esset cum imperio ac potestate quod apud quemque esset emere vellet, idque ei liceret, fore uti quod quisque vellet, sive esset venale sive non esset, quanti vellet auferret. Dicet aliquis: 'Noli isto modo agere cum Verre, noli eius facta ad antiquae religionis rationem exquirere; concede ut impune emerit, modo ut bona ratione emerit, nihil pro potestate, nihil ab invito, nihil per iniuriam.' Sic agam: si, quod venale habuit Heius, id quanti aestimabat tanti vendidit, desino quaerere cur emeris.
 
==11==
Quid igitur nobis faciendum est? num argumentis utendum in re eius modi? Quaerendum, credo, est Heius iste num aes alienum habuerit, num auctionem fecerit; si fecit, num tanta difficultas eum rei nummariae tenuerit, tanta egestas, tanta vis presserit ut sacrarium suum spoliaret, ut deos patrios venderet. At hominem video auctionem fecisse nullam, vendidisse praeter fructus suos nihil umquam, non modo in aere alieno nullo, sed in suis nummis multis esse et semper fuisse; si haec contra ac dico essent omnia, tamen illum haec, quae tot annos in familia sacrarioque maiorum fuissent, venditurum non fuisse. 'Quid, si magnitudine pecuniae persuasum est?' Veri simile non est ut ille homo tam locuples, tam honestus, religioni suae monumentisque maiorum pecuniam anteponeret.
 
==12==
'Sunt ista; verum tamen abducuntur homines non numquam etiam ab institutis suis magnitudine pecuniae.' Videamus quanta ista pecunia fuerit quae potuerit Heium, hominem maxime locupletem, minime avarum, ab humanitate, a pietate, ab religione deducere. Ita iussisti, opinor, ipsum in tabulas referre: 'Haec omnia signa Praxiteli, Myronis, Polycliti HS sex milibus quingentis Verri vendita.' Sic rettulit. Recita. Ex tabvlis. Iuvat me haec praeclara nomina artificum, quae isti ad caelum ferunt, Verris aestimatione sic concidisse. Cupidinem Praxiteli HS mdc! Profecto hinc natum est, 'Malo emere quam rogare.'
 
==13==
Dicet aliquis: 'Quid? tu ista permagno aestimas?' Ego vero ad meam rationem usumque meum non aestimo; verum tamen a vobis ita arbitror spectari oportere, quanti haec eorum iudicio qui studiosi sunt harum rerum aestimentur, quanti venire soleant, quanti haec ipsa, si palam libereque venirent, venire possent, denique ipse Verres quanti aestimet. Numquam enim, si denariis cccc Cupidinem illum putasset, commisisset ut propter eum in sermonem hominum atque in tantam vituperationem veniret.
 
==14==
Quis vestrum igitur nescit quanti haec aestimentur? In auctione signum aeneum non maximum HS xl venire non vidimus? Quid? si velim nominare homines qui aut non minoris aut etiam pluris emerint, nonne possum? Etenim qui modus est in his rebus cupiditatis, idem est aestimationis; difficile est finem facere pretio nisi libidini feceris. Video igitur Heium neque voluntate neque difficultate aliqua temporis nec magnitudine pecuniae adductum esse ut haec signa venderet, teque ista simulatione emptionis vi, metu, imperio, fascibus ab homine eo quem, una cum ceteris sociis, non solum potestati tuae sed etiam fidei populus Romanus commiserat eripuisse atque abstulisse.
 
==15==
Quid mihi tam optandum, iudices, potest esse in hoc crimine quam ut haec eadem dicat ipse Heius? Nihil profecto; sed ne difficilia optemus. Heius est Mamertinus; Mamertina civitas istum publice communi consilio sola laudat; omnibus iste ceteris Siculis odio est, ab his solis amatur; eius autem legationis quae ad istum laudandum missa est princeps est Heius--etenim est primus civitatis: ne forte, dum publicis mandatis serviat, de privatis iniuriis reticeat.
 
==16==
Haec cum scirem et cogitarem, commisi tamen, iudices, Heio; produxi prima actione, neque id tamen ullo periculo feci. Quid enim poterat Heius respondere, si esset improbus, si sui dissimilis? esse illa signa domi suae, non esse apud Verrem? Qui poterat quicquam eius modi dicere? Vt homo turpissimus esset impudentissimeque mentiretur, hoc diceret, illa se habuisse venalia, eaque sese quanti voluerit vendidisse. Homo domi suae nobilissimus, qui vos de religione sua ac dignitate vere existimare maxime vellet, primo dixit se istum publice laudare, quod sibi ita mandatum esset; deinde neque se habuisse illa venalia neque ulla condicione, si utrum vellet liceret, adduci umquam potuisse ut venderet illa quae in sacrario fuissent a maioribus suis relicta et tradita.
 
==17==
Quid sedes, Verres? quid exspectas? quid te a Centuripina civitate, a Catinensi, ab Halaesina, a Tyndaritana, Hennensi, Agyrinensi ceterisque Siciliae civitatibus circumveniri atque opprimi dicis? Tua te altera patria, quem ad modum dicere solebas, Messana circumvenit,--tua, inquam, Messana, tuorum adiutrix scelerum, libidinum testis, praedarum ac furtorum receptrix. Adest enim vir amplissimus eius civitatis legatus huius iudici causa domo missus, princeps laudationis tuae, qui te publice laudat,--ita enim mandatum atque imperatum est; tametsi rogatus de cybaea tenetis memoria quid responderit: aedificatam publicis operis publice coactis, eique aedificandae publice Mamertinum senatorem praefuisse. Idem ad vos privatim, iudices, confugit; utitur hac lege qua iudicium est, communi arce sociorum. Tametsi lex est de pecuniis repetundis, ille se negat pecuniam repetere, quam ereptam non tanto opere desiderat: sacra se maiorum suorum repetere abs te dicit, deos penatis te patrios reposcit.
 
==18==
Ecqui pudor est, ecquae religio, Verres, ecqui metus? Habitasti apud Heium Messanae, res illum divinas apud eos deos in suo sacrario prope cotidiano facere vidisti; non movetur pecunia, denique quae ornamenti causa fuerunt non requirit; tibi habe Canephoros, deorum simulacra restitue. Quae quia dixit, quia tempore dato modeste apud vos socius amicusque populi Romani questus est, quia religioni suae non modo in dis patriis repetendis sed etiam in ipso testimonio ac iure iurando proximus fuit, hominem missum ab isto scitote esse Messanam de legatis unum,--illum ipsum qui navi istius aedificandae publice praefuit,--qui a senatu peteret ut Heius adficeretur ignominia.
 
==19==
Homo amentissime, quid putasti? impetraturum te? quanti is a civibus suis fieret, quanti auctoritas eius haberetur ignorabas? Verum fac te impetravisse, fac aliquid gravius in Heium statuisse Mamertinos: quantam putas auctoritatem laudationis eorum futuram, si in eum quem constet verum pro testimonio dixisse poenam constituerint? Tametsi quae est ista laudatio, cum laudator interrogatus laedat necesse est? Quid? isti laudatores tui nonne testes mei sunt? Heius est laudator: laesit gravissime. Producam ceteros: reticebunt quae poterunt libenter, dicent quae necesse erit ingratiis. Negent isti onerariam navem maximam aedificatam esse Messanae? Negent, si possunt. Negent ei navi faciundae senatorem Mamertinum publice praefuisse? Vtinam negent! Sunt etiam cetera; quae malo integra reservare, ut quam minimum dem illis temporis ad meditandum confirmandumque periurium.
 
==20==
Haec tibi laudatio procedat in numerum? hi te homines auctoritate sua sublevent? qui te neque debent adiuvare si possint, neque possunt si velint; quibus tu privatim iniurias plurimas contumeliasque imposuisti, quo in oppido multas familias totas in perpetuum infamis tuis stupris flagitiisque fecisti. At publice commodasti. Non sine magno quidem rei publicae provinciaeque Siciliae detrimento. Tritici modium lx empta populo Romano dare debebant et solebant: abs te solo remissum est. Res publica detrimentum fecit quod per te imperi ius in una civitate imminutum est: Siculi, quod ipsum non de summa frumenti detractum est, sed translatum in Centuripinos et Halaesinos, immunis populos, et hoc plus impositum quam ferre possent.
 
==21==
Navem imperare ex foedere debuisti; remisisti in triennium; militem nullum umquam poposcisti per tot annos. Fecisti item ut praedones solent; qui cum hostes communes sint omnium, tamen aliquos sibi instituunt amicos, quibus non modo parcant verum etiam praeda quos augeant, et eos maxime qui habent oppidum oportuno loco, quo saepe adeundum sit navibus. Phaselis illa, quam cepit P. Servilius, non fuerat urbs antea Cilicum atque praedonum; Lycii illam, Graeci homines, incolebant. Sed quod erat eius modi loco atque ita proiecta in altum ut et exeuntes e Cicilia praedones saepe ad eam necessario devenirent, et, cum se ex hisce locis reciperent, eodem deferrentur, adsciverunt sibi illud oppidum piratae primo commercio, deinde etiam societate.
 
==22==
Mamertina civitas improba antea non erat; etiam erat inimica improborum, quae C. Catonis, illius qui consul fuit, impedimenta retinuit. At cuius hominis! Clarissimi ac potentissimi; qui tamen cum consul fuisset, condemnatus est. Ita, C. Cato, duorum hominum clarissimorum nepos, L. Pauli et M. Catonis, et P. Africani sororis filius: quo damnato tum, cum severa iudicia fiebant, HS viii lis aestimata est. Huic Mamertini irati fuerunt, qui maiorem sumptum quam quanti Catonis lis aestimata est in Timarchidi prandium saepe fecerunt.
 
==23==
Verum haec civitas isti praedoni ac piratae Siciliensi Phaselis fuit; huc omnia undique deferebantur, apud istos relinquebantur; quod celari opus erat, habebant sepositum et reconditum; per istos quae volebat clam imponenda, occulte exportanda curabat; navem denique maximam, quam onustam furtis in Italiam mitteret, apud istos faciundam aedificandamque curavit; pro hisce rebus vacatio data est ab isto sumptus, laboris, militiae, rerum denique omnium; per triennium soli non modo in Sicilia verum, ut opinio mea fert, his quidem temporibus in omni orbe terrarum vacui, expertes, soluti ac liberi fuerunt ab omni sumptu, molestia, munere.
 
==24==
Hinc illa Verria nata sunt, quod in convivium Sex. Cominium protrahi iussit, in quem scyphum de manu iacere conatus est, quem obtorta gula de convivio in vincla atque in tenebras abripi iussit; hinc illa crux in quam iste civem Romanum multis inspectantibus sustulit, quam non ausus est usquam defigere nisi apud eos quibuscum omnia scelera sua ac latrocinia communicavit. Laudatum etiam vos quemquam venitis? qua auctoritate? utrum quam apud senatum an quam apud populum Romanum habere debetis?
 
==25==
Ecqua civitas est, non modo in provinciis nostris verum in ultimis nationibus, aut tam potens aut tam libera aut etiam tam immanis ac barbara, rex denique ecquis est qui senatorem populi Romani tecto ac domo non invitet? qui honos non homini solum habetur, sed primum populo Romano, cuius beneficio nos in hunc ordinem venimus, deinde ordinis auctoritati, quae nisi gravis erit apud socios et exteras nationes, ubi erit imperi nomen et dignitas? Mamertini me publice non invitarunt. Me cum dico, leve est: senatorem populi Romani si non invitarunt, honorem debitum detraxerunt non homini sed ordini. Nam ipsi Tullio patebat domus locupletissima et amplissima Cn. Pompei Basilisci, quo, etiamsi esset invitatus a vobis, tamen devertisset; erat etiam Percenniorum, qui nunc item Pompeii sunt, domus honestissima, quo Lucius frater meus summa illorum voluntate devertit. Senator populi Romani, quod in vobis fuit, in vestro oppido iacuit et pernoctavit in publico. Nulla hoc civitas umquam alia commisit. 'Amicum enim nostrum in iudicium vocabas.' Tu quid ego privatim negoti geram interpretabere imminuendo honore senatorio?
 
==26==
Verum haec tum queremur si quid de vobis per eum ordinem agetur, qui ordo a vobis adhuc solis contemptus est. In populi Romani quidem conspectum quo ore vos commisistis? nec prius illam crucem, quae etiam nunc civis Romani sanguine redundat, quae fixa est ad portum urbemque vestram, revellistis neque in profundum abiecistis locumque illum omnem expiastis, quam Romam atque in horum conventum adiretis? In Mamertinorum solo foederato atque pacato monumentum istius crudelitatis constitutum est. Vestrane urbs electa est ad quam cum adirent ex Italia &lt;cives&gt; crucem civis Romani prius quam quemquam amicum populi Romani viderent? quam vos Reginis, quorum civitati invidetis, itemque incolis vestris, civibus Romanis, ostendere soletis, quo minus sibi adrogent minusque vos despiciant, cum videant ius civitatis illo supplicio esse mactatum.
 
==27==
Verum haec emisse te dicis. Quid? illa Attalica tota Sicilia nominata ab eodem Heio [peripetasmata] emere oblitus es? Licuit eodem modo ut signa. Quid enim actum est? an litteris pepercisti? Verum hominem amentem hoc fugit: minus clarum putavit fore quod de armario quam quod de sacrario esset ablatum. At quo modo abstulit? Non possum dicere planius quam ipse apud vos dixit Heius. Cum quaesissem num quid aliud de bonis eius pervenisset ad Verrem, respondit istum ad se misisse ut sibi mitteret Agrigentum peripetasmata. Quaesivi misisset&lt;ne&gt;; respondit, id quod necesse erat, se dicto audientem fuisse praetori, misisse. Rogavi pervenissentne Agrigentum; dixit pervenisse. Quaesivi quem ad modum revertissent; negavit adhuc revertisse. Risus populi atque admiratio omnium vestrum facta est.
 
==28==
Hic tibi in mentem non venit iubere ut haec quoque referret HS vi milibus d se tibi vendidisse? Metuisti ne aes alienum tibi cresceret, si HS vi milibus d tibi constarent ea quae tu facile posses vendere HS ducentis milibus? Fuit tanti, mihi crede; haberes quod defenderes; nemo quaereret quanti illa res esset; si modo te posses dicere emisse, facile cui velles tuam causam et factum probares; nunc de peripetasmatis quem ad modum te expedias non habes.
 
==29==
Quid? a Phylarcho Centuripino, homine locupleti ac nobili, phaleras pulcherrime factas, quae regis Hieronis fuisse dicuntur, utrum tandem abstulisti an emisti? In Sicilia quidem cum essem, sic a Centuripinis, sic a ceteris audiebam,--non enim parum res erat clara: tam te has phaleras a Phylarcho Centuripino abstulisse dicebant quam alias item nobilis ab Aristo Panhormitano, quam tertias a Cratippo Tyndaritano. Etenim si Phylarchus vendidisset, non ei, posteaquam reus factus es, redditurum te promisisses. Quod quia vidisti pluris scire, cogitasti, si ei reddidisses, te minus habiturum, rem nihilo minus testatam futuram: non reddidisti. Dixit Phylarchus pro testimonio se, quod nosset tuum istum morbum, ut amici tui appellant, cupisse te celare de phaleris; cum abs te appellatus esset, negasse habere sese; apud alium quoque eas habuisse depositas, ne qua invenirentur; tuam tantam fuisse sagacitatem ut eas per illum ipsum inspiceres, ubi erant depositae; tum se deprensum negare non potuisse; ita ab se invito phaleras sublatas gratiis.
 
==30==
Iam, ut haec omnia reperire ac perscrutari solitus sit, iudices, est operae pretium cognoscere. Cibyratae sunt fratres quidam, Tlepolemus et Hiero, quorum alterum fingere opinor e cera solitum esse, alterum esse pictorem. Hosce opinor, Cibyrae cum in suspicionem venissent suis civibus fanum expilasse Apollinis, veritos poenam iudici ac legis domo profugisse. Quod Verrem artifici sui cupidum cognoverant tum, cum iste, id quod ex testibus didicistis, Cibyram cum inanibus syngraphis venerat, domo fugientes ad eum se exsules, cum iste esset in Asia, contulerunt. Habuit eos secum illo tempore et in legationis praedis atque furtis multum illorum opera consilioque usus est.
 
==31==
Hi sunt illi quibus in tabulis refert sese Q. Tadius 'dedisse iussu istius, Graecis pictoribus'. Eos iam bene cognitos et re probatos secum in Siciliam duxit. Quo posteaquam venerunt, mirandum in modum (canis venaticos diceres) ita odorabantur omnia et pervestigabant ut, ubi quidque esset, aliqua ratione invenirent. Aliud minando, aliud pollicendo, aliud per servos, aliud per liberos, per amicum aliud, aliud per inimicum inveniebant; quicquid illis placuerat, perdendum erat. Nihil aliud optabant quorum poscebatur argentum nisi ut id Hieroni et Tlepolemo displiceret.
 
==32==
Verum mehercule hoc, iudices, dicam. Memini Pamphilum Lilybitanum, amicum et hospitem meum, nobilem hominem, mihi narrare, cum iste ab sese hydriam Boethi manu factam praeclaro opere et grandi pondere per potestatem abstulisset, se sane tristem et conturbatum domum revertisse, quod vas eius modi, quod sibi a patre et a maioribus esset relictum, quo solitus esset uti ad festos dies, ad hospitum adventus, a se esset ablatum. 'Cum sederem,' inquit, 'domi tristis, accurrit Venerius; iubet me scyphos sigillatos ad praetorem statim adferre. Permotus sum,' inquit; 'binos habebam; iubeo promi utrosque, ne quid plus mali nasceretur, et mecum ad praetoris domum ferri. Eo cum venio, praetor quiescebat; fratres illi Cibyratae inambulabant. Qui me ubi viderunt, &quot;Vbi sunt, Pamphile,&quot; inquiunt, &quot;scyphi?&quot; Ostendo tristis; laudant. Incipio queri me nihil habiturum quod alicuius esset preti si etiam scyphi essent ablati. Tum illi, ubi me conturbatum vident, &quot;Quid vis nobis dare ut isti abs te ne auferantur?&quot; Ne multa, HS mille me,' inquit, 'poposcerunt; dixi me daturum. Vocat interea praetor, poscit scyphos.' Tum illos coepisse praetori dicere putasse se, id quod audissent, alicuius preti scyphos esse Pamphili; luteum negotium esse, non dignum quod in suo argento Verres haberet. Ait ille idem sibi videri. Ita Pamphilus scyphos optimos aufert.
 
==33==
Et mehercule ego antea, tametsi hoc nescio quid nugatorium sciebam esse, ista intellegere, tamen mirari solebam istum in his ipsis rebus aliquem sensum habere, quem scirem nulla in re quicquam simile hominis habere. Tum primum intellexi ad eam rem istos fratres Cibyratas fuisse, ut iste in furando manibus suis oculis illorum uteretur. At ita studiosus est huius praeclarae existimationis, ut putetur in hisce rebus intellegens esse, ut nuper--videte hominis amentiam: posteaquam est comperendinatus, cum iam pro damnato mortuoque esset, ludis circensibus mane apud L. Sisennam, virum primarium, cum essent triclinia strata argentumque eitum in aedibus, cum pro dignitate L. Sisennae domus esset plena hominum honestissimorum, accessit ad argentum, contemplari unum quidque otiose et considerare coepit. Mirari stultitiam alii, quod in ipso iudicio eius ipsius cupiditatis cuius insimularetur suspicionem augeret, alii amentiam, cui comperendinato, cum tam multi testes dixissent, quicquam illorum veniret in mentem. Pueri autem Sisennae, credo, qui audissent quae in istum testimonia essent dicta, oculos de isto nusquam deicere neque ab argento digitum discedere.
 
==34==
Est boni iudicis parvis ex rebus coniecturam facere unius cuiusque et cupiditatis et continentiae. Qui reus, et reus lege comperendinatus, re et opinione hominum paene damnatus, temperare non potuerit maximo conventu quin L. Sisennae argentum tractaret et consideraret, hunc praetorem in provincia quisquam putabit a Siculorum argento cupiditatem aut manus abstinere potuisse?
 
==35==
Verum ut Lilybaeum, unde digressa est oratio, revertamur, Diocles est, Pamphili gener, illius a quo hydria ablata est, Popilius cognomine. Ab hoc abaci vasa omnia, ut eita fuerunt, abstulit. Dicat se licet emisse; etenim hic propter magnitudinem furti sunt, ut opinor, litterae factae. Iussit Timarchidem aestimare argentum, quo modo qui umquam tenuissime in donationem histrionum aestimavit. Tametsi iam dudum ego erro qui tam multa de tuis emptionibus verba faciam, et quaeram utrum emeris necne et quo modo et quanti emeris, quod verbo transigere possum. Ede mihi scriptum quid argenti in provincia.
 
==36==
Sicilia pararis, unde quidque aut quanti emeris. Quid fit? Quamquam non debebam ego abs te has litteras poscere; me enim tabulas tuas habere et proferre oportebat. Verum negas te horum annorum aliquot confecisse. Compone hoc quod postulo de argento, de reliquo videro. 'Nec scriptum habeo nec possum edere.' Quid futurum igitur est? quid existimas hosce iudices facere posse? Domus plena signorum pulcherrimorum iam ante praeturam, multa ad villas tuas posita, multa deposita apud amicos, multa aliis data atque donata; tabulae nullum indicant emptum. Omne argentum ablatum ex Sicilia est, nihil cuiquam quod suum dici vellet relictum. Fingitur improba defensio, praetorem omne id argentum coemisse; tamen id ipsum tabulis demonstrari non potest. Si, quas tabulas profers, in his quae habes quo modo habeas scriptum non est, horum autem temporum cum te plurimas res emisse dicis tabulas omnino nullas profers, nonne te et prolatis et non prolatis tabulis condemnari necesse est?
 
==37==
Tu a M. Coelio, equite Romano, lectissimo adulescente, quae voluisti Lilybaei abstulisti, tu C. Cacuri, prompti hominis et experientis et in primis gratiosi, supellectilem omnem auferre non dubitasti, tu maximam et pulcherrimam mensam citream a Q. Lutatio Diodoro, qui Q. Catuli beneficio ab L. Sulla civis Romanus factus est, omnibus scientibus Lilybaei abstulisti. Non tibi obicio quod hominem dignissimum tuis moribus, Apollonium, Niconis filium, Drepanitanum, qui nunc A. Clodius vocatur, omni argento optime facto spoliasti ac depeculatus es; taceo. Non enim putat ille sibi iniuriam factam, propterea quod homini iam perdito et collum in laqueum inserenti subvenisti, cum pupillis Drepanitanis bona patria erepta cum illo partitus es; gaudeo etiam si quid ab eo abstulisti, et abs te nihil rectius factum esse dico. A Lysone vero Lilybitano, primo homine, apud quem deversatus es, Apollinis signum ablatum certe non oportuit. Dices te emisse. Scio, HS mille. 'Ita opinor.' Scio, inquam. 'Proferam litteras.' Tamen id factum non oportuit. A pupillo Heio, cui C. Marcellus tutor est, a quo pecuniam grandem eripueras, scaphia cum emblematis Lilybaei utrum empta esse dicis an confiteris erepta?
 
==38==
Sed quid ego istius in eius modi rebus mediocris iniurias colligo, quae tantum modo in furtis istius et damnis eorum a quibus auferebat versatae esse videantur? Accipite, si vultis, iudices, rem eius modi ut amentiam singularem et furorem iam, non cupiditatem eius perspicere possitis. Melitensis Diodorus est, qui apud vos antea testimonium dixit. Is Lilybaei multos iam annos habitat, homo et domi nobilis et apud eos quo se contulit propter virtutem splendidus et gratiosus. De hoc Verri dicitur habere eum perbona toreumata, in his pocula quaedam, quae Thericlia nominantur, Mentoris manu summo artificio facta. Quod iste ubi audivit, sic cupiditate inflammatus est non solum inspiciendi verum etiam auferendi ut Diodorum ad se vocaret ac posceret. Ille, qui illa non invitus haberet, respondit Lilybaei se non habere, Melitae apud quendam propinquum suum reliquisse.
 
==39==
Tum iste continuo mittit homines certos Melitam, scribit ad quosdam Melitensis ut ea vasa perquirant, rogat Diodorum ut ad illum propinquum suum det litteras; nihil ei longius videbatur quam dum illud videret argentum. Diodorus, homo frugi ac diligens, qui sua servare vellet, ad propinquum suum scribit ut iis qui a Verre venissent responderet illud argentum se paucis illis diebus misisse Lilybaeum. Ipse interea recedit; abesse a domo paulisper maluit quam praesens illud optime factum argentum amittere. Quod ubi iste audivit, usque eo commotus est ut sine ulla dubitatione insanire omnibus ac furere videretur. Quia non potuerat eripere argentum ipse Diodoro, erepta sibi vasa optime facta dicebat; minitari absenti Diodoro, vociferari palam, lacrimas interdum non tenere. Eriphylam accepimus in fabulis ea cupiditate ut, cum vidisset monile, ut opinor, ex auro et gemmis, pulchritudine eius incensa salutem viri proderet. Similis istius cupiditas, hoc etiam acrior atque insanior, quod illa cupiebat id quod viderat, huius libidines non solum oculis sed etiam auribus excitabantur.
 
==40==
Conquiri Diodorum tota provincia iubet: ille ex Sicilia iam castra commoverat et vasa collegerat. Homo, ut aliquo modo in provinciam illum revocaret, hanc excogitat rationem, si haec ratio potius quam amentia nominanda est. Apponit de suis canibus quendam qui dicat se Diodorum Melitensem rei capitalis reum velle facere. Primo mirum omnibus videri Diodorum reum, hominem quietissimum, ab omni non modo facinoris verum etiam minimi errati suspicione remotissimum; deinde esse perspicuum fieri omnia illa propter argentum. Iste non dubitat iubere nomen referri, et tum primum ut opinor istum absentis nomen recepisse.
 
==41==
Res clara Sicilia tota, propter caelati argenti cupiditatem reos fieri rerum capitalium, neque solum reos fieri, sed etiam absentis. Diodorus Romae sordidatus circum patronos atque hospites cursare, rem omnibus narrare. Litterae mittuntur isti a patre vehementes, ab amicis item, videret quid ageret de Diodoro, quo progrederetur; rem claram esse et invidiosam; insanire hominem, periturum hoc uno crimine, nisi cavisset. Iste etiam tum patrem, si non in parentis, at in hominum numero putabat; ad iudicium nondum se satis instruxerat; primus annus erat provinciae, non &lt;erat&gt;, ut in Sthenio, iam refertus pecunia. Itaque furor eius paululum non pudore, sed metu ac timore repressus est. Condemnare Diodorum non audet absentem, de reis eximit. Diodorus interea praetore isto prope triennium provincia domoque caruit.
 
==42==
Ceteri, non solum Siculi sed etiam cives Romani, hoc statuerant, quoniam iste tantum cupiditate progrederetur, nihil esse quod quisquam putaret se, quod isti paulo magis placeret, conservare aut domi retinere posse; postea vero quam intellexerunt isti virum fortem, quem summe provincia exspectabat, Q. Arrium, non succedere, statuerunt nihil se tam clausum neque tam reconditum posse habere quod non istius cupiditati apertissimum promptissimumque esset. Tum iste ab equite Romano splendido et gratioso, Cn. Calidio, cuius filium sciebat senatorem populi Romani et iudicem esse, eculeos argenteos nobilis, qui Q. Maximi fuerant, aufert.
 
==43==
Imprudens huc incidi, iudices; emit enim, non abstulit; nollem dixisse; iactabit se et in his equitabit eculeis. 'Emi, pecuniam solvi.' Credo. 'Etiam tabulae proferentur.' Est tanti; cedo tabulas. Dilue sane crimen hoc Calidianum, dum ego tabulas aspicere possim. Verum tamen quid erat quod Calidius Romae quereretur se, cum tot annos in Sicilia negotiaretur, a te solo ita esse contemptum, ita despectum ut etiam una cum ceteris Siculis despoliaretur, si emeras? Quid erat quod confirmabat se abs te argentum esse repetiturum, si id tibi sua voluntate vendiderat? Tu porro posses facere ut Cn. Calidio non redderes? praesertim cum is L. Sisenna, defensore tuo, tam familiariter uteretur, et cum ceteris familiaribus Sisennae reddidisses.
 
==44==
Denique non opinor negaturum esse te homini honesto, sed non gratiosiori quam Cn. Calidius est, L. Curidio, te argentum per Potamonem, amicum tuum, reddidisse. Qui quidem ceterorum causam apud te difficiliorem fecit. Nam cum te compluribus confirmasses redditurum, posteaquam Curidius pro testimonio dixit te sibi reddidisse, finem reddendi fecisti, quod intellexisti praeda te de manibus emissa testimonium tamen effugere non posse. Cn. Calidio, equiti Romano, per omnis alios praetores licuit habere argentum bene factum, licuit posse domesticis copiis, cum magistratum aut aliquem superiorem invitasset, ornare et apparare convivium. Multi domi Cn. Calidi cum potestate atque imperio fuerunt: nemo inventus est tam amens qui illud argentum tam praeclarum ac tam nobile eriperet, nemo tam audax qui posceret, nemo tam impudens qui postularet ut venderet.
 
==45==
Superbum est enim, iudices, et non ferendum dicere praetorem in provincia homini honesto, locupleti, splendido, 'Vende mihi vasa caelata'; hoc est enim dicere, 'Non es dignus tu qui habeas quae tam bene facta sunt, meae dignitatis ista sunt.' Tu dignior, Verres, quam Calidius? qui, ut non conferam vitam neque existimationem tuam cum illius--neque enim est conferenda; hoc ipsum conferam quo tu te superiorem fingis; quod HS ccc divisoribus ut praetor renuntiarere dedisti, trecenta accusatori ne tibi odiosus esset, ea re contemnis equestrem ordinem et despicis? ea re tibi indignum visum est quicquam, quod tibi placeret, Calidium potius habere quam te?
 
==46==
Iactat se iam dudum de Calidio, narrat omnibus emisse se. Num etiam de L. Papinio, viro primario, locupleti honestoque equite Romano, turibulum emisti? qui pro testimonio dixit te, cum inspiciendum poposcisses, evulso emblemate remisisse; ut intellegatis in homine intellegentiam esse non avaritiam, artifici cupidum non argenti fuisse. Nec solum in Papinio fuit hac abstinentia; tenuit hoc institutum in turibulis omnibus quaecumque in Sicilia fuerunt. Incredibile est autem quam multa et quam praeclara fuerint. Credo tum cum Sicilia florebat opibus et copiis magna artificia fuisse in ea insula. Nam domus erat ante istum praetorem nulla paulo locupletior qua in domo haec non essent, etiamsi praeterea nihil esset argenti, patella grandis cum sigillis ac simulacris deorum, patera qua mulieres ad res divinas uterentur, turibulum,--haec autem omnia antiquo opere et summo artificio facta, ut hoc liceret suspicari, fuisse aliquando apud Siculos peraeque pro portione cetera, sed, quibus multa fortuna ademisset, tamen apud eos remansisse ea quae religio retinuisset.
 
==47==
Dixi, iudices, multa fuisse fere apud omnis Siculos: ego idem confirmo nunc ne unum quidem esse. Quid hoc est? quod hoc monstrum, quod prodigium in provinciam misimus? Nonne vobis id egisse videtur ut non unius libidinem, non suos oculos, sed omnium cupidissimorum insanias, cum Romam revertisset, expleret? Qui simul atque in oppidum quodpiam venerat, immittebantur illi continuo Cibyratici canes, qui investigabant et perscrutabantur omnia. Si quod erat grande vas et maius opus inventum, laeti adferebant; si minus eius modi quidpiam venari potuerant, illa quidem certe pro lepusculis capiebantur, patellae, paterae, turibula. Hic quos putatis fletus mulierum, quas lamentationes fieri solitas esse in hisce rebus? quae forsitan vobis parvae esse videantur, sed magnum et acerbum dolorem commovent, mulierculis praesertim, cum eripiuntur e manibus ea quibus ad res divinas uti consuerunt, quae a suis acceperunt, quae in familia semper fuerunt.
 
==48==
Hic nolite exspectare dum ego haec crimina agam ostiatim, ab Aeschylo Tyndaritano istum pateram abstulisse, a Thrasone item Tyndaritano patellam, a Nymphodoro Agrigentino turibulum. Cum testis ex Sicilia dabo, quem volet ille eligat quem ego interrogem de patellis, pateris, turibulis: non modo oppidum nullum, sed ne domus quidem ulla paulo locupletior expers huius iniuriae reperietur. Qui cum in convivium venisset, si quicquam caelati aspexerat, manus abstinere, iudices, non poterat. Cn. Pompeius est, Philo qui fuit, Tyndaritanus. Is cenam isti dabat apud villam in Tyndaritano. Fecit quod Siculi non audebant; ille, civis Romanus quod erat, impunius id se facturum putavit; adposuit patellam in qua sigilla erant egregia. Iste continuo ut vidit, non dubitavit illud insigne penatium hospitaliumque deorum ex hospitali mensa tollere, sed tamen, quod ante de istius abstinentia dixeram, sigillis avulsis reliquum argentum sine ulla avaritia reddidit.
 
==49==
Quid? Eupolemo Calactino, homini nobili, Lucullorum hospiti ac perfamiliari, qui nunc apud exercitum cum L. Lucullo est, non idem fecit? Cenabat apud eum; argentum ille ceterum purum adposuerat, ne purus ipse relinqueretur, duo pocula non magna, verum tamen cum emblemate. Hic tamquam festivum acroama, ne sine corollario de convivio discederet, ibidem convivis spectantibus emblemata evellenda curavit. Neque ego nunc istius facta omnia enumerare conor, neque opus est nec fieri ullo modo potest: tantum unius cuiusque de varia improbitate generis indicia apud vos et exempla profero. Neque enim ita se gessit in his rebus tamquam rationem aliquando esset redditurus, sed prorsus ita quasi aut reus numquam esset futurus, aut, quo plura abstulisset, eo minore periculo in iudicium venturus esset; qui haec quae dico iam non occulte, non per amicos atque interpretes, sed palam de loco superiore ageret pro imperio et potestate.
 
==50==
Catinam cum venisset, oppidum locuples, honestum, copiosum, Dionysiarchum ad se proagorum, hoc est summum magistratum, vocari iubet; ei palam imperat ut omne argentum quod apud quemque esset Catinae conquirendum curaret et ad se adferendum. Phylarchum Centuripinum, primum hominem genere, virtute, pecunia, non hoc idem iuratum dicere audistis, sibi istum negotium dedisse atque imperasse ut Centuripinis, in civitate totius Siciliae multo maxima et locupletissima, omne argentum conquireret et ad se comportari iuberet? Agyrio similiter istius imperio vasa Corinthia per Apollodorum, quem testem audistis, Syracusas deportata sunt.
 
==51==
Illa vero optima [est], quod, cum Haluntium venisset praetor laboriosus et diligens, ipse in oppidum noluit accedere, quod erat difficili ascensu atque arduo, Archagathum Haluntinum, hominem non solum domi, sed tota Sicilia in primis nobilem, vocari iussit. Ei negotium dedit ut, quidquid Halunti esset argenti caelati aut si quid etiam Corinthiorum, id omne statim ad mare ex oppido deportaretur. Escendit in oppidum Archagathus. Homo nobilis, qui a suis amari et diligi vellet, ferebat graviter illam sibi ab isto provinciam datam, nec quid faceret habebat; pronuntiat quid sibi imperatum esset; iubet omnis proferre quod haberent. Metus erat summus; ipse enim tyrannus non discedebat longius; Archagathum et argentum in lectica cubans ad mare infra oppidum exspectabat.
 
==52==
Quem concursum in oppido factum putatis, quem clamorem, quem porro fletum mulierum? qui videret equum Troianum introductum, urbem captam diceret. Efferri sine thecis vasa, extorqueri alia de manibus mulierum, ecfringi multorum foris, revelli claustra. Quid enim putatis? Scuta si quando conquiruntur a privatis in bello ac tumultu, tamen homines inviti dant, etsi ad salutem communem dari sentiunt, ne quem putetis sine maximo dolore argentum caelatum domo, quod alter eriperet, protulisse. Omnia deferuntur. Cibyratae fratres vocantur; pauca improbant; quae probarant, iis crustae aut emblemata detrahebantur. Sic Haluntini excussis deliciis cum argento puro domum revertuntur.
 
==53==
Quod umquam, iudices, huiusce modi everriculum ulla in provincia fuit? Avertere aliquid de publico quam obscurissime per magistratum solebant; etiam cum aliquid a privato non numquam, occulte auferebant, et ii tamen condemnabantur. Et si quaeritis, ut ipse de me detraham, illos ego accusatores puto fuisse qui eius modi hominum furta odore aut aliquo leviter presso vestigio persequebantur. Nam nos quidem quid facimus in Verre, quem in luto volutatum totius corporis vestigiis invenimus? Permagnum est in eum dicere aliquid qui praeteriens, lectica paulisper deposita, non per praestigias sed palam per potestatem uno imperio ostiatim totum oppidum compilaverit. Ac tamen, ut posset dicere se emisse, Archagatho imperat ut illis aliquid, quorum argentum fuerat, nummulorum dicis causa daret. Invenit Archagathus paucos qui vellent accipere; iis dedit. Eos nummos tamen iste Archagatho non reddidit. Voluit Romae repetere Archagathus; Cn. Lentulus Marcellinus dissuasit, sicut ipsum dicere audistis. Recita. Archagathi et Lentvli testimonivm.
 
==54==
Et ne forte hominem existimetis hanc tantam vim emblematum sine causa coacervare voluisse, videte quanti vos, quanti existimationem populi Romani, quanti leges et iudicia, quanti testis Siculos [negotiatores] fecerit. Posteaquam tantam multitudinem collegerat emblematum ut ne unum quidem cuiquam reliquisset, instituit officinam Syracusis in regia maximam. Palam artifices omnis, caelatores ac vascularios, convocari iubet, et ipse suos compluris habebat. Eos concludit, magnam hominum multitudinem. Mensis octo continuos his opus non defuit, cum vas nullum fieret nisi aureum. Tum illa, ex patellis et turibulis quae evellerat, ita scite in aureis poculis inligabat, ita apte in scaphiis aureis includebat, ut ea ad illam rem nata esse diceres; ipse tamen praetor, qui sua vigilantia pacem in Sicilia dicit fuisse, in hac officina maiorem partem diei cum tunica pulla sedere solebat et pallio.
 
==55==
Haec ego, iudices, non auderem proferre, ni vererer ne forte plura de isto ab aliis in sermone quam a me in iudicio vos audisse diceretis. Quis enim est qui de hac officina, qui de vasis aureis, qui de istius pallio non audierit? Quem voles e conventu Syracusano virum bonum nominato; producam; nemo erit quin hoc se audisse aut vidisse dicat. O tempora, o mores! Nihil nimium vetus proferam.
 
==56==
Sunt vestrum aliquam multi qui L. Pisonem cognorint, huius L. Pisonis, qui praetor fuit, patrem. Ei cum esset in Hispania praetor, qua in provincia occisus est, nescio quo pacto, dum armis exercetur, anulus aureus quem habebat fractus et comminutus est. Cum vellet sibi anulum facere, aurificem iussit vocari in forum ad sellam Cordubae et palam appendit aurum; hominem in foro iubet sellam ponere et facere anulum omnibus praesentibus. Nimium fortasse dicet aliquis hunc diligentem; hactenus reprehendet, si qui volet, nihil amplius. Verum fuit ei concedendum; filius enim L. Pisonis erat, eius qui primus de pecuniis repetundis legem tulit.
 
==57==
Ridiculum est me nunc de Verre dicere, cum de Pisone Frugi dixerim; verum tamen quantum intersit videte. Iste cum aliquot abacorum faceret vasa aurea, non laboravit quid non modo in Sicilia verum etiam Romae in iudicio audiret: ille in auri semuncia totam Hispaniam scire voluit unde praetori anulus fieret. Nimirum ut hic nomen suum comprobavit, sic ille cognomen. Nullo modo possum omnia istius facta aut memoria consequi aut oratione complecti: genera ipsa cupio breviter attingere, ut hic modo me commonuit Pisonis anulus quod totum effluxerat. Quam multis istum putatis hominibus honestis de digitis anulos abstulisse? Numquam dubitavit, quotienscumque alicuius aut gemma aut anulo delectatus est. Incredibile dicam, sed ita clarum ut ipsum negaturum non arbitrer.
 
==58==
Cum Valentio, eius interpreti, epistula Agrigento adlata esset, casu signum iste animadvertit in cretula. Placuit ei; quaesivit unde esset epistula; respondit Agrigento. Iste litteras ad quos solebat misit, ut is anulus ad se primo quoque tempore adferretur. Ita litteris istius patri familias, L. Titio, civi Romano, anulus de digito detractus est. Illa vero eius cupiditas incredibilis est. Nam ut in singula conclavia, quae iste non modo Romae sed in omnibus villis habet, tricenos lectos optime stratos cum ceteris ornamentis convivi quaereret, nimium multa comparare videretur; nulla domus in Sicilia locuples fuit ubi iste non textrinum instituerit.
 
==59==
Mulier [est] Segestana perdives et nobilis, Lamia nomine, per triennium isti plena domo telarum stragulam vestem confecit, nihil nisi conchylio tinctum Attalus, homo pecuniosus, Neti, Lyso Lilybaei, Critolaus Aetnae, Syracusis Aeschrio, Cleomenes, Theomnastus, Helori Archonidas,--dies me citius defecerit quam nomina. 'Ipse dabat purpuram, tantum operam amici.' Credo; iam enim non libet omnia criminari; quasi vero hoc mihi non satis sit ad crimen, habuisse tam multum quod daret, voluisse deportare tam multa, hoc denique, quod concedit, amicorum operis esse in huiusce modi rebus usum.
 
==60==
Iam vero lectos aeratos et candelabra aenea num cui praeter istum Syracusis per triennium facta esse existimatis? 'Emebat.' Credo; sed tantum vos certiores, iudices, facio quid iste in provincia praetor egerit, ne cui forte neglegens nimium fuisse videatur neque se satis, cum potestatem habuerit, instruxisse et ornasse. Venio nunc non iam ad furtum, non ad avaritiam, non ad cupiditatem, sed ad eius modi facinus in quo omnia nefaria contineri mihi atque inesse videantur; in quo di immortales violati, existimatio atque auctoritas nominis populi Romani imminuta, hospitium spoliatum ac proditum, abalienati scelere istius a nobis omnes reges amicissimi, nationesque quae in eorum regno ac dicione sunt.
 
==61==
Nam reges Syriae, regis Antiochi filios pueros, scitis Romae nuper fuisse; qui venerant non propter Syriae regnum, nam id sine controversia obtinebant ut a patre et a maioribus acceperant, sed regnum Aegypti ad se et ad Selenen, matrem suam, pertinere arbitrabantur. Ii posteaquam temporibus rei publicae exclusi per senatum agere quae voluerant non potuerunt, in Syriam in regnum patrium profecti sunt. Eorum alter, qui Antiochus vocatur, iter per Siciliam facere voluit, itaque isto praetore venit Syracusas.
 
==62==
Hic Verres hereditatem sibi venisse arbitratus est, quod in eius regnum ac manus venerat is quem iste et audierat multa secum praeclara habere et suspicabatur. Mittit homini munera satis large haec ad usum domesticum, olei, vini quod visum est, etiam tritici quod satis esset, de suis decumis. Deinde ipsum regem ad cenam vocavit. Exornat ample magnificeque triclinium; exponit ea, quibus abundabat, plurima et pulcherrima vasa argentea,--nam haec aurea nondum fecerat; omnibus curat rebus instructum et paratum ut sit convivium. Quid multa? rex ita discessit ut et istum copiose ornatum et se honorifice acceptum arbitraretur. Vocat ad cenam deinde ipse praetorem; exponit suas copias omnis, multum argentum, non pauca etiam pocula ex auro, quae, ut mos est regius et maxime in Syria, gemmis erant distincta clarissimis. Erat etiam vas vinarium, ex una gemma pergrandi trulla excavata, manubrio aureo, de qua, credo, satis idoneum satis gravem testem, Q. Minucium, dicere audistis.
 
==63==
Iste unum quodque vas in manus sumere, laudare, mirari: rex gaudere praetori populi Romani satis iucundum et gratum illud esse convivium. Posteaquam inde discessum est, cogitare nihil iste aliud, quod ipsa res declaravit, nisi quem ad modum regem ex provincia spoliatum expilatumque dimitteret. Mittit rogatum vasa ea quae pulcherrima apud eum viderat; ait se suis caelatoribus velle ostendere. Rex, qui illum non nosset, sine ulla suspicione libentissime dedit. Mittit etiam trullam gemmeam rogatum; velle se eam diligentius considerare. Ea quoque ei mittitur.
 
==64==
Nunc reliquum, iudices, attendite, de quo et vos audistis et populus Romanus non nunc primum audiet et in exteris nationibus usque ad ultimas terras pervagatum est. Candelabrum e gemmis clarissimis opere mirabili perfectum reges ii, quos dico, Romam cum attulissent, ut in Capitolio ponerent, quod nondum perfectum templum offenderant, neque ponere potuerunt neque vulgo ostendere ac proferre voluerunt, ut et magnificentius videretur cum suo tempore in cella Iovis Optimi Maximi poneretur, et clarius cum pulchritudo eius recens ad oculos hominum atque integra perveniret: statuerunt id secum in Syriam reportare ut, cum audissent simulacrum Iovis Optimi Maximi dedicatum, legatos mitterent qui cum ceteris rebus illud quoque eximium ac pulcherrimum donum in Capitolium adferrent.
 
==65==
Pervenit res ad istius auris nescio quo modo; nam rex id celatum voluerat, non quo quicquam metueret aut suspicaretur, sed ut ne multi illud ante praeciperent oculis quam populus Romanus. Iste petit a rege et eum pluribus verbis rogat ut id ad se mittat; cupere se dicit inspicere neque se aliis videndi potestatem esse facturum. Antiochus, qui animo et puerili esset et regio, nihil de istius improbitate suspicatus est; imperat suis ut id in praetorium involutum quam occultissime deferrent. Quo posteaquam attulerunt involucrisque reiectis constituerunt, clamare iste coepit dignam rem esse regno Syriae, dignam regio munere, dignam Capitolio. Etenim erat eo splendore qui ex clarissimis et pulcherrimis gemmis esse debebat, ea varietate operum ut ars certare videretur cum copia, ea magnitudine ut intellegi posset non ad hominum apparatum sed ad amplissimi templi ornatum esse factum. Cum satis iam perspexisse videretur, tollere incipiunt ut referrent. Iste ait se velle illud etiam atque etiam considerare; nequaquam se esse satiatum; iubet illos discedere et candelabrum relinquere. Sic illi tum inanes ad Antiochum revertuntur.
 
==66==
Rex primo nihil metuere, nihil suspicari; dies unus, alter, plures; non referri. Tum mittit, si videatur, ut reddat. Iubet iste posterius ad se reverti. Mirum illi videri; mittit iterum; non redditur. Ipse hominem appellat, rogat ut reddat. Os hominis insignemque impudentiam cognoscite. Quod sciret, quod ex ipso rege audisset in Capitolio esse ponendum, quod Iovi Optimo Maximo, quod populo Romano servari videret, id sibi ut donaret rogare et vehementissime petere coepit. Cum ille se et religione Iovis Capitolini et hominum existimatione impediri diceret, quod multae nationes testes essent illius operis ac muneris, iste homini minari acerrime coepit. Vbi videt eum nihilo magis minis quam precibus permoveri, repente hominem de provincia iubet ante noctem decedere; ait se comperisse ex eius regno piratas ad Siciliam esse venturos.
 
==67==
Rex maximo conventu Syracusis in foro, ne quis forte me in crimine obscuro versari atque adfingere aliquid suspicione hominum arbitretur,--in foro, inquam, Syracusis flens ac deos hominesque contestans clamare coepit candelabrum factum e gemmis, quod in Capitolium missurus esset, quod in templo clarissimo populo Romano monumentum suae societatis amicitiaeque esse voluisset, id sibi C. Verrem abstulisse; de ceteris operibus ex auro et gemmis quae sua penes illum essent se non laborare, hoc sibi eripi miserum esse et indignum. Id etsi antea iam mente et cogitatione sua fratrisque sui consecratum esset, tamen tum se in illo conventu civium Romanorum dare donare dicare consecrare Iovi Optimo Maximo, testemque ipsum Iovem suae voluntatis ac religionis adhibere. Quae vox, quae latera, quae vires huius unius criminis querimoniam possunt sustinere? Rex Antiochus, qui Romae ante oculos omnium nostrum biennium fere comitatu regio atque ornatu fuisset, is cum amicus et socius populi Romani esset, amicissimo patre, avo, maioribus, antiquissimis et clarissimis regibus, opulentissimo et maximo regno, praeceps provincia populi Romani exturbatus est.
 
==68==
Quem ad modum hoc accepturas nationes exteras, quem ad modum huius tui facti famam in regna aliorum atque in ultimas terras perventuram putasti, cum audirent a praetore populi Romani in provincia violatum regem, spoliatum hospitem, eiectum socium populi Romani atque amicum? Nomen vestrum populique Romani odio atque acerbitati scitote nationibus exteris, iudices, futurum, si istius haec tanta iniuria impunita discesserit. Sic omnes arbitrabuntur, praesertim cum haec fama de nostrorum hominum avaritia et cupiditate percrebruerit, non istius solius hoc esse facinus, sed eorum etiam qui adprobarint. Multi reges, multae liberae civitates, multi privati opulenti ac potentes habent profecto in animo Capitolium sic ornare ut templi dignitas imperique nostri nomen desiderat; qui si intellexerint interverso hoc regali dono graviter vos tulisse, grata fore vobis populoque Romano sua studia ac dona arbitrabuntur; sin hoc vos in rege tam nobili, re tam eximia, iniuria tam acerba neglexisse audient, non erunt tam amentes ut operam curam pecuniam impendant in eas res quas vobis gratas fore non arbitrentur.
 
==69==
Hoc loco, Q. Catule, te appello; loquor enim de tuo clarissimo pulcherrimoque monumento. Non iudicis solum severitatem in hoc crimine, sed prope inimici atque accusatoris vim suscipere debes. Tuus enim honos illo templo senatus populique Romani beneficio, tui nominis aeterna memoria simul cum templo illo consecratur; tibi haec cura suscipienda, tibi haec opera sumenda est, ut Capitolium, quem ad modum magnificentius est restitutum, sic copiosius ornatum sit quam fuit, ut illa flamma divinitus exstitisse videatur, non quae deleret Iovis Optimi Maximi templum, sed quae praeclarius magnificentiusque deposceret.
 
==70==
Audisti Q. Minucium dicere domi suae deversatum esse Antiochum regem Syracusis; se illud scire ad istum esse delatum, se scire non redditum; audisti et audies omni e conventu Syracusano qui ita dicant, sese audientibus illud Iovi Optimo Maximo dicatum esse ab rege Antiocho et consecratum. Si iudex non esses et haec ad te delata res esset, te potissimum hoc persequi, te petere, te agere oporteret. Quare non dubito quo animo iudex huius criminis esse debeas, qui apud alium iudicem multo acrior quam ego sum actor accusatorque esse deberes.
 
==71==
Vobis autem, iudices, quid hoc indignius aut quid minus ferendum videri potest? Verresne habebit domi suae candelabrum Iovis e gemmis auroque perfectum? cuius fulgore conlucere atque inlustrari Iovis Optimi Maximi templum oportebat, id apud istum in eius modi conviviis constituetur, quae domesticis stupris flagitiisque flagrabunt? in istius lenonis turpissimi domo simul cum ceteris Chelidonis hereditariis ornamentis Capitoli ornamenta ponentur? Quid huic sacri umquam fore aut quid religiosi fuisse putatis qui nunc tanto scelere se obstrictum esse non sentiat, qui in iudicium veniat ubi ne precari quidem Iovem Optimum Maximum atque ab eo auxilium petere more omnium possit? a quo etiam di immortales sua repetunt in eo iudicio quod hominibus ad suas res repetendas est constitutum. Miramur Athenis Minervam, Deli Apollinem, Iunonem Sami, Pergae Dianam, multos praeterea ab isto deos tota Asia Graeciaque violatos, qui a Capitolio manus abstinere non potuerit? Quod privati homines de suis pecuniis ornant ornaturique sunt, id C. Verres ab regibus ornari non passus est.
 
==72==
Itaque hoc nefario scelere concepto nihil postea tota in Sicilia neque sacri neque religiosi duxit esse; ita sese in ea provincia per triennium gessit ut ab isto non solum hominibus verum etiam dis immortalibus bellum indictum putaretur. Segesta est oppidum pervetus in Sicilia, iudices, quod ab Aenea fugiente a Troia atque in haec loca veniente conditum esse demonstrant. Itaque Segestani non solum perpetua societate atque amicitia, verum etiam cognatione se cum populo Romano coniunctos esse arbitrantur. Hoc quondam oppidum, cum illa civitas cum Poenis suo nomine ac sua sponte bellaret, a Carthaginiensibus vi captum atque deletum est, omniaque quae ornamento urbi esse possent Carthaginem sunt ex illo loco deportata. Fuit apud Segestanos ex aere Dianae simulacrum, cum summa atque antiquissima praeditum religione tum singulari opere artificioque perfectum. Hoc translatum Carthaginem locum tantum hominesque mutarat, religionem quidem pristinam conservabat; nam propter eximiam pulchritudinem etiam hostibus digna quam sanctissime colerent videbatur.
 
==73==
Aliquot saeculis post P. Scipio bello Punico tertio Carthaginem cepit; qua in victoria,--videte hominis virtutem et diligentiam, ut et domesticis praeclarissimae virtutis exemplis gaudeatis et eo maiore odio dignam istius incredibilem audaciam iudicetis,--convocatis Siculis omnibus, quod diutissime saepissimeque Siciliam vexatam a Carthaginiensibus esse cognorat, iubet omnia conquiri; pollicetur sibi magnae curae fore ut omnia civitatibus, quae cuiusque fuissent, restituerentur. Tum illa quae quondam erant Himera sublata, de quibus antea dixi, Thermitanis sunt reddita, tum alia Gelensibus, alia Agrigentinis, in quibus etiam ille nobilis taurus, quem crudelissimus omnium tyrannorum Phalaris habuisse dicitur, quo vivos supplici causa demittere homines et subicere flammam solebat. Quem taurum cum Scipio redderet Agrigentinis, dixisse dicitur aequum esse illos cogitare utrum esset Agrigentinis utilius, suisne servire anne populo Romano obtemperare, cum idem monumentum et domesticae crudelitatis et nostrae mansuetudinis haberent.
 
==74==
Illo tempore Segestanis maxima cum cura haec ipsa Diana, de qua dicimus, redditur; reportatur Segestam; in suis antiquis sedibus summa cum gratulatione civium et laetitia reponitur. Haec erat posita Segestae sane excelsa in basi, in qua grandibus litteris P. Africani nomen erat incisum eumque Carthagine capta restituisse perscriptum. Colebatur a civibus, ab omnibus advenis visebatur; cum quaestor essem, nihil mihi ab illis est demonstratum prius. Erat admodum amplum et excelsum signum cum stola; verum tamen inerat in illa magnitudine aetas atque habitus virginalis; sagittae pendebant ab umero, sinistra manu retinebat arcum, dextra ardentem facem praeferebat.
 
==75==
Hanc cum iste sacrorum omnium et religionum hostis praedoque vidisset, quasi illa ipsa face percussus esset, ita flagrare cupiditate atque amentia coepit; imperat magistratibus ut eam demoliantur et sibi dent; nihil sibi gratius ostendit futurum. Illi vero dicere sibi id nefas esse, seseque cum summa religione tum summo metu legum et iudiciorum teneri. Iste tum petere ab illis, tum minari, tum spem, tum metum ostendere. Opponebant illi nomen interdum P. Africani; populi Romani illud esse dicebant; nihil se in eo potestatis habere quod imperator clarissimus urbe hostium capta monumentum victoriae populi Romani esse voluisset.
 
==76==
Cum iste nihilo remissius atque etiam multo vehementius instaret cotidie, res agitur in senatu: vehementer ab omnibus reclamatur. Itaque illo tempore ac primo istius adventu pernegatur. Postea, quidquid erat oneris in nautis remigibusque exigendis, in frumento imperando, Segestanis praeter ceteros imponebat, aliquanto amplius quam ferre possent. Praeterea magistratus eorum evocabat, optimum quemque et nobilissimum ad se arcessebat, circum omnia provinciae fora rapiebat, singillatim uni cuique calamitati fore se denuntiabat, universis se funditus eversurum esse illam civitatem minabatur. Itaque aliquando multis malis magnoque metu victi Segestani praetoris imperio parendum esse decreverunt. Magno cum luctu et gemitu totius civitatis, multis cum lacrimis et lamentationibus virorum mulierumque omnium simulacrum Dianae tollendum locatur.
 
==77==
Videte quanta religio fuerit apud Segestanos. Repertum esse, iudices, scitote neminem, neque liberum neque servum, neque civem neque peregrinum, qui illud signum auderet attingere; barbaros quosdam Lilybaeo scitote adductos esse operarios; ii denique illud ignari totius negoti ac religionis mercede accepta sustulerunt. Quod cum ex oppido exportabatur, quem conventum mulierum factum esse arbitramini, quem fletum maiorum natu? quorum non nulli etiam illum diem memoria tenebant cum illa eadem Diana Segestam Carthagine revecta victoriam populi Romani reditu suo nuntiasset. Quam dissimilis hic dies illi tempori videbatur! Tum imperator populi Romani, vir clarissimus, deos patrios reportabat Segestanis ex urbe hostium recuperatos: nunc ex urbe sociorum praetor eiusdem populi turpissimus atque impurissimus eosdem illos deos nefario scelere auferebat. Quid hoc tota Sicilia est clarius, quam omnis Segestae matronas et virgines convenisse cum Diana exportaretur ex oppido, unxisse unguentis, complesse coronis et floribus, ture, odoribus incensis usque ad agri finis prosecutas esse?
 
==78==
Hanc tu tantam religionem si tum in imperio propter cupiditatem atque audaciam non pertimescebas, ne nunc quidem in tanto tuo liberorumque tuorum periculo perhorrescis? Quem tibi aut hominem invitis dis immortalibus aut vero deum tantis eorum religionibus violatis auxilio futurum putas? Tibi illa Diana in pace atque in otio religionem nullam attulit? quae cum duas urbis in quibus locata fuerat captas incensasque vidisset, bis ex duorum bellorum flamma ferroque servata est; quae Carthaginiensium victoria loco mutato religionem tamen non amisit, P. Africani virtute religionem simul cum loco recuperavit. Quo quidem scelere suscepto cum inanis esset basis et in ea P. Africani nomen incisum, res indigna atque intoleranda videbatur omnibus non solum religiones esse violatas, verum etiam P. Africani, viri fortissimi, rerum gestarum gloriam, memoriam virtutis, monumenta victoriae C. Verrem sustulisse.
 
==79==
Quod cum isti renuntiaretur de basi ac litteris, existimavit homines in oblivionem totius negoti esse venturos si etiam basim tamquam indicem sui sceleris sustulisset. Itaque tollendam istius imperio locaverunt; quae vobis locatio ex publicis litteris Segestanorum priore actione recitata est. Te nunc, P. Scipio, te, inquam, lectissimum ornatissimumque adulescentem, appello, abs te officium tuum debitum generi et nomini requiro et flagito. Cur pro isto, qui laudem honoremque familiae vestrae depeculatus est, pugnas, cur eum defensum esse vis, cur ego tuas partis suscipio, cur tuum munus sustineo, cur M. Tullius P. Africani monumenta requirit, P. Scipio eum qui illa sustulit defendit? Cum mos a maioribus traditus sit, ut monumenta maiorum ita suorum quisque defendat ut ea ne ornari quidem nomine aliorum sinat, tu isti aderis, qui non obstruxit aliqua ex parte monumento P. Scipionis sed id funditus delevit ac sustulit?
 
==80==
Quisnam igitur, per deos immortalis, tuebitur P. Scipionis memoriam mortui, quis monumenta atque indicia virtutis, si tu ea relinques aut deseres, nec solum spoliata illa patieris sed etiam eorum spoliatorem vexatoremque defendes? Adsunt Segestani, clientes tui, socii populi Romani atque amici; certiorem te faciunt P. Africanum Carthagine deleta simulacrum Dianae maioribus suis restituisse, idque apud Segestanos eius imperatoris nomine positum ac dedicatum fuisse; hoc Verrem demoliendum et asportandum nomenque omnino P. Scipionis delendum tollendumque curasse; orant te atque obsecrant ut sibi religionem, generi tuo laudem gloriamque restituas, ut, quod per P. Africanum ex urbe hostium recuperarint, id per te ex praedonis domo conservare possint. Quid aut tu his respondere honeste potes aut illi facere, nisi ut te ac fidem tuam implorent? Adsunt et implorant. Potes domesticae laudis amplitudinem, Scipio, tueri, potes; omnia sunt in te quae aut fortuna hominibus aut natura largitur; non praecerpo fructum offici tui, non alienam mihi laudem appeto, non est pudoris mei P. Scipione, florentissimo adulescente, vivo et incolumi me propugnatorem monumentorum P. Scipionis defensoremque profiteri.
 
==81==
Quam ob rem si suscipis domesticae laudis patrocinium, me non solum silere de vestris monumentis oportebit, sed etiam laetari P. Africani eius modi fortunam esse mortui ut eius honos ab iis qui ex eadem familia sint defendatur, neque ullum adventicium auxilium requiratur. Sin istius amicitia te impedit, si hoc quod ego abs te postulo minus ad officium tuum pertinere arbitrabere, succedam ego vicarius tuo muneri, suscipiam partis quas alienas esse arbitrabar. Deinde ista praeclara nobilitas desinat queri populum Romanum hominibus novis industriis libenter honores mandare semperque mandasse. Non est querendum in hac civitate, quae propter virtutem omnibus nationibus imperat, virtutem plurimum posse. Sit apud alios imago P. Africani, ornentur alii mortui virtute ac nomine; talis ille vir fuit, ita de populo Romano meritus est ut non uni familiae sed universae civitati commendatus esse debeat. Est aliqua mea pars virilis, quod eius civitatis sum quam ille amplam inlustrem claramque reddidit, praecipue quod in his rebus pro mea parte versor quarum ille princeps fuit, aequitate, industria, temperantia, defensione miserorum, odio improborum; quae cognatio studiorum et artium prope modum non minus est coniuncta quam ista qua vos delectamini generis et nominis.
 
==82==
Repeto abs te, Verres, monumentum P. Africani. Causam Siculorum quam suscepi relinquo, iudicium de pecuniis repetundis ne sit hoc tempore, Segestanorum iniuriae neglegantur: basis P. Scipionis restituatur, nomen invicti imperatoris incidatur, signum pulcherrimum Carthagine captum reponatur. Haec abs te non Siculorum defensor, non tuus accusator, non Segestani postulant, sed is qui laudem gloriamque P. Africani tuendam conservandamque suscepit. Non vereor ne hoc officium meum P. Servilio iudici non probem, qui cum res maximas gesserit monumentaque suarum rerum gestarum cum maxime constituat atque in iis elaboret profecto volet haec non solum suis posteris verum etiam omnibus viris fortibus et bonis civibus defendenda, non spolianda improbis tradere. Non vereor ne tibi, Q. Catule, displiceat, cuius amplissimum orbi terrarum clarissimumque monumentum est, quam plurimos esse custodes monumentorum et putare omnis bonos alienae gloriae defensionem ad officium suum pertinere.
 
==83==
Equidem ceteris istius furtis atque flagitiis ita moveor ut ea reprehendenda tantum putem; hic vero tanto dolore adficior ut nihil mihi indignius, nihil minus ferendum esse videatur. Verres Africani monumentis domum suam plenam stupri, plenam flagiti, plenam dedecoris ornabit? Verres temperantissimi sanctissimique viri monumentum, Dianae simulacrum virginis, in ea domo conlocabit in qua semper meretricum lenonumque flagitia versantur?
 
==84==
At hoc solum Africani monumentum violasti. Quid? a Tyndaritanis non eiusdem Scipionis beneficio positum simulacrum Mercuri pulcherrime factum sustulisti? At quem ad modum, di immortales! quam audacter, quam libidinose, quam impudenter! Audistis nuper dicere legatos Tyndaritanos, homines honestissimos ac principes civitatis, Mercurium, qui sacris anniversariis apud eos ac summa religione coleretur, quem P. Africanus Carthagine capta Tyndaritanis non solum suae victoriae sed etiam illorum fidei societatisque monumentum atque indicium dedisset, huius vi scelere imperioque esse sublatum. Qui ut primum in illud oppidum venit, statim, tamquam ita fieri non solum oporteret sed etiam necesse esset, tamquam hoc senatus mandasset populusque Romanus iussisset, ita continuo signum ut demolirentur et Messanam deportarent imperavit.
 
==85==
Quod cum illis qui aderant indignum, qui audiebant incredibile videretur, non est ab isto primo illo adventu perseveratum. Discedens mandat proagoro Sopatro, cuius verba audistis, ut demoliatur; cum recusaret, vehementer minatur et statim ex illo oppido proficiscitur. Refert rem ille ad senatum; vehementer undique reclamatur. Ne multa, iterum iste ad illos aliquanto post venit, quaerit continuo de signo. Respondetur ei senatum non permittere; poenam capitis constitutam, si iniussu senatus quisquam attigisset; simul religio commemoratur. Tum iste, 'Quam mihi religionem narras, quam poenam, quem senatum? vivum te non relinquam; moriere virgis nisi mihi signum traditur.' Sopater iterum flens ad senatum rem defert, istius cupiditatem minasque demonstrat. Senatus Sopatro responsum nullum dat, sed commotus perturbatusque discedit. Ille praetoris arcessitus nuntio rem demonstrat, negat ullo modo fieri posse.
 
==86==
Atque haec--nihil enim praetermittendum de istius impudentia videtur--agebantur in conventu palam de sella ac de loco superiore. Erat hiems summa, tempestas, ut ipsum Sopatrum dicere audistis, perfrigida, imber maximus, cum iste imperat lictoribus ut Sopatrum de porticu, in qua ipse sedebat, praecipitem in forum deiciant nudumque constituant. Vix erat hoc plane imperatum cum illum spoliatum stipatumque lictoribus videres. Omnes id fore putabant ut miser atque innocens virgis caederetur; fefellit hic homines opinio. Virgis iste caederet sine causa socium populi Romani atque amicum? Non usque eo est improbus; non omnia sunt in uno vitia; numquam fuit crudelis. Leniter hominem clementerque accepit. Equestres sunt medio in foro Marcellorum statuae, sicut fere ceteris in oppidis Siciliae; ex quibus iste C. Marcelli statuam delegit, cuius officia in illam civitatem totamque provinciam recentissima erant et maxima; in ea Sopatrum, hominem cum domi nobilem tum summo magistratu praeditum, divaricari ac deligari iubet.
 
==87==
Quo cruciatu sit adfectus venire in mentem necesse est omnibus, cum esset vinctus nudus in aere, in imbri, in frigore. Neque tamen finis huic iniuriae crudelitatique fiebat donec populus atque universa multitudo, atrocitate rei misericordiaque commota, senatum clamore coegit ut isti simulacrum illud Mercuri polliceretur. Clamabant fore ut ipsi se di immortales ulciscerentur; hominem interea perire innocentem non oportere. Tum frequens senatus ad istum venit, pollicetur signum. Ita Sopater de statua C. Marcelli, cum iam paene obriguisset, vix vivus aufertur. Non possum disposite istum accusare, si cupiam: opus est non solum ingenio verum etiam artificio quodam singulari.
 
==88==
Vnum hoc crimen videtur esse et a me pro uno ponitur, de Mercurio Tyndaritano; plura sunt, sed ea quo pacto distinguere ac separare possim nescio. Est pecuniarum captarum, quod signum ab sociis pecuniae magnae sustulit; est peculatus, quod publicum populi Romani signum de praeda hostium captum, positum imperatoris nostri nomine, non dubitavit auferre; est maiestatis, quod imperi nostri, gloriae, rerum gestarum monumenta evertere atque asportare ausus est; est sceleris, quod religiones maximas violavit; est crudelitatis, quod in hominem innocentem, in socium vestrum atque amicum, novum et singulare supplici genus excogitavit:
 
==89==
illud vero quid sit iam non queo dicere, quo nomine appellem nescio, quod in C. Marcelli statua. Quid est hoc? patronusne quod erat? Quid tum? quo id spectat? utrum ea res ad opem an ad calamitatem clientium atque hospitum valere debebat? an ut hoc ostenderes, contra vim tuam in patronis praesidi nihil esse? Quis non hoc intellegeret, in improbi praesentis imperio maiorem esse vim quam in bonorum absentium patrocinio? An vero ex hoc illa tua singularis significatur insolentia, superbia, contumacia? Detrahere videlicet aliquid te de amplitudine Marcellorum putasti. Itaque nunc Siculorum Marcelli non sunt patroni, Verres in eorum locum substitutus est.
 
==90==
Quam in te tantam virtutem esse aut dignitatem arbitratus es ut conarere clientelam tam splendidae, tam inlustris provinciae traducere ad te, auferre a certissimis antiquissimisque patronis? Tu ista nequitia, stultitia, inertia non modo totius Siciliae, sed unius tenuissimi Siculi clientelam tueri potes? tibi Marcelli statua pro patibulo in clientis Marcellorum fuit? tu ex illius honore in eos ipsos qui honorem illi habuerant supplicia quaerebas? Quid postea? quid tandem tuis statuis fore arbitrabare? an vero id quod accidit? Nam Tyndaritani statuam istius, quam sibi propter Marcellos altiore etiam basi poni iusserat, deturbarunt simul ac successum isti audierunt. Dedit igitur tibi nunc fortuna Siculorum C. Marcellum iudicem, ut, cuius ad statuam Siculi te praetore alligabantur, eius religione te &lt;his iudicibus&gt; vinctum adstrictumque dedamus.
 
==91==
Ac primo, iudices, hoc signum Mercuri dicebat iste Tyndaritanos M. Marcello huic Aesernino vendidisse, atque hoc sua causa etiam M. Marcellum ipsum sperabat esse dicturum; quod mihi numquam veri simile visum est, adulescentem illo loco natum, patronum Siciliae, nomen suum isti ad translationem criminis commodaturum. Verum tamen ita mihi res tota provisa atque praecauta est ut, si maxime esset inventus qui in se suscipere istius culpam crimenque cuperet, tamen is proficere nihil posset. Eos enim deduxi testis et eas litteras deportavi ut de istius facto dubium esse nemini possit.
 
==92==
Publicae litterae sunt deportatum Mercurium esse Messanam sumptu publico; dicunt quanti; praefuisse huic negotio publice legatum Poleam. Quid? is ubi est? Praesto est, testis est. Proagori Sopatri iussu. Quis est hic? Qui ad statuam adstrictus est. Quid? is ubi est? Vidistis hominem et verba eius audistis. Demoliendum curavit Demetrius gymnasiarchus, quod is ei loco praeerat. Quid? hoc nos dicimus? Immo vero ipse praesens. Romae nuper ipsum istum esse pollicitum sese id signum legatis redditurum si eius rei testificatio tolleretur cautumque esset eos testimonium non esse dicturos,--dixit hoc apud vos Zosippus, et Ismenias, homines nobilissimi et principes Tyndaritanae civitatis.
 
==93==
Quid? Agrigento nonne eiusdem P. Scipionis monumentum, signum Apollinis pulcherrimum, cuius in femore litteris minutis argenteis nomen Myronis erat inscriptum, ex Aesculapi religiosissimo fano sustulisti? Quod quidem, iudices, cum iste clam fecisset, cum ad suum scelus illud furtumque nefarium quosdam homines improbos duces atque adiutores adhibuisset, vehementer commota civitas est. Vno enim tempore Agrigentini beneficium Africani, religionem domesticam, ornamentum urbis, indicium victoriae, testimonium societatis requirebant. Itaque ab iis qui principes in ea civitate erant praecipitur et negotium datur quaestoribus et aedilibus ut noctu vigilias agerent ad aedis sacras. Etenim iste Agrigenti--credo propter multitudinem illorum hominum atque virtutem, et quod cives Romani, viri fortes atque honesti, permulti in illo oppido coniunctissimo animo cum ipsis Agrigentinis vivunt ac negotiantur--non audebat palam poscere aut tollere quae placebant.
 
==94==
Herculis templum est apud Agrigentinos non longe a foro, sane sanctum apud illos et religiosum. Ibi est ex aere simulacrum ipsius Herculis, quo non facile dixerim quicquam me vidisse pulchrius--tametsi non tam multum in istis rebus intellego quam multa vidi--usque eo, iudices, ut rictum eius ac mentum paulo sit attritius, quod in precibus et gratulationibus non solum id venerari verum etiam osculari solent. Ad hoc templum, cum esset iste Agrigenti, duce Timarchide repente nocte intempesta servorum armatorum fit concursus atque impetus. Clamor a vigilibus fanique custodibus tollitur; qui primo cum obsistere ac defendere conarentur, male mulcati clavis ac fustibus repelluntur. Postea convulsis repagulis ecfractisque valvis demoliri signum ac vectibus labefactare conantur. Interea ex clamore fama tota urbe percrebruit expugnari deos patrios, non hostium adventu necopinato neque repentino praedonum impetu, sed ex domo atque ex cohorte praetoria manum fugitivorum instructam armatamque venisse.
 
==95==
Nemo Agrigenti neque aetate tam adfecta neque viribus tam infirmis fuit qui non illa nocte eo nuntio excitatus surrexerit, telumque quod cuique fors offerebat arripuerit. Itaque brevi tempore ad fanum ex urbe tota concurritur. Horam amplius iam in demoliendo signo permulti homines moliebantur; illud interea nulla lababat ex parte, cum alii vectibus subiectis conarentur commovere, alii deligatum omnibus membris rapere ad se funibus. Ac repente Agrigentini concurrunt; fit magna lapidatio; dant sese in fugam istius praeclari imperatoris nocturni milites. Duo tamen sigilla perparvula tollunt, ne omnino inanes ad istum praedonem religionum revertantur. Numquam tam male est Siculis quin aliquid facete et commode dicant, velut in hac re aiebant in labores Herculis non minus hunc immanissimum verrem quam illum aprum Erymanthium referri oportere.
 
==96==
Hanc virtutem Agrigentinorum imitati sunt Assorini postea, viri fortes et fideles, sed nequaquam ex tam ampla neque tam ex nobili civitate. Chrysas est amnis qui per Assorinorum agros fluit; is apud illos habetur deus et religione maxima colitur. Fanum eius est in agro, propter ipsam viam qua Assoro itur Hennam; in eo Chrysae simulacrum est praeclare factum e marmore. Id iste poscere Assorinos propter singularem eius fani religionem non ausus est; Tlepolemo dat et Hieroni negotium. Illi noctu facta manu armataque veniunt, foris aedis effringunt; aeditumi custodesque mature sentiunt; signum quod erat notum vicinitati bucina datur; homines ex agris concurrunt; eicitur fugaturque Tlepolemus, neque quicquam ex fano Chrysae praeter unum perparvulum signum ex aere desideratum est.
 
==97==
Matris Magnae fanum apud Enguinos est,--iam enim mihi non modo breviter de uno quoque dicendum, sed etiam praetereunda videntur esse permulta, ut ad maiora istius et inlustriora in hoc genere furta et scelera veniamus: in hoc fano loricas galeasque aeneas, caelatas opere Corinthio, hydriasque grandis simili in genere atque eadem arte perfectas idem ille Scipio, vir omnibus rebus praecellentissimus, posuerat et suum nomen inscripserat. Quid iam de isto plura dicam aut querar? Omnia illa, iudices, abstulit, nihil in religiosissimo fano praeter vestigia violatae religionis nomenque P. Scipionis reliquit; hostium spolia, monumenta imperatorum, decora atque ornamenta fanorum posthac his praeclaris nominibus amissis in instrumento atque in supellectile Verris nominabuntur.
 
==98==
Tu videlicet solus vasis Corinthiis delectaris, tu illius aeris temperationem, tu operum liniamenta sollertissime perspicis! Haec Scipio ille non intellegebat, homo doctissimus atque humanissimus: tu sine ulla bona arte, sine humanitate, sine ingenio, sine litteris, intellegis et iudicas! Vide ne ille non solum temperantia sed etiam intellegentia te atque istos qui se elegantis dici volunt vicerit. Nam quia quam pulchra essent intellegebat, idcirco existimabat ea non ad hominum luxuriem, sed ad ornatum fanorum atque oppidorum esse facta, ~ut posteris nostris monumenta religiosa esse videantur~.
 
==99==
Audite etiam singularem eius, iudices, cupiditatem, audaciam, amentiam, in iis praesertim sacris polluendis quae non modo manibus attingi, sed ne cogitatione quidem violari fas fuit. Sacrarium Cereris est apud Catinensis eadem religione qua Romae, qua in ceteris locis, qua prope in toto orbe terrarum. In eo sacrario intimo signum fuit Cereris perantiquum, quod viri non modo cuius modi esset sed ne esse quidem sciebant; aditus enim in id sacrarium non est viris; sacra per mulieres ac virgines confici solent. Hoc signum noctu clam istius servi ex illo religiosissimo atque antiquissimo loco sustulerunt. Postridie sacerdotes Cereris atque illius fani antistitae, maiores natu, probatae ac nobiles mulieres, rem ad magistratus suos deferunt. Omnibus acerbum, indignum, luctuosum denique videbatur.
 
==100==
Tum iste permotus illa atrocitate negoti, ut ab se sceleris illius suspicio demoveretur, dat hospiti suo cuidam negotium ut aliquem reperiret quem illud fecisse insimularet, daretque operam ut is eo crimine damnaretur, ne ipse esset in crimine. Res non procrastinatur. Nam cum iste Catina profectus esset, servi cuiusdam nomen defertur; is accusatur, ficti testes in eum dantur. Rem cunctus senatus Catinensium legibus iudicabat. Sacerdotes vocantur; ex iis quaeritur secreto in curia quid esse factum arbitrarentur, quem ad modum signum esset ablatum. Respondent illae praetoris in eo loco servos esse visos. Res, quae esset iam antea non obscura, sacerdotum testimonio perspicua esse coepit. Itur in consilium; servus ille innocens omnibus sententiis absolvitur,--quo facilius vos hunc omnibus sententiis condemnare possitis.
 
==101==
Quid enim postulas, Verres? quid speras, quid exspectas, quem tibi aut deum aut hominem auxilio futurum putas? Eone tu servos ad spoliandum fanum immittere ausus es quo liberos adire ne ornandi quidem causa fas erat? iisne rebus manus adferre non dubitasti a quibus etiam oculos cohibere te religionum iura cogebant? Tametsi ne oculis quidem captus in hanc fraudem tam sceleratam ac tam nefariam decidisti; nam id concupisti quod numquam videras, id, inquam, adamasti quod antea non aspexeras; auribus tu tantam cupiditatem concepisti ut eam non metus, non religio, non deorum vis, non hominum existimatio contineret.
 
==102==
At ex bono viro, credo, audieras et bono auctore. Qui id potes, qui ne ex viro quidem audire potueris? Audisti igitur ex muliere, quoniam id viri nec vidisse neque nosse poterant. Qualem porro illam feminam fuisse putatis, iudices, quam pudicam, quae cum Verre loqueretur, quam religiosam, quae sacrari spoliandi rationem ostenderet? Ac minime mirum, quae sacra per summam castimoniam virorum ac mulierum fiant, eadem per istius stuprum ac flagitium esse violata. Quid ergo? hoc solum auditione expetere coepit, cum id ipse non vidisset? Immo vero alia complura; ex quibus eligam spoliationem nobilissimi atque antiquissimi fani, de qua priore actione testis dicere audistis. Nunc eadem illa, quaeso, audite et diligenter, sicut adhuc fecistis, attendite.
 
==103==
Insula est Melita, iudices, satis lato a Sicilia mari periculosoque diiuncta; in qua est eodem nomine oppidum, quo iste numquam accessit, quod tamen isti textrinum per triennium ad muliebrem vestem conficiendam fuit. Ab eo oppido non longe in promunturio fanum est Iunonis antiquum, quod tanta religione semper fuit ut non modo illis Punicis bellis quae in his fere locis navali copia gesta atque versata sunt, sed etiam hac praedonum multitudine semper inviolatum sanctumque fuerit. Quin etiam hoc memoriae proditum est, classe quondam Masinissae regis ad eum locum adpulsa praefectum regium dentis eburneos incredibili magnitudine e fano sustulisse et eos in Africam portasse Masinissaeque donasse. Regem primo delectatum esse munere; post, ubi audisset unde essent, statim certos homines in quinqueremi misisse qui eos dentis reponerent. Itaque in iis scriptum litteris Punicis fuit regem Masinissam imprudentem accepisse, re cognita reportandos reponendosque curasse. Erat praeterea magna vis eboris, multa ornamenta, in quibus eburneae Victoriae antiquo opere ac summa arte perfectae.
 
==104==
Haec iste omnia, ne multis morer, uno impetu atque uno nuntio per servos Venerios, quos eius rei causa miserat, tollenda atque asportanda curavit. Pro di immortales! quem ego hominem accuso? quem legibus aut iudiciali iure persequor? de quo vos sententiam per tabellam feretis? Dicunt legati Melitenses publice spoliatum templum esse Iunonis, nihil istum in religiosissimo fano reliquisse; quem in locum classes hostium saepe accesserint, ubi piratae fere quotannis hiemare soleant, quod neque praedo violarit ante neque umquam hostis attigerit, id ab uno isto sic spoliatum esse ut nihil omnino sit relictum. Hic nunc iste reus aut ego accusator aut hoc iudicium appellabitur? Criminibus enim coarguitur aut suspicionibus in iudicium vocatur! Di ablati, fana vexata, nudatae urbes reperiuntur; earum autem rerum nullam sibi iste neque infitiandi rationem neque defendendi facultatem reliquit; omnibus in rebus coarguitur a me, convincitur a testibus, urgetur confessione sua, manifestis in maleficiis tenetur,--et manet etiam ac tacitus facta mecum sua recognoscit!
 
==105==
Nimium mihi diu videor in uno genere versari criminum; sentio, iudices, occurrendum esse satietati aurium animorumque vestrorum. Quam ob rem multa praetermittam; ad ea autem quae dicturus sum reficite vos, quaeso, iudices, per deos immortalis,--eos ipsos de quorum religione iam diu dicimus,--dum id eius facinus commemoro et profero quo provincia tota commota est. De quo si paulo altius ordiri ac repetere memoriam religionis videbor, ignoscite: rei magnitudo me breviter perstringere atrocitatem criminis non sinit.
 
==106==
Vetus est haec opinio, iudices, quae constat ex antiquissimis Graecorum litteris ac monumentis, insulam Siciliam totam esse Cereri et Liberae consecratam. Hoc cum ceterae gentes sic arbitrantur, tum ipsis Siculis ita persuasum est ut in animis eorum insitum atque innatum esse videatur. Nam et natas esse has in his locis deas et fruges in ea terra primum repertas esse arbitrantur, et raptam esse Liberam, quam eandem Proserpinam vocant, ex Hennensium nemore, qui locus, quod in media est insula situs, umbilicus Siciliae nominatur. Quam cum investigare et conquirere Ceres vellet, dicitur inflammasse taedas iis ignibus qui ex Aetnae vertice erumpunt; quas sibi cum ipsa praeferret, orbem omnem peragrasse terrarum.
 
==107==
Henna autem, ubi ea quae dico gesta esse memorantur, est loco perexcelso atque edito, quo in summo est aequata agri planities et aquae perennes, tota vero ab omni aditu circumcisa atque directa est; quam circa lacus lucique sunt plurimi atque laetissimi flores omni tempore anni, locus ut ipse raptum illum virginis, quem iam a pueris accepimus, declarare videatur. Etenim prope est spelunca quaedam conversa ad aquilonem infinita altitudine, qua Ditem patrem ferunt repente cum curru exstitisse abreptamque ex eo loco virginem secum asportasse et subito non longe a Syracusis penetrasse sub terras, lacumque in eo loco repente exstitisse, ubi usque ad hoc tempus Syracusani festos dies anniversarios agunt celeberrimo virorum mulierumque conventu. Propter huius opinionis vetustatem, quod horum in his locis vestigia ac prope incunabula reperiuntur deorum, mira quaedam tota Sicilia privatim ac publice religio est Cereris Hennensis. Etenim multa saepe prodigia vim eius numenque declarant; multis saepe in difficillimis rebus praesens auxilium eius oblatum est, ut haec insula ab ea non solum diligi sed etiam incoli custodirique videatur.
 
==108==
Nec solum Siculi, verum etiam ceterae gentes nationesque Hennensem Cererem maxime colunt. Etenim si Atheniensium sacra summa cupiditate expetuntur, ad quos Ceres in illo errore venisse dicitur frugesque attulisse, quantam esse religionem convenit eorum apud quos eam natam esse et fruges invenisse constat? Itaque apud patres nostros atroci ac difficili rei publicae tempore, cum Tiberio Graccho occiso magnorum periculorum metus ex ostentis portenderetur, P. Mucio L. Calpurnio consulibus aditum est ad libros Sibyllinos; ex quibus inventum est Cererem antiquissimam placari oportere. Tum ex amplissimo collegio decemvirali sacerdotes populi Romani, cum esset in urbe nostra Cereris pulcherrimum et magnificentissimum templum, tamen usque Hennam profecti sunt. Tanta enim erat auctoritas et vetustas illius religionis ut, cum illuc irent, non ad aedem Cereris sed ad ipsam Cererem proficisci viderentur.
 
==109==
Non obtundam diutius; etenim iam dudum vereor ne oratio mea aliena ab iudiciorum ratione et a cotidiana dicendi consuetudine esse videatur. Hoc dico, hanc ipsam Cererem antiquissimam, religiosissimam, principem omnium sacrorum quae apud omnis gentis nationesque fiunt, a C. Verre ex suis templis ac sedibus esse sublatam. Qui accessistis Hennam, vidistis simulacrum Cereris e marmore et in altero templo Liberae. Sunt ea perampla atque praeclara, sed non ita antiqua. Ex aere fuit quoddam modica amplitudine ac singulari opere cum facibus perantiquum, omnium illorum quae sunt in eo fano multo antiquissimum; id sustulit. Ac tamen eo contentus non fuit.
 
==110==
Ante aedem Cereris in aperto ac propatulo loco signa duo sunt, Cereris unum, alterum Triptolemi, pulcherrima ac perampla. Pulchritudo periculo, amplitudo saluti fuit, quod eorum demolitio atque asportatio perdifficilis videbatur. Insistebat in manu Cereris dextra grande simulacrum pulcherrime factum Victoriae; hoc iste e signo Cereris avellendum asportandumque curavit. Qui tandem istius animus est nunc in recordatione scelerum suorum, cum ego ipse in commemoratione eorum non solum animo commovear verum etiam corpore perhorrescam? Venit enim mihi fani, loci, religionis illius in mentem; versantur ante oculos omnia, dies ille quo, cum ego Hennam venissem, praesto mihi sacerdotes Cereris cum infulis ac verbenis fuerunt, contio conventusque civium, in quo ego cum loquerer tanti gemitus fletusque fiebant ut acerbissimus tota urbe luctus versari videretur.
 
==111==
Non illi decumarum imperia, non bonorum direptiones, non iniqua iudicia, non importunas istius libidines, non vim, non contumelias quibus vexati oppressique erant conquerebantur; Cereris numen, sacrorum vetustatem, fani religionem istius sceleratissimi atque audacissimi supplicio expiari volebant; omnia se cetera pati ac neglegere dicebant. Hic dolor erat tantus ut Verres alter Orcus venisse Hennam et non Proserpinam asportasse sed ipsam abripuisse Cererem videretur. Etenim urbs illa non urbs videtur, sed fanum Cereris esse; habitare apud sese Cererem Hennenses arbitrantur, ut mihi non cives illius civitatis, sed omnes sacerdotes, omnes accolae atque antistites Cereris esse videantur.
 
==112==
Henna tu simulacrum Cereris tollere audebas, Henna tu de manu Cereris Victoriam eripere et deam deae detrahere conatus es? quorum nihil violare, nihil attingere ausi sunt in quibus erant omnia quae sceleri propiora sunt quam religioni. Tenuerunt enim P. Popilio P. Rupilio consulibus illum locum servi, fugitivi, barbari, hostes; sed neque tam servi illi dominorum quam tu libidinum, neque tam fugitivi illi ab dominis quam tu ab iure et ab legibus, neque tam barbari lingua et natione illi quam tu natura et moribus, neque tam illi hostes hominibus quam tu dis immortalibus. Quae deprecatio est igitur ei reliqua qui indignitate servos, temeritate fugitivos, scelere barbaros, crudelitate hostes vicerit?
 
==113==
Audistis Theodorum et Numenium et Nicasionem, legatos Hennensis, publice dicere sese a suis civibus haec habere mandata, ut ad Verrem adirent et eum simulacrum Cereris et Victoriae reposcerent; id si impetrassent, tum ut morem veterem Hennensium conservarent, publice in eum, tametsi vexasset Siciliam, tamen, quoniam haec a maioribus instituta accepissent, testimonium ne quod dicerent; sin autem ea non reddidisset, tum ut in iudicio adessent, tum ut de eius iniuriis iudices docerent, sed maxime de religione quererentur. Quas illorum querimonias nolite, per deos immortalis, aspernari, nolite contemnere ac neglegere, iudices! Aguntur iniuriae sociorum, agitur vis legum, agitur existimatio veritasque iudiciorum. Quae sunt omnia permagna, verum illud maximum: tanta religione obstricta tota provincia est, tanta superstitio ex istius facto mentis omnium Siculorum occupavit ut quaecumque accidant publice privatimque incommoda propter eam causam sceleris istius evenire videantur.
 
==114==
Audistis Centuripinos, Agyrinensis, Catinensis, Aetnensis, Herbitensis complurisque alios publice dicere quae solitudo esset in agris, quae vastitas, quae fuga aratorum, quam deserta, quam inculta, quam relicta omnia. Ea tametsi multis istius et variis iniuriis acciderunt, tamen haec una causa in opinione Siculorum plurimum valet, quod Cerere violata omnis cultus fructusque Cereris in iis locis interisse arbitrantur. Medemini religioni sociorum, iudices, conservate vestram; neque enim haec externa vobis est religio neque aliena; quodsi esset, si suscipere eam nolletis, tamen in eo qui violasset sancire vos velle oporteret.
 
==115==
Nunc vero in communi omnium gentium religione, inque iis sacris quae maiores nostri ab exteris nationibus adscita atque arcessita coluerunt,--quae sacra, ut erant re vera, sic appellari Graeca voluerunt,--neglegentes ac dissoluti si cupiamus esse, qui possumus? Vnius etiam urbis omnium pulcherrimae atque ornatissimae, Syracusarum, direptionem commemorabo et in medium proferam, iudices, ut aliquando totam huius generis orationem concludam atque definiam. Nemo fere vestrum est quin quem ad modum captae sint a M. Marcello Syracusae saepe audierit, non numquam etiam in annalibus legerit. Conferte hanc pacem cum illo bello, huius praetoris adventum cum illius imperatoris victoria, huius cohortem impuram cum illius exercitu invicto, huius libidines cum illius continentia: ab illo qui cepit conditas, ab hoc qui constitutas accepit captas dicetis Syracusas.
 
==116==
Ac iam illa omitto quae disperse a me multis in locis dicentur ac dicta sunt, forum Syracusanorum, quod introitu Marcelli purum a caede servatum est, id adventu Verris Siculorum innocentium sanguine redundasse, portum Syracusanorum, qui tum et nostris classibus et Carthaginiensium clausus fuisset, eum isto praetore Cilicum myoparoni praedonibusque patuisse; mitto adhibitam vim ingenuis, matres familias violatas, quae tum in urbe capta commissa non sunt neque odio hostili neque licentia militari neque more belli neque iure victoriae; mitto, inquam, haec omnia, quae ab isto per triennium perfecta sunt; ea quae coniuncta cum illis rebus sunt de quibus antea dixi cognoscite.
 
==117==
Vrbem Syracusas maximam esse Graecarum, pulcherrimam omnium saepe audistis. Est, iudices, ita ut dicitur. Nam et situ est cum munito tum ex omni aditu vel terra vel mari praeclaro ad aspectum, et portus habet prope in aedificatione amplexuque urbis inclusos; qui cum diversos inter se aditus habeant, in exitu coniunguntur et confluunt. Eorum coniunctione pars oppidi quae appellatur Insula, mari disiuncta angusto, ponte rursus adiungitur et continetur.
 
==118==
Ea tanta est urbs ut ex quattuor urbibus maximis constare dicatur; quarum una est ea quam dixi Insula, quae duobus portibus cincta in utriusque portus ostium aditumque proiecta est; in qua domus est quae Hieronis regis fuit, qua praetores uti solent. In ea sunt aedes sacrae complures, sed duae quae longe ceteris antecellant, Dianae, et altera, quae fuit ante istius adventum ornatissima, Minervae. In hac insula extrema est fons aquae dulcis, cui nomen Arethusa est, incredibili magnitudine, plenissimus piscium, qui fluctu totus operiretur nisi munitione ac mole lapidum diiunctus esset a mari.
 
==119==
Altera autem est urbs Syracusis, cui nomen Achradina est; in qua forum maximum, pulcherrimae porticus, ornatissimum prytanium, amplissima est curia templumque egregium Iovis Olympii ceteraeque urbis partes, quae una via lata perpetua multisque transversis divisae privatis aedificiis continentur. Tertia est urbs quae, quod in ea parte Fortunae fanum antiquum fuit, Tycha nominata est; in qua gymnasium amplissimum est et complures aedes sacrae, coliturque ea pars et habitatur frequentissime. Quarta autem est quae, quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur; quam ad summam theatrum maximum, praeterea duo templa sunt egregia, Cereris unum, alterum Liberae, signumque Apollinis, qui Temenites vocatur, pulcherrimum et maximum; quod iste si portare potuisset, non dubitasset auferre.
 
==120==
Nunc ad Marcellum revertar, ne haec a me sine causa commemorata esse videantur. Qui cum tam praeclaram urbem vi copiisque cepisset, non putavit ad laudem populi Romani hoc pertinere, hanc pulchritudinem, ex qua praesertim periculi nihil ostenderetur, delere et exstinguere. Itaque aedificiis omnibus, publicis privatis, sacris profanis, sic pepercit quasi ad ea defendenda cum exercitu, non oppugnanda venisset. In ornatu urbis habuit victoriae rationem, habuit humanitatis; victoriae putabat esse multa Romam deportare quae ornamento urbi esse possent, humanitatis non plane exspoliare urbem, praesertim quam conservare voluisset.
 
==121==
In hac partitione ornatus non plus victoria Marcelli populo Romano adpetivit quam humanitas Syracusanis reservavit. Romam quae adportata sunt, ad aedem Honoris et Virtutis itemque aliis in locis videmus. Nihil in aedibus, nihil in hortis posuit, nihil in suburbano; putavit, si urbis ornamenta domum suam non contulisset, domum suam ornamento urbi futuram. Syracusis autem permulta atque egregia reliquit; deum vero nullum violavit, nullum attigit. Conferte Verrem, non ut hominem cum homine comparetis, ne qua tali viro mortuo fiat iniuria, sed ut pacem cum bello, leges cum vi, forum et iuris dictionem cum ferro et armis, adventum et comitatum cum exercitu et victoria conferatis.
 
==122==
Aedis Minervae est in Insula, de qua ante dixi; quam Marcellus non attigit, quam plenam atque ornatam reliquit; quae ab isto sic spoliata atque direpta est non ut ab hoste aliquo, qui tamen in bello religionem et consuetudinis iura retineret, sed ut a barbaris praedonibus vexata esse videatur. Pugna erat equestris Agathocli regis in tabulis picta praeclare; iis autem tabulis interiores templi parietes vestiebantur. Nihil erat ea pictura nobilius, nihil Syracusis quod magis visendum putaretur. Has tabulas M. Marcellus, cum omnia victoria illa sua profana fecisset, tamen religione impeditus non attigit; iste, cum illa propter diuturnam pacem fidelitatemque populi Syracusani sacra religiosaque accepisset, omnis eas tabulas abstulit, parietes quorum ornatus tot saecula manserant, tot bella effugerant, nudos ac deformatos reliquit.
 
==123==
Et Marcellus qui, si Syracusas cepisset, duo templa se Romae dedicaturum voverat, is id quod erat aedificaturus iis rebus ornare quas ceperat noluit: Verres qui non Honori neque Virtuti, quem ad modum ille, sed Veneri et Cupidini vota deberet, is Minervae templum spoliare conatus est. Ille deos deorum spoliis ornari noluit, hic ornamenta Minervae virginis in meretriciam domum transtulit. Viginti et septem praeterea tabulas pulcherrime pictas ex eadem aede sustulit, in quibus erant imagines Siciliae regum ac tyrannorum, quae non solum pictorum artificio delectabant, sed etiam commemoratione hominum et cognitione formarum. Ac videte quanto taetrior hic tyrannus Syracusanis fuerit quam quisquam superiorum, quia, cum illi tamen ornarint templa deorum immortalium, hic etiam illorum monumenta atque ornamenta sustulit.
 
==124==
Iam vero quid ego de valvis illius templi commemorem? Vereor ne haec qui non viderunt omnia me nimis augere atque ornare arbitrentur; quod tamen nemo suspicari debet, tam esse me cupidum ut tot viros primarios velim, praesertim ex iudicum numero, qui Syracusis fuerint, qui haec viderint, esse temeritati et mendacio meo conscios. Confirmare hoc liquido, iudices, possum, valvas magnificentiores, ex auro atque ebore perfectiores, nullas umquam ullo in templo fuisse. Incredibile dictu est quam multi Graeci de harum valvarum pulchritudine scriptum reliquerint. Nimium forsitan haec illi mirentur atque efferant; esto; verum tamen honestius est rei publicae nostrae, iudices, ea quae illis pulchra esse videantur imperatorem nostrum in bello reliquisse quam praetorem in pace abstulisse. Ex ebore diligentissime perfecta argumenta erant in valvis; ea detrahenda curavit omnia. Gorgonis os pulcherrimum cinctum anguibus revellit atque abstulit, et tamen indicavit se non solum artificio sed etiam pretio quaestuque duci; nam bullas aureas omnis ex iis valvis, quae erant multae et graves, non dubitavit auferre; quarum iste non opere delectabatur sed pondere. Itaque eius modi valvas reliquit ut quae olim ad ornandum templum erant maxime nunc tantum ad claudendum factae esse videantur.
 
==125==
Etiamne gramineas hastas--vidi enim vos in hoc nomine, cum testis diceret, commoveri: quod erat eius modi ut semel vidisse satis esset, (in quibus neque manu factum quicquam neque pulchritudo erat ulla, sed tantum magnitudo incredibilis de qua vel audire satis esset, nimium videre plus quam semel,) etiam id concupisti?
 
==126==
Nam Sappho quae sublata de prytanio est dat tibi iustam excusationem, prope ut concedendum atque ignoscendum esse videatur. Silanionis opus tam perfectum, tam elegans, tam elaboratum quisquam non modo privatus sed populus potius haberet quam homo elegantissimus atque eruditissimus, Verres? Nimirum contra dici nihil potest. Nostrum enim unus quisque, qui tam beati quam iste est non sumus, tam delicati esse non possumus, si quando aliquid istius modi videre volet, eat ad aedem Felicitatis, ad monumentum Catuli, in porticum Metelli, det operam ut admittatur in alicuius istorum Tusculanum, spectet forum ornatum, si quid iste suorum aedilibus commodarit: Verres haec habeat domi, Verres ornamentis fanorum atque oppidorum habeat plenam domum, villas refertas. Etiamne huius operari studia ac delicias, iudices, perferetis? qui ita natus, ita educatus est, ita factus et animo et corpore ut multo appositior ad ferenda quam ad auferenda signa esse videatur.
 
==127==
Atque haec Sappho sublata quantum desiderium sui reliquerit, dici vix potest. Nam cum ipsa fuit egregie facta, tum epigramma Graecum pernobile incisum est in basi, quod iste eruditus homo et Graeculus, qui haec subtiliter iudicat, qui solus intellegit, si unam litteram Graecam scisset, certe non sustulisset. Nunc enim quod scriptum est inani in basi declarat quid fuerit, et id ablatum indicat. Quid? signum Paeanis ex aede Aesculapi praeclare factum, sacrum ac religiosum, non sustulisti? quod omnes propter pulchritudinem visere, propter religionem colere solebant.
 
==128==
Quid? ex aede Liberi simulacrum Aristaei non tuo imperio palam ablatum est? Quid? ex aede Iovis religiosissimum simulacrum Iovis Imperatoris, quem Graeci Vrion nominant, pulcherrime factum nonne abstulisti? Quid? ex aede Liberae &lt;agninum&gt; caput illud pulcherrimum, quod visere solebamus, num dubitasti tollere? Atque ille Paean sacrificiis anniversariis simul cum Aesculapio apud illos colebatur; Aristaeus, qui [ut Graeci ferunt, Liberi filius] inventor olei esse dicitur, una cum Libero patre apud illos eodem erat in templo consecratus.
 
==129==
Iovem autem Imperatorem quanto honore in suo templo fuisse arbitramini? Conicere potestis, si recordari volueritis quanta religione fuerit eadem specie ac forma signum illud quod ex Macedonia captum in Capitolio posuerat &lt;T.&gt; Flamininus. Etenim tria ferebantur in orbe terrarum signa Iovis Imperatoris uno in genere pulcherrime facta, unum illud Macedonicum quod in Capitolio vidimus, alterum in Ponti ore et angustiis, tertium quod Syracusis ante Verrem praetorem fuit. Illud Flamininus ita ex aede sua sustulit ut in Capitolio, hoc est in terrestri domicilio Iovis poneret.
 
==130==
Quod autem est ad introitum Ponti, id, cum tam multa ex illo mari bella emerserint, tam multa porro in Pontum invecta sint, usque ad hanc diem integrum inviolatumque servatum est. Hoc tertium, quod erat Syracusis, quod M. Marcellus armatus et victor viderat, quod religioni concesserat, quod cives atque incolae colere, advenae non solum visere verum etiam venerari solebant, id C. Verres ex templo Iovis sustulit.
 
==131==
Vt saepius ad Marcellum revertar, iudices, sic habetote, pluris esse a Syracusanis istius adventu deos quam victoria Marcelli homines desideratos. Etenim ille requisisse etiam dicitur Archimedem illum, summo ingenio hominem ac disciplina, quem cum audisset interfectum permoleste tulisse: iste omnia quae requisivit, non ut conservaret verum ut asportaret requisivit. Iam illa quae leviora videbuntur ideo praeteribo, quod mensas Delphicas e marmore, crateras ex aere pulcherrimas, vim maximam vasorum Corinthiorum ex omnibus aedibus sacris abstulit Syracusis.
 
==132==
Itaque, iudices, ii qui hospites ad ea quae visenda sunt solent ducere et unum quidque ostendere,--quos illi mystagogos vocant,--conversam iam habent demonstrationem suam. Nam ut ante demonstrabant quid ubique esset, item nunc quid undique ablatum sit ostendunt. Quid tum? mediocrine tandem dolore eos adfectos esse arbitramini? Non ita est, iudices, primum quod omnes religione moventur et deos patrios quos a maioribus acceperunt colendos sibi diligenter et retinendos esse arbitrantur; deinde hic ornatus, haec opera atque artificia, signa, tabulae pictae Graecos homines nimio opere delectant. Itaque ex illorum querimoniis intellegere possumus haec illis acerbissima videri quae forsitan nobis levia et contemnenda esse videantur. Mihi credite, iudices,--tametsi vosmet ipsos haec eadem audire certo scio,--cum multas acceperint per hosce annos socii atque exterae nationes calamitates et iniurias, nullas Graeci homines gravius ferunt ac tulerunt quam huiusce modi spoliationes fanorum atque oppidorum.
 
==133==
Licet iste dicat emisse se, sicuti solet dicere, credite hoc mihi, iudices: nulla umquam civitas tota Asia et Graecia signum ullum, tabulam pictam &lt;ullam&gt;, ullum denique ornamentum urbis sua voluntate cuiquam vendidit; nisi forte existimatis, posteaquam iudicia severa Romae fieri desierunt, Graecos homines haec venditare coepisse, quae tum non modo non venditabant, cum iudicia fiebant, verum etiam coemebant; aut nisi arbitramini L. Crasso, Q. Scaevolae, C. Claudio, potentissimis hominibus, quorum aedilitates ornatissimas vidimus, commercium istarum rerum cum Graecis hominibus non fuisse, iis qui post iudiciorum dissolutionem aediles facti sunt fuisse.
 
==134==
Acerbiorem etiam scitote esse civitatibus falsam istam et simulatam emptionem quam si qui clam surripiat aut eripiat palam atque auferat; nam turpitudinem summam esse arbitrantur referri in tabulas publicas pretio adductam civitatem, et pretio parvo, ea quae accepisset a maioribus vendidisse atque abalienasse. Etenim mirandum in modum Graeci rebus istis, quas nos contemnimus, delectantur. Itaque maiores nostri facile patiebantur haec esse apud illos quam plurima: apud socios, ut imperio nostro quam ornatissimi florentissimique essent; apud eos autem quos vectigalis aut stipendiarios fecerant tamen haec relinquebant, ut illi, quibus haec iucunda sunt quae nobis levia videntur, haberent haec oblectamenta et solacia servitutis.
 
==135==
Quid arbitramini Reginos, qui iam cives Romani sunt, merere velle ut ab iis marmorea Venus illa auferatur? quid Tarentinos, ut Europam in tauro amittant, ut Satyrum qui apud illos in aede Vestae est, ut cetera? quid Thespiensis ut Cupidinis signum, propter quod unum visuntur Thespiae, quid Cnidios ut Venerem marmoream, quid ut pictam Coos, quid Ephesios ut Alexandrum, quid Cyzicenos ut Aiacem aut Medeam, quid Rhodios ut Ialysum, quid Atheniensis ut ex marmore Iacchum aut Paralum pictum aut ex aere Myronis buculam? Longum est et non necessarium commemorare quae apud quosque visenda sunt tota Asia et Graecia; verum illud est quam ob rem haec commemorem, quod existimare vos hoc volo, mirum quendam dolorem accipere eos ex quorum urbibus haec auferantur.
 
==136==
Atque ut ceteros omittamus, de ipsis Syracusanis cognoscite. Ad quos ego cum venissem, sic primum existimabam, ut Romae ex istius amicis acceperam, civitatem Syracusanam propter Heracli hereditatem non minus esse isti amicam quam Mamertinam propter praedarum ac furtorum omnium societatem; simul et verebar ne mulierum nobilium et formosarum gratia, quarum iste arbitrio praeturam per triennium gesserat, virorumque quibuscum illae nuptae erant, nimia in istum non modo lenitudine sed etiam liberalitate oppugnarer, si quid ex litteris Syracusanorum conquirerem.
 
==137==
Itaque Syracusis cum civibus Romanis eram, eorum tabulas exquirebam, iniurias cognoscebam. Cum diutius in negotio curaque fueram, ut requiescerem curamque animi remitterem, ad Carpinati praeclaras tabulas revertebar, ubi cum equitibus Romanis, hominibus ex illo conventu honestissimis, illius Verrucios, de quibus ante dixi, explicabam; a Syracusanis prorsus nihil adiumenti neque publice neque privatim exspectabam, neque erat in animo postulare. Cum haec agerem, repente ad me venit Heraclius, is qui tum magistratum Syracusis habebat, homo nobilis, qui sacerdos Iovis fuisset, qui honos est apud Syracusanos amplissimus. Agit mecum et cum fratre meo ut, si nobis videretur, adiremus ad eorum senatum; frequentis esse in curia; se iussu senatus a nobis petere ut veniremus.
 
==138==
Primo nobis fuit dubium quid ageremus; deinde cito venit in mentem non esse vitandum illum nobis conventum et locum; itaque in curiam venimus. Honorifice sane consurgitur; nos rogatu magistratus adsedimus. Incipit is loqui qui et auctoritate et aetate et, ut mihi visum est, usu rerum antecedebat, Diodorus Timarchidi, cuius omnis oratio hanc habuit primo sententiam: senatum et populum Syracusanum moleste graviterque ferre quod ego, cum in ceteris Siciliae civitatibus senatum populumque docuissem quid iis utilitatis, quid salutis adferrem, et cum ab omnibus mandata, legatos, litteras testimoniaque sumpsissem, in illa civitate nihil eius modi facerem. Respondi neque Romae in conventu Siculorum, cum a me auxilium communi omnium legationum consilio petebatur causaque totius provinciae ad me deferebatur, legatos Syracusanorum adfuisse, neque me postulare ut quicquam contra C. Verrem decerneretur in ea curia in qua inauratam C. Verris statuam viderem.
 
==139==
Quod posteaquam dixi, tantus est gemitus factus aspectu statuae et commemoratione ut illud in curia positum monumentum scelerum non beneficiorum videretur. Tum pro se quisque, quantum dicendo adsequi poterat, docere me coepit ea quae paulo ante commemoravi, spoliatam urbem, fana direpta, de Heracli hereditate, quam palaestritis concessisset, multo maximam partem ipsum abstulisse; neque postulandum fuisse ut ille palaestritas diligeret, qui etiam inventorem olei deum sustulisset; neque illam statuam esse ex pecunia publica neque publice datam, sed eos qui hereditatis diripiendae participes fuissent faciendam statuendamque curasse; eosdem Romae fuisse legatos, illius adiutores improbitatis, socios furtorum, conscios flagitiorum; eo minus mirari me oportere si illi communi legatorum voluntati et saluti Siciliae defuissent.
 
==140==
Vbi eorum dolorem ex illius iniuriis non modo non minorem sed prope maiorem quam Siculorum ceterorum esse cognovi, tum meum animum in illos, tum mei consili negotique totius suscepti causam rationemque proposui, tum eos hortatus sum ut causae communi salutique ne deessent, ut illam laudationem, quam se vi ac metu coactos paucis illis diebus decresse dicebant, tollerent. Itaque, iudices, Syracusani haec faciunt, istius clientes atque amici. Primum mihi litteras publicas, quas in aerario sanctiore conditas habebant, proferunt; in quibus ostendunt omnia quae dixi ablata esse perscripta, et plura etiam quam ego potui dicere; perscripta autem hoc modo: Quod ex aede Minervae hoc et illud abesset, quod ex aede Iovis, quod ex aede Liberi--ut quisque iis rebus tuendis conservandisque praefuerat, ita perscriptum erat--cum rationem e lege redderent et quae acceperant tradere deberent, petisse ut sibi, quod eae res abessent, ignosceretur; itaque omnis liberatos discessisse, et esse ignotum omnibus. Quas ego litteras obsignandas publico signo deportandasque curavi.
 
==141==
De laudatione autem ratio sic mihi reddita est. Primum, cum a C. Verre litterae aliquanto ante adventum meum de laudatione venissent, nihil esse decretum; deinde, cum quidam ex illius amicis commonerent oportere decerni, maximo clamore esse et convicio repudiatos; postea, cum meus adventus adpropinquaret, imperasse eum qui summam potestatem haberet ut decernerent; decretum ita esse ut multo plus illi laudatio mali quam boni posset adferre. Id adeo, iudices, ut mihi ab illis demonstratum est, sic vos ex me cognoscite.
 
==142==
Mos est Syracusis ut, si qua de re ad senatum referant, dicat sententiam qui velit; nominatim nemo rogatur, et tamen, ut quisque aetate et honore antecedit ita primus solet sua sponte dicere, itaque a ceteris ei conceditur; sin aliquando tacent omnes, tunc sortito coguntur dicere. Cum hic mos esset, refertur ad senatum de laudatione Verris. In quo primum, ut aliquid esset morae, multi interpellant; de Sex. Peducaeo, qui de illa civitate totaque provincia optime meritus esset, sese antea, cum audissent ei negotium facessitum, cumque eum publice pro plurimis eius et maximis meritis laudare cuperent, a C. Verre prohibitos esse; iniquum esse, tametsi Peducaeus eorum laudatione iam non uteretur, tamen non id prius decernere quod aliquando voluissent quam quod tum cogerentur.
 
==143==
Conclamant omnes et adprobant ita fieri oportere. Refertur de Peducaeo. Vt quisque aetate et honore antecedebat, ita sententiam dixit ex ordine. Id adeo ex ipso senatus consulto cognoscite; nam principum sententiae perscribi solent. Recita. 'Qvod verba facta svnt de Sex. Pedvcaeo.' Dicit qui primi suaserint. Decernitur. Refertur deinde de Verre. Dic, quaeso, quo modo? 'Qvod verba facta svnt de C. Verre'--quid postea scriptum est?--'Cvm svrgeret nemo neqve sententiam diceret'--quid est hoc?--'Sors dvcitvr.' Quam ob rem? nemo erat voluntarius laudator praeturae tuae, defensor periculorum, praesertim cum inire a praetore gratiam posset? Nemo. Illi ipsi tui convivae, consiliarii, conscii, socii verbum facere non audent. In qua curia statua tua stabat et nuda fili, in ea nemo fuit, ne quem nudus quidem filius nudata provincia commoveret.
 
==144==
Atque etiam hoc me docent, eius modi senatus consultum fecisse laudatores ut omnes intellegere possent non laudationem sed potius inrisionem esse illam quae commonefaceret istius turpem calamitosamque praeturam. Etenim scriptum esse ita: qvod is virgis neminem cecidisset-- a quo cognostis nobilissimos homines atque innocentissimos securi esse percussos; qvod vigilanter provinciam administrasset--cuius omnis vigilias in stupris constat adulteriisque esse consumptas; [cuius modi constat, hoc vero scriptum esse, quod proferre non auderet reus, accusator recitare non desineret] qvod praedones procvl ab insvla Sicilia prohibvisset [Verres]--quos etiam intra Syracusanam insulam recepisset.
 
==145==
Haec posteaquam ex illis cognovi, discessi cum fratre e curia, ut nobis absentibus, si quid vellent, decernerent. Decernunt statim primum ut cum Lucio fratre hospitium publice fieret, quod is eandem voluntatem erga Syracusanos suscepisset quam ego semper habuissem. Id non modo tum scripserunt, verum etiam in aere incisum nobis tradiderunt. Valde hercule te Syracusani tui, quos crebro commemorare soles, diligunt, qui cum accusatore tuo satis iustam causam coniungendae necessitudinis putant quod te accusaturus sit et quod inquisitum in te venerit. Postea decernitur, ac non varie sed prope cunctis sententiis, ut laudatio quae C. Verri decreta esset tolleretur.
 
==146==
In eo cum iam non solum discessio facta esset, sed etiam perscriptum atque in tabulas relatum, praetor appellatur. At quis appellat? magistratus aliqui? Nemo. Senator? Ne id quidem. Syracusanorum aliqui? Minime. Quis igitur praetorem appellat? Qui quaestor istius fuerat, P. Caesetius. O rem ridiculam! o desertum hominem, desperatum, relictum! A magistratu Siculo, ne senatus consultum Siculi homines facere possent, ne suum ius suis moribus, suis legibus obtinere possent, non amicus istius, non hospes, non denique aliquis Siculus, sed quaestor populi Romani praetorem appellat! Quis hoc vidit, quis audivit? Praetor aequus et sapiens dimitti iubet senatum. Concurrit ad me maxima multitudo. Primum senatores clamare sibi eripi ius, eripi libertatem, populus senatum laudare, gratias agere, cives Romani a me nusquam discedere. Quo quidem die nihil aegrius factum est multo labore meo quam ut manus ab illo appellatore abstinerentur.
 
==147==
Cum ad praetorem in ius adissemus, excogitat sane acute quid decernat; nam ante quam verbum facerem, de sella surrexit atque abiit. Itaque tum de foro, cum iam advesperasceret, discessimus. Postridie mane ab eo postulo ut Syracusanis liceret senatus consultum, quod pridie fecissent, mihi reddere. Ille enim vero negat et ait indignum facinus esse quod ego in senatu Graeco verba fecissem; quod quidem apud Graecos Graece locutus essem, id ferri nullo modo posse. Respondi homini ut potui, ut debui, ut volui. Cum multa tum etiam hoc &lt;me&gt; memini dicere, facile esse perspicuum quantum inter hunc et illum Numidicum, verum ac germanum Metellum, interesset; illum noluisse sua laudatione iuvare L. Lucullum, sororis virum, quicum optime convenisset, hunc homini alienissimo a civitatibus laudationes per vim et metum comparare.
 
==148==
Quod ubi intellexi, multum apud illum recentis nuntios, multum tabellas non commendaticias sed tributarias valuisse, admonitu ipsorum Syracusanorum impetum in eas tabulas facio in quibus senatus consultum perscripserant. Ecce autem nova turba atque rixa, ne tamen istum omnino Syracusis sine amicis, sine hospitibus, plane nudum esse ac desertum putetis! Retinere incipit tabulas Theomnastus quidam, homo ridicule insanus, quem Syracusani Theoractum vocant; qui illic eius modi est ut eum pueri sectentur, ut omnes cum loqui coepit inrideant. Huius tamen insania, quae ridicula est aliis, mihi tum molesta sane fuit; nam cum spumas ageret in ore, oculis arderet, voce maxima vim me sibi adferre clamaret, copulati in ius pervenimus.
 
==149==
Hic ego postulare coepi ut mihi tabulas obsignare ac deportare liceret; ille contra dicere, negare esse illud senatus consultum in quo praetor appellatus esset, negare id mihi tradi oportere. Ego legem recitare, omnium mihi tabularum et litterarum fieri potestatem; ille furiosus urgere nihil ad se nostras leges pertinere. Praetor intellegens negare sibi placere, quod senatus consultum ratum esse non deberet, id me Romam deportare. Quid multa? nisi vehementius homini minatus essem, nisi legis sanctionem poenamque recitassem, tabularum mihi potestas facta non esset. Ille autem insanus, qui pro isto vehementissime contra me declamasset, postquam non impetravit, credo, ut in gratiam mecum rediret, libellum mihi dat in quo istius furta Syracusana perscripta erant, quae ego antea iam ab aliis cognoram et acceperam.
 
==150==
Laudent te iam sane Mamertini, quoniam ex tota provincia soli sunt qui te salvum velint, ita tamen laudent ut Heius, qui princeps legationis est, adsit, ita laudent ut ad ea quae rogati erunt mihi parati sint respondere. Ac ne subito a me opprimantur, haec sum rogaturus: navem populo Romano debeantne? fatebuntur. Praebuerintne praetore C. Verre? negabunt. Aedificarintne navem onerariam maximam publice, quam Verri dederunt? negare non poterunt. Frumentum ab iis sumpseritne C. Verres, quod populo Romano mitteret, sicuti superiores? negabunt. Quid militum aut nautarum per triennium dederint? nullum datum dicent. Fuisse Messanam omnium istius furtorum ac praedarum receptricem negare non poterunt; permulta multis navibus illinc exportata, hanc navem denique maximam, a Mamertinis datam, onustam cum isto profectam fatebuntur.
 
==151==
Quam ob rem tibi habe sane istam laudationem Mamertinorum; Syracusanam quidem civitatem ut abs te adfecta est ita in te esse animatam videmus, apud quos etiam Verria illa flagitiosa sublata sunt. Etenim minime conveniebat ei deorum honores haberi qui simulacra deorum abstulisset. Etiam hercule illud in Syracusanis merito reprehenderetur, si, cum diem festum ludorum de fastis suis sustulissent celeberrimum et sanctissimum, quod eo ipso die Syracusae a Marcello captae esse dicuntur, idem diem festum Verris nomine agerent, cum iste a Syracusanis quae ille calamitosus dies reliquerat ademisset. At videte hominis impudentiam atque adrogantiam, iudices, qui non solum Verria haec turpia ac ridicula ex Heracli pecunia constituerit, verum etiam Marcellia tolli imperarit, ut ei sacra facerent quotannis cuius opera omnium annorum sacra deosque patrios amiserant, eius autem familiae dies festos tollerent per quam ceteros quoque festos dies recuperarant.
{{Liber
|Ante = Liber III
|AnteNomen = ../Liber III
|Post = Liber V
|PostNomen = ../Liber V
}}

[[en:Against Verres/Second pleading/Book 4]]</text>
      <sha1>jdfpg5y3tsv86635cxyf82kjibo6v3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epigrammata (Martialis)/Liber XII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6779</id>
    <revision>
      <id>282790</id>
      <parentid>270286</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40602" sha1="tobebw2gbnrr9aeho66jvm9aha2uahe" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Valerius Martialis
|OperaeTitulus= Epigrammaton libri XII
|OperaeWikiPagina= Epigrammaton libri XII
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XII
}}__NOTOC__
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber XI
|AnteNomen= ../Liber XI
|Post= Liber XIII (Xenia)
|PostNomen = Xenia
}}

==Valerius Martialis Prisco suo s.==

Scio me patrocinium debere contumacissimae trienni desidiae; quo absolvenda non esset inter illas quoque urbicas occupationes, quibus facilius consequimur, ut molesti potius, quam ut officiosi esse videamur; nedum in hac provinciali solitudine, ubi nisi etiam intemperanter studemus, et sine solacio et sine excusatione secessimus. Accipe ergo rationem. In qua hoc maximum et primum est, quod civitatis aures, quibus adsueveram, quaero et videor mihi in alieno foro litigare; si quid est enim, quod in libellis meis placeat, dictavit auditor: illam iudiciorum subtilitatem, illud materiarum ingenium, bibliothecas, theatra, convictus, in quibus studere se voluptates non sentiunt, ad summam omnium illa, quae delicati reliquimus, desideramus quasi destituti. Accedit his municipalium robigo dentium et iudici loco livor, et unus aut alter mali, in pusillo loco multi; adversus quod difficile est habere cotidie bonum stomachum: ne mireris igitur abiecta ab indignante quae a gestiente fieri solebant. Ne quid tamen et advenienti tibi ab urbe et exigenti negarem - cui non refero gratiam, si tantum ea praesto quae possum -, imperavi mihi, quod indulgere consueram, et studui paucissimis diebus, ut familiarissimas mihi aures tuas exciperem adventoria sua. Tu velim ista, quae tantum apud te non periclitantur, diligenter aestimare et excutere non graveris; et, quod tibi difficillimum est, de nugis nostris iudices nitore seposito, ne Romam, si ita decreveris, non Hispaniensem librum mittamus, sed Hispanum.

==&lt;span id='1'&gt;&lt;/span&gt;I.==
&lt;poem&gt;
Retia dum cessant latratoresque Molossi 
Et non invento silva quiescit apro, 
Otia, Prisce, brevi poteris donare libello. 
Hora nec aestiva est nec tibi tota perit. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.==
&lt;poem&gt;
Ad populos mitti qui nuper ab Urbe solebas, 
Ibis, io, Romam nunc peregrine liber 
Auriferi de gente Tagi tetricique Salonis, 
Dat patrios amnes quos mihi terra potens. 
Non tamen hospes eris, nec iam potes advena dici,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|II}}.5|5}}
Cuius habet fratres tot domus alta Remi. 
Iure tuo veneranda novi pete limina templi, 
Reddita Pierio sunt ubi tecta choro. 
Vel si malueris, prima gradiere Subura; 
Atria sunt illic consulis alta mei:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|II}}.10|10}}
Laurigeros habitat facundus Stella penatis, 
Clarus Hyanteae Stella sititor aquae; 
Fons ibi Castalius vitreo torrente superbit, 
Unde novem dominas saepe bibisse ferunt: 
Ille dabit populo patribusque equitique legendum,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|II}}.15|15}}
Nec nimium siccis perleget ipse genis. 
Quid titulum poscis? versus duo tresve legantur, 
Clamabunt omnes te, liber, esse meum. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='3.0'&gt;&lt;/span&gt;III.==
&lt;poem&gt;
Quod Flacco Varioque fuit summoque Maroni 
Maecenas, atavis regibus ortus eques, 
Gentibus et populis, hoc te mihi, Prisce Terenti, 
Fama fuisse loquax chartaque dicet anus 
Tu facis ingenium, tu, si quid posse videmur;{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|III}}.5|5}}
Tu das ingenuae ius mihi pigritiae. 
Macte animi, quem rarus habes, morumque tuorum, 
Quos Numa, quos hilaris possit habere Cato. 
Largiri, praestare, breves extendere census, 
Et dare quae faciles vix tribuere dei,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|III}}.10|10}}
Nunc licet et fas est. Sed tu sub principe duro 
Temporibusque malis ausus es esse bonus. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='4'&gt;&lt;/span&gt;IV.==
&lt;poem&gt;
Longior undecimi nobis decimique libelli 
Artatus labor est et breve rasit opus. 
Plura legant vacui, quibus otia tuta dedisti: 
Haec lege tu, Caesar; forsan et illa leges. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='5.0'&gt;&lt;/span&gt;V.==
&lt;poem&gt;
Quae modo litoreos ibatis carmina Pyrgos, 
Ite sacra - iam non pulverulenta - via. 
Contigit Ausoniae procerum mitissimus aulae 
Nerva: licet toto nunc Helicone frui: 
Recta fides, hilaris clementia, cauta potestas{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|V}}.5|5}}
Iam redeunt; longi terga dedere metus. 
Hoc populi gentesque tuae, pia Roma, precantur: 
Dux tibi sit semper talis, et iste diu. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='6.0'&gt;&lt;/span&gt;VI.==
&lt;poem&gt;
Contigit Ausoniae procerum mitissimus aulae 
Nerva: licet toto nunc Helicone frui: 
Recta fides, hilaris clementia, cauta potestas 
Iam redeunt; longi terga dedere metus. 
Hoc populi gentesque tuae, pia Roma, precantur:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|VI}}.5|5}}
Dux tibi sit semper talis, et iste diu. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='7'&gt;&lt;/span&gt;VII.==
&lt;poem&gt;
Toto vertice quot gerit capillos, 
Annos si tot habet Ligeia, trima est. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='8.0'&gt;&lt;/span&gt;VIII.==
&lt;poem&gt;
Terrarum dea gentiumque Roma, 
Cui par est nihil et nihil secundum, 
Traiani modo laeta cum futuros 
Tot per saecula conputaret annos, 
Et fortem iuvenemque Martiumque{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|VIII}}.5|5}}
In tanto duce militem videret, 
Dixit praeside gloriosa tali: 
‘Parthorum proceres ducesque Serum, 
Thraces, Sauromatae, Getae, Britanni, 
Possum ostendere Caesarem; venite.’{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|VIII}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='9'&gt;&lt;/span&gt;IX.==
&lt;poem&gt;
Palma regit nostros, mitissime Caesar, Hiberos, 
Et placido fruitur pax peregrina iugo. 
Ergo agimus laeti tanto pro munere grates: 
Misisti mores in loca nostra tuos. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='10'&gt;&lt;/span&gt;X.==
&lt;poem&gt;
Habet Africanus miliens, tamen captat. 
Fortuna multis dat nimis, satis nulli. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='11.0'&gt;&lt;/span&gt;XI.==
&lt;poem&gt;
Parthenio dic, Musa, tuo nostroque salutem: 
Nam quis ab Aonio largius amne bibit? 
Cuius Pipleo lyra clarior exit ab antro? 
Quem plus Pierio de grege Phoebus amat? 
Et si forte - sed hoc vix est sperare - vacabit,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XI}}.5|5}}
Tradat ut ipse duci carmina nostra, roga, 
Quattuor et tantum timidumque brevemque libellum 
Commendet verbis ‘Hunc tua Roma legit.’ 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='12'&gt;&lt;/span&gt;XII.==
&lt;poem&gt;
Omnia promittis, cum tota nocte bibisti; 
Mane nihil praestas. Pollio, mane bibe. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='13'&gt;&lt;/span&gt;XIII.==
&lt;poem&gt;
Genus, Aucte, lucri divites habent iram: 
Odisse, quam donare, vilius constat. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='14.0'&gt;&lt;/span&gt;XIV.==
&lt;poem&gt;
Parcius utaris, moneo, rapiente veredo, 
Prisce, nec in lepores tam violentus eas. 
Saepe satisfecit praedae venator, et acri 
Decidit excussus, nec rediturus, equo. 
Insidias et campus habet: nec fossa nec agger{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XIV}}.5|5}}
Nec sint saxa licet, fallere plana solent. 
Non deerit qui tanta tibi spectacula praestet, 
Invidia fati sed leviore cadat. 
Si te delectant animosa pericula, Tuscis 
- Tutior est virtus - insidiemur apris.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XIV}}.10|10}}
Quid te frena iuvant temeraria? saepius illis, 
Prisce, datum est equitem rumpere, quam leporem. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='15.0'&gt;&lt;/span&gt;XV.==
&lt;poem&gt;
Quidquid Parrhasia nitebat aula, 
Donatum est oculis deisque nostris. 
Miratur Scythicas virentis auri 
Flammas Iuppiter, et stupet superbi 
Regis delicias gravesque lusus:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XV}}.5|5}}
Haec sunt pocula, quae decent Tonantem, 
Haec sunt, quae Phrygium decent ministrum. 
Omnes cum Iove nunc sumus beati; 
At nuper - pudet, a pudet fateri - 
Omnes cum Iove pauperes eramus.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XV}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='16'&gt;&lt;/span&gt;XVI.==
&lt;poem&gt;
Addixti, Labiene, tres agellos; 
Emisti, Labiene, tres cinaedos: 
Pedicas, Labiene, tres agellos. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='17.0'&gt;&lt;/span&gt;XVII.==
&lt;poem&gt;
Quare tam multis a te, Laetine, diebus 
Non abeat febris, quaeris et usque gemis. 
Gestatur tecum pariter pariterque lavatur; 
Cenat boletos, ostrea, sumen, aprum; 
Ebria Setino fit saepe et saepe Falerno,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVII}}.5|5}}
Nec nisi per niveam Caecuba potat aquam; 
Circumfusa rosis et nigra recumbit amomo, 
Dormit et in pluma purpureoque toro. 
Cum recubet pulchre, cum tam bene vivat apud te, 
Ad Damam potius vis tua febris eat?{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVII}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='18.0'&gt;&lt;/span&gt;XVIII.==
&lt;poem&gt;
Dum tu forsitan inquietus erras 
Clamosa, Iuvenalis, in Subura, 
Aut collem dominae teris Dianae; 
Dum per limina te potentiorum 
Sudatrix toga ventilat vagumque{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVIII}}.5|5}}
Maior Caelius et minor fatigant: 
Me multos repetita post Decembres 
Accepit mea rusticumque fecit 
Auro Bilbilis et superba ferro. 
Hic pigri colimus labore dulci{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVIII}}.10|10}}
Boterdum Plateamque - Celtiberis 
Haec sunt nomina crassiora terris -: 
Ingenti fruor inproboque somno, 
Quem nec tertia saepe rumpit hora, 
Et totum mihi nunc repono, quidquid{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVIII}}.15|15}}
Ter denos vigilaveram per annos. 
Ignota est toga, sed datur petenti 
Rupta proxima vestis a cathedra. 
Surgentem focus excipit superba 
Vicini strue cultus iliceti,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVIII}}.20|20}}
Multa vilica quem coronat olla. 
Venator sequitur, sed ille quem tu 
Secreta cupias habere silva; 
Dispensat pueris rogatque longos 
Levis ponere vilicus capillos.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XVIII}}.25|25}}
Sic me vivere, sic iuvat perire. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='19'&gt;&lt;/span&gt;XIX.==
&lt;poem&gt;
In thermis sumit lactucas, ova, lacertum, 
Et cenare domi se negat Aemilius. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='20'&gt;&lt;/span&gt;XX.==
&lt;poem&gt;
Quare non habeat, Fabulle, quaeris 
Uxorem Themison? habet sororem. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='21.0'&gt;&lt;/span&gt;XXI.==
&lt;poem&gt;
Municipem rigidi quis te, Marcella, Salonis 
Et genitam nostris quis putet esse locis? 
Tam rarum, tam dulce sapis. Palatia dicent, 
Audierint si te vel semel, esse suam; 
Nulla nec in media certabit nata Subura{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXI}}.5|5}}
Nec Capitolini collis alumna tibi; 
Nec cito ridebit peregrini gloria partus, 
Romanam deceat quam magis esse nurum. 
Tu desiderium dominae mihi mitius urbis 
Esse iubes: Romam tu mihi sola facis.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXI}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='22'&gt;&lt;/span&gt;XXII.==
&lt;poem&gt;
Quam sit lusca Philaenis indecenter, 
Vis dicam breviter tibi, Fabulle? 
Esset caeca decentior Philaenis. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='23'&gt;&lt;/span&gt;XXIII.==
&lt;poem&gt;
Dentibus atque comis - nec te pudet - uteris emptis. 
Quid facies oculo, Laelia? non emitur. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='24.0'&gt;&lt;/span&gt;XXIV.==
&lt;poem&gt;
O iucunda, covinne, solitudo, 
Carruca magis essedoque gratum 
Facundi mihi munus Aeliani! 
Hic mecum licet, hic, Iuvate, quidquid 
In buccam tibi venerit, loquaris:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXIV}}.5|5}}
Non rector Libyci niger caballi, 
Succinctus neque cursor antecedit; 
Nusquam est mulio: mannuli tacebunt. 
O si conscius esset hic Avitus, 
Aurem non ego tertiam timerem.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXIV}}.10|10}}
Totus quam bene sic dies abiret! 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='25.0'&gt;&lt;/span&gt;XXV.==
&lt;poem&gt;
Cum rogo te nummos sine pignore, ‘non habeo’ inquis; 
Idem, si pro me spondet agellus, habes: 
Quod mihi non credis veteri, Telesine, sodali, 
Credis coliculis arboribusque meis. 
Ecce, reum Carus te detulit: adsit agellus.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXV}}.5|5}}
Exilii comitem quaeris: agellus eat. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='26'&gt;&lt;/span&gt;XXVI.==
&lt;poem&gt;
A latronibus esse te fututam 
Dicis, Saenia: sed negant latrones. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='27'&gt;&lt;/span&gt;XXVII.==
&lt;poem&gt;
Poto ego sextantes, tu potas, Cinna, deunces: 
Et quereris quod non, Cinna, bibamus idem? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='28.0'&gt;&lt;/span&gt;XXVIII.==
&lt;poem&gt;
Hermogenes tantus mapparum, +Castrice+, fur est, 
Quantus nummorum vix, puto, Massa fuit; 
Tu licet observes dextram teneasque sinistram, 
Inveniet, mappam qua ratione trahat: 
Cervinus gelidum sorbet sic halitus anguem,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXVIII}}.5|5}}
Casuras alte sic rapit Iris aquas. 
Nuper cum Myrino peteretur missio laeso, 
Subduxit mappas quattuor Hermogenes; 
Cretatam praetor cum vellet mittere mappam, 
Praetori mappam surpuit Hermogenes.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXVIII}}.10|10}}
Attulerat mappam nemo, dum furta timentur: 
Mantele a mensa surpuit Hermogenes. 
Hoc quoque si deerit, medios discingere lectos 
Mensarumque pedes non timet Hermogenes. 
Quamvis non modico caleant spectacula sole,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXVIII}}.15|15}}
Vela reducuntur, cum venit Hermogenes. 
Festinant trepidi substringere carbasa nautae, 
Ad portum quotiens paruit Hermogenes. 
Linigeri fugiunt calvi sistrataque turba, 
Inter adorantes cum stetit Hermogenes.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXVIII}}.20|20}}
Ad cenam Hermogenes mappam non attulit unquam, 
A cena semper rettulit Hermogenes. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='29.0'&gt;&lt;/span&gt;XXIX.==
&lt;poem&gt;
Sexagena teras cum limina mane senator, 
Esse tibi videor desidiosus eques, 
Quod non a prima discurram luce per urbem 
Et referam lassus basia mille domum. 
Sed tu, purpureis ut des nova nomina fastis{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXIX}}.5|5}}
Aut Nomadum gentes Cappadocumve petas: 
At mihi, quem cogis medios abrumpere somnos 
Et matutinum ferre patique lutum, 
Quid petitur? Rupta cum pes vagus exit aluta 
Et subitus crassae decidit imber aquae{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXIX}}.10|10}}
Nec venit ablatis clamatus verna lacernis, 
Accedit gelidam servus ad auriculam 
Et ‘Rogat ut secum cenes Laetorius’ inquit. 
Viginti nummis? non ego: malo famem, 
Quam sit cena mihi, tibi sit provincia merces,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXIX}}.15|15}}
Et faciamus idem nec mereamur idem. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='30'&gt;&lt;/span&gt;XXX.==
&lt;poem&gt;
Siccus, sobrius est Aper; quid ad me? 
Servum sic ego laudo, non amicum. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='31.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXI.==
&lt;poem&gt;
Hoc nemus, hi fontes, haec textilis umbra supini 
Palmitis, hoc riguae ductile flumen aquae, 
Prataque nec bifero cessura rosaria Paesto, 
Quodque viret Iani mense nec alget holus, 
Quaeque natat clusis anguilla domestica lymphis,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXI}}.5|5}}
Quaeque gerit similes candida turris aves, 
Munera sunt dominae: post septima lustra reverso 
Has Marcella domos parvaque regna dedit. 
Si mihi Nausicaa patrios concederet hortos, 
Alcinoo possem dicere ‘Malo meos.’{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXI}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='32.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXII.==
&lt;poem&gt;
O Iuliarum dedecus Kalendarum, 
Vidi, Vacerra, sarcinas tuas, vidi; 
Quas non retentas pensione pro bima 
Portabat uxor rufa crinibus septem 
Et cum sorore cana mater ingenti.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXII}}.5|5}}
Furias putavi nocte Ditis emersas. 
Has tu priores frigore et fame siccus 
Et non recenti pallidus magis buxo 
Irus tuorum temporum sequebaris. 
Migrare clivom crederes Aricinum.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXII}}.10|10}}
Ibat tripes grabatus et bipes mensa, 
Et cum lucerna corneoque cratere 
Matella curto rupta latere meiebat; 
Foco virenti suberat amphorae cervix; 
Fuisse gerres aut inutiles maenas{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXII}}.15|15}}
Odor inpudicus urcei fatebatur, 
Qualis marinae vix sit aura piscinae. 
Nec quadra deerat casei Tolosatis, 
Quadrima nigri nec corona pulei 
Calvaeque restes alioque cepisque,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXII}}.20|20}}
Nec plena turpi matris olla resina, 
Summemmianae qua pilantur uxores 
Quid quaeris aedes vilicesque derides, 
Habitare gratis, o Vacerra, cum possis? 
Haec sarcinarum pompa convenit ponti.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXII}}.25|25}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='33'&gt;&lt;/span&gt;XXXIII.==
&lt;poem&gt;
Ut pueros emeret Labienus vendidit hortos. 
Nil nisi ficetum nunc Labienus habet. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='34.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXIV.==
&lt;poem&gt;
Triginta mihi quattuorque messes 
Tecum, si memini, fuere, Iuli. 
Quarum dulcia mixta sunt amaris, 
Sed iucunda tamen fuere plura; 
Et si calculus omnis huc et illuc{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXIV}}.5|5}}
Diversus bicolorque digeratur, 
Vincet candida turba nigriorem. 
Si vitare velis acerba quaedam 
Et tristis animi cavere morsus, 
Nulli te facias nimis sodalem:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXIV}}.10|10}}
Gaudebis minus et minus dolebis. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='35'&gt;&lt;/span&gt;XXXV.==
&lt;poem&gt;
Tamquam simpliciter mecum, Callistrate, vivas, 
Dicere percisum te mihi saepe soles. 
Non es tam simplex, quam vis, Callistrate, credi. 
Nam quisquis narrat talia, plura tacet. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='36.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXVI.==
&lt;poem&gt;
Libras quattuor aut duas amico 
Algentemque togam brevemque laenam, 
Interdum aureolos manu crepantis, 
Possint ducere qui duas Kalendas, 
Quod nemo, nisi tu, Labulle, donas,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXVI}}.5|5}}
Non es, crede mihi, bonus. Quid ergo? 
Ut verum loquar, optimus malorum es. 
Pisones Senecasque Memmiosque 
Et Crispos mihi redde, sed priores: 
Fies protinus ultimus bonorum.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXVI}}.10|10}}
Vis cursu pedibusque gloriari? 
Tigrim vince levemque Passerinum: 
Nulla est gloria praeterire asellos. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='37'&gt;&lt;/span&gt;XXXVII.==
&lt;poem&gt;
Nasutus nimium cupis videri. 
Nasutum volo, nolo polyposum. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='38.0'&gt;&lt;/span&gt;XXXVIII.==
&lt;poem&gt;
Hunc qui femineis noctesque diesque cathedris 
Incedit tota notus in urbe nimis, 
Crine nitens, niger unguento, perlucidus ostro, 
Ore tener, latus pectore, crure glaber, 
Uxori qui saepe tuae comes inprobus haeret,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XXXVIII}}.5|5}}
Non est quod timeas, Candide: non futuit. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='39'&gt;&lt;/span&gt;XXXIX.==
&lt;poem&gt;
Odi te, quia bellus es, Sabelle. 
Res est putida bellus et Sabellus. 
Bellum denique malo, quam Sabellum. 
Tabescas utinam, Sabelle belle! 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='40.0'&gt;&lt;/span&gt;XL.==
&lt;poem&gt;
Mentiris, credo: recitas mala carmina, laudo: 
Cantas, canto: bibis, Pontiliane, bibo: 
Pedis, dissimulo: gemma vis ludere, vincor: 
Res una est, sine me quam facis, et taceo. 
Nil tamen omnino praestas mihi. ‘Mortuus,’ inquis,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XL}}.5|5}}
‘Accipiam bene te.’ Nil volo: sed morere. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='41'&gt;&lt;/span&gt;XLI.==
&lt;poem&gt;
Non est, Tucca, satis, quod es gulosus: 
Et dici cupis et cupis videri. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='42.0'&gt;&lt;/span&gt;XLII.==
&lt;poem&gt;
Barbatus rigido nupsit Callistratus Afro, 
Hac qua lege viro nubere virgo solet. 
Praeluxere faces, velarunt flammea vultus, 
Nec tua defuerunt verba, Talasse, tibi. 
Dos etiam dicta est. Nondum tibi, Roma, videtur{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLII}}.5|5}}
Hoc satis? expectas numquid ut et pariat? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='43.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIII.==
&lt;poem&gt;
Facundos mihi de libidinosis 
Legisti nimium, Sabelle, versus, 
Quales nec Didymi sciunt puellae 
Nec molles Elephantidos libelli. 
Sunt illic Veneris novae figurae,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLIII}}.5|5}}
Quales perditus audeat fututor, 
Praestent et taceant quid exoleti, 
Quo symplegmate quinque copulentur, 
Qua plures teneantur a catena, 
Extinctam liceat quid ad lucernam.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLIII}}.10|10}}
Tanti non erat, esse te disertum. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='44.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIV.==
&lt;poem&gt;
Unice, cognato iunctum mihi sanguine nomen 
Qui geris et studio corda propinqua meis; 
Carmina cum facias soli cedentia fratri, 
Pectore non minor es, sed pietate prior. 
Lesbia cum lepido te posset amare Catullo,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLIV}}.5|5}}
Te post Nasonem blanda Corinna sequi. 
Nec deerant zephyri, si te dare vela iuvaret; 
Sed tu litus amas. Hoc quoque fratris habes. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='45'&gt;&lt;/span&gt;XLV.==
&lt;poem&gt;
Haedina tibi pelle contegenti 
Nudae tempora verticemque calvae, 
Festive tibi, Phoebe, dixit ille, 
Qui dixit caput esse calceatum. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='46'&gt;&lt;/span&gt;XLVI.==
&lt;poem&gt;
Difficilis facilis, iucundus acerbus es idem: 
Nec tecum possum vivere, nec sine te. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='47'&gt;&lt;/span&gt;XLVII.==
&lt;poem&gt;
Vendunt carmina Gallus et Lupercus. 
Sanos, Classice, nunc nega poetas. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='48.0'&gt;&lt;/span&gt;XLVIII.==
&lt;poem&gt;
Boletos et aprum si tamquam vilia ponis 
Et non esse putas haec mea vota, volo: 
Si fortunatum fieri me credis et heres 
Vis scribi propter quinque Lucrina, vale. 
Lauta tamen cena est: fateor, lautissima, sed cras{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLVIII}}.5|5}}
Nil erit, immo hodie, protinus immo nihil, 
Quod sciat infelix damnatae spongia virgae 
Vel quicumque canis iunctaque testa viae: 
Mullorum leporumque et suminis exitus hic est, 
Sulphureusque color carnificesque pedes.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLVIII}}.10|10}}
Non Albana mihi sit comissatio tanti 
Nec Capitolinae pontificumque dapes; 
Inputet ipse deus nectar mihi, fiet acetum 
Et Vaticani perfida vappa cadi. 
Convivas alios cenarum quaere magister,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLVIII}}.15|15}}
Quos capiant mensae regna superba tuae: 
Me meus ad subitas invitet amicus ofellas: 
Haec mihi, quam possum reddere, cena placet. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='49.0'&gt;&lt;/span&gt;XLIX.==
&lt;poem&gt;
Crinitae Line paedagoge turbae, 
Rerum quem dominum vocat suarum 
Et credit cuï Postumilla dives 
Gemmas, aurea, vina, concubinos: 
Sic te perpetua fide probatum{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLIX}}.5|5}}
Nulli non tua praeferat patrona: 
Succurras misero, precor, furori 
Et serves aliquando neglegenter 
Illos qui male cor meum perurunt, 
Quos et noctibus et diebus opto{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XLIX}}.10|10}}
In nostro cupidus sinu videre, 
Formosos, niveos, pares, gemellos, 
Grandes, non pueros, sed uniones. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='50.0'&gt;&lt;/span&gt;L.==
&lt;poem&gt;
Daphnonas, platanonas et aërios pityonas 
Et non unius balnea solus habes, 
Et tibi centenis stat porticus alta columnis, 
Calcatusque tuo sub pede lucet onyx, 
Pulvereumque fugax hippodromon ungula plaudit,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|L}}.5|5}}
Et pereuntis aquae fluctus ubique sonat; 
Atria longa patent. Sed nec cenantibus usquam 
Nec somno locus est. Quam bene non habitas! 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='51'&gt;&lt;/span&gt;LI.==
&lt;poem&gt;
Tam saepe nostrum decipi Fabullinum, 
Miraris, Aule? semper homo bonus tiro est. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='52.0'&gt;&lt;/span&gt;LII.==
&lt;poem&gt;
Tempora Pieria solitus redimire corona, 
Nec minus attonitis vox celebrata reis, 
Hic situs est, hic ille tuus, Sempronia, Rufus, 
Cuius et ipse tui flagrat amore cinis. 
Dulcis in Elysio narraris fabula campo,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LII}}.5|5}}
Et stupet ad raptus Tyndaris ipsa tuos: 
Tu melior, quae deserto raptore redisti, 
Illa virum voluit nec repetita sequi. 
Ridet et Iliacos audit Menelaus amores: 
Absolvit Phrygium vestra rapina Parim.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LII}}.10|10}}
Accipient olim cum te loca laeta piorum, 
Non erit in Stygia notior umbra domo: 
Non aliena videt, sed amat Proserpina raptas: 
Iste tibi dominam conciliabit amor. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='53.0'&gt;&lt;/span&gt;LIII.==
&lt;poem&gt;
Nummi cum tibi sint opesque tantae, 
Quantas civis habet, Paterne, rarus, 
Largiris nihil incubasque gazae, 
Ut magnus draco, quem canunt poetae 
Custodem Scythici fuisse luci.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LIII}}.5|5}}
Sed causa, ut memoras et ipse iactas, 
Dirae filius est rapacitatis. 
Ecquid tu fatuos rudesque quaeris, 
Inludas quibus auferasque mentem? 
Huic semper vitio pater fuisti.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LIII}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='54'&gt;&lt;/span&gt;LIV.==
&lt;poem&gt;
Crine ruber, niger ore, brevis pede, lumine laesus, 
Rem magnam praestas, Zoile, si bonus es. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='55.0'&gt;&lt;/span&gt;LV.==
&lt;poem&gt;
Gratis qui dare vos iubet, puellae, 
Insulsissimus inprobissimusque est. 
Gratis ne date, basiate gratis. 
Hoc Aegle negat, hoc avara vendit. 
Sed vendat: bene basiare quantum est!{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LV}}.5|5}}
Hoc vendit quoque nec levi rapina: 
Aut libram petit illa Cosmiani, 
Aut binos quater a nova moneta, 
Ne sint basia muta, ne maligna, 
Ne clusis aditum neget labellis.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LV}}.10|10}}
Humane tamen hoc facit, sed unum, 
Gratis quae dare basium recusat 
Gratis lingere non recusat, Aegle. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='56'&gt;&lt;/span&gt;LVI.==
&lt;poem&gt;
Aegrotas uno decies aut saepius anno, 
Nec tibi, sed nobis hoc, Polycharme, nocet: 
Nam quotiens surgis, soteria poscis amicos. 
Sit pudor: aegrota iam, Polycharme, semel. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='57.0'&gt;&lt;/span&gt;LVII.==
&lt;poem&gt;
Cur saepe sicci parva rura Nomenti 
Laremque villae sordidum petam, quaeris? 
Nec cogitandi, Sparse, nec quiescendi 
In urbe locus est pauperi. Negant vitam 
Ludi magistri mane, nocte pistores,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LVII}}.5|5}}
Aerariorum marculi die toto; 
Hinc otiosus sordidam quatit mensam 
Neroniana nummularius massa, 
Illinc balucis malleator Hispanae 
Tritum nitenti fuste verberat saxum;{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LVII}}.10|10}}
Nec turba cessat entheata Bellonae, 
Nec fasciato naufragus loquax trunco, 
A matre doctus nec rogare Iudaeus, 
Nec sulphuratae lippus institor mercis. 
Numerare pigri damna quis potest somni?{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LVII}}.15|15}}
Dicet quot aera verberent manus urbis, 
Cum secta Colcho Luna vapulat rhombo. 
Tu, Sparse, nescis ista, nec potes scire, 
Petilianis delicatus in regnis, 
Cui plana summos despicit domus montis,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LVII}}.20|20}}
Et rus in urbe est vinitorque Romanus 
Nec in Falerno colle maior autumnus, 
Intraque limen latus essedo cursus, 
Et in profundo somnus, et quies nullis 
Offensa linguis, nec dies nisi admissus.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LVII}}.25|25}}
Nos transeuntis risus excitat turbae, 
Et ad cubilest Roma. Taedio fessis 
Dormire quotiens libuit, imus ad villam. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='58'&gt;&lt;/span&gt;LVIII.==
&lt;poem&gt;
Ancillariolum tua te vocat uxor, et ipsa 
Lecticariola est: estis, Alauda, pares. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='59.0'&gt;&lt;/span&gt;LIX.==
&lt;poem&gt;
Tantum dat tibi Roma basiorum 
Post annos modo quindecim reverso, 
Quantum Lesbia non dedit Catullo. 
Te vicinia tota, te pilosus 
Hircoso premit osculo colonus;{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LIX}}.5|5}}
Hinc instat tibi textor, inde fullo, 
Hinc sutor modo pelle basiata, 
Hinc menti dominus periculosi, 
Hinc et dexiocholus, inde lippus, 
Fellatorque recensque cunnilingus.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LIX}}.10|10}}
Iam tanti tibi non fuit redire. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='60.0'&gt;&lt;/span&gt;LX.==
&lt;poem&gt;
Martis alumne dies, roseam quo lampada primum 
Magnaque siderei vidimus ora dei, 
Si te rure coli viridisque pudebit ad aras, 
Qui fueras Latia cultus in urbe mihi: 
Da veniam, servire meis quod nolo Kalendis,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LX}}.5|5}}
Et qua sum genitus, vivere luce volo. 
Natali pallere suo, ne calda Sabello 
Desit; et ut liquidum potet Alauda merum, 
Turbida sollicito transmittere Caecuba sacco; 
Atque inter mensas ire, redire suas;{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LX}}.10|10}}
Excipere hos illos, et tota surgere cena 
Marmora calcantem frigidiora gelu: 
Quae ratio est, haec sponte sua perferre patique, 
Quae te si iubeat rex dominusque, neges? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='61.0'&gt;&lt;/span&gt;LXI.==
&lt;poem&gt;
Versus et breve vividumque carmen 
In te ne faciam, times, Ligurra, 
Et dignus cupis hoc metu videri. 
Sed frustra metuis cupisque frustra. 
In tauros Libyci ruunt leones,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXI}}.5|5}}
Non sunt papilionibus molesti. 
Quaeras, censeo, si legi laboras, 
Nigri fornicis ebrium poetam, 
Qui carbone rudi putrique creta 
Scribit carmina, quae legunt cacantes.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXI}}.10|10}}
Frons haec stigmate non meo notanda est. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='62.0'&gt;&lt;/span&gt;LXII.==
&lt;poem&gt;
Antiqui rex magne poli mundique prioris, 
Sub quo pigra quies nec labor ullus erat, 
Nec regale nimis fulmen nec fulmine digni, 
Scissa nec ad Manes, sed sibi dives humus: 
Laetus ad haec facilisque veni sollemnia Prisci{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXII}}.5|5}}
Gaudia: cum sacris te decet esse tuis. 
Tu reducem patriae sexta, pater optime, bruma 
Pacifici Latia reddis ab urbe Numae. 
Cernis, ut Ausonio similis tibi pompa macello 
Pendeat et quantus luxurietur honos?{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXII}}.10|10}}
Quam non parca manus largaeque nomismata mensae, 
Quae, Saturne, tibi pernumerentur opes? 
Utque sit his pretium meritis et gratia maior, 
Et pater et frugi sic tua sacra colit. 
At tu sancte - tuo sic semper amere Decembri -{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXII}}.15|15}}
Hos illi iubeas saepe redire dies. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='63.0'&gt;&lt;/span&gt;LXIII.==
&lt;poem&gt;
Uncto Corduba laetior Venafro, 
Histra nec minus absoluta testa, 
Albi quae superas oves Galaesi 
Nullo murice nec cruore mendax, 
Sed tinctis gregibus colore vivo:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXIII}}.5|5}}
Dic vestro, rogo, sit pudor poetae, 
Nec gratis recitet meos libellos. 
Ferrem, si faceret bonus poeta, 
Cui possem dare mutuos dolores. 
Corrumpit sine talione caelebs,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXIII}}.10|10}}
Caecus perdere non potest quod aufert: 
Nil est deterius latrone nudo: 
Nil securius est malo poeta. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='64'&gt;&lt;/span&gt;LXIV.==
&lt;poem&gt;
Vincentem roseos facieque comaque ministros 
Cinna cocum fecit. Cinna, gulosus homo es. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='65.0'&gt;&lt;/span&gt;LXV.==
&lt;poem&gt;
Formosa Phyllis nocte cum mihi tota 
Se praestitisset omnibus modis largam, 
Et cogitarem mane quod darem munus, 
Utrumne Cosmi, Nicerotis an libram, 
An Baeticarum pondus acre lanarum,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXV}}.5|5}}
An de moneta Caesaris decem flavos: 
Amplexa collum basioque tam longo 
Blandita, quam sunt nuptiae columbarum, 
Rogare coepit Phyllis amphoram vini. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='66.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVI.==
&lt;poem&gt;
Bis quinquagenis domus est tibi milibus empta, 
Vendere quam summa vel breviore cupis. 
Arte sed emptorem vafra corrumpis, Amoene, 
Et casa divitiis ambitiosa latet. 
Gemmantes prima fulgent testudine lecti,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXVI}}.5|5}}
Et Maurusiaci pondera rara citri; 
Argentum atque aurum non simplex Delphica portat; 
Stant pueri, dominos quos precer esse meos. 
Deinde ducenta sonas, et ais non esse minoris. 
Instructam vili vendis, Amoene, domum.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXVI}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='67.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVII.==
&lt;poem&gt;
Maiae Mercurium creastis Idus, 
Augustis redit Idibus Diana, 
Octobres Maro consecravit Idus. 
Idus saepe colas et has et illas, 
Qui magni celebras Maronis Idus.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXVII}}.5|5}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='68.0'&gt;&lt;/span&gt;LXVIII.==
&lt;poem&gt;
Matutine cliens, urbis mihi causa relictae, 
Atria, si sapias, ambitiosa colas. 
Non sum ego causidicus, nec amaris litibus aptus, 
Sed piger et senior Pieridumque comes; 
Otia me somnusque iuvant, quae magna negavit{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXVIII}}.5|5}}
Roma mihi: redeo, si vigilatur et hic. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='69'&gt;&lt;/span&gt;LXIX.==
&lt;poem&gt;
Sic tanquam tabulas scyphosque, Paule, 
Omnes archetypos habes amicos. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='70.0'&gt;&lt;/span&gt;LXX.==
&lt;poem&gt;
Lintea ferret Apro vatius cum vernula nuper 
Et supra togulam lusca sederet anus 
Atque olei stillam daret enterocelicus unctor, 
Udorum tetricus censor et asper erat: 
Frangendos calices effundendumque Falernum{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXX}}.5|5}}
Clamabat, biberet quod modo lotus eques. 
A sene sed postquam patruo venere trecenta, 
Sobrius a thermis nescit abire domum. 
O quantum diatreta valent et quinque comati! 
Tunc, cum pauper erat, non sitiebat Aper.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXX}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='71'&gt;&lt;/span&gt;LXXI.==
&lt;poem&gt;
Nil non, Lygde, mihi negas roganti: 
At quondam mihi, Lygde, nil negabas. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='72.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXII.==
&lt;poem&gt;
Iugera mercatus prope busta latentis agelli 
Et male compactae culmina fulta casae, 
Deseris urbanas, tua praedia, Pannyche, lites 
Parvaque, sed tritae praemia certa togae. 
Frumentum, milium tisanamque fabamque solebas{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXII}}.5|5}}
Vendere pragmaticus, nunc emis agricola. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='73'&gt;&lt;/span&gt;LXXIII.==
&lt;poem&gt;
Heredem tibi me, Catulle, dicis. 
Non credam, nisi legero, Catulle. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='74.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXIV.==
&lt;poem&gt;
Dum tibi Niliacus portat crystalla cataplus, 
Accipe de circo pocula Flaminio. 
Hi magis audaces, an sunt qui talia mittunt 
Munera? Sed gemmis vilibus usus inest: 
Nullum sollicitant haec, Flacce, toreumata furem,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXIV}}.5|5}}
Et nimium calidis non vitiantur aquis. 
Quid, quod securo potat conviva ministro, 
Et casum tremulae non timuere manus? 
Hoc quoque non nihil est, quod propinabis in istis, 
Frangendus fuerit si tibi, Flacce, calix.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXIV}}.10|10}}
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='75.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXV.==
&lt;poem&gt;
Festinat Polytimus ad puellas; 
Invitus puerum fatetur Hypnus; 
Pastas glande natis habet Secundus; 
Mollis Dindymus est, sed esse non vult; 
Amphion potuit puella nasci.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXV}}.5|5}}
Horum delicias superbiamque 
Et fastus querulos, Avite, malo, 
Quam dotis mihi quinquies ducena. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='76'&gt;&lt;/span&gt;LXXVI.==
&lt;poem&gt;
Amphora vigesis, modius datur aere quaterno. 
Ebrius et crudus, nil habet agricola. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='77.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXVII.==
&lt;poem&gt;
Multis dum precibus Iovem salutat 
Stans summos resupinus usque in ungues 
Aethon in Capitolio pepedit. 
Riserunt homines, sed ipse divom 
Offensus genitor, trinoctiali{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXVII}}.5|5}}
Adfecit domicenio clientem. 
Post hoc flagitium misellus Aethon, 
Cum vult in Capitolium venire, 
Sellas ante petit Paterclianas 
Et pedit deciesque viciesque.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXVII}}.10|10}}
Sed quamvis sibi caverit crepando, 
Compressis natibus Iovem salutat. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='78'&gt;&lt;/span&gt;LXXVIII.==
&lt;poem&gt;
Nil in te scripsi, Bithynice. Credere non vis 
Et iurare iubes? Malo satis facere. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='79'&gt;&lt;/span&gt;LXXIX.==
&lt;poem&gt;
Donavi tibi multa, quae rogasti; 
Donavi tibi plura, quam rogasti: 
Non cessas tamen usque me rogare. 
Quisquis nil negat, Atticilla, fellat. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='80'&gt;&lt;/span&gt;LXXX.==
&lt;poem&gt;
Ne laudet dignos, laudat Callistratus omnes. 
Cui malus est nemo, quis bonus esse potest? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='81'&gt;&lt;/span&gt;LXXXI.==
&lt;poem&gt;
Brumae diebus feriisque Saturni 
Mittebat Umber aliculam mihi pauper; 
Nunc mittit alicam: factus est enim dives. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='82.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXII.==
&lt;poem&gt;
Effugere in thermis et circa balnea non est 
Menogenen, omni tu licet arte velis. 
Captabit tepidum dextra laevaque trigonem, 
Inputet acceptas ut tibi saepe pilas. 
Colliget et referet laxum de pulvere follem,{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXXII}}.5|5}}
Et si iam lotus, iam soleatus erit. 
Lintea si sumes, nive candidiora loquetur, 
Sint licet infantis sordidiora sinu. 
Exiguos secto comentem dente capillos 
Dicet Achilleas disposuisse comas.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXXII}}.10|10}}
Fumosae feret ipse propin de faece lagonae, 
Frontis et umorem colliget usque tuae. 
Omnia laudabit, mirabitur omnia, donec 
Perpessus dicas taedia mille ‘Veni!’ 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='83.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIII.==
&lt;poem&gt;
Derisor Fabianus hirnearum, 
Omnes quem modo colei timebant 
Dicentem tumidas in hydrocelas, 
Quantum nec duo dicerent Catulli, 
In thermis subito Neronianis{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXXIII}}.5|5}}
Vidit se miser, et tacere coepit. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='84'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIV.==
&lt;poem&gt;
Nolueram, Polytime, tuos violare capillos, 
Sed iuvat hoc precibus me tribuisse tuis. 
Talis eras, modo tonse Pelops, positisque nitebas 
Crinibus, ut totum sponsa videret ebur. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='85'&gt;&lt;/span&gt;LXXXV.==
&lt;poem&gt;
Pediconibus os olere dicis. 
Hoc si, sicut ais, Fabulle, verum est: 
Quid tu credis olere cunnilingis? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='86'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVI.==
&lt;poem&gt;
Triginta tibi sunt pueri totidemque puellae: 
Una est nec surgit mentula. Quid facies? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='87.0'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVII.==
&lt;poem&gt;
Bis Cotta soleas perdidisse se questus, 
Dum neglegentem ducit ad pedes vernam, 
Qui solus inopi praestat et facit turbam, 
Excogitavit - homo sagax et astutus - 
Ne facere posset tale saepius damnum:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|LXXXVII}}.5|5}}
Excalceatus ire coepit ad cenam. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='88'&gt;&lt;/span&gt;LXXXVIII.==
&lt;poem&gt;
Tongilianus habet nasum: scio, non nego. Sed iam 
Nil praeter nasum Tongilianus habet. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='89'&gt;&lt;/span&gt;LXXXIX.==
&lt;poem&gt;
Quod lana caput alligas, Charine, 
Non aures tibi, sed dolent capilli. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='90.0'&gt;&lt;/span&gt;XC.==
&lt;poem&gt;
Pro sene, sed clare, votum Maro fecit amico, 
Cui gravis et fervens hemitritaeos erat, 
Si Stygias aeger non esset missus ad umbras, 
Ut caderet magno victima grata Iovi. 
Coeperunt certam medici spondere salutem.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XC}}.5|5}}
Ne votum solvat, nunc Maro vota facit. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='91'&gt;&lt;/span&gt;XCI.==
&lt;poem&gt;
Communis tibi cum viro, Magulla, 
Cum sit lectulus et sit exoletus, 
Quare, dic mihi, non sit et minister. 
Suspiras; ratio est, times lagonam. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='92'&gt;&lt;/span&gt;XCII.==
&lt;poem&gt;
Saepe rogare soles, qualis sim, Prisce, futurus, 
Si fiam locuples simque repente potens. 
Quemquam posse putas mores narrare futuros? 
Dic mihi, si fias tu leo, qualis eris? 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='93.0'&gt;&lt;/span&gt;XCIII.==
&lt;poem&gt;
Qua moechum ratione basiaret 
Coram coniuge, repperit Fabulla. 
Parvum basiat usque morionem; 
Hunc multis rapit osculis madentem 
Moechus protinus, et suis repletum{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCIII}}.5|5}}
Ridenti dominae statim remittit. 
Quanto morio maior est maritus! 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='94.0'&gt;&lt;/span&gt;XCIV.==
&lt;poem&gt;
Scribebamus epos; coepisti scribere: cessi, 
Aemula ne starent carmina nostra tuis. 
Transtulit ad tragicos se nostra Thalia coturnos: 
Aptasti longum tu quoque syrma tibi. 
Fila lyrae movi Calabris exculta Camenis:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCIV}}.5|5}}
Plectra rapis nobis, ambitiose, nova. 
Audemus saturas: Lucilius esse laboras. 
Ludo levis elegos: tu quoque ludis idem. 
Quid minus esse potest? epigrammata fingere coepi: 
Hinc etiam petitur iam mea palma tibi.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCIV}}.10|10}}
Elige, quid nolis - quis enim pudor, omnia velle? - 
Et si quid non vis, Tucca, relinque mihi. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='95.0'&gt;&lt;/span&gt;XCV.==
&lt;poem&gt;
Musseti pathicissimos libellos, 
Qui certant Sybariticis libellis, 
Et tinctas sale pruriente chartas 
Instanti lege Rufe; sed puella 
Sit tecum tua, ne talassionem{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCV}}.5|5}}
Indicas manibus libidinosis 
Et fias sine femina maritus. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='96.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVI.==
&lt;poem&gt;
Cum tibi nota tui sit vita fidesque mariti, 
Nec premat ulla tuos sollicitetve toros, 
Quid quasi paelicibus torqueris inepta ministris, 
In quibus et brevis est et fugitiva Venus? 
Plus tibi quam domino pueros praestare probabo:{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCVI}}.5|5}}
Hi faciunt, ut sis femina sola viro; 
Hi dant quod non vis uxor dare. ‘Do tamen,’ inquis, 
‘Ne vagus a thalamis coniugis erret amor.’ 
Non eadem res est: Chiam volo, nolo mariscam: 
Ne dubites quae sit Chia, marisca tua est.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCVI}}.10|10}}
Scire suos fines matrona et femina debet: 
Cede sua pueris, utere parte tua. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='97.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVII.==
&lt;poem&gt;
Uxor cum tibi sit puella, qualem 
Votis vix petat inprobus maritus, 
Dives, nobilis, erudita, casta, 
Rumpis, Basse, latus, sed in comatis, 
Uxoris tibi dote quos parasti.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCVII}}.5|5}}
Et sic ad dominam reversa languet 
Multis mentula milibus redempta; 
Sed nec vocibus excitata blandis, 
Molli pollice nec rogata surgit. 
Sit tandem pudor, aut eamus in ius.{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCVII}}.10|10}}
Non est haec tua, Basse: vendidisti. 
&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='98.0'&gt;&lt;/span&gt;XCVIII.==
&lt;poem&gt;
Baetis olivifera crinem redimite corona, 
Aurea qui nitidis vellera tinguis aquis; 
Quem Bromius, quem Pallas amat; cui rector aquarum 
Albula navigerum per freta pandit iter: 
Ominibus laetis vestras Instantius oras{{r|{{safesubst:#invoke:Romanus|Arabic|XCVIII}}.5|5}}
Intret, et hic populis ut prior annus eat. 
Non ignorat, onus quod sit succedere Macro: 
Qui sua metitur pondera, ferre potest.
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Liber XI
|AnteNomen= ../Liber XI
|Post= Liber XIII (Xenia)
|PostNomen = ../Liber XIII
}}
&lt;/div&gt;{{finis}}</text>
      <sha1>tobebw2gbnrr9aeho66jvm9aha2uahe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epigrammata (Angelus Politianus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41070</id>
    <revision>
      <id>282791</id>
      <parentid>216207</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Saumache movit paginam [[Epigrammata]] ad [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]</comment>
      <origin>216207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27125" sha1="0d9kcgq2ymgwyy0prrykh2ihaa6qm2s" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Angelus Politianus
|OperaeTitulus= Epigrammata
|OperaeWikiPagina= Epigrammata
|Genera=Carmina
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
}}

&lt;poem&gt;
- 1. ad Bartholomaeum Fontium

Dulce mihi quondam studium fuit; invidia sed me
Paupertas laceros tuerruit uncta sinus.
Nunc igitur, quondiam vates fit fabula vulgi,
Esse reor satius cedere temporibus.


- 2. ad Laurentium Medicem

Cum referam attonito, Medices, tibi carmina plectro,
Ingeniumque tibi serviat omne meum,
Quod tegor attrita ridet plebecula veste;
Tegmina quod pedibus sint recutita meis;
Quod digitos caligae, disrupto carcere, nudos {{versus|5}}
Permittunt caelo liberiore frui;
Intima bombycum vacua est quod stamine vestis,
Sectaque de caesa vincula fallit ove.
Ridet; et ignarum sic me putat esse poetam,
Nec placuisse animo carmina nostra tuo. {{versus|10}}
Tu contra effusas toto sic pectore laudes
Ingeris, ut libris sit data palma meis.
Hoc tibi si credi cupis et cohibere popellum,
Laurenti, vestes iam mihi mitte tuas.


- 3. ad eumdem

Dum cupio ingentes numeris tibi solvere grates,
Laurent, aetatis gloria prima tuae,
Excita iamdudum longo mihi murumure, tandem
Adstitit arguta Calliopaea lira.
Adstitit; inque meo preciosas corpore vestes {{versus|5}}
Ut vidit, pavidum rettulit inde pedem,
Nec potuit culti faciem Dea nosse poetae
Corporaque in tyrio conspicienda sinu.
Si minus ergo tibi meritas ago carmine grates,
Frustrata est calamum Diva vocata meum. {{versus|10}}
Mox tibi sublato modulabor pectine versus,
Cultibus assuerit cum mea musa novis.


- 4. ad Ponticum


Pontice, vis nostro cumulum superaddere amori,
Inque dies fieri semper amabilior?
Vis mihi vel tenera iucundior esse puella?
Vis mihi vel geminis charior esse oculis?
Mitte leves numeros, calamo nec parce iocoso; {{versus|5}}
Mitte tuae testes carmina nequitiae.
Si facies, charo fies mihi charior auro
Et nitido Phoebi sidere fulgidior;
At si non facies, vili mihi vilior alga
Atque asini fies stercore sordidior. {{versus|10}}


- 5. ad Xistum cardinalem


Quod dubia incerto variantur nubila Phoebo,
Dum petis etruscos, maxime Xiste, lares,
Quid mirare? Tuae sol ipse umbracula fronti
Obiicit, et radios temperat ipse suos.
Sic te, Xiste, videt, sic te non laedit; et uno {{versus|5}}
Tempore sic geminum perficit officium.
Iure igitur parent homines cui sidera parent:
Spes hominum prima es, primaque cura Deum.


- 6. ad eundem


Tenderet etruscam nuper cum Xistus in urbem,
Aurea quae magni signa leonis habet,
Viderat assiduis pallentes solibus herbas,
Et cava limose flumina sicca sinu;
Viderat et querulis poscentem vocibus imbres {{versus|5}}
Effusas populum congeminare preces.
Ergo salutiferos suspendit in aethere nimbos,
Dum pergit lydas Xistus adire domos:
Inde ubi iam laetus mediae sese intulit urbi,
Obtulit et Tuscis ora serena piis, {{versus|10}}
Ardua laxato discussit nubila caelo,
Et liquido arentem nectare lavit humum.
An quisquam neget esse deum te, Xiste, tenentem
Imperium terris imperiumque polo?


- 7. ad eumdem


Verba dedi Xisto; decet haec dare dona poetam:
Aera decet Xistum reddere; verba refert.
Verum habet ille alios qui dent sibi verba, fatemur;
Aera tamen qui nunc det mihi nullus adest.


- 8. ad Franciscum Salviatum


Quam peto si dederis, dulcis Salviate, salutem,
Oh quam convenient nomina tanta tibi!
Parva peto, dare magna soles; da parva petenti:
Parva tamen nescis si dare, magna dato.
Parva tibi, sed magna mihi sunt ista; rogamus {{versus|5}}
De nobis Xisto haec dicere verba velis:
&quot;Est iuvenis; te, Xiste, colit veneratur amatque;
Spes sibi tu prima es, primaque cura sibi;
Nec malus est vates, nec pessima carmina condit,
Sed nullo hic vates est tamen aere gravis. &quot; {{versus|10}}
Hoc satis est; divo mandamus caetera Xisto:
Sat bene perspiciet quid tua verba petant.

- 9. ad Xistum cardinalem


Credebam demens Xistum mihi verba dedisse;
Fallebar, vates nam mihi verba dabam.
Nil queror; insanis mos est dare verba poetis:
Di faciant ne sis, Xiste, poeta mihi!


- 10. ad eumdem


Dicenti te, Xiste, deum si dona dedisses
Quae petiit, iam te diceret esse Iovem.

- 11. in aridam populum, quae repente | ante domum...


Quod recidiva novas diffundit vertice frondes
Quae Medicam surgit populus ante domum,
Cui quondam, ogygio fierent cum sacra Lyaeo,
Admovit rapidas ebria turba faces,
Quid mirum? Herculeis nam cum Laurentius armis {{versus|5}}
Aemulus, ausonios temperet arte lares,
Ipse suas iuveni Tirynthius explicat umbras,
Implicet ut meritum laeta corona caput.
Sic quoniam dextro modulatur Apolline carmen,
Ante suas lauri circumiere comas. {{versus|10}}
Nunc igitur, duplici crines lambente corona,
Se bello ostendet seque valere toga.


- 12. ad Laurentium Medicem, de cane Hebro

Quod canis hesperio, Medices, tibi missus ab Hebro
Terribiles vasto strangulat ore feras,
Ast hominem pavido metuit contingere rictu,
Nil mirum; domina convenit ille suo:
Sic tua nam sontes, Laurenti, poena coercet, {{versus|5}}
Sic referunt abs te praemia digna pii.


- 13. ad eumdem


Invideo Pisis, Laurenti, nec tamen odi,
Ne mihi displiceat quae tibi terra placet.


- 14. ad eumdem


Cum commissa sibi tellus malefida negasset
Semina, et agricolae falleret herba fidem;
Protinus optatas patriae tua dextera fruges
Obtulit, et celerem iussit abire famem.
Nec mora; pisaeis commutas sedibus urbem {{versus|5}}
Servatam, et nimio tempore lentus abes.
Heu, quid agis? Patriae, Laurens, te redde gementi.
Non facta est donis laetior illa tuis:
Maesta dolet, malletque famem perferre priorem
Quam deiderium patria ferre tui. {{versus|10}}

- 15. ad eumdem


Celsa triumphatis, Medices, Florentia Pisis
Invidet. Ut dominam se putet ipsa, redi.

- 16. in eumdem, cum rari querna corona | fronte...

Quam bene glandifera cingis tua tempora quercu,
Qui civem servas non modo sed populum!


- 17. in eumdem


Ante erat informis, Laurens, tua patria truncus,
Nunc habet ecce suum, te tribuente, caput.
Namque tuis nimia est frenata licentia nuper
Legibus: hoc patriae quis neget esse caput?
Caeca fuit quondam tua dicta Fluentia: sed nunc {{versus|5}}
Cuncta, oculos ille te tribuente, videt;
Ocia namque piis statuisti dulcia musis,
Quas patriae veros dixeris esse oculos.
Consilium dic esse aures, quo consulis illi.
Quod fugit insidias te duce, nare valet. {{versus|10}}
Cum dederit largas illi tua dextera fruges,
Os habet: hoc totum patria corpus alit.
Impensis ductuque tuo Volaterra repulsas
Accepit leges: haec sua dextra fuit.
Pene puer laevamque manum clypeumque dedisti, {{versus|15}}
Cum tuta a misera seditione fuit.
Praemia certa manent iustos, rata poena nocentes:
Hisce urbem pedibus comprobat ire Solon.
Praeterea auratos posito squallore capillos
Compsit, et aurata candida veste nitet: {{versus|20}}
Hoc decus educti templorum ad sidera sumptus,
Hoc Medicae praestant ardua tecta domus.
Sic patriam gignis, Laurens, educis et ornas,
Patria sic vero te vocat ore patrem.


- 18. ad Panaetium


Tantus amor tuus est in me, tamque omne, Panaeti,
Exemplum veteris vincis amicitiae,
Ut tibi collatus iuvenis phocaeus Orestem
Oderit, et spernat Thesea Pirithous,
Sicanium Pyladen credatur fallere Damon, {{versus|5}}
Vixque bonum fraenis Castora frater amet.
Non tu unam pro me mortem sed mille subires,
Pro me sisyphium non fugeres lapidem.
Nunc solum hoc tanto refero mercedis amori,
Quod me abs te solo victum in amore puto. {{versus|10}}


- 19. ad Iovianum Crassum monopoliten


Non rara atthaeae quod amem te gloria linguae
Causa est, non latiae copia non solymae,
Non acre ingenium, non lingua diserta, nec oris
Gratia, nec versus vena benigna tui;
Sed quod inest rarus tibi, Crasse, in pectore candor: {{versus|5}}
Quem nisi amem, rabida tigride natus ero.
Nec te ut amem causa est; haec me abs te cogit amari:
Crede mihi, pretium est solus amoris amor.


- 20. de Domitio et Marsilio


Audit Marsilius missam, missam facis illam
Tu, Domiti: magis est relligiosus uter?
Quis dubitet? Tanto es tu relligiosior illo,
Quanto audire minus est bona quam facere.


- 21. in Marsilium


Mors, ingenium, musas, sophianmque supremam
Vis uno dicam nomine? Marsilius.


- 22. in Demetrium cretensem | et Dionysium Paravisinum, |...


Qui colis Aenidas, graios quoque volve libellos;
Namque illas genuit Graecia non Latium.
En Paravisinus quanta hos Dionysius arte
Imprimit, en quanto cernitis ingenio!
Te quoque, Demetri, ponto circumsona Crete {{versus|5}}
Tanti operis nobis edidit artificem.
Turce, quid insultas? Tu graeca volumina perdis;
Hi pariunt. Hydrae, nunc age, colla seca.


- 23. ad Fabianum, de Antonio tusco | extemporali porta


Tuscus ab othrysio, Fabiane, Antonius Orpheo
Hoc differt: homines hic trahit, ille feras.


- 24. in libellum elegiarum Naldi poetae


Dum celebrat Medicem Naldus, dum laudat amicam,
Et pariter gemino raptus amore canit,
Tam lepidum unanimes illi ornavere libellum
Phoebus, Amor, Pallas, Gratia, Musa, Fides.


- 25. ad Gaddium

Delitias tibi Roma suas, Florentia, Gaddi,
Datque suas. O quam delitiosus homo es!


- 26. ad Laurentium Medicem, pro sacerdotio | accepto in...


Gratatur, Laurens, venienti nuper in urbem
Quantum hominum tota vivit in urbe mihi.
Utque omneis taceam studium quos copulat aut tu,
Quosque vetus nobis vinxit amicitia,
Caupo, auces, lanius, pistor, cocus, institor urgent; {{versus|5}}
Hinc me ungit tactu fartor, at inde cocus:
Hic me veste trahit, hinc basior, inde salutor;
Occurro his vultu, lumine, voce, manu.
Gratamur, Paulum quod habes. - Vox omnibus haec est.
Non habeo paulum - dico. Quid ergo? - Nihil. - {{versus|10}}


- 27. in Laurentium Iuliumque Petri filios, | fratres piissimos


Nec tanta oebalios tenuit concordia fratres,
Nec tanto Atridas foedere iunxit amor,
Implicuit quanto Medicum duo pectora nexu
Mitis amor, concors gratia, pura fides.
Unum velle animis, unum est quoque nolle duobus, {{versus|5}}
Corque sibi alterna dant capiuntque manu.
Esse quid hoc dicam, Iuli, et tu, maxime Laurens?
Anne duos una mente calere putem?

- 28. ad Laurentium Medicem


O ego si possem laqueo subducere collum,
Et pedicis vinctos explicuisse pedes!
Haud equidem dubitem volucres superare canendo
Quas aluit campis unda caystra suis.
At nunc, phoebeos inter velut auser olores, {{versus|5}}
Agrestem rauco gutture fundo sonum.
Sed facile expediar, Medices, flamque canorus,
Si modo tu dicas: Politiane, veni.


- 29. Laurentio Medici maecenati suo


Sum tuus, o Medices; fateor, tuque ipse fateris:
Sum tuus usque; tui sit tibi cura, precor.
Heu pereo! Heu lacerant gemini mea corda leones!
Eripe me rabidis, spes mea sola, feris.


- 30. ad Laurentium Medicem Petri Francisci filium


Quaeris quid mihi de tuo Marullo,
Laurenti, videatur? Est poeta
Unus qui referat suum Catullum,
Aut si quid tenerum magis Catullo est.
Nil argutius elegantiusque {{versus|5}}
Isto quem tibi dedicat libello;
Nec tota prata coloribus novum ver
Pingit, lassula cum reversa hirundo,
Quam carmen varium tui Marulli est:
Cuius delitias, facetiasque, {{versus|10}}
Lusus, nequitias, sales, lepores
Nuper Roma legens superba, dixit:
Quo iam se mihi comparent Athenae?


- 31. ad eumdem


Quod plane venerem tuus Marullus,
Laurenti, referat novo libello,
Miraris, video, rogasque caussam.
Scis ut bella gerat colatque martem:
Mars ergo Venerem suo clienti {{versus|5}}
Ostendit modo, quam statim Marullus
Pictam rettulit in novo libello.


- 32. in Ciccham senensem


Mnemosyne audito senensis carmine Cicchae:
Quando, inquit, decima es nata puella mihi?


- 33. ad Galeotum, principem faventinum


Cur promissa tibi tuus poeta
Nondum praestiterit, rogas? Poeta est.


- 34. ad Laurentium Medicem, | extemporaneum epigramma


O ego quam cupio reducis contingere dextram,
Laurenti, et laeto dicere laetus ave!
Maxima sed densum capiunt vix atria vulgus,
Tota salutantum vocibus aula fremit.
Undique purpurei Medicem pia turba senatus {{versus|5}}
Stat circum; cunctis celsior ipse patet.
Quid faciam? Accedam? Nequeo; vetat invida turba.
Alloquar? At pavido torpet in ore sonus.
Aspiciam? Licet hoc, toto nam vertice supra est;
Non omne officium turba molesta negas. {{versus|10}}
Aspice sublimi quem vertice fundit honorem,
Sidereo quantum spargit ab ore iubar;
Quae reducis facies, laetis quam laetus amicis
Respondet nutu, lumine, voce, manu.
Nil agimus; cupio solitam de more salutem {{versus|15}}
Dicere, et officium persoluisse meum.
Ite mei versus, Medicique haec dicite nostro:
Angelus hoc mittit Politianus ave.


- 35. ad eumdem


Nescio quos media coeli de sede petitos
Luminibus radios suspicor esse tuis.
Nam quoties oculos in me convertis amicos,
Complector cunctas pectore laetitias;
Tunc faciles subeunt musae, tunc ipse videtur {{versus|5}}
Purus apollinei sideris esse nitor.
At quoties oculos a me deflectis amicos,
Complector nullas pectore laetitias;
Non faciles subeunt musae, non ipse videtur
Purus apollinei sideris esse nitor. {{versus|10}}
Cur ergo avertis, Laurenti, lumina? Redde
Redde meis, quaeso, lumina luminibus;
Laetitias mihi redde meas; redde, invide, musas
Quas tua mi rapiunt lumina: sed propera.


- 36. ad eumdem


Quicquid habent Natura tibi et Fortuna dederunt,
Sed tamen haec superas munera consilio:
Nam sunt illa quidem paucis communia tecum,
Maxima consilii gloria tota tua est.
Consilio quid agis cupiunt imitarier omnes, {{versus|5}}
Laurenti, rerum maxime; nemo potest.


- 37. ad Bassum


Basse, licet veterum monimenta revolvat avorum,
Vix quem Fama tibi conferat iuveniet:
Omnia nam tibi sunt fuerant quae singula priscis,
Fecisset triplex qualia vix Erilus.
Tu mittis lydos aeterna in saecula fastos, {{versus|5}}
Tu conferre audes cum Cicerone manum:
Tu brevibus claudis lasciva epigrammata chartis,
Et tener exiguos ludis amans elegos:
Idem et pindaricos gaudes recludere fontes,
Ut venusina tibi barbitos astupeat: {{versus|10}}
Ecce syracusias tentas inflare cicutas,
Non iam hic in sylvis Tityrus unus erit:
Iam chaos antiquum primamque evolvere molem
Incipis, et grandi protinus ore tonas;
Iam Maro te torva respectat fronte secundum, {{versus|15}}
Iam pavet et sceptris gloria prisca suis.
Utque intret biferi si virgo rosaria Paesti,
Quam primo carpat vix sciat illa rosam,
Sic tot Fama tuae cernens miracula laudis,
Palmam cui primum deferat in dubio est. {{versus|20}}


- 38. in eumdem


Carmina cum Basso deberem, carmina misi;
Rettulit ille meis carmina carminibus.
Qualia sub densis volucris nec Daulias umbris
Eridani in ripis, nec canit albus olor.
Sic sua cum lycio donasset ahenea Glauco, {{versus|5}}
Aurea Tydides rettulit arma domum.


- 39. in equum Laurentii Medicis


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 40. ad Laurentium Medicem


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 41. ad eumdem


Num tibi littorea collectum Anthedone gramen
Divinum extemplo pectus et ora dedit?
Nil mortale sapis, Laurens, sed pectore coelum,
Sed coelum lingua mente animoque refers.
Cum referas coelum, coelum tibi praemia fiet: {{versus|5}}
Tu cito parta tamen praemia sero pete.


- 42. ad eumdem, votum


Det tibi nestoreos, Laurenti, Iuppiter annos,
Nestoreum quoniam pectus et ora dedit.


- 43. in Mabilium


Innumerae tibi sunt, Mabili, in carmine mendae,
Atque ubi sint quaeris: per mare quaeris aquam.


- 44. in eumdem


Quod vestes oleo geris perunctas,
Mucco et pulvere sordidas, Mabili;
Quod lardum madido fluit capillo,
Pleno furfuribusque vermibusque
Et cadaveribus pedunculorum; {{versus|5}}
Quod fuligine squallet atra barba,
Quam rodunt tineae pulexque saltans;
Quod muccosa tibi seges pilorum
Extat maribus usque pulyposis,
Qua septem lepores queant latere; {{versus|10}}
Quod gingivaque buxeique dentes
Sordent ploxonio, ac putente in ala
Educas olidae marem capellae;
Quodque unguis sanie rubet cruenta,
Saepe ut lucifugam putem esse blactam, {{versus|15}}
Coenae relliquiasque pridianae
Incrementa manus habent voracis;
His te ex omnibus esse quis poetam,
Vatem, fatidicum neget, Mabili?
Tales Caecilios fuisse credo, {{versus|20}}
Plautos, Pacuviosque, Naeviosque,
Aut si quis Curium boves sequentem
Traxit versibus ulmeum in theatrum.
Coeli numina quod negas deumque,
Lucreti fuit hoc et Euripidis. {{versus|25}}
Paedicas; fuit hoc Maronianum,
Paedicavit Anacreon Bathyllum.
Insanis; Colophonius poeta es.
Iam iam phthiriasi scaturiente
Semesus cadis et foraminatis {{versus|30}}
Membris; hoc Pherecide habes tragoedi.
De cunctis male dicis; hoc poeta es.
Es mendax, levis, insolens, ineptus,
Insulsus, petulans; et his poeta es.
Quid multis moror? Es poeta totus; {{versus|35}}
Possum hoc indiciis probare centum.
Quo vulgus negat esse te poetam,
Id quiddam est minimum neque adnotandum,
Quod vexas miseras subinde chartas
Plenis versibus inficetiarum. {{versus|40}}


- 45. in eumdem, de curto et longo


Quod me scire negas vel curtum scribere carmen
Vel longum, fateor, solus utrumque facis.
Nil breve nil medium est. Longum est curtumve, Mabili,
Quicquid habes, quicquid aut geris aut loqueris.
Proximus a primo tibi pes est tempore curtus, {{versus|5}}
Quando expedivit inseris hexametro.
Altera curta tibi solea est, curtumque, Mabili,
Subligar; erumpunt hinc digit, hinc veretrum.
Siquis forte tuas studeat componere laudes,
Uno longus erit hic quoque versiculo; {{versus|10}}
At siquis scribat quot habent tua carmina mendas,
Conficiet curtas hic vel hic Iliadas.
Quae semper fellat dicit periuria semper,
Longa tibi lingua est; hac cito curtus eris.
Quod vacat, est longum caput atque enorme, Mabili, {{versus|15}}
Iudice vel cerebro; si quod inest, rogita.
Verum alia est aliis sententia, namque Phrenesis
Conqueritur capitis de brevitate tui;
Qui cerebro tenus id lacerant, curtum esse fatentur;
Tu quoque mox curto curtus eris capite: {{versus|20}}
Quamquam id carnifices nondum statuere, sed ingens
De te certamen est gladio et crucibus;
Hoc spurci mores impura hoc vita meretur,
Obscoenoque animus corpore sordidior.
Quid moror his? Nam si prolixum singula narrans {{versus|25}}
In te ego nunc libru, scripsero, curtus erit.


- 46. in eumdem, minitantem novum | se fulgur verosque...


Quod fulgur mihi te novum, Mabili,
Missurum et tonitrus minere veros,
Nil est: novimus hos neque esse fictos;
Nam veros tuus esse odor probavit.


- 47. in eumdem


Si iam carmina nostra te, Mabili,
Urgent ad laqueum, miser, crucemque,
Ne, quaeso, propera mori, tuum ne
Fraudes carnificem suo lucello.
Namque est percupidus tui, ac libenter {{versus|5}}
Is tantum tibi dempserit laboris.
Quid? Nostin' hominem? Negas? At idem est
Aurem qui secuit tibi sinistram.


- 48. in eiusdem inertem maledicentiam


Ore tibi pauci, sed nulli in carmine dentes
Cum sint, atque illi sint putridi et veteres,
Allatras; ut cum nequeas mordere, Mabili,
Latratu ostendas te tamen esse canem.

- 49. in eumdem, quod perturbatus respondeat


Iratus nimium nobis, sed iure, Mabili;
Urgeris nostris iam, puto, carminibus.
Ipse iocor tecum ridens, sed iure, Mabili;
Quis non rideret carmina, quaeso, tua?


- 50. in eumdem, responsum


Quod nasum mihi quod reflexa colla
Demens obiicis, esse utrumque nostrum
Assertor veniam vel ipse; nam me
Nil nasutius est sagaciusque,
In te dum liceat vibrare nasum. {{versus|5}}
Nam quis te, rogo, sic inelegantem,
Insulsum, illeppidum videns, ineptum,
Versus scribere prorsus infacetos,
Non centum cupiat sibi esse nasos?
Centum rhinocerotas atque barros, {{versus|10}}
Ronchos, auriculas, ciconiasque,
Cum splene et petulantibus cachinnis?
Condas te in putidum licet lupanar,
Mergas te in mediis licet cloacis,
Non cedas olida licet latrina, {{versus|15}}
Quoquo diffugias pavens, Mabili,
Nostrum non poteris latere nasum.
Prendam te miser, utque trux molossus
Frangam dentibus imbecille tergum.
Sed nasus superest tibi, Mabili, {{versus|20}}
Curtus, dimidiatus, osseusque,
In quo pulypus exurit, vel ipse
Quo cimex posuit sibi cubile,
Quo tutas pulices habent latebras,
Qui iam pervius est adusque frontem, {{versus|25}}
In quo nidificare vespa possit,
Qui neutro patet indeceus hiatu;
Clausus sentibus hic quibus, sed ille
Plenus cassibus est araneorum.
Sed quid te cruciat, reflexa colla {{versus|30}}
Si interdum gero? Num parum videtur,
Si pronos statuis tuos cinaedos?
Si pronum statuent, miser Mabili,
Mox te carnificis manus, velut nunc
Pronum te statuunt mutoniati? {{versus|35}}
Atqui tu resupina colla demens
Posthac desine iam mihi exprobrare:
Nam qui pronus obambulas popinas,
Spurcatum caput erigas libenter,
Si pondeus sinat herniae, Mabili. {{versus|40}}


- 51. in eumdem, de domo


Haeres relictus a parente sordido,
Ille impudicus, temulentus, aleo,
Spurcus, lutosus, paedicosus, hispidus,
Pannosus, unctus, caprimulgus, horridus,
Edax, ineptus, insolens Mabilius, {{versus|5}}
Uno expatravit patrimonium die
Gula helluante, cunnilingis osculis,
Vorace culo et exfutata mentula.
Mox cum super vix quindecim nummi forent,
Rebus cavendi iam suis tempus ratus, {{versus|10}}
Emit lacertis et colubris hospitam
Domum, rigentem senticetis et rubis,
Familiarem vulturi et bubonibus;
In qua solebat turba mendicantium,
Longis coactos esuritionibus, {{versus|15}}
Mandare terrae turgidi ventris cibos;
Qua contumaces Aeolus ventos solet
Punire clausos; qua recuset Tantalus
Siticulosam ditis horridi Styga
Mutare, et Aetnae centiceps gigas onus. {{versus|20}}
Nec vendere illam nec locare, si velit,
Donare nec Mabilius cuiquam potest:
Mutare dominum domus haec nescit suum.
Quantum libet Mabilius sit prodigus,
Profundat ore, pene, podice et manu, {{versus|25}}
Quam nunc sit esse non potest pauper magis:
Fecit lucrum ingens, hanc emens, Mabilius.


- 52. in eumdem, epitaphion


Flecte, viator, iter; foetet: nam putre Mabili
Hac fovea corpus conditur atque animus.


- 53. in invidum


Quisquis es obscuro vatem qui dente lacessis
Maiorem tristi, degener, invidia,
Usque late lucemque pave, blactarius auctor,
Lividior Graecis barbariorque tuis.
Quosque fames opicis ad nos emisit Athenis, {{versus|5}}
Hos audi; gens est auribus apta Midae.


- 54. in invidum


Carpit libellos invidus meos quidam
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus.
Meos libellos, meque, si libet, carpat,
Et calcet, et commingat: haec feram cuncta;
Dum nec libellos invidus meos iste {{versus|5}}
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus,
Nec me ausit unquam basiare. - Cur? - Fellat.


- 55. in picturam puellae, | quae in deliciis Laurentio...


Ne dubita, picta est quam cernis virgo: sed acres
Hisce oculis flammas eiaculatur Amor;
Hisce oculis vocem dedit ars, linguaeque negavit.
Heu fuge! Sed nulla est iam fuga: vulnus habes.


- 56. Iulio Medici


A te deceptam, Iuli crudelis, amantem
Dispeream versu dicere ni cupio!
Tentantem revocat fallacis cura puellae,
Quae me quae pactam fallit acerba fidem.
Deceptam atque tuam cupio celebrare puellam, {{versus|5}}
Fallentem atque meam flectere discupio.


- 57. in puellam morientem


Quaerenti Venerem diu negasti:
Sed dum mi toties pudet negare,
Tandem occasio iusta pernegandi
Inventa est; moreris. Vafra es sagaxque!


- 58. in Argum


Quid tibi vis gelidos servans, vigil Arge, liquores?
Quid nitidum ad fontem ferre gradum prohibes?
Obscoenos hinc pelle sues armenta ferasque:
Non peto membra istis fontibus abluere,
Non lymphas turbare paro: da tingere fauces, {{versus|5}}
Exiguo liceat rore levare sitim.
Hostibus hoc Langia dedit, potumque vetantes
Ruricolae in nigro gurgite nunc saliunt.
Quid, quod adest aestas? Quid, quod sitis ipse, volensque
Supplicio infelix tantaleo frueris? {{versus|10}}
Ista quidem dives sed non est vena perennis,
Iam custoditas prohibet aestus aquas:
Quod serves nil postmodo erit. Quid, inepte, moraris?
Unda perit: bibe tu; vel sine, quaeso, bibam.


- 59. in Floram


Plectron habet citharae mea Flora et plectron amoris;
Hoc mentem plectro percutit, hoc citharam.
Ah miserum si cui dura est, si quem aspicit illa!
Alter is Anchises, alter Adonis erit.


- 60. in puellam


Nix ipsa es virgo, et nive ludis. Lude; sed ante
Quam pereat candor, fac rigor ut pereat.


- 61. de seipso semper amante


Sex ego cum plena perago trieteride lustra,
Nec placet in speculo iam mea forma mihi;
Nec responsurum spes improba fingit amorem,
Blanditiisque levem suspicor esse fidem.
Cum tamen haec ita sint, capior miser illice vultu, {{versus|5}}
Et nunquam a dura compede solvor amans.
Iam iam, militia nostrae contenta iuventae,
Desinat aut ceston commodet alma Venus.


- 62. in Chrysocomum


Aspicis ut fulvo radiat coma pressa galere,
Ut nitido Phoebi sidere pura micat.
Tam bene callaicis liquidum fornacibus aurum,
Tam bene nec fusis fulget Apollo comis.
Sed quid ago? En crinem penitus vultumque retexit {{versus|5}}
Chrysocomus, iam non invidet hora mihi.
O ego ter foelix! Ergo haec... mihi fas est
Cernere? Sunt sunt haec sidera non oculi.
Nil me fallis, Amor; clausum hoc te lumine cerne
Iniicere arcanas in mea corda faces. {{versus|10}}


- 63. in eumdem, ad Maronem Vergilium


Mitteris ad puerum nostri, Maro, pignus amoris.
Videris hunc, dices: Noster Alexi, vale.
Viderit hunc tecum, supplex clamabit Alexis:
Do tibi me, Corydon; da mihi Chrysocomum.


- 64. in eumdem


Allicis, expellis; sequeris, fugis; es pius, es trux;
Me vis, me non vis; me crucias et amas;
Promittis, promissa negas; spem mi eripis et das.
Iam iam ego vel sortem, Tantale, malo tuam.
Durum ferre sitim circum salientibus undis, {{versus|5}}
Durius in medio nectare ferre sitim.


- 65. in Albieram Sismundi Stuphae sponsam, | fato immaturo...


Vivebam, fato sum rapta Albiera; coniux
Sismundus vitam reddidit en iterum:
Nam faciem et claram caelato marmore formam,
Ingenium et mores carmine restituit.

- 66. in eamdem

- 67. in eamdem

- 68. in eamdem

- 69. in eamdem

- 70. in eamdem

- 71. in Theodorum Gazam

- 72. in eumdem

- 73. in eumdem

- 74. in eumdem

- 75. in Simonettam

- 76. in eamdem

- 77. in eamdem

- 78. in eamdem

- 79. in Campanum

- 80. in Domitium

- 81. in Donatum Azarolum

- 82. in Domitium

- 83. in Michaelem Verinum

- 84. in Ioannam Tornabonam

- 85. in Antonium de Organis

- 86. in Ioctum pictorem

- 87. in eumdem

- 88. in eumdem

- 89. in eumdem

- 90. in eumdem

- 91. in eumdem

- 92. in Philippum fratrem, pictorem

- 93. in aedes publicas Octovirorum Florentiae

- 94. in easdem

- 95. in poste cubicoli sui

- 96. in cubicolo Iuliani Salviati

- 97. in fontem Ungari regis

- 98. in eumdem

- 99. in fontem Laurentii Medicis Ambram

- 100. in eumdem

- 101. in fonte baptismatis Florentiae

- 102. in horologium, in aede S. Mariae Novellae

- 103. in Abelis et Caini imaginem, | in iisdem...

- 104. pro Petro Medice, Symbolum

- 105. in Paulum

- 106. in Pamphilum

- 107. in Corydonem

- 108. in leges, extemporale

- 109. in somnos

- 110. ad Franciscum

- 111. in iudaeum, qui ferre petiit | statuam Virginis...
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>0d9kcgq2ymgwyy0prrykh2ihaa6qm2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282797</id>
      <parentid>282791</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27144" sha1="l32ht8vfbe1tlppar9z0g5gf4wfu48f" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Angelus Politianus
|OperaeTitulus= Epigrammata
|OperaeWikiPagina= Epigrammata
|Genera=Carmina
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
|Genus=Epigrammata
}}

&lt;poem&gt;
- 1. ad Bartholomaeum Fontium

Dulce mihi quondam studium fuit; invidia sed me
Paupertas laceros tuerruit uncta sinus.
Nunc igitur, quondiam vates fit fabula vulgi,
Esse reor satius cedere temporibus.


- 2. ad Laurentium Medicem

Cum referam attonito, Medices, tibi carmina plectro,
Ingeniumque tibi serviat omne meum,
Quod tegor attrita ridet plebecula veste;
Tegmina quod pedibus sint recutita meis;
Quod digitos caligae, disrupto carcere, nudos {{versus|5}}
Permittunt caelo liberiore frui;
Intima bombycum vacua est quod stamine vestis,
Sectaque de caesa vincula fallit ove.
Ridet; et ignarum sic me putat esse poetam,
Nec placuisse animo carmina nostra tuo. {{versus|10}}
Tu contra effusas toto sic pectore laudes
Ingeris, ut libris sit data palma meis.
Hoc tibi si credi cupis et cohibere popellum,
Laurenti, vestes iam mihi mitte tuas.


- 3. ad eumdem

Dum cupio ingentes numeris tibi solvere grates,
Laurent, aetatis gloria prima tuae,
Excita iamdudum longo mihi murumure, tandem
Adstitit arguta Calliopaea lira.
Adstitit; inque meo preciosas corpore vestes {{versus|5}}
Ut vidit, pavidum rettulit inde pedem,
Nec potuit culti faciem Dea nosse poetae
Corporaque in tyrio conspicienda sinu.
Si minus ergo tibi meritas ago carmine grates,
Frustrata est calamum Diva vocata meum. {{versus|10}}
Mox tibi sublato modulabor pectine versus,
Cultibus assuerit cum mea musa novis.


- 4. ad Ponticum


Pontice, vis nostro cumulum superaddere amori,
Inque dies fieri semper amabilior?
Vis mihi vel tenera iucundior esse puella?
Vis mihi vel geminis charior esse oculis?
Mitte leves numeros, calamo nec parce iocoso; {{versus|5}}
Mitte tuae testes carmina nequitiae.
Si facies, charo fies mihi charior auro
Et nitido Phoebi sidere fulgidior;
At si non facies, vili mihi vilior alga
Atque asini fies stercore sordidior. {{versus|10}}


- 5. ad Xistum cardinalem


Quod dubia incerto variantur nubila Phoebo,
Dum petis etruscos, maxime Xiste, lares,
Quid mirare? Tuae sol ipse umbracula fronti
Obiicit, et radios temperat ipse suos.
Sic te, Xiste, videt, sic te non laedit; et uno {{versus|5}}
Tempore sic geminum perficit officium.
Iure igitur parent homines cui sidera parent:
Spes hominum prima es, primaque cura Deum.


- 6. ad eundem


Tenderet etruscam nuper cum Xistus in urbem,
Aurea quae magni signa leonis habet,
Viderat assiduis pallentes solibus herbas,
Et cava limose flumina sicca sinu;
Viderat et querulis poscentem vocibus imbres {{versus|5}}
Effusas populum congeminare preces.
Ergo salutiferos suspendit in aethere nimbos,
Dum pergit lydas Xistus adire domos:
Inde ubi iam laetus mediae sese intulit urbi,
Obtulit et Tuscis ora serena piis, {{versus|10}}
Ardua laxato discussit nubila caelo,
Et liquido arentem nectare lavit humum.
An quisquam neget esse deum te, Xiste, tenentem
Imperium terris imperiumque polo?


- 7. ad eumdem


Verba dedi Xisto; decet haec dare dona poetam:
Aera decet Xistum reddere; verba refert.
Verum habet ille alios qui dent sibi verba, fatemur;
Aera tamen qui nunc det mihi nullus adest.


- 8. ad Franciscum Salviatum


Quam peto si dederis, dulcis Salviate, salutem,
Oh quam convenient nomina tanta tibi!
Parva peto, dare magna soles; da parva petenti:
Parva tamen nescis si dare, magna dato.
Parva tibi, sed magna mihi sunt ista; rogamus {{versus|5}}
De nobis Xisto haec dicere verba velis:
&quot;Est iuvenis; te, Xiste, colit veneratur amatque;
Spes sibi tu prima es, primaque cura sibi;
Nec malus est vates, nec pessima carmina condit,
Sed nullo hic vates est tamen aere gravis. &quot; {{versus|10}}
Hoc satis est; divo mandamus caetera Xisto:
Sat bene perspiciet quid tua verba petant.

- 9. ad Xistum cardinalem


Credebam demens Xistum mihi verba dedisse;
Fallebar, vates nam mihi verba dabam.
Nil queror; insanis mos est dare verba poetis:
Di faciant ne sis, Xiste, poeta mihi!


- 10. ad eumdem


Dicenti te, Xiste, deum si dona dedisses
Quae petiit, iam te diceret esse Iovem.

- 11. in aridam populum, quae repente | ante domum...


Quod recidiva novas diffundit vertice frondes
Quae Medicam surgit populus ante domum,
Cui quondam, ogygio fierent cum sacra Lyaeo,
Admovit rapidas ebria turba faces,
Quid mirum? Herculeis nam cum Laurentius armis {{versus|5}}
Aemulus, ausonios temperet arte lares,
Ipse suas iuveni Tirynthius explicat umbras,
Implicet ut meritum laeta corona caput.
Sic quoniam dextro modulatur Apolline carmen,
Ante suas lauri circumiere comas. {{versus|10}}
Nunc igitur, duplici crines lambente corona,
Se bello ostendet seque valere toga.


- 12. ad Laurentium Medicem, de cane Hebro

Quod canis hesperio, Medices, tibi missus ab Hebro
Terribiles vasto strangulat ore feras,
Ast hominem pavido metuit contingere rictu,
Nil mirum; domina convenit ille suo:
Sic tua nam sontes, Laurenti, poena coercet, {{versus|5}}
Sic referunt abs te praemia digna pii.


- 13. ad eumdem


Invideo Pisis, Laurenti, nec tamen odi,
Ne mihi displiceat quae tibi terra placet.


- 14. ad eumdem


Cum commissa sibi tellus malefida negasset
Semina, et agricolae falleret herba fidem;
Protinus optatas patriae tua dextera fruges
Obtulit, et celerem iussit abire famem.
Nec mora; pisaeis commutas sedibus urbem {{versus|5}}
Servatam, et nimio tempore lentus abes.
Heu, quid agis? Patriae, Laurens, te redde gementi.
Non facta est donis laetior illa tuis:
Maesta dolet, malletque famem perferre priorem
Quam deiderium patria ferre tui. {{versus|10}}

- 15. ad eumdem


Celsa triumphatis, Medices, Florentia Pisis
Invidet. Ut dominam se putet ipsa, redi.

- 16. in eumdem, cum rari querna corona | fronte...

Quam bene glandifera cingis tua tempora quercu,
Qui civem servas non modo sed populum!


- 17. in eumdem


Ante erat informis, Laurens, tua patria truncus,
Nunc habet ecce suum, te tribuente, caput.
Namque tuis nimia est frenata licentia nuper
Legibus: hoc patriae quis neget esse caput?
Caeca fuit quondam tua dicta Fluentia: sed nunc {{versus|5}}
Cuncta, oculos ille te tribuente, videt;
Ocia namque piis statuisti dulcia musis,
Quas patriae veros dixeris esse oculos.
Consilium dic esse aures, quo consulis illi.
Quod fugit insidias te duce, nare valet. {{versus|10}}
Cum dederit largas illi tua dextera fruges,
Os habet: hoc totum patria corpus alit.
Impensis ductuque tuo Volaterra repulsas
Accepit leges: haec sua dextra fuit.
Pene puer laevamque manum clypeumque dedisti, {{versus|15}}
Cum tuta a misera seditione fuit.
Praemia certa manent iustos, rata poena nocentes:
Hisce urbem pedibus comprobat ire Solon.
Praeterea auratos posito squallore capillos
Compsit, et aurata candida veste nitet: {{versus|20}}
Hoc decus educti templorum ad sidera sumptus,
Hoc Medicae praestant ardua tecta domus.
Sic patriam gignis, Laurens, educis et ornas,
Patria sic vero te vocat ore patrem.


- 18. ad Panaetium


Tantus amor tuus est in me, tamque omne, Panaeti,
Exemplum veteris vincis amicitiae,
Ut tibi collatus iuvenis phocaeus Orestem
Oderit, et spernat Thesea Pirithous,
Sicanium Pyladen credatur fallere Damon, {{versus|5}}
Vixque bonum fraenis Castora frater amet.
Non tu unam pro me mortem sed mille subires,
Pro me sisyphium non fugeres lapidem.
Nunc solum hoc tanto refero mercedis amori,
Quod me abs te solo victum in amore puto. {{versus|10}}


- 19. ad Iovianum Crassum monopoliten


Non rara atthaeae quod amem te gloria linguae
Causa est, non latiae copia non solymae,
Non acre ingenium, non lingua diserta, nec oris
Gratia, nec versus vena benigna tui;
Sed quod inest rarus tibi, Crasse, in pectore candor: {{versus|5}}
Quem nisi amem, rabida tigride natus ero.
Nec te ut amem causa est; haec me abs te cogit amari:
Crede mihi, pretium est solus amoris amor.


- 20. de Domitio et Marsilio


Audit Marsilius missam, missam facis illam
Tu, Domiti: magis est relligiosus uter?
Quis dubitet? Tanto es tu relligiosior illo,
Quanto audire minus est bona quam facere.


- 21. in Marsilium


Mors, ingenium, musas, sophianmque supremam
Vis uno dicam nomine? Marsilius.


- 22. in Demetrium cretensem | et Dionysium Paravisinum, |...


Qui colis Aenidas, graios quoque volve libellos;
Namque illas genuit Graecia non Latium.
En Paravisinus quanta hos Dionysius arte
Imprimit, en quanto cernitis ingenio!
Te quoque, Demetri, ponto circumsona Crete {{versus|5}}
Tanti operis nobis edidit artificem.
Turce, quid insultas? Tu graeca volumina perdis;
Hi pariunt. Hydrae, nunc age, colla seca.


- 23. ad Fabianum, de Antonio tusco | extemporali porta


Tuscus ab othrysio, Fabiane, Antonius Orpheo
Hoc differt: homines hic trahit, ille feras.


- 24. in libellum elegiarum Naldi poetae


Dum celebrat Medicem Naldus, dum laudat amicam,
Et pariter gemino raptus amore canit,
Tam lepidum unanimes illi ornavere libellum
Phoebus, Amor, Pallas, Gratia, Musa, Fides.


- 25. ad Gaddium

Delitias tibi Roma suas, Florentia, Gaddi,
Datque suas. O quam delitiosus homo es!


- 26. ad Laurentium Medicem, pro sacerdotio | accepto in...


Gratatur, Laurens, venienti nuper in urbem
Quantum hominum tota vivit in urbe mihi.
Utque omneis taceam studium quos copulat aut tu,
Quosque vetus nobis vinxit amicitia,
Caupo, auces, lanius, pistor, cocus, institor urgent; {{versus|5}}
Hinc me ungit tactu fartor, at inde cocus:
Hic me veste trahit, hinc basior, inde salutor;
Occurro his vultu, lumine, voce, manu.
Gratamur, Paulum quod habes. - Vox omnibus haec est.
Non habeo paulum - dico. Quid ergo? - Nihil. - {{versus|10}}


- 27. in Laurentium Iuliumque Petri filios, | fratres piissimos


Nec tanta oebalios tenuit concordia fratres,
Nec tanto Atridas foedere iunxit amor,
Implicuit quanto Medicum duo pectora nexu
Mitis amor, concors gratia, pura fides.
Unum velle animis, unum est quoque nolle duobus, {{versus|5}}
Corque sibi alterna dant capiuntque manu.
Esse quid hoc dicam, Iuli, et tu, maxime Laurens?
Anne duos una mente calere putem?

- 28. ad Laurentium Medicem


O ego si possem laqueo subducere collum,
Et pedicis vinctos explicuisse pedes!
Haud equidem dubitem volucres superare canendo
Quas aluit campis unda caystra suis.
At nunc, phoebeos inter velut auser olores, {{versus|5}}
Agrestem rauco gutture fundo sonum.
Sed facile expediar, Medices, flamque canorus,
Si modo tu dicas: Politiane, veni.


- 29. Laurentio Medici maecenati suo


Sum tuus, o Medices; fateor, tuque ipse fateris:
Sum tuus usque; tui sit tibi cura, precor.
Heu pereo! Heu lacerant gemini mea corda leones!
Eripe me rabidis, spes mea sola, feris.


- 30. ad Laurentium Medicem Petri Francisci filium


Quaeris quid mihi de tuo Marullo,
Laurenti, videatur? Est poeta
Unus qui referat suum Catullum,
Aut si quid tenerum magis Catullo est.
Nil argutius elegantiusque {{versus|5}}
Isto quem tibi dedicat libello;
Nec tota prata coloribus novum ver
Pingit, lassula cum reversa hirundo,
Quam carmen varium tui Marulli est:
Cuius delitias, facetiasque, {{versus|10}}
Lusus, nequitias, sales, lepores
Nuper Roma legens superba, dixit:
Quo iam se mihi comparent Athenae?


- 31. ad eumdem


Quod plane venerem tuus Marullus,
Laurenti, referat novo libello,
Miraris, video, rogasque caussam.
Scis ut bella gerat colatque martem:
Mars ergo Venerem suo clienti {{versus|5}}
Ostendit modo, quam statim Marullus
Pictam rettulit in novo libello.


- 32. in Ciccham senensem


Mnemosyne audito senensis carmine Cicchae:
Quando, inquit, decima es nata puella mihi?


- 33. ad Galeotum, principem faventinum


Cur promissa tibi tuus poeta
Nondum praestiterit, rogas? Poeta est.


- 34. ad Laurentium Medicem, | extemporaneum epigramma


O ego quam cupio reducis contingere dextram,
Laurenti, et laeto dicere laetus ave!
Maxima sed densum capiunt vix atria vulgus,
Tota salutantum vocibus aula fremit.
Undique purpurei Medicem pia turba senatus {{versus|5}}
Stat circum; cunctis celsior ipse patet.
Quid faciam? Accedam? Nequeo; vetat invida turba.
Alloquar? At pavido torpet in ore sonus.
Aspiciam? Licet hoc, toto nam vertice supra est;
Non omne officium turba molesta negas. {{versus|10}}
Aspice sublimi quem vertice fundit honorem,
Sidereo quantum spargit ab ore iubar;
Quae reducis facies, laetis quam laetus amicis
Respondet nutu, lumine, voce, manu.
Nil agimus; cupio solitam de more salutem {{versus|15}}
Dicere, et officium persoluisse meum.
Ite mei versus, Medicique haec dicite nostro:
Angelus hoc mittit Politianus ave.


- 35. ad eumdem


Nescio quos media coeli de sede petitos
Luminibus radios suspicor esse tuis.
Nam quoties oculos in me convertis amicos,
Complector cunctas pectore laetitias;
Tunc faciles subeunt musae, tunc ipse videtur {{versus|5}}
Purus apollinei sideris esse nitor.
At quoties oculos a me deflectis amicos,
Complector nullas pectore laetitias;
Non faciles subeunt musae, non ipse videtur
Purus apollinei sideris esse nitor. {{versus|10}}
Cur ergo avertis, Laurenti, lumina? Redde
Redde meis, quaeso, lumina luminibus;
Laetitias mihi redde meas; redde, invide, musas
Quas tua mi rapiunt lumina: sed propera.


- 36. ad eumdem


Quicquid habent Natura tibi et Fortuna dederunt,
Sed tamen haec superas munera consilio:
Nam sunt illa quidem paucis communia tecum,
Maxima consilii gloria tota tua est.
Consilio quid agis cupiunt imitarier omnes, {{versus|5}}
Laurenti, rerum maxime; nemo potest.


- 37. ad Bassum


Basse, licet veterum monimenta revolvat avorum,
Vix quem Fama tibi conferat iuveniet:
Omnia nam tibi sunt fuerant quae singula priscis,
Fecisset triplex qualia vix Erilus.
Tu mittis lydos aeterna in saecula fastos, {{versus|5}}
Tu conferre audes cum Cicerone manum:
Tu brevibus claudis lasciva epigrammata chartis,
Et tener exiguos ludis amans elegos:
Idem et pindaricos gaudes recludere fontes,
Ut venusina tibi barbitos astupeat: {{versus|10}}
Ecce syracusias tentas inflare cicutas,
Non iam hic in sylvis Tityrus unus erit:
Iam chaos antiquum primamque evolvere molem
Incipis, et grandi protinus ore tonas;
Iam Maro te torva respectat fronte secundum, {{versus|15}}
Iam pavet et sceptris gloria prisca suis.
Utque intret biferi si virgo rosaria Paesti,
Quam primo carpat vix sciat illa rosam,
Sic tot Fama tuae cernens miracula laudis,
Palmam cui primum deferat in dubio est. {{versus|20}}


- 38. in eumdem


Carmina cum Basso deberem, carmina misi;
Rettulit ille meis carmina carminibus.
Qualia sub densis volucris nec Daulias umbris
Eridani in ripis, nec canit albus olor.
Sic sua cum lycio donasset ahenea Glauco, {{versus|5}}
Aurea Tydides rettulit arma domum.


- 39. in equum Laurentii Medicis


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 40. ad Laurentium Medicem


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 41. ad eumdem


Num tibi littorea collectum Anthedone gramen
Divinum extemplo pectus et ora dedit?
Nil mortale sapis, Laurens, sed pectore coelum,
Sed coelum lingua mente animoque refers.
Cum referas coelum, coelum tibi praemia fiet: {{versus|5}}
Tu cito parta tamen praemia sero pete.


- 42. ad eumdem, votum


Det tibi nestoreos, Laurenti, Iuppiter annos,
Nestoreum quoniam pectus et ora dedit.


- 43. in Mabilium


Innumerae tibi sunt, Mabili, in carmine mendae,
Atque ubi sint quaeris: per mare quaeris aquam.


- 44. in eumdem


Quod vestes oleo geris perunctas,
Mucco et pulvere sordidas, Mabili;
Quod lardum madido fluit capillo,
Pleno furfuribusque vermibusque
Et cadaveribus pedunculorum; {{versus|5}}
Quod fuligine squallet atra barba,
Quam rodunt tineae pulexque saltans;
Quod muccosa tibi seges pilorum
Extat maribus usque pulyposis,
Qua septem lepores queant latere; {{versus|10}}
Quod gingivaque buxeique dentes
Sordent ploxonio, ac putente in ala
Educas olidae marem capellae;
Quodque unguis sanie rubet cruenta,
Saepe ut lucifugam putem esse blactam, {{versus|15}}
Coenae relliquiasque pridianae
Incrementa manus habent voracis;
His te ex omnibus esse quis poetam,
Vatem, fatidicum neget, Mabili?
Tales Caecilios fuisse credo, {{versus|20}}
Plautos, Pacuviosque, Naeviosque,
Aut si quis Curium boves sequentem
Traxit versibus ulmeum in theatrum.
Coeli numina quod negas deumque,
Lucreti fuit hoc et Euripidis. {{versus|25}}
Paedicas; fuit hoc Maronianum,
Paedicavit Anacreon Bathyllum.
Insanis; Colophonius poeta es.
Iam iam phthiriasi scaturiente
Semesus cadis et foraminatis {{versus|30}}
Membris; hoc Pherecide habes tragoedi.
De cunctis male dicis; hoc poeta es.
Es mendax, levis, insolens, ineptus,
Insulsus, petulans; et his poeta es.
Quid multis moror? Es poeta totus; {{versus|35}}
Possum hoc indiciis probare centum.
Quo vulgus negat esse te poetam,
Id quiddam est minimum neque adnotandum,
Quod vexas miseras subinde chartas
Plenis versibus inficetiarum. {{versus|40}}


- 45. in eumdem, de curto et longo


Quod me scire negas vel curtum scribere carmen
Vel longum, fateor, solus utrumque facis.
Nil breve nil medium est. Longum est curtumve, Mabili,
Quicquid habes, quicquid aut geris aut loqueris.
Proximus a primo tibi pes est tempore curtus, {{versus|5}}
Quando expedivit inseris hexametro.
Altera curta tibi solea est, curtumque, Mabili,
Subligar; erumpunt hinc digit, hinc veretrum.
Siquis forte tuas studeat componere laudes,
Uno longus erit hic quoque versiculo; {{versus|10}}
At siquis scribat quot habent tua carmina mendas,
Conficiet curtas hic vel hic Iliadas.
Quae semper fellat dicit periuria semper,
Longa tibi lingua est; hac cito curtus eris.
Quod vacat, est longum caput atque enorme, Mabili, {{versus|15}}
Iudice vel cerebro; si quod inest, rogita.
Verum alia est aliis sententia, namque Phrenesis
Conqueritur capitis de brevitate tui;
Qui cerebro tenus id lacerant, curtum esse fatentur;
Tu quoque mox curto curtus eris capite: {{versus|20}}
Quamquam id carnifices nondum statuere, sed ingens
De te certamen est gladio et crucibus;
Hoc spurci mores impura hoc vita meretur,
Obscoenoque animus corpore sordidior.
Quid moror his? Nam si prolixum singula narrans {{versus|25}}
In te ego nunc libru, scripsero, curtus erit.


- 46. in eumdem, minitantem novum | se fulgur verosque...


Quod fulgur mihi te novum, Mabili,
Missurum et tonitrus minere veros,
Nil est: novimus hos neque esse fictos;
Nam veros tuus esse odor probavit.


- 47. in eumdem


Si iam carmina nostra te, Mabili,
Urgent ad laqueum, miser, crucemque,
Ne, quaeso, propera mori, tuum ne
Fraudes carnificem suo lucello.
Namque est percupidus tui, ac libenter {{versus|5}}
Is tantum tibi dempserit laboris.
Quid? Nostin' hominem? Negas? At idem est
Aurem qui secuit tibi sinistram.


- 48. in eiusdem inertem maledicentiam


Ore tibi pauci, sed nulli in carmine dentes
Cum sint, atque illi sint putridi et veteres,
Allatras; ut cum nequeas mordere, Mabili,
Latratu ostendas te tamen esse canem.

- 49. in eumdem, quod perturbatus respondeat


Iratus nimium nobis, sed iure, Mabili;
Urgeris nostris iam, puto, carminibus.
Ipse iocor tecum ridens, sed iure, Mabili;
Quis non rideret carmina, quaeso, tua?


- 50. in eumdem, responsum


Quod nasum mihi quod reflexa colla
Demens obiicis, esse utrumque nostrum
Assertor veniam vel ipse; nam me
Nil nasutius est sagaciusque,
In te dum liceat vibrare nasum. {{versus|5}}
Nam quis te, rogo, sic inelegantem,
Insulsum, illeppidum videns, ineptum,
Versus scribere prorsus infacetos,
Non centum cupiat sibi esse nasos?
Centum rhinocerotas atque barros, {{versus|10}}
Ronchos, auriculas, ciconiasque,
Cum splene et petulantibus cachinnis?
Condas te in putidum licet lupanar,
Mergas te in mediis licet cloacis,
Non cedas olida licet latrina, {{versus|15}}
Quoquo diffugias pavens, Mabili,
Nostrum non poteris latere nasum.
Prendam te miser, utque trux molossus
Frangam dentibus imbecille tergum.
Sed nasus superest tibi, Mabili, {{versus|20}}
Curtus, dimidiatus, osseusque,
In quo pulypus exurit, vel ipse
Quo cimex posuit sibi cubile,
Quo tutas pulices habent latebras,
Qui iam pervius est adusque frontem, {{versus|25}}
In quo nidificare vespa possit,
Qui neutro patet indeceus hiatu;
Clausus sentibus hic quibus, sed ille
Plenus cassibus est araneorum.
Sed quid te cruciat, reflexa colla {{versus|30}}
Si interdum gero? Num parum videtur,
Si pronos statuis tuos cinaedos?
Si pronum statuent, miser Mabili,
Mox te carnificis manus, velut nunc
Pronum te statuunt mutoniati? {{versus|35}}
Atqui tu resupina colla demens
Posthac desine iam mihi exprobrare:
Nam qui pronus obambulas popinas,
Spurcatum caput erigas libenter,
Si pondeus sinat herniae, Mabili. {{versus|40}}


- 51. in eumdem, de domo


Haeres relictus a parente sordido,
Ille impudicus, temulentus, aleo,
Spurcus, lutosus, paedicosus, hispidus,
Pannosus, unctus, caprimulgus, horridus,
Edax, ineptus, insolens Mabilius, {{versus|5}}
Uno expatravit patrimonium die
Gula helluante, cunnilingis osculis,
Vorace culo et exfutata mentula.
Mox cum super vix quindecim nummi forent,
Rebus cavendi iam suis tempus ratus, {{versus|10}}
Emit lacertis et colubris hospitam
Domum, rigentem senticetis et rubis,
Familiarem vulturi et bubonibus;
In qua solebat turba mendicantium,
Longis coactos esuritionibus, {{versus|15}}
Mandare terrae turgidi ventris cibos;
Qua contumaces Aeolus ventos solet
Punire clausos; qua recuset Tantalus
Siticulosam ditis horridi Styga
Mutare, et Aetnae centiceps gigas onus. {{versus|20}}
Nec vendere illam nec locare, si velit,
Donare nec Mabilius cuiquam potest:
Mutare dominum domus haec nescit suum.
Quantum libet Mabilius sit prodigus,
Profundat ore, pene, podice et manu, {{versus|25}}
Quam nunc sit esse non potest pauper magis:
Fecit lucrum ingens, hanc emens, Mabilius.


- 52. in eumdem, epitaphion


Flecte, viator, iter; foetet: nam putre Mabili
Hac fovea corpus conditur atque animus.


- 53. in invidum


Quisquis es obscuro vatem qui dente lacessis
Maiorem tristi, degener, invidia,
Usque late lucemque pave, blactarius auctor,
Lividior Graecis barbariorque tuis.
Quosque fames opicis ad nos emisit Athenis, {{versus|5}}
Hos audi; gens est auribus apta Midae.


- 54. in invidum


Carpit libellos invidus meos quidam
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus.
Meos libellos, meque, si libet, carpat,
Et calcet, et commingat: haec feram cuncta;
Dum nec libellos invidus meos iste {{versus|5}}
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus,
Nec me ausit unquam basiare. - Cur? - Fellat.


- 55. in picturam puellae, | quae in deliciis Laurentio...


Ne dubita, picta est quam cernis virgo: sed acres
Hisce oculis flammas eiaculatur Amor;
Hisce oculis vocem dedit ars, linguaeque negavit.
Heu fuge! Sed nulla est iam fuga: vulnus habes.


- 56. Iulio Medici


A te deceptam, Iuli crudelis, amantem
Dispeream versu dicere ni cupio!
Tentantem revocat fallacis cura puellae,
Quae me quae pactam fallit acerba fidem.
Deceptam atque tuam cupio celebrare puellam, {{versus|5}}
Fallentem atque meam flectere discupio.


- 57. in puellam morientem


Quaerenti Venerem diu negasti:
Sed dum mi toties pudet negare,
Tandem occasio iusta pernegandi
Inventa est; moreris. Vafra es sagaxque!


- 58. in Argum


Quid tibi vis gelidos servans, vigil Arge, liquores?
Quid nitidum ad fontem ferre gradum prohibes?
Obscoenos hinc pelle sues armenta ferasque:
Non peto membra istis fontibus abluere,
Non lymphas turbare paro: da tingere fauces, {{versus|5}}
Exiguo liceat rore levare sitim.
Hostibus hoc Langia dedit, potumque vetantes
Ruricolae in nigro gurgite nunc saliunt.
Quid, quod adest aestas? Quid, quod sitis ipse, volensque
Supplicio infelix tantaleo frueris? {{versus|10}}
Ista quidem dives sed non est vena perennis,
Iam custoditas prohibet aestus aquas:
Quod serves nil postmodo erit. Quid, inepte, moraris?
Unda perit: bibe tu; vel sine, quaeso, bibam.


- 59. in Floram


Plectron habet citharae mea Flora et plectron amoris;
Hoc mentem plectro percutit, hoc citharam.
Ah miserum si cui dura est, si quem aspicit illa!
Alter is Anchises, alter Adonis erit.


- 60. in puellam


Nix ipsa es virgo, et nive ludis. Lude; sed ante
Quam pereat candor, fac rigor ut pereat.


- 61. de seipso semper amante


Sex ego cum plena perago trieteride lustra,
Nec placet in speculo iam mea forma mihi;
Nec responsurum spes improba fingit amorem,
Blanditiisque levem suspicor esse fidem.
Cum tamen haec ita sint, capior miser illice vultu, {{versus|5}}
Et nunquam a dura compede solvor amans.
Iam iam, militia nostrae contenta iuventae,
Desinat aut ceston commodet alma Venus.


- 62. in Chrysocomum


Aspicis ut fulvo radiat coma pressa galere,
Ut nitido Phoebi sidere pura micat.
Tam bene callaicis liquidum fornacibus aurum,
Tam bene nec fusis fulget Apollo comis.
Sed quid ago? En crinem penitus vultumque retexit {{versus|5}}
Chrysocomus, iam non invidet hora mihi.
O ego ter foelix! Ergo haec... mihi fas est
Cernere? Sunt sunt haec sidera non oculi.
Nil me fallis, Amor; clausum hoc te lumine cerne
Iniicere arcanas in mea corda faces. {{versus|10}}


- 63. in eumdem, ad Maronem Vergilium


Mitteris ad puerum nostri, Maro, pignus amoris.
Videris hunc, dices: Noster Alexi, vale.
Viderit hunc tecum, supplex clamabit Alexis:
Do tibi me, Corydon; da mihi Chrysocomum.


- 64. in eumdem


Allicis, expellis; sequeris, fugis; es pius, es trux;
Me vis, me non vis; me crucias et amas;
Promittis, promissa negas; spem mi eripis et das.
Iam iam ego vel sortem, Tantale, malo tuam.
Durum ferre sitim circum salientibus undis, {{versus|5}}
Durius in medio nectare ferre sitim.


- 65. in Albieram Sismundi Stuphae sponsam, | fato immaturo...


Vivebam, fato sum rapta Albiera; coniux
Sismundus vitam reddidit en iterum:
Nam faciem et claram caelato marmore formam,
Ingenium et mores carmine restituit.

- 66. in eamdem

- 67. in eamdem

- 68. in eamdem

- 69. in eamdem

- 70. in eamdem

- 71. in Theodorum Gazam

- 72. in eumdem

- 73. in eumdem

- 74. in eumdem

- 75. in Simonettam

- 76. in eamdem

- 77. in eamdem

- 78. in eamdem

- 79. in Campanum

- 80. in Domitium

- 81. in Donatum Azarolum

- 82. in Domitium

- 83. in Michaelem Verinum

- 84. in Ioannam Tornabonam

- 85. in Antonium de Organis

- 86. in Ioctum pictorem

- 87. in eumdem

- 88. in eumdem

- 89. in eumdem

- 90. in eumdem

- 91. in eumdem

- 92. in Philippum fratrem, pictorem

- 93. in aedes publicas Octovirorum Florentiae

- 94. in easdem

- 95. in poste cubicoli sui

- 96. in cubicolo Iuliani Salviati

- 97. in fontem Ungari regis

- 98. in eumdem

- 99. in fontem Laurentii Medicis Ambram

- 100. in eumdem

- 101. in fonte baptismatis Florentiae

- 102. in horologium, in aede S. Mariae Novellae

- 103. in Abelis et Caini imaginem, | in iisdem...

- 104. pro Petro Medice, Symbolum

- 105. in Paulum

- 106. in Pamphilum

- 107. in Corydonem

- 108. in leges, extemporale

- 109. in somnos

- 110. ad Franciscum

- 111. in iudaeum, qui ferre petiit | statuam Virginis...
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>l32ht8vfbe1tlppar9z0g5gf4wfu48f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282798</id>
      <parentid>282797</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27129" sha1="hmmk2k1b5vp67i239xwvxas80k13v4p" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Angelus Politianus
|OperaeTitulus= Epigrammata
|OperaeWikiPagina= Epigrammata
|Genera=epigrammata
|SubTitulus= 
|Annus = Saeculo XV
}}

&lt;poem&gt;
- 1. ad Bartholomaeum Fontium

Dulce mihi quondam studium fuit; invidia sed me
Paupertas laceros tuerruit uncta sinus.
Nunc igitur, quondiam vates fit fabula vulgi,
Esse reor satius cedere temporibus.


- 2. ad Laurentium Medicem

Cum referam attonito, Medices, tibi carmina plectro,
Ingeniumque tibi serviat omne meum,
Quod tegor attrita ridet plebecula veste;
Tegmina quod pedibus sint recutita meis;
Quod digitos caligae, disrupto carcere, nudos {{versus|5}}
Permittunt caelo liberiore frui;
Intima bombycum vacua est quod stamine vestis,
Sectaque de caesa vincula fallit ove.
Ridet; et ignarum sic me putat esse poetam,
Nec placuisse animo carmina nostra tuo. {{versus|10}}
Tu contra effusas toto sic pectore laudes
Ingeris, ut libris sit data palma meis.
Hoc tibi si credi cupis et cohibere popellum,
Laurenti, vestes iam mihi mitte tuas.


- 3. ad eumdem

Dum cupio ingentes numeris tibi solvere grates,
Laurent, aetatis gloria prima tuae,
Excita iamdudum longo mihi murumure, tandem
Adstitit arguta Calliopaea lira.
Adstitit; inque meo preciosas corpore vestes {{versus|5}}
Ut vidit, pavidum rettulit inde pedem,
Nec potuit culti faciem Dea nosse poetae
Corporaque in tyrio conspicienda sinu.
Si minus ergo tibi meritas ago carmine grates,
Frustrata est calamum Diva vocata meum. {{versus|10}}
Mox tibi sublato modulabor pectine versus,
Cultibus assuerit cum mea musa novis.


- 4. ad Ponticum


Pontice, vis nostro cumulum superaddere amori,
Inque dies fieri semper amabilior?
Vis mihi vel tenera iucundior esse puella?
Vis mihi vel geminis charior esse oculis?
Mitte leves numeros, calamo nec parce iocoso; {{versus|5}}
Mitte tuae testes carmina nequitiae.
Si facies, charo fies mihi charior auro
Et nitido Phoebi sidere fulgidior;
At si non facies, vili mihi vilior alga
Atque asini fies stercore sordidior. {{versus|10}}


- 5. ad Xistum cardinalem


Quod dubia incerto variantur nubila Phoebo,
Dum petis etruscos, maxime Xiste, lares,
Quid mirare? Tuae sol ipse umbracula fronti
Obiicit, et radios temperat ipse suos.
Sic te, Xiste, videt, sic te non laedit; et uno {{versus|5}}
Tempore sic geminum perficit officium.
Iure igitur parent homines cui sidera parent:
Spes hominum prima es, primaque cura Deum.


- 6. ad eundem


Tenderet etruscam nuper cum Xistus in urbem,
Aurea quae magni signa leonis habet,
Viderat assiduis pallentes solibus herbas,
Et cava limose flumina sicca sinu;
Viderat et querulis poscentem vocibus imbres {{versus|5}}
Effusas populum congeminare preces.
Ergo salutiferos suspendit in aethere nimbos,
Dum pergit lydas Xistus adire domos:
Inde ubi iam laetus mediae sese intulit urbi,
Obtulit et Tuscis ora serena piis, {{versus|10}}
Ardua laxato discussit nubila caelo,
Et liquido arentem nectare lavit humum.
An quisquam neget esse deum te, Xiste, tenentem
Imperium terris imperiumque polo?


- 7. ad eumdem


Verba dedi Xisto; decet haec dare dona poetam:
Aera decet Xistum reddere; verba refert.
Verum habet ille alios qui dent sibi verba, fatemur;
Aera tamen qui nunc det mihi nullus adest.


- 8. ad Franciscum Salviatum


Quam peto si dederis, dulcis Salviate, salutem,
Oh quam convenient nomina tanta tibi!
Parva peto, dare magna soles; da parva petenti:
Parva tamen nescis si dare, magna dato.
Parva tibi, sed magna mihi sunt ista; rogamus {{versus|5}}
De nobis Xisto haec dicere verba velis:
&quot;Est iuvenis; te, Xiste, colit veneratur amatque;
Spes sibi tu prima es, primaque cura sibi;
Nec malus est vates, nec pessima carmina condit,
Sed nullo hic vates est tamen aere gravis. &quot; {{versus|10}}
Hoc satis est; divo mandamus caetera Xisto:
Sat bene perspiciet quid tua verba petant.

- 9. ad Xistum cardinalem


Credebam demens Xistum mihi verba dedisse;
Fallebar, vates nam mihi verba dabam.
Nil queror; insanis mos est dare verba poetis:
Di faciant ne sis, Xiste, poeta mihi!


- 10. ad eumdem


Dicenti te, Xiste, deum si dona dedisses
Quae petiit, iam te diceret esse Iovem.

- 11. in aridam populum, quae repente | ante domum...


Quod recidiva novas diffundit vertice frondes
Quae Medicam surgit populus ante domum,
Cui quondam, ogygio fierent cum sacra Lyaeo,
Admovit rapidas ebria turba faces,
Quid mirum? Herculeis nam cum Laurentius armis {{versus|5}}
Aemulus, ausonios temperet arte lares,
Ipse suas iuveni Tirynthius explicat umbras,
Implicet ut meritum laeta corona caput.
Sic quoniam dextro modulatur Apolline carmen,
Ante suas lauri circumiere comas. {{versus|10}}
Nunc igitur, duplici crines lambente corona,
Se bello ostendet seque valere toga.


- 12. ad Laurentium Medicem, de cane Hebro

Quod canis hesperio, Medices, tibi missus ab Hebro
Terribiles vasto strangulat ore feras,
Ast hominem pavido metuit contingere rictu,
Nil mirum; domina convenit ille suo:
Sic tua nam sontes, Laurenti, poena coercet, {{versus|5}}
Sic referunt abs te praemia digna pii.


- 13. ad eumdem


Invideo Pisis, Laurenti, nec tamen odi,
Ne mihi displiceat quae tibi terra placet.


- 14. ad eumdem


Cum commissa sibi tellus malefida negasset
Semina, et agricolae falleret herba fidem;
Protinus optatas patriae tua dextera fruges
Obtulit, et celerem iussit abire famem.
Nec mora; pisaeis commutas sedibus urbem {{versus|5}}
Servatam, et nimio tempore lentus abes.
Heu, quid agis? Patriae, Laurens, te redde gementi.
Non facta est donis laetior illa tuis:
Maesta dolet, malletque famem perferre priorem
Quam deiderium patria ferre tui. {{versus|10}}

- 15. ad eumdem


Celsa triumphatis, Medices, Florentia Pisis
Invidet. Ut dominam se putet ipsa, redi.

- 16. in eumdem, cum rari querna corona | fronte...

Quam bene glandifera cingis tua tempora quercu,
Qui civem servas non modo sed populum!


- 17. in eumdem


Ante erat informis, Laurens, tua patria truncus,
Nunc habet ecce suum, te tribuente, caput.
Namque tuis nimia est frenata licentia nuper
Legibus: hoc patriae quis neget esse caput?
Caeca fuit quondam tua dicta Fluentia: sed nunc {{versus|5}}
Cuncta, oculos ille te tribuente, videt;
Ocia namque piis statuisti dulcia musis,
Quas patriae veros dixeris esse oculos.
Consilium dic esse aures, quo consulis illi.
Quod fugit insidias te duce, nare valet. {{versus|10}}
Cum dederit largas illi tua dextera fruges,
Os habet: hoc totum patria corpus alit.
Impensis ductuque tuo Volaterra repulsas
Accepit leges: haec sua dextra fuit.
Pene puer laevamque manum clypeumque dedisti, {{versus|15}}
Cum tuta a misera seditione fuit.
Praemia certa manent iustos, rata poena nocentes:
Hisce urbem pedibus comprobat ire Solon.
Praeterea auratos posito squallore capillos
Compsit, et aurata candida veste nitet: {{versus|20}}
Hoc decus educti templorum ad sidera sumptus,
Hoc Medicae praestant ardua tecta domus.
Sic patriam gignis, Laurens, educis et ornas,
Patria sic vero te vocat ore patrem.


- 18. ad Panaetium


Tantus amor tuus est in me, tamque omne, Panaeti,
Exemplum veteris vincis amicitiae,
Ut tibi collatus iuvenis phocaeus Orestem
Oderit, et spernat Thesea Pirithous,
Sicanium Pyladen credatur fallere Damon, {{versus|5}}
Vixque bonum fraenis Castora frater amet.
Non tu unam pro me mortem sed mille subires,
Pro me sisyphium non fugeres lapidem.
Nunc solum hoc tanto refero mercedis amori,
Quod me abs te solo victum in amore puto. {{versus|10}}


- 19. ad Iovianum Crassum monopoliten


Non rara atthaeae quod amem te gloria linguae
Causa est, non latiae copia non solymae,
Non acre ingenium, non lingua diserta, nec oris
Gratia, nec versus vena benigna tui;
Sed quod inest rarus tibi, Crasse, in pectore candor: {{versus|5}}
Quem nisi amem, rabida tigride natus ero.
Nec te ut amem causa est; haec me abs te cogit amari:
Crede mihi, pretium est solus amoris amor.


- 20. de Domitio et Marsilio


Audit Marsilius missam, missam facis illam
Tu, Domiti: magis est relligiosus uter?
Quis dubitet? Tanto es tu relligiosior illo,
Quanto audire minus est bona quam facere.


- 21. in Marsilium


Mors, ingenium, musas, sophianmque supremam
Vis uno dicam nomine? Marsilius.


- 22. in Demetrium cretensem | et Dionysium Paravisinum, |...


Qui colis Aenidas, graios quoque volve libellos;
Namque illas genuit Graecia non Latium.
En Paravisinus quanta hos Dionysius arte
Imprimit, en quanto cernitis ingenio!
Te quoque, Demetri, ponto circumsona Crete {{versus|5}}
Tanti operis nobis edidit artificem.
Turce, quid insultas? Tu graeca volumina perdis;
Hi pariunt. Hydrae, nunc age, colla seca.


- 23. ad Fabianum, de Antonio tusco | extemporali porta


Tuscus ab othrysio, Fabiane, Antonius Orpheo
Hoc differt: homines hic trahit, ille feras.


- 24. in libellum elegiarum Naldi poetae


Dum celebrat Medicem Naldus, dum laudat amicam,
Et pariter gemino raptus amore canit,
Tam lepidum unanimes illi ornavere libellum
Phoebus, Amor, Pallas, Gratia, Musa, Fides.


- 25. ad Gaddium

Delitias tibi Roma suas, Florentia, Gaddi,
Datque suas. O quam delitiosus homo es!


- 26. ad Laurentium Medicem, pro sacerdotio | accepto in...


Gratatur, Laurens, venienti nuper in urbem
Quantum hominum tota vivit in urbe mihi.
Utque omneis taceam studium quos copulat aut tu,
Quosque vetus nobis vinxit amicitia,
Caupo, auces, lanius, pistor, cocus, institor urgent; {{versus|5}}
Hinc me ungit tactu fartor, at inde cocus:
Hic me veste trahit, hinc basior, inde salutor;
Occurro his vultu, lumine, voce, manu.
Gratamur, Paulum quod habes. - Vox omnibus haec est.
Non habeo paulum - dico. Quid ergo? - Nihil. - {{versus|10}}


- 27. in Laurentium Iuliumque Petri filios, | fratres piissimos


Nec tanta oebalios tenuit concordia fratres,
Nec tanto Atridas foedere iunxit amor,
Implicuit quanto Medicum duo pectora nexu
Mitis amor, concors gratia, pura fides.
Unum velle animis, unum est quoque nolle duobus, {{versus|5}}
Corque sibi alterna dant capiuntque manu.
Esse quid hoc dicam, Iuli, et tu, maxime Laurens?
Anne duos una mente calere putem?

- 28. ad Laurentium Medicem


O ego si possem laqueo subducere collum,
Et pedicis vinctos explicuisse pedes!
Haud equidem dubitem volucres superare canendo
Quas aluit campis unda caystra suis.
At nunc, phoebeos inter velut auser olores, {{versus|5}}
Agrestem rauco gutture fundo sonum.
Sed facile expediar, Medices, flamque canorus,
Si modo tu dicas: Politiane, veni.


- 29. Laurentio Medici maecenati suo


Sum tuus, o Medices; fateor, tuque ipse fateris:
Sum tuus usque; tui sit tibi cura, precor.
Heu pereo! Heu lacerant gemini mea corda leones!
Eripe me rabidis, spes mea sola, feris.


- 30. ad Laurentium Medicem Petri Francisci filium


Quaeris quid mihi de tuo Marullo,
Laurenti, videatur? Est poeta
Unus qui referat suum Catullum,
Aut si quid tenerum magis Catullo est.
Nil argutius elegantiusque {{versus|5}}
Isto quem tibi dedicat libello;
Nec tota prata coloribus novum ver
Pingit, lassula cum reversa hirundo,
Quam carmen varium tui Marulli est:
Cuius delitias, facetiasque, {{versus|10}}
Lusus, nequitias, sales, lepores
Nuper Roma legens superba, dixit:
Quo iam se mihi comparent Athenae?


- 31. ad eumdem


Quod plane venerem tuus Marullus,
Laurenti, referat novo libello,
Miraris, video, rogasque caussam.
Scis ut bella gerat colatque martem:
Mars ergo Venerem suo clienti {{versus|5}}
Ostendit modo, quam statim Marullus
Pictam rettulit in novo libello.


- 32. in Ciccham senensem


Mnemosyne audito senensis carmine Cicchae:
Quando, inquit, decima es nata puella mihi?


- 33. ad Galeotum, principem faventinum


Cur promissa tibi tuus poeta
Nondum praestiterit, rogas? Poeta est.


- 34. ad Laurentium Medicem, | extemporaneum epigramma


O ego quam cupio reducis contingere dextram,
Laurenti, et laeto dicere laetus ave!
Maxima sed densum capiunt vix atria vulgus,
Tota salutantum vocibus aula fremit.
Undique purpurei Medicem pia turba senatus {{versus|5}}
Stat circum; cunctis celsior ipse patet.
Quid faciam? Accedam? Nequeo; vetat invida turba.
Alloquar? At pavido torpet in ore sonus.
Aspiciam? Licet hoc, toto nam vertice supra est;
Non omne officium turba molesta negas. {{versus|10}}
Aspice sublimi quem vertice fundit honorem,
Sidereo quantum spargit ab ore iubar;
Quae reducis facies, laetis quam laetus amicis
Respondet nutu, lumine, voce, manu.
Nil agimus; cupio solitam de more salutem {{versus|15}}
Dicere, et officium persoluisse meum.
Ite mei versus, Medicique haec dicite nostro:
Angelus hoc mittit Politianus ave.


- 35. ad eumdem


Nescio quos media coeli de sede petitos
Luminibus radios suspicor esse tuis.
Nam quoties oculos in me convertis amicos,
Complector cunctas pectore laetitias;
Tunc faciles subeunt musae, tunc ipse videtur {{versus|5}}
Purus apollinei sideris esse nitor.
At quoties oculos a me deflectis amicos,
Complector nullas pectore laetitias;
Non faciles subeunt musae, non ipse videtur
Purus apollinei sideris esse nitor. {{versus|10}}
Cur ergo avertis, Laurenti, lumina? Redde
Redde meis, quaeso, lumina luminibus;
Laetitias mihi redde meas; redde, invide, musas
Quas tua mi rapiunt lumina: sed propera.


- 36. ad eumdem


Quicquid habent Natura tibi et Fortuna dederunt,
Sed tamen haec superas munera consilio:
Nam sunt illa quidem paucis communia tecum,
Maxima consilii gloria tota tua est.
Consilio quid agis cupiunt imitarier omnes, {{versus|5}}
Laurenti, rerum maxime; nemo potest.


- 37. ad Bassum


Basse, licet veterum monimenta revolvat avorum,
Vix quem Fama tibi conferat iuveniet:
Omnia nam tibi sunt fuerant quae singula priscis,
Fecisset triplex qualia vix Erilus.
Tu mittis lydos aeterna in saecula fastos, {{versus|5}}
Tu conferre audes cum Cicerone manum:
Tu brevibus claudis lasciva epigrammata chartis,
Et tener exiguos ludis amans elegos:
Idem et pindaricos gaudes recludere fontes,
Ut venusina tibi barbitos astupeat: {{versus|10}}
Ecce syracusias tentas inflare cicutas,
Non iam hic in sylvis Tityrus unus erit:
Iam chaos antiquum primamque evolvere molem
Incipis, et grandi protinus ore tonas;
Iam Maro te torva respectat fronte secundum, {{versus|15}}
Iam pavet et sceptris gloria prisca suis.
Utque intret biferi si virgo rosaria Paesti,
Quam primo carpat vix sciat illa rosam,
Sic tot Fama tuae cernens miracula laudis,
Palmam cui primum deferat in dubio est. {{versus|20}}


- 38. in eumdem


Carmina cum Basso deberem, carmina misi;
Rettulit ille meis carmina carminibus.
Qualia sub densis volucris nec Daulias umbris
Eridani in ripis, nec canit albus olor.
Sic sua cum lycio donasset ahenea Glauco, {{versus|5}}
Aurea Tydides rettulit arma domum.


- 39. in equum Laurentii Medicis


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 40. ad Laurentium Medicem


Et volucrem et zephyros crusu praevertitur ipsos
Quem tibi misit equum barbara, Laure, Nomas.
Cesserit huic pavidas submittens Pegasus alas,
Iamque deo parens Cyllarus oebalidae.
Hunc aut carceribus aut meta cernere in ipsa, {{versus|5}}
Laure, licet; medio non licet in stadio.


- 41. ad eumdem


Num tibi littorea collectum Anthedone gramen
Divinum extemplo pectus et ora dedit?
Nil mortale sapis, Laurens, sed pectore coelum,
Sed coelum lingua mente animoque refers.
Cum referas coelum, coelum tibi praemia fiet: {{versus|5}}
Tu cito parta tamen praemia sero pete.


- 42. ad eumdem, votum


Det tibi nestoreos, Laurenti, Iuppiter annos,
Nestoreum quoniam pectus et ora dedit.


- 43. in Mabilium


Innumerae tibi sunt, Mabili, in carmine mendae,
Atque ubi sint quaeris: per mare quaeris aquam.


- 44. in eumdem


Quod vestes oleo geris perunctas,
Mucco et pulvere sordidas, Mabili;
Quod lardum madido fluit capillo,
Pleno furfuribusque vermibusque
Et cadaveribus pedunculorum; {{versus|5}}
Quod fuligine squallet atra barba,
Quam rodunt tineae pulexque saltans;
Quod muccosa tibi seges pilorum
Extat maribus usque pulyposis,
Qua septem lepores queant latere; {{versus|10}}
Quod gingivaque buxeique dentes
Sordent ploxonio, ac putente in ala
Educas olidae marem capellae;
Quodque unguis sanie rubet cruenta,
Saepe ut lucifugam putem esse blactam, {{versus|15}}
Coenae relliquiasque pridianae
Incrementa manus habent voracis;
His te ex omnibus esse quis poetam,
Vatem, fatidicum neget, Mabili?
Tales Caecilios fuisse credo, {{versus|20}}
Plautos, Pacuviosque, Naeviosque,
Aut si quis Curium boves sequentem
Traxit versibus ulmeum in theatrum.
Coeli numina quod negas deumque,
Lucreti fuit hoc et Euripidis. {{versus|25}}
Paedicas; fuit hoc Maronianum,
Paedicavit Anacreon Bathyllum.
Insanis; Colophonius poeta es.
Iam iam phthiriasi scaturiente
Semesus cadis et foraminatis {{versus|30}}
Membris; hoc Pherecide habes tragoedi.
De cunctis male dicis; hoc poeta es.
Es mendax, levis, insolens, ineptus,
Insulsus, petulans; et his poeta es.
Quid multis moror? Es poeta totus; {{versus|35}}
Possum hoc indiciis probare centum.
Quo vulgus negat esse te poetam,
Id quiddam est minimum neque adnotandum,
Quod vexas miseras subinde chartas
Plenis versibus inficetiarum. {{versus|40}}


- 45. in eumdem, de curto et longo


Quod me scire negas vel curtum scribere carmen
Vel longum, fateor, solus utrumque facis.
Nil breve nil medium est. Longum est curtumve, Mabili,
Quicquid habes, quicquid aut geris aut loqueris.
Proximus a primo tibi pes est tempore curtus, {{versus|5}}
Quando expedivit inseris hexametro.
Altera curta tibi solea est, curtumque, Mabili,
Subligar; erumpunt hinc digit, hinc veretrum.
Siquis forte tuas studeat componere laudes,
Uno longus erit hic quoque versiculo; {{versus|10}}
At siquis scribat quot habent tua carmina mendas,
Conficiet curtas hic vel hic Iliadas.
Quae semper fellat dicit periuria semper,
Longa tibi lingua est; hac cito curtus eris.
Quod vacat, est longum caput atque enorme, Mabili, {{versus|15}}
Iudice vel cerebro; si quod inest, rogita.
Verum alia est aliis sententia, namque Phrenesis
Conqueritur capitis de brevitate tui;
Qui cerebro tenus id lacerant, curtum esse fatentur;
Tu quoque mox curto curtus eris capite: {{versus|20}}
Quamquam id carnifices nondum statuere, sed ingens
De te certamen est gladio et crucibus;
Hoc spurci mores impura hoc vita meretur,
Obscoenoque animus corpore sordidior.
Quid moror his? Nam si prolixum singula narrans {{versus|25}}
In te ego nunc libru, scripsero, curtus erit.


- 46. in eumdem, minitantem novum | se fulgur verosque...


Quod fulgur mihi te novum, Mabili,
Missurum et tonitrus minere veros,
Nil est: novimus hos neque esse fictos;
Nam veros tuus esse odor probavit.


- 47. in eumdem


Si iam carmina nostra te, Mabili,
Urgent ad laqueum, miser, crucemque,
Ne, quaeso, propera mori, tuum ne
Fraudes carnificem suo lucello.
Namque est percupidus tui, ac libenter {{versus|5}}
Is tantum tibi dempserit laboris.
Quid? Nostin' hominem? Negas? At idem est
Aurem qui secuit tibi sinistram.


- 48. in eiusdem inertem maledicentiam


Ore tibi pauci, sed nulli in carmine dentes
Cum sint, atque illi sint putridi et veteres,
Allatras; ut cum nequeas mordere, Mabili,
Latratu ostendas te tamen esse canem.

- 49. in eumdem, quod perturbatus respondeat


Iratus nimium nobis, sed iure, Mabili;
Urgeris nostris iam, puto, carminibus.
Ipse iocor tecum ridens, sed iure, Mabili;
Quis non rideret carmina, quaeso, tua?


- 50. in eumdem, responsum


Quod nasum mihi quod reflexa colla
Demens obiicis, esse utrumque nostrum
Assertor veniam vel ipse; nam me
Nil nasutius est sagaciusque,
In te dum liceat vibrare nasum. {{versus|5}}
Nam quis te, rogo, sic inelegantem,
Insulsum, illeppidum videns, ineptum,
Versus scribere prorsus infacetos,
Non centum cupiat sibi esse nasos?
Centum rhinocerotas atque barros, {{versus|10}}
Ronchos, auriculas, ciconiasque,
Cum splene et petulantibus cachinnis?
Condas te in putidum licet lupanar,
Mergas te in mediis licet cloacis,
Non cedas olida licet latrina, {{versus|15}}
Quoquo diffugias pavens, Mabili,
Nostrum non poteris latere nasum.
Prendam te miser, utque trux molossus
Frangam dentibus imbecille tergum.
Sed nasus superest tibi, Mabili, {{versus|20}}
Curtus, dimidiatus, osseusque,
In quo pulypus exurit, vel ipse
Quo cimex posuit sibi cubile,
Quo tutas pulices habent latebras,
Qui iam pervius est adusque frontem, {{versus|25}}
In quo nidificare vespa possit,
Qui neutro patet indeceus hiatu;
Clausus sentibus hic quibus, sed ille
Plenus cassibus est araneorum.
Sed quid te cruciat, reflexa colla {{versus|30}}
Si interdum gero? Num parum videtur,
Si pronos statuis tuos cinaedos?
Si pronum statuent, miser Mabili,
Mox te carnificis manus, velut nunc
Pronum te statuunt mutoniati? {{versus|35}}
Atqui tu resupina colla demens
Posthac desine iam mihi exprobrare:
Nam qui pronus obambulas popinas,
Spurcatum caput erigas libenter,
Si pondeus sinat herniae, Mabili. {{versus|40}}


- 51. in eumdem, de domo


Haeres relictus a parente sordido,
Ille impudicus, temulentus, aleo,
Spurcus, lutosus, paedicosus, hispidus,
Pannosus, unctus, caprimulgus, horridus,
Edax, ineptus, insolens Mabilius, {{versus|5}}
Uno expatravit patrimonium die
Gula helluante, cunnilingis osculis,
Vorace culo et exfutata mentula.
Mox cum super vix quindecim nummi forent,
Rebus cavendi iam suis tempus ratus, {{versus|10}}
Emit lacertis et colubris hospitam
Domum, rigentem senticetis et rubis,
Familiarem vulturi et bubonibus;
In qua solebat turba mendicantium,
Longis coactos esuritionibus, {{versus|15}}
Mandare terrae turgidi ventris cibos;
Qua contumaces Aeolus ventos solet
Punire clausos; qua recuset Tantalus
Siticulosam ditis horridi Styga
Mutare, et Aetnae centiceps gigas onus. {{versus|20}}
Nec vendere illam nec locare, si velit,
Donare nec Mabilius cuiquam potest:
Mutare dominum domus haec nescit suum.
Quantum libet Mabilius sit prodigus,
Profundat ore, pene, podice et manu, {{versus|25}}
Quam nunc sit esse non potest pauper magis:
Fecit lucrum ingens, hanc emens, Mabilius.


- 52. in eumdem, epitaphion


Flecte, viator, iter; foetet: nam putre Mabili
Hac fovea corpus conditur atque animus.


- 53. in invidum


Quisquis es obscuro vatem qui dente lacessis
Maiorem tristi, degener, invidia,
Usque late lucemque pave, blactarius auctor,
Lividior Graecis barbariorque tuis.
Quosque fames opicis ad nos emisit Athenis, {{versus|5}}
Hos audi; gens est auribus apta Midae.


- 54. in invidum


Carpit libellos invidus meos quidam
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus.
Meos libellos, meque, si libet, carpat,
Et calcet, et commingat: haec feram cuncta;
Dum nec libellos invidus meos iste {{versus|5}}
Gibber, pusillus, crispulus, macer, blaesus,
Nec me ausit unquam basiare. - Cur? - Fellat.


- 55. in picturam puellae, | quae in deliciis Laurentio...


Ne dubita, picta est quam cernis virgo: sed acres
Hisce oculis flammas eiaculatur Amor;
Hisce oculis vocem dedit ars, linguaeque negavit.
Heu fuge! Sed nulla est iam fuga: vulnus habes.


- 56. Iulio Medici


A te deceptam, Iuli crudelis, amantem
Dispeream versu dicere ni cupio!
Tentantem revocat fallacis cura puellae,
Quae me quae pactam fallit acerba fidem.
Deceptam atque tuam cupio celebrare puellam, {{versus|5}}
Fallentem atque meam flectere discupio.


- 57. in puellam morientem


Quaerenti Venerem diu negasti:
Sed dum mi toties pudet negare,
Tandem occasio iusta pernegandi
Inventa est; moreris. Vafra es sagaxque!


- 58. in Argum


Quid tibi vis gelidos servans, vigil Arge, liquores?
Quid nitidum ad fontem ferre gradum prohibes?
Obscoenos hinc pelle sues armenta ferasque:
Non peto membra istis fontibus abluere,
Non lymphas turbare paro: da tingere fauces, {{versus|5}}
Exiguo liceat rore levare sitim.
Hostibus hoc Langia dedit, potumque vetantes
Ruricolae in nigro gurgite nunc saliunt.
Quid, quod adest aestas? Quid, quod sitis ipse, volensque
Supplicio infelix tantaleo frueris? {{versus|10}}
Ista quidem dives sed non est vena perennis,
Iam custoditas prohibet aestus aquas:
Quod serves nil postmodo erit. Quid, inepte, moraris?
Unda perit: bibe tu; vel sine, quaeso, bibam.


- 59. in Floram


Plectron habet citharae mea Flora et plectron amoris;
Hoc mentem plectro percutit, hoc citharam.
Ah miserum si cui dura est, si quem aspicit illa!
Alter is Anchises, alter Adonis erit.


- 60. in puellam


Nix ipsa es virgo, et nive ludis. Lude; sed ante
Quam pereat candor, fac rigor ut pereat.


- 61. de seipso semper amante


Sex ego cum plena perago trieteride lustra,
Nec placet in speculo iam mea forma mihi;
Nec responsurum spes improba fingit amorem,
Blanditiisque levem suspicor esse fidem.
Cum tamen haec ita sint, capior miser illice vultu, {{versus|5}}
Et nunquam a dura compede solvor amans.
Iam iam, militia nostrae contenta iuventae,
Desinat aut ceston commodet alma Venus.


- 62. in Chrysocomum


Aspicis ut fulvo radiat coma pressa galere,
Ut nitido Phoebi sidere pura micat.
Tam bene callaicis liquidum fornacibus aurum,
Tam bene nec fusis fulget Apollo comis.
Sed quid ago? En crinem penitus vultumque retexit {{versus|5}}
Chrysocomus, iam non invidet hora mihi.
O ego ter foelix! Ergo haec... mihi fas est
Cernere? Sunt sunt haec sidera non oculi.
Nil me fallis, Amor; clausum hoc te lumine cerne
Iniicere arcanas in mea corda faces. {{versus|10}}


- 63. in eumdem, ad Maronem Vergilium


Mitteris ad puerum nostri, Maro, pignus amoris.
Videris hunc, dices: Noster Alexi, vale.
Viderit hunc tecum, supplex clamabit Alexis:
Do tibi me, Corydon; da mihi Chrysocomum.


- 64. in eumdem


Allicis, expellis; sequeris, fugis; es pius, es trux;
Me vis, me non vis; me crucias et amas;
Promittis, promissa negas; spem mi eripis et das.
Iam iam ego vel sortem, Tantale, malo tuam.
Durum ferre sitim circum salientibus undis, {{versus|5}}
Durius in medio nectare ferre sitim.


- 65. in Albieram Sismundi Stuphae sponsam, | fato immaturo...


Vivebam, fato sum rapta Albiera; coniux
Sismundus vitam reddidit en iterum:
Nam faciem et claram caelato marmore formam,
Ingenium et mores carmine restituit.

- 66. in eamdem

- 67. in eamdem

- 68. in eamdem

- 69. in eamdem

- 70. in eamdem

- 71. in Theodorum Gazam

- 72. in eumdem

- 73. in eumdem

- 74. in eumdem

- 75. in Simonettam

- 76. in eamdem

- 77. in eamdem

- 78. in eamdem

- 79. in Campanum

- 80. in Domitium

- 81. in Donatum Azarolum

- 82. in Domitium

- 83. in Michaelem Verinum

- 84. in Ioannam Tornabonam

- 85. in Antonium de Organis

- 86. in Ioctum pictorem

- 87. in eumdem

- 88. in eumdem

- 89. in eumdem

- 90. in eumdem

- 91. in eumdem

- 92. in Philippum fratrem, pictorem

- 93. in aedes publicas Octovirorum Florentiae

- 94. in easdem

- 95. in poste cubicoli sui

- 96. in cubicolo Iuliani Salviati

- 97. in fontem Ungari regis

- 98. in eumdem

- 99. in fontem Laurentii Medicis Ambram

- 100. in eumdem

- 101. in fonte baptismatis Florentiae

- 102. in horologium, in aede S. Mariae Novellae

- 103. in Abelis et Caini imaginem, | in iisdem...

- 104. pro Petro Medice, Symbolum

- 105. in Paulum

- 106. in Pamphilum

- 107. in Corydonem

- 108. in leges, extemporale

- 109. in somnos

- 110. ad Franciscum

- 111. in iudaeum, qui ferre petiit | statuam Virginis...
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>hmmk2k1b5vp67i239xwvxas80k13v4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:Epigrammata (Angelus Politianus)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>41086</id>
    <revision>
      <id>282793</id>
      <parentid>137765</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Saumache movit paginam [[Disputatio:Epigrammata]] ad [[Disputatio:Epigrammata (Angelus Politianus)]]</comment>
      <origin>137765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="5x6vwvk7ftwtvl2tgcecxr4qt2m0s4e" xml:space="preserve">http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Poliziano_Angelo_cps15&amp;corpus=15&amp;allow_download=0&amp;lang=0</text>
      <sha1>5x6vwvk7ftwtvl2tgcecxr4qt2m0s4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epigrammata (Ioannes Audoenus)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55687</id>
    <revision>
      <id>282799</id>
      <parentid>187702</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250558" sha1="nz372updkzvzhahga9q2a9n8te6598v" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Ioannes Audoenus
|OperaeTitulus=Epigrammata
|Annus= 1612
|Genera=epigrammata
|Fons= [http://www.philological.bham.ac.uk/owen/contents.html]
}}

==LIBER PRIMUS==
&lt;poem&gt;

1. AD ILLUSTRAM HEROINAM DOMINAM MARIAM NEVILLE  
Inveniant nostri patronum ut ubique libelli,
Libros lectori dedico meque tibi.

2. AD LECTOREM

Qui legis ista, tuam reprehendo, si mea laudas
Omnia, stultitiam; si nihil, invidiam. 

3. AD IOANNEM HOSKINS IURISCONSULTUM, POETAM INGENIOSISSIMUM.
DE SUO LIBRO 
Hic liber est mundus: homines sunt, Hoskine, versus,
Invenies paucos hic, ut in orbe, bonos.

4. AD DOMINAM MARIAM NEVILLE, PATRONAM SUAM
Si nos Pythagorae non fallunt dogmata, corpus
Intro sunt Pallas, Iuno, Venusque tuum.
Tres nam virtutes te repperiuntur in una,
Cum tamen in multis rara sit una tribus.

5. AD EANDEM 
Ut sol in coelis, ut lux in sole, videtur
Virtus in vultu sic habitare tuo.
Spectator quicunque venit, discedit amator:
Aut illum virtus, aut tua forma capit.

6. AD EIUSDEM FILIUM THOMAM NEVILLE, MAXIMAE SPEI PUERUM
De genio tam mira tuo memorantur, ut omnem
Exuperent, quamvis omnia vera, fidem.
Qui puerum laudat, spem, non rem, laudat in illo. 
Non spes, ingenium res probat ipsa tuum.

7. AD EIUSDEM FILIAM CAECILIAM NEVILLE
Es similis matri, de te mihi dicere plura
Nil opus est; matri te similem esse sat est.

8. NOSCE TEIPSUM. IN HARPALUM 
Tu non est tanti, sis dignus ut, Harpale, nosci.
Quaere aliquid dignum cognitione tua.

9. AD CAUSIDICUM
Si felix, rerum potuit qui noscere causas, 
Qui nosti causas dicere, quantus homo es!

10. AD IOANNEM PROTUM 
Ducturum uxorem memini te, Prote, minatum
Ebrius uxorem ducere nemo potest.
Uxori nubas potius, quae sobria potum
Ducere te noctu possit ab urbe domum.

11. IN AULUM, NOBILEM IGNOBILEM
Degener Aule, tuis maioribus omnia debes:
Debebit, credo, nil tibi posteritas.

12. IN HERNICUM
Emisti fatuum bis denis, Hernice, libris.
Emissem tanto non ego te pretio.

13. VENUS
Principium dulce est, at finis amoris amarus:
Laeta venire Venus, tristis abire solet.
Flumina quaesitum sic in mare dulcia currunt:
Postquam gustarunt aequor, amara fluunt.

14. AD D. GILBERTUM 
Stare negas terram, nobis miracula narras.
Haec cum scribebas, in rate forsan eras.

15. AD MEDICOS ET IURISCONSULTOS 
Ulceribus, Galene, vales tantummodo nostris:
Stutltia nostra, Iustiniane, sapis.

16. O TEMPORA, O MORES! 
Scaliger annosi correxit tempora mundi:
Quis iam, qui mores corrigat, alter erit?

17. IUDICIUM PARIDIS
Cum Paris electus divis tribus arbiter esset,
Nec praeferret utram sciret utrique magis,
Maiestas tandem Veneri Iunonia cessit,
Palladis et virtus: ''omnia vicit'' amor. 
Si nunc iudicum renovata lite subirent, 
Vinceret una duas Iuno Moneta deas. 

18. GERMANA VERITAS
Mersum in nescio quo verum latitare profundo 
Democritus, nemo quod reperiret, ait.
Si latet ''in vino verum'' (ut proverbia dicunt)
Invenit verum Teuto, vel inveniet.

19. AD LINUM
Est tibi librorum, Line, copia: doctior esses,
Si tibi librarum copia tanta foret.

20. AD QUENDAM NOBILEM ADULESCENTEM 
Quisque senectutem, mortem tibi nemo precatur:
Optatur morbus, non medicina, tibi.

21. AD QUENDAM PAUPEREM MEDICUM
Qui modo venisti nostram mendicus in urbem,
Paulum mutato nomine sis medicus.
Pharmaca das aegroto, aurum tibi porrigit aeger.
Tu morbum curas illius, ille tuum.

22. IN QUANDAM
Forma tibi famam peperit: sed filia matrem
Occidit, formam non bona fama bonam.

|23. IN MARCUM
Esse in natura vacuum cur, Marce, negasti,
Cui tamen ingenii tam sit inane caput?

24. IN SCRIPTORES NOSTRI TEMPORIS. AD SOLINUM
Nunquid in octavo mendacia plurima vulgus
Edat, an in quarto, quaeris, an in folio.
In decimo-sexto mentitos plurima saeclo
Suspicior historicos, quolibet in folio.

25. IN PHYLLIDA 
Basia, Phylli, aliis dara non vis, at data sumis.
Nimirium scis haec accipiendo dari.

26. AD EANDEM
Ignis amor si sit (veluti proverbia dicunt), 
Hei mihi quam tuus est frigidus ignis amor!

27. IMPIUS ATHEUS
Utere temporibus praesentibus, utere rebus:
Tempus erit, nullum quum tibi tempus erit.
Grammaticus de praeterito dicatque futuro
Tempore. Praesenti, dum licet, utar ego.

28. EPITAPHIUM ATHEI
Mortuus est, quasi victurus post funera non sit:
Sic vixit, tanquam non moriturus erat.

29. OPTATIVUS MODUS 
Infinitivo prope par modus optativus:
Optandi finem nam sibi nemo facit.

30. IN ALANAM 
Coniugio esse iugum non tolerantius ullum,
Nil aliud toto clamata Alana die.
Post tot clamores et iurgia, nocte fatetur
Coniugio nullum suavius esse iugum.

31. PROPHETAE, POETAE
Illi de rebus praedicere vera futuris;
Hi de praeteritis dicere falsa solent.

32. DE VITA ET MORTE
Ad mortem sic vita fluit, velut ad mare flumen.
Vivere nam res est dulcis, amara mori.

33. DE VULCANO 
Arma faber Marti Vulcanus splendida fecit,
Cornua Vulcano Mars speciosa dedit.
Nimirum hoc operae precium, Vulcane, tulisti,
Cornua pro ferro: siccine Glaucus eras? 

34. GRAMMATICA ANGLICA 
Foeminaeo generi tribuuntur - - -
Propria quae maribus - - -

35. LIBERUM ARBITRIUM 
Arbitrii, pro quo iam in partes scinditer orbis,
Vir libertatem perdidit, uxor habit.

36. DE VITA ET VENERE
Omnis ad extremum properet licet actio finem,
Oderunt finem vita Venusque suum.

37. CAMPI ELYSII
Obscuri pater Aeneas loca caeca per Orci
Ivisse in campos fingitur Elysios.
Nam pius Aeneas, infernum ingressus Elisae, 
Quis neget in campis quin foret Elisiis?

38. MARITUS ET MOECHUS 
Maritus
Hanc ego mi uxorem duxi; tulit alter amorem;
Sic vos, non vobis, mellificatis apes.

Moechus
Hos ego filiolos feci, tulit alter honores.
Sic vos, non vobis, nidificatis aves.

39. RHETORICA NOVA 
Qui caret argento, frustra utitur argumento.
Qui dare scit, non qui dicere, rhetor erit.

40. IN COTTAM NUPER CUCULLATUM 
Induit, uxoris pertaesus, Cotta cucullum;
Ut mundo moriens exueret cuculum.

41. INSIGNIA GENEVENSIUM
Clavem aquilamque gerit duplex insigne Geneva:
Illud Papatus, hoc habit imperii.
Hoc insigne tuum quo iure, Geneva, tenebis,
Si repetat clavem Roma, Rodophus avem? 

42. IN BORBONII POETAE NUGAE 
Quas tu dixisti nugas, non esse putasti.
Non dico nugas esse, sed esse puto.

43. FIDES 
Plurima apud veteres fidium sit, nulla siderum
Mentio: priscorum nam fuit una fides.

44. IN PAULINUMMEDICUM
Cur patiens, Pauline, tuus tibi dicitur aeger,
Impatiens morbi sit licet atque tui?
Te quoniam patitur, patiens tuus ergo vocatur.
Nam plus, quam morbus, torquet eum medicus.

45. IN COTTULAM  
Si verum dixit de Socrate Apollo, sapisti,
Cottula: nam tu scis te quoque scire nihil.

46. IN FABIANAM
Fertilis a multis terra vocata ferendis;
Fertilis est, multos nam Fabiana tulit.

47. IN AVAROS IOCUS
Naturam parvo contentam vulgus inepte
Laudat, et indigne damnat avaritiam.
Solus enim parcus minimo satiatur avarus.
Nam natura parum sat putat, ille nihil.

48. AD PHILOPATRUM
''Pro patria sit dulce mori'' licet atque ''decorum''. 
Vivere pro patria dulcius esse puto.

49. ORBIS
In mundo nil constat: in orbem vertitur orbis.
Quid mirum, recti quod sit in orbe nihil? 

50. IN ARETINUM  
''Est modus in rebus.'' Tamen experentia monstrat 
In Veneris nullum rebus inesse modum
Mille modos Veneris lascivia repperit, et quod
Natura fieri debuit, arte facit.

51. IN SILIUM
Atheus es, quia Papistam tibi non licet esse,
Et protestantem non libet esse tibi.

52. IN ATHEOS
Nulla domus domino caruit; vos hancinne tantam
Nullius domini creditis esse domum?

53. MEDICUS
Accipit oblatum medicus, dare non solet, aurum;
Pharamaca dat medicus, non solet accipere.
''Ordonner'' medicus, aegros ''or donner'' oporet. 
Alterius sic res altera poscit opem.

54. IURISCONSULTUS
Iurisprudentes prudentes iure vocantur:
Tam bene cum studeant provideantque sibi.

55. AULICUS 
Si bonus es, melior, non maior tempore fies:
Si magnus, maior tempore, non melior.

56. AD MARCUM LUSCUM
Unus, Marce, deest oculus tibi: sufficit unus.
Plura vident oculi, non meliora, duo.
Sunt mihi binae aures: tamen his nil audio veri;
Bini oculi: video nil tamen hisce boni.

57. IN PAULUM
Ne pereat tua fama struis tibi, Paule, sepulcrum,
Tanquam non possint ipsa sepulcra mori.

58. SECRETUM CONTRA CANITIEM. AD BITHYNICUM
Ne tua sit posthac, Bithynice, cana senectus, 
(O te felicem) calva iuventa facit.

59. IN THEODORUM 
Ducentem ad coelos Theodorus, coniuge ducta,
Credidit angustam se reperisse viam.
Esse videbatur Theodoro qui via coeli
Duxit ad infernum: nam via lata fuit.

60. APOLLO ET MUSAE  
Musae sunt generis muliebris, Apollo virilis.
Unus enim Musis praestat Apollo novem.

61. IN ALANUMIAM SENEM
Uxoris cubito cubitum coniungit Alanus;
Et solet hunc dulcem dicere concubitum.

62. KALENDIS IANUARII 
Munera divitibus non dat (ne dando rogaret),
Pauperibus donat nil (quia pauper) Olus.
Expectans meliora datis, dat munera Quintus,
Quodque verebatur poscere, dando petit.

63. IN PONTIAM
“In mare cornutos iaciendos,” Pontius inquit.
 Pontia respondit, “Disce natare prius.”

64. OPUS TENEBRARUM 
Servandam ''ad speciem'' qua non magis utilis ulla,
Res ''individuo'' nulla nociva magis.

65. MENTIRIS 
“Mentiris” cave militibus ne dixeris unquam:
Maius eo nullum dedecus esse putant.
Mentiris tantum qui dedecus esse putatis,
Mentiri quare creditis esse decus?

66. IN HYPOCRITAM
Nil iuras, metuisque superstitiosus haberi.
Omnia mentiris; religiosus homo es. 

67. ANDROGYNUS
In quo Mercurii facies Venerisque videtur,
Nec vir, nec virgo est Hermaphroditus: homo est.

68. VENUS
Usque fluit fugitivus amor, refluitque vicissim
Ut mare. Quid mirum? Nam Venus orta mari.
Nulla fides Veneri. Levis est, interque planetas
Ponitur (haud inter sidera fixa) Venus.

69. IN RIVALES
Unusquisque sibi vult Phyllida solus habere.
Crede mihi, non est hic amor. Invidia est.

70. MULIER 
Dicta fuit mulier quasi mollior.* Est tamen Eva
Non de carne sui sumpta, sed osse viri.

(* Varro de ling. Lat.)

71. MEDICORUM ET IURISCONSULTORUM COGNATIO
Iurisconsultorum idem status et medicorum est,
Damna quibus licito sunt aliena lucro.
Hi morbis aegrorum, agrorum litibus illi
Dant patienter opem, dum potiuntur opum.

72. DE PAMPHILO, AD PHILIPPUM
Non patitur vacuum in rebus natura, Philippe.
Naturam sequitur Pamphilus ergo ducem.

73. AD CALVUM
Arboribus redeunt crines, et gramina campis,
At capiti frondes non rediere tuo.

74. NILO NEGLI OCCHI, AETNA NEL CUORE 
Frigidus ardentes intravit Nilus ocellos
Dum cor Aetnaeo carpitur igne meum.
Nec tantus fluvio lacrymarum extinguitur ardor,
Nec tanti fletus flumina siccat amor.
Sic sibi discordes, exercent vim tamen ambo 
In me concordes, ignis et unda, suam.

75. CAETERIS PARIBUS. IN CAMILLAM 
Paeta Camilla procis ambita et amata duobus
Quorum pulchellus, sed brevis alter erat,
Non formosus erat, sed erat longissimus alter.
“Utrum horum mavis,” virgo rogata rudis,
Continuo hunc lustrans oculis, et brachia longa,
Nasum, crura, pedes, omnia longa videns,
Prudens respondit ad hoc (magis anne pudenter?)
“Hunc longum volo, si caetera sunt paria.”

76. DE GIGANTIBUS ET NANIS
Monstra, gigas, nanusque, duo contraria forma;
Vir gigas immanis; nanus inanis homo.

77. IN DUOS ABBATIS SPURIOS
In templo orantes reliquis cum fratribus una,
Vos duo non ficte dicitis “abba pater.”

78. SACERDOTES
Presbyteri uxores duxere: quid inde lucrantur?
Scilicet in decimis hoc habuere prius.

79. PARTICIPIUM 
Cum verbum sit eras, mus nomen, quid sit Erasmus
Ingenio lector colligat inde suo.


80. CASUS. AD IURISCONSULTOS 
Cum propria imprudens coniunx uxore coivit,
Quam falso alterius credidit esse viri.
Hoc genitum coitu, consulti iuris et aequi,
Legitime natum dicitis, anne nothum?

81. DE AURORA
Miraris, lucem summo quod mane priorem
Sole vides? Lux est condita sole prior.

82. DE DIE
Sit nox centoculo quamvis oculatior Argo,
Plus uno cernit lumine lusca dies.

83. DE NOCTE
Induitur tristem cur nox atrata colorem?
Luget defunctum nox, quasi nupta, diem.
Consolarentur moestam nisi sidera noctem,
Opprimerit reducem nos dolor ante diem.

84. IN MARCUM
Carmine, Marce, tuo laudas me. Fallor, an hoc tu,
Ut tua collaudem carmina, Marce, facis?

85. MORS 
Restituunt furtum fures, vi rapta, latrones.
Omnia mors aufert, restituitque nihil.

86. AD AMICUM
Cum sis dimidium dominae, quam diligis unam,
Dimidiumque tuus, parte quota meus es?
Te scribis tamen, usque meum, qui, coniuge ducta,
Vix tuus es, pacto quo meus esse potes?

87. VIR BONUS
Si quicquid rarum, carum est, pretiumque meretur,
Crede mihi, res est vir pretiosa bonus.

88. IN QUENDAM SENEM
Ex nigro, mentum senio mutatur in album.
Candida quae fuerat mens tibi facta nigra est.

89. IN PAULINUM
Quicquid ab antiquo, Pauline, rogaris amico,
Hoc te facturum cras mihi semper ais.
Visne tibi dignas reddam pro munere grates?
Gratia pro meritis cras referenda tibi.

90. IN FUCATAS 
Quae pictas geritis facies, vos iure potestis
Dicere cum Flacco, ''pulvis et umbra sumus.'' 

91. IN COTTAM
Totus es uxoris, non solus, Cotta, Camillae:
Sola tua est, at non tota Camilla tua est.

92. POLITICUS
Dissimula, simula, quoties occasio poscit,
Motibus ut morem temporibusque geras.
Temporibus, qui rite sapis, servire memento
Omnibus, ut tempus servat omne tibi.

93. IN VENEREM
Cur Venus illictum sequitur Vulcania Martem?
Vulcanus licita claudicat in Venere.

94. IN MARINUM
Nemo potest dominis servire, Marine, duobus, 
Te servis dominae, non igitur Domino.

95. IN MARCUM 
Barba tibi crevit, ceciderunt, Marce, capilli:
Inde tibi gravis est barba, caputque leve.

96. STRENA. CALENDIIS IANUARII 1603 AD D. IOANNEM HOSKINS 
Ambiguos tecum peragens sociliater annos,
Oxoniae iuvenis, Wintoniaeque puer,
Saepe tuum in dubiis sine fuco expertus amorem
Rebus, et indubiam sum sine fraude fidem.
Hoc tibi mnemosynon me mittere iussit amoris,
Qui mihi te iunxit, me tibi vinxit, amor.

97. DE MORTE. AD EPICHARMUM
Cur non vis, Epicharme, mori, sed mortuus esse?
Vis, Epicharmi, mori, sed sine morte mori.
Fert mortem dolor: aufert mors optata dolorem,
Est igitur peior morte, Epicharme, dolor.

98. IN PHYLLIDA
Sicut equo iaculans Parthus fugit et ferit hostem,
Phyllis amatorem sic fugiendo capit.

99. IN HALLUM GRAMMATICASTRUM 
Sum famosus, adhuc ieiunus dum foret Hallus;
Infamis nunc sum, cum satur esset, ait.

100. DE MAGNETE 
Cuncta trahunt ad se magnates aurea, sicut
Ad se magnetes ferrea cuncta trahunt.
Tecum nil mihi sit, gens aulica (docta rogare),
Cum das, parca satis, prodiga, quando petis.
''Omnia te adversum spectantia, nulla retrorsum'', 
Munera me terrent, ut nihil inde petam.

101. MORS
Mors quid sit, rogitas? Si scirem, mortuus essem.
Ad me, cum fuero mortuus, ergo veni.

102. CLIENS
''Cantabunt'' reduces ''coram latrone'' clientes: 
Semper enim vacuus currit ab urbe cliens.

103. IN ZOILUM 
Quod mores accuso malos, me, Zoile, carpis?
Conscius an forsan quod reprehendo tuos?
Cur tibi prae reliquis metuas? Fortasse ego, mores
Cum reprehendo malos, tum reprehendo meos.

104. CHILDREN AND FOOLES TELL TRUTH 
Anglica veridicos dicunt proverbia stultos.
Ergo Anglis verum dicere stultia est.

105. IN CALVUM 
Certa tuae frontis fuerat mensura, priusquam
Nescio quae frondes abstulit aura tuas.
A quo decussi tibi sunt de vertice crines,
Perpetuae frontis iam caput instar habes.
Quanta tibi nunc sit frons, dicere non potes: ergo
''Fronti nulla fides'' est adhibenda tuae. 

106. IN EUNDEM
Calve, meos nunquam potui numerare capillos;
Nec tu (nam nulli sunt) numerare tuos.

107. APOLOGIA FORTUNAE
Nulla mala est Fortuna, aequa omnibus, omnibus una.
Spem dat pauperibus, divitibusque metum.

108. IN COTTAM
Intrasset calidum nuper cum Cotta lupanar,
 Dicitur infecta re rediisse domum. 

109. IN PROCILLUM, MAGNATEM
Si non audires dicentem falsa, Procille,
Auderet falsum dicere nemo tibi.

110. AD PAULUM, IURISCONSULTUM 
Inter te dominamque tuam sic dividis annum,
Ut vix dimidia parte sit ille tuus.
Coniugis una tuae pars dicta vacatio: nempe
Tum vacat uxoris rebus adesse tibi.
Altera pars non tota tua est: rem quando relictae
Negligis uxoris, remque clientis agis.
Terminus, haec anni pars litigiosa vocatur. 
Non male, nam Venerem terminat ille tuam.

111. AD EUNDEM
Terminus est nullus tibi, nulla vacatio lucri.
Totus enim lucro litigiisque vaces.

112. AD MARINUM
A lecto surgit quoties intacta, Marine,
Coniux in vultus irruit ungue tuos.
Infensam blande alloqueris, sed inania perdis
Verba: satisfieri re cupit illa sibi.

113. CHIRURGUS
Bella magis pacemne precer? Mihi servit utrumque.
Ambo patroni Marsque Venusque mei.

114. LUES VENEREA
Itala terra mihi patria est, Gallique parentes.
Gallicus, in dubio est, Italicusne vocer.

115. CALUMNIATORES, ADULATORES 
Dixit Anaxagoras atram esse nivem, gravis auctor. 
Haec aetas multos vidit Anaxagoras.
Laudavit niveas corvi vulpecula pennas. 
Hei mihi, quot vulpes sacula nostra ferunt?

116. IN PONTICUM
Te mihi dixisti resipiscere: non tibi credo,
Pontice, qui nunquam te sapuisse scio.

117. HERCULEUS LABOR DECIMUS-TERTIUS
Coniugis ingentes animos, linguamque domare
Herculis est decimustertius iste labor.

118. MARS, MORS
Bella famem, pestemque fames mortalibus affert,
Est igitur bellum peius utroque malum.
Omega nostrorum mors est, Mars alpha malorum,
In bello distant omega et et alpha parum.

119. IN CYNTHIAM
Sint utinam similes formae tibi, Cynthia, mores,
Sitque tibi tam mens candida quam manus est.

120. IN GELLIAM  
Dum pecces sine teste, putas te, Gellia, tutam,
Quamquam turpe nihil tu sine teste facis.

121. IN ALBINUM
''Nunc tua res agitur, paries nam proximus ardet'' 
Albinum Felix obvius admonuit.
Uxorem facto properans Albinus in ipso
Repperit. “O,” inquit, “nunc mea res agitur.”

122. IN CLAUDIUM PHILOSOPHASTRUM
In tres partitus species bona, Claudius aeger,
Pauper, et inspiens, nil habet ipse trium.

123. DE BARDELLA LATRONE MANTUANO
Bardellam monachus solans in morte latronem,
“Euge, tibi in coelo coena paratur,” ait.
Respondit Bardella, “Hodie ieiunia servo.
Coenabis nostro, si lubet, ipse loco.”

124. IN FUTILEM FLORAM
Cum quocunque cois, rem factam, Flora, fateris,
Plusque fatendo mali quam faciendo facis.

125. IN QUINTILLUM 
Quintillus cur nil dat amico? Donat amicae
Omnia, cui prima se, sua deinde dedit.

126. AD AULUM, DE QUINTIO SENE
Quintius indomitam quod duxerit, Aule, iuvencam,?
Condis in insanum cur epigramma senem?
Convenientius huic epicedion esset
 Amenti: effodit iam τάφον* ipse sibi.

(* Sepulchrum.)

127. IN COSTUM
Tu peccas impune, at non tua mentula; nuper
Supplicium capitis pertulit usta sui.

128. AD CYNTHIAE EPISTOLAM RESPONSIO
Candida charta ad me tua venit, epistola nigra.
Haec index cordis, corporis illa tui.

129. AD SEXTILIANUM SPURIUM
Te cum progenuit, non credo creare volebat
Te tuus, at tantum se recreare, pater.
Si plus quam donum mens respicienda datoris,
Non debes vitam, Sextiliane, patri.

130. IN PORCIAM HYPOCRITAM 
Displicet in nostro tibi mentula lecta libello.
Vis sine pene librum, non sine pene virum.

131. SATURNI TRES FILII
Theiologi ambigui, iuristae lenti et iniqui, 
Immundi medici, mundus ab his regitur.

132. AD AMICUM CONIUGATUM, DE CAELIBATU 
“Vae soli,” sapiens rex non sine coniuge dixit. 
“Nil melius vita coelibe,” Paulus ait. 
“Vae nobis,”* inquit coniunx, atque “vae mihi” coelebs. 
“Vae” nostrum simplex ergo, tuumque duplex.

(* Proverbium Cambro-Britannicum Gwelli iw guai si, na gua ni, i. e. Melius est vae mihi quam vae nobis.)

133. IN I. CORNEUM 
Aude, cerne, tace: cui publica contigit uxor,
Haec tria praecipue verba notanda tibi.

134. IN CAIUM
Accusaretur cum coram praesule Caius,
Confessus bigamum seque professus, ait
“Unius uxoris vir episcopus esse iubetur,
Ergo licet laico nunquid habere duas?”

135. IN POMPONIAM  
Corpore cum questum faciat Pomponia, ''punctum''
(Utile nam dulci miscuit) ''omne tulit''.

136. IN PINOTUM COLICO MORBO LABORANTEM
Si non efflasses animam, Pinote, perisses:
Quod mors est aliis, hoc tibi vita fuit.

137. IN POMPONIAM
Induit instabiles capiti Pomponia plumas,
Quodque insigne fuit Martis, erit Veneris.
Scilicit in Martis gerit has Cytherea favorem,
Indicat hoc Marti quam sit amica Venus.

138. ''SUUM QUIQUE PULCHRUM''.* AD H. L. 
Plus tibi vicini coniunx, tua plus placet illi:
Cuique igitur pulchrum non solet esse suum.

(* Cic. Tuscul. Quaest. lib. 5)

139. VENUS
Cum tam venalis quam Bacchus prostet in urbe,
Cur insigne suum non habet alma Venus?

140. DIFFICILIA QUAE PULCHRA. AD MARINUM  
Si sit difficilis quae pulchra, Marine, puellam
Accipe tu facilem, da mihi difficilem.

141. IN THEODORUM
Uxorem tibi more novo fas ducere non est.
Quid refert? Veteri nam tibi lege licet.
At tu Mosai iam violasti bis quoque legem:*
Nupta prior metetrix iam fuit, haec vidua est.

(* Levit. c. 21 v. 7, 13 et 14.)

142. KALENDIS IANUARII. AD GERMANICUM 
Mitto tibi carmen, Germanice, muneris instar.
Mitte mihi munus, carminis instar erit.

143. SARA
Quae velit ancillam concedere nupta marito,
Res est hoc nostro tempore rara, Sara. 

144. AD D. T. 
Servus discipuli cum sis, dominique magister,
Invideo titulis, et miseresco tuis.

145. AD PAULAM ATHEAM  
Vir ducatne duas, an nubat virgo duobus,
Quaeritur. Hanc litem solvere Paula volens
“Una viris,” inquit, “magis apta duobus: ''in uni''
''Consistent aliter'' quomodo ''carne duo?''”

146. IN MEDIO VIRTUS 
Ambulat in medio mulier pomposa virorum:
Virtus iam medium perdidit ergo locum.

147. IN ACERRAM
“Felix, quem faciunt aliorum cornua cautum,”
Saepe suo coelebs dixit Acerra patri.

148. AD PINOTUM
Esse velim Venerem qualem, Pinote, requiris?
Venalem nolo, vendibilemque volo.

149. IN QUINTUM ET QUINTINAM
Coniugis observat nutus, ut numina, Quintus.
Verba putat leges, imperiumque preces.
Ducit, agit miserum, quo vult Quintina maritum,
Ut dubites habeat, non habeatne, virum.
Contra naturam et mores, legesque loquendi,
(Grammatici fugite hinc), haec vir, et hic mulier.

150. PARADOXON. AD AMICAM ABSENTEM 
Uror amore miser: tantoque potentius uror
Quanto qui me urit longius ignis abest.

151. IN PAULINAM
Primo infida viro Paulina, infida secundo,
Toto interregni tempore casta fuit.
Casta metu famae plusquam formidine culpae,
Fructifero metuens credere semen agro.
Multus eam peteret licet importunus amator,
Concessit nulli, sede vacante, locum.

152. IN GELLIAM
Dicere si sacris pretium est Simonia rebus,
Et rem divinam mercis habere loco,
Tu Simoniaca es vere, quae vendis amorem,
Gellia. Nam res est spiritualis amor.

153. IN QUANDAM
Res tibi in immensum quam parvo tempore crevit.
''O mega'' nunc, annos ''o micron'' ante duos.

154. AENIGMA 
Dic, quibus hoc animal terrae nascatur in oris,
Masculus est mater cui, mulierque pater.

155. ALIUD. AD PONTICUM 
Esse duos oculos miror tibi, Pontici, cuius
Unocula est mater, unoculusque pater.

156. IN D. VITUM
An sis cornutus, Vite, nescio. Te scio taurum.
Nuper enim nati sunt tibi tres vituli. 

157. DACTYLUS. AD AMATOREM QUENDAM
Ad dominam intrepido vis tendere carmina cursu.
Scire operae pretium est, quo pede versus eat.
Nimirum pedibus metrorum ex omnibus una
Prae reliquis mulier dactylon omnis amet. 

158. AMOR DESCENDENS
Incipit a geminis, perque os descendit, ocellis,
Incidat in centrum donec amoris amor.

159. IN BALBAM
Balba vale sponso cum diceret, inquit, “apud nos
Spero futu-tu-rum te, Phi-philippe, brevi.” 

160. DE FURTO PROBLEMA. AD IURISTAS 
Qui domino invito rem contrectaverat, est fur.
Quid si hoc invita non faciat domina?

161. IN PONTICUM
Pollicitus nonnulla, nihil mihi, Pontice, praestas,
Ut medicus, quamvis nil det, ait “Recipe.”

162. IN CERELLIAM EUNUCHO GALLO NUPTAM
Nunc ego Spartanos iterum desidero mores
Spondeat ut nudo nuda puella viro.
Super enim sterili desponsa Cerellia Franco,
Crediderat Gallo nubere. Nupta capo est. 

163. DE CORNIBUS. PROBLEMA
Si quando sacra iura tori violaverat uxor,
Cur gerit immeritus cornua vir? Caput est.

164. AD GERMANICUM, CALENDIS IANURAII 
Vel munus donato mihi, vel reddito versus
Quos hac donavi conditione tibi.

165. CHRIST CHURCH COLLEDGE IN OXFORD  
Sit domus imperfecta licet, similisque ruinae,
''At patet in laudes area lata* tuas.''

(* Christ Church quadrangle)

166. IN PHYLLIDA
Phyllis amica capi nostro se carmine fingit.
Carmen amat, carnem sed mage Phyllis amat.

167. AD SAMUELEM DANIEL 
Tempora consumo nugis et inanibus, et sic
Ne pereant, vitae tempora perdo meae.

168. AD LECTOREM, DE SEIPSO
Nostra tibi brevitas ignavia forte videtur.
Crede mihi, labor est non levis esse breve.
Non facio ut multi, qui multa et stulta loquuntur.
Sermo meus stultus forte, carmen brevis est.

169. IN GLORIOSUM THRASONEM 
Cur immensa gerat miles calcaria Thraso
Quaeritur. ''Immensum gloria calcar habet.'' 

170. DE SEIPSO 
''Qui petit accipiet'' Iacobus apostolus inquit. 
O si Iacobus rex mihi dicat idem.

171. MUSICA AULICA DUARUM VOCUM
Dum tollitur, aulicus inquit.
Dum cadit, alter ait.

172. AD LECTOREM 
Tabificum non accedat liber iste tabaccum,
Terge libro potius posteriora meo.

173. AD LIBRUM
Me vivo, moriere liber fortasse. Quid inde?
Saepe senem moritur filius ante patrem.
Seu moriare igitur vivo me, sive superstes
Sis mihi, ''mortalem me genuisse scio.'' 

&lt;/poem&gt;
==LIBER SECUNDUS==
&lt;poem&gt;

1. AD LECTOREM
Ne placeant stultis, quarum sunt omnia plena,
Carmina non multis nostra placere volo.
Sat mihi sunt pauci lectores, est satis unus.
Si me nemo legat, sat mihi, nullus erit.

2. AD INCOMPARABILEM HEROINAM D. MARIAM NEVILLE, PATRONAM SUAM 
Ex vatum ingeniis multorum gloria pendet.
Debetur merito laus tua tota tuo.

3. AD EANDEM
Si quem forsan habes, inimico nil male amicis
Omnibus ex animo visque facisque bene,
Unum hoc est, quod tu non oblivisceris unquam,
Unum illud, nunquam quod meminisse soles.

4. AD EANDEM
Pingitur in tabulis formae peritura venustas,
Vivat ut in tabulis quod perit in facie.
Non possum in tabulis, quod possum carmine pingo,
Vivat ut in chartis, quod perit in tabulis,
In tabulis quanquam te ponere solus Apelles
Dignus, et in versu solus Apollo fuit.

5. AD D. I. H., POETAM INGENIOSISSIMUM  
Egregius non sum vates. Tamen e grege vatum.
E grege tu vatum non est, at egregius.

6. QUID NOVI? AD D. IOANNEM HARINGTON, EQUITEM
Stulta rogatorum me turba moratur euntem. 
Quaeritat in lingua dum nova quisque sua,
“Nunquid, Oene, novi?” “Nil novi,” scilicet inquam,
Aut si quid novi, nil tamen aio novi.

7. AULA
Quisquis in ambigua se non accommodat aula
Omnibus ingeniis, non habet ingenium.

8. IN AULUM
Factus eques quare es? Te pluris ut aestimet uxor?
Iam non te, sed se diliget, Aule, magis.
Et tibi constabit pluris, quam consitit olim:
Carior ego tibi, quam fuit, uxor erit.

9. IN CHYMICUM
Rem decoxit iners chymicus, dum decoquit aurum,
Et bona dilapidat omnia pro lapide.

10. TROIANUS 
Troiani eversa sapuerunt denique Troia.
Quis non Troianum* se fateatur in hoc?

(* A true Trojan.)

11. DE REMEDIO AMORIS 
Igni subtrahito lignum (ieiunia servans)
A muliere sede (sicut ab igne) procul.
Si tuus istorum neutro consumitur ardor,
Uxor ducenda est. Haec est instar aquae.

12. TROYNOVANT. AD LONDINENSES 
Ex cinere ut Phoenix Phoenicis nascitur alter,
Londinum Troiae prodiit e cinere.

13. IURISCONSULTORUM DEUS 
Magnus in urbe deus Romana Terminus olim
Est Westminsteria maior in aede deus.

14. TERRA
Omnibus in rebus medium laudare solemus,
Silicet in medio credimus esse modum.
Est igitur coelo tellus laudatior alto,
In mundo medium nam tenet illa locum.

15. AD IACOBUM REGEM, DEFENSOREM FIDEI 
Maximus es regum fidei qui castra sequuntur.
Nempe tuae fidei creditur ipsa fides.

16. AD ILLUSTRISSIMUM COMITEM DORCESTRIAE THOMAM SACKEVILLE, SUMMUM ANGLIAE THESAURARIUM &amp;c. 
Thesaurarius es regi regnoque fidelis.
''Praestat thesauris'' omnibus ista ''fides''.

17. AD ILLUSTRISISSIMUM COMITEM SALIBURIAE ROBERTUM CAECILIUM, REGIS SUMMUM SECRETARIUM &amp;c. 
Tu secreta tibi regnorum credita servas,
Estque tuae fidei semper habenda fides.

18. AD MAGNIFICOS VENETOS
Imperii emporii (mirum) fundamina vestri
Funditus in fluido sunt solidata salo.
Ne solum mutis habitentur piscibus undae,
Aequoris incultas incoluistis aquas.
Orbis in Oceano quae quondam pars fuit, urbs est. 
Natura ante salum quod fuit, arte solum.
Imperio sedem hanc aeterno plus prope vobis
Quam sibi constantem constituistis aquam.
Quid mirum vestram consistere legibus urbem,
Legibus, ex leges cum teneatas aquas? 

19. AD SUMMUM ANGLIAE CANCELLARIUM 
Legem ne violat ''vis adversaria iuris'' 
Maxima, iustitiam callida iura premant.
Iure tibi in leges permissa potentia summa
Inter cancellos ius cohibere suos.

20. AD ILUSTRISSIMUM D. HENRICUM HOWARD, COMITEM NORTHAMTONIAE &amp;c.  
Sis claris, Howarde, licet maioribus ortus,
Iamque renascentis nobilitatis honor.
Tu tamen (in prisco mirabile quod fuit aevo,
At nunc prodigii pondus, et instar habet).
Postponis meritis mercedem, legibus arma,
Virtuti vires, ingenioque genus.

21. GUILIELMUS CAECILUS, NUPER ANGLIAE THESAURARIUS. 1596 
Perparvi sunt arma foris, stratagemata parvi,
''Sit nisi consilium'', Caeciliusque ''domi''. 
Caeclius, velut alter Atlas, divinitus ortus,
Hic humeris coelum sustinet, ille statum.

22. DE GUILELMO CAECILIO, VIRTUTE DUCE, COMITE FORTUNA 
Fortunam comitem regina creavit Elisa.
Cur non virtutem fecerat ergo ducem?

23. AD REVERENDISSIMUM D. RICARDUM VAUGHAN, EPISCOPUM LONDINENSEM 
Praesul es (o Britonum decus immortale tuorum)
Tu Londinensum primus in urbe Brito.

24. AD EUNDEM
Hi mihi doctores semper placuere, docenda
Qui faciunt, plus quam qui facienda docent.
Pastor es Anglorum doctissimus, optimus ergo.
Nam facienda doces ipse, docenda facis.

25. AD REVERENDISSIMUM D. THOMAM BILSON, EPISCOPEM WINTONENSEM  
Tu mihi praeceptor quondam, Bilsone, fuisti.
Debeo praeceptis, scribo quod ista, tuis.

26. GUILIELMI WICHAM EPISCOPI OLIM WINTONENSIS VITA, A THOMA MARTINO L. L. DOCTORE LATINE EDITA 
Defunctum vitae defuncto reddere vitam,
Non est cuiusvis. ''Is labor, hoc opus est.'' 
Quod nisi fecisses, iam tu, Martine, perisses.
Ergo per hunc unum vivitis ambo librum.

27. COLLEGIUM WINTONIENSE
Prima scholas Europae inter Wintonica, cuius
Pars ego, quae mea laus maxima, parva fui.
Hunc tibi primatum nec Zoilus ipse negabit, 
Si tibi Wichamum noveret esse patrem.

28. PHILIPPUS SIDNAEUS
Quod sit ab antiquo tantum cantantus Homero,
Felicem Macedo rex vocat Aeacidem.
O me infelicem! Quia tu, divine Philippe, 
Felix carminibus non potes esse meis.

29. AD EUNDEM
Qui scribenda facit, scribitve legenda, beatus
Ille. Beatior es tu, quod utrumque facis.
Digna legi scribis, facis et dignissima scribi.
Scripta probant doctum te tua, facta probum.

30. IN NUPTIAS GUILIELMI COMITIS PEMBROKIAE ET MARIAE COMITIS SALOPIAE FILIAE, 1605  
Moribus ingenio, formaque, aetate, bonisque
Estis, et heroica nobilitate, pares.
Nobiliore tamen longe te coniuge dignum
Censeo, dignam nobiliore viro.

31. AD ELIZABETHAM COMITISSAM RUTLANDIAE, PHILIPPI SIDNAEI FILIAM 
Quod pater ille tuus fuerit, laus magna Philippi est.
Laus tua, quod tanti filia patris eras.

32. AD LUCIAM COMITISSAM BEDFORDIAE 
Praeclarum lux ipsa dedit tibi, Lucia, nomen,
Luceat in toto nomen ut orbe tuum.
Te pater illustris generosaque mater in orbem,
In lucem virtus, ingeniumque tulit.

33. ANNULUS EQUESTRIS. AD D. HENRICUM GOODYEER, EQUITEM DIGNISSIMUM 
Nobilitas aurum, virtus tua gemma sit: usque
Versetur digitis annulus iste tuis.

34. AD D. IOANNEM HARINGTON, EQUITEM DOCTISSIMUM 
Carmina non sine re tua sunt, sine nomine quamquam.
Scriptores alii, re sine, nomen habent.

35. AD D. B.  
''Si bene qui latuit, bene vixit'', tu bene vivis: 
Ingeniumque tuum grande latendo patet.

36. AD D. THOMAM CHALONER, EQUITEM, PRAEPOSITUM DOMUI PRINCIPIS 
Principis efformas tenerum sic pectus, ut olim
Non modo regnorum rex sit, at ipse sui.
Quattuor hoc quintum regnis ut praeferat unum,
Imperiumque sui quatuor imperiis.

37. AD D. ADAMUM NEWTON, PRINCIPI A STUDIIS 
Tergemini Britonum regni spes altera princeps
Iam docilis docto discit ab ore tuo.
Quem sic instituas, ventura ut nesciat aetas,
Rex fuerit maior, doctior, an melior.

38. AD D. GUALTERUM GWYN 
Principis incrementa boni, vates pius, optas,
Et “cresce Authuri in sede futurus”* ais.
Ingenium natura dedit, fortuna secundat:
Et crescente tuus principe crescat honos.

(* Fatale quasi anagramma principis, ut extat in libro Anagrammatorum Domini G. Guin, in Scotia ante renatam Britanniam edito.)

39. FRANCISCUS DRAKUS. 1581 
Drake, pererrati novit quem terminus orbis
Quemque semel mundi vidit utrumque latus,
Si taceant homines, facient te sidera notum,
Atque polus de te discet uterque loqui,
Plus ultra Herculeis inscribas, Drake, columnis,
Et “Magno,” dicas, “Hercule maior ego.”

40. VIRES BRITANNIAE. AD PRINCIPEM  
Anglorum portae sunt portus, moenia classes,
Castra aequor, vallis corpora, corda duces. 

41. GLOBUS TERRESTRIS
Terra atque unda globum faciunt (quis crederet?) unum.
Scilicet et haec semper manat, at illa manet.

42. INSANA SANITAS
Quo tibi potarum plus est in ventre salutum,
Hoc minus epotis hisce, salutis habes.
Contingant utinam tales tibi mille salutes,
Non equidem invideo, nisi satis una salus.
''Una salus'' sanis nullam potare salutem:
Non est in pota vera salute salus.

43. THEOLOGUS
Scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter.

POLITICUS
Si sciat hoc alter, scire tuum nihil est.

44. OMNIA APPETUNT BONUM
Fallor, an a verbo nomen trahit optimus opto?
Optat enim sapiens optima quisque sibi.

45. RARA AVIS IN TERRIS  
Virgo puellari morbi Burgunda laborans,
Iam desperata saepe salutis ope,
A medicis ''mentam'' consultis iussa ''minutam'' 
Sumere, quae multis ultilis herba fuit,
Quam per peccatum sic vivere, maluit (id quod
Peccati pretium debuit esse) mori.

46. DEMOCRITUS ET HERACLITUS
Ille nihil nisi risit, et iste nihil nisi flevit.
Istene ridendus, flendus an ille magis?

47. IN LANGAM
Langa, Lutherano nubens Papana marito,
Ansam ut dissidii tolleret omnia ait:
“Iurgia ne pacem perturbent ulla futuram,
Tu mihi sis facilis, non ero dura tibi.
Arbitrii libertratem mihi cedito, eritque
De reliqua tecum lis mihi nulla fide.”

48. KING ARTHURS ROUND TABLE
Cur praefers mensam quadratae, Arthure, rotundam?
Fecerunt homines quadra, rotunda Deus.

49. AD ANNAM
Multum amet, ingenii nec sit vulgaris oportet,
Ex merito qui te laudet, ametque tuo.

50. IN HERNICUM 
Commendans animam coelo, terraeque cadaver
Hernicus, horrendum mortis iturus iter,
Uxorem interea tempus captare, novumque
Audivit sibi iam conciliare virum.
Invidus audito hoc, delusa uxore, revixit
Denuo, decresset cum tamen ante mori.

51. DE AMORE ET FIDE
Fecerunt amor atque fides divortia: nusquam
Non suspecta fides, suspiciosus amor.

52. AMATOR
Spes incerta, timor constans, fugitiva voluptas,
Gaudia moesta, dolor dulcis, amarus amor.

53. AETAS AUREA
Cognita Tartarei cum nondum vis foret auri,
Aurea cur aetas lla vocata fuit?

54. IN ALANUM
In thalamo natura locum cui praebuit imum,
In mensa summum sumit Alana sibi.
Scilicet, imperium facilis cum coniuge coniunx
Dividit. Hic noctes regnat, et illa dies.

55. MORS GERMANICA. AD POLYNICUM 
''Mors'' (inquit Seneca) ''est non esse'', Polynice. Contra, 
Germanus mortem ''non bibere'' esse putat.

56. IN PHILODEMUM
Rara fugis propter pretium, communia quaeris.
Carior est cara vilis amica tibi.

57. IN BATTUM
Batte, tacenda ultro loqueris, veniamque precaris.
Visne tibi venia nil opus esse? Tace.

58. GORDIUS NODUS
Quem solvit rex ense suo, magis estne solutus
Ingenio nodus Gordius, an gladio?
Ingenio nodum potes hunc dissolvere nullo,
Sed nec Alexander scinderet ense suo.

59. AMOR
Bellum, pax rursus, Vitia haec in amoribus insunt:
Se comitantur enim semper Ἔρως et Ἔρις. 

60. LITES, LEGES. AD D. GUILIELMUM JONES, IURISCONSULTUM, COGNATUM SUUM  
Lis genuit leges, legum lis filia. Vivi
Non sine lite solet, nec sine lege potest.

61. PARCUS ET PRODIGUS
“Rhetoricae studiosus ego sum,” prodigus inquit.
Parcus ait, “Logicae sum studiosus ego.”
Semper clausa manus Logicam designat avari,
Prodiga Rhetoricam semper aperta manus.

62. PONOS 
Romanis gnavis, cum vix dolor ipse labor sit,
Ignavis Graiis est labor ipse dolor.

63. VIR BONUS, FORTIS, SAPIENS
Divitiis plerumque caret bonus (intus abundans)
Ingenio fortis vir, sapiensque fide.

64. ORDO VELLERIS AUREI 
Dux Burgundorum, vetus ut fert fama, Philippus
Ordinis aurati velleris auctor erat.
Auriferos cuius nunc haeres possidet Indos:
Non igitur fuit hic ordo, sed augurium.

65. IN COMITIS DORCESTRIAE ANGLIAE THESAURII DICTUM. NEC TEMERE, NEC TIMIDE  
Omnia despera prudentere, et omnia spera
Fortiter. Ut caveas omnia, nil metuas.

66. IN D. HENRICI NEVILLE EQUITIS EIUSDEM GENERI DICTUM. NE VILE VELIS 
Nil vanum nec vile velis, generose Neville,
Nil prope cum valeant vilea, vana nihil.

67. AD PHILIPPUM SIDNEIUM, DE IPSIUS ARCADIA
Ipse tuam moriens (vel coniuge teste) iubebas
''Arcadiam'' saevis ignibus esse cibum.
Si meruit mortem, quia flammam accendit amor,
Mergi, non uri, debuit iste liber.
In librum quaecunque ea dat sententia, nulla
Debuit ingenium morte perire tuum.

68. AD IANAM AUDOENAM, DOCTISSIMAM FOEMINAM 
Nulla tuarum audita mihi, neque visa sororum
Longaevus genuit quas tibi quinque pater.
Quot sint ergo scio, quales tibi, Iana, sorores.
Nescio. Si similes sint tibi, Iana, scio.

69. AD D. IOANNEM THORIUM, AMICUM SUUM 
Nulli inimicus ero, sed nec nisi amicus amico.
Nam cuicunque semel, semel aureus ero.

70. GRAMMATICA FOENARATORUM 
Serpentes, nantes, gradientes, atque volantes,
''Hos, has omnes, haec omnia'' vincit Amor.
''Hic, haec, hoc,'' nummus, regina pecunia, et aurum
Sunt tria, queis vincens omnia cedit amor.

71. AD QUENDAM NEUTRI PARENTUM SIMILEM
Cui tam dissimilem sibi te genuere parentes,
Qui tamen unanimes te genuere simul?
Certa tibi cecidit neutrius forma parentis,
Dum, te formet uter, certat uterque parens.

72. AD DUOS ANONYMOS, VENETIIS REDUCES
Expensas, quadruplex ut compensatio vobis
Redderet, ad Venetos instituistis iter.
Unde lucro simulac vestro rediistis, amici
Gaudebant damno vos rediisse suo.

73. ADULTERIUM ET FORNICATO
Ignavus moecho tandum distare videtur
Scortator, quantum comicus a tragico.

74. DE HERCULE. AD C. D. 
Frangere quem nulla valuit virtute, labores
Quis fuit Herculeos maximus inter? Amor.
Lenam non potuit, potuit superare leaenam,
Quem fera non valuit vincere, vicit hera.

75. OSCULUM SALUTATIONIS 
Basia da tria , Phylli, mihi tria si dare non vis.
Oscula, da saltem tot, quot habes labia.
Das unum, sumisque, negas quo basia, Phylli,
Vel tibi sume tuum, vel mihi redde meum.

76. PROBLEMA AD PHYSICOS. DE BASIIS
Si nihil ad suavem spectarent basia gustum,
Oscula cur solo semper ab ore damus?

77. IN LABIENUM
''Sic'', inquit, ''petitur coelum, sic itur ad astra'', 
Ascendens furcam fur Labienus ait.

78. IN ALEXANDRUM 
''Unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis.''
O iuvenus! Mundo mens tibi maior erat.
Uni Pellaeus iuvenis non sufficit orbi,
Magnus Alexander, sed tamen orbe minor.

79. AD FIRMICUM, IN AULUM
Tu credis nullis, omnes tibi, Firmice, credunt.
Omnibus, Aule, soles credere, nemo tibi.

80. IN QUENDAM CARMINIFICUM 
Sic potas, tanquam sine potu nemo poeta,
Aut tanquam potus quisque poeta foret.
Ebrie carminifex, dematur syllaba primae
Proxima, tum titulis quod manet adde tuis.

81. IN ANONYMI CUIUSDAM MENDACES EPISTOLAS
Ad nostras non rara manus tua epistula venit,
Aut raro, aut nunquam scribis evangelium.

82. MEDICE CURA TEIPSUM. AD GILBERTUM 
Ut teipsum cures frustra, Gilberte, moneris.
Est tibi nam semper maxima cura tui.

83. IN FOENERATOREM QUENDAM ANONYMUM
Mutua quae Flavae sesertia mille dedisti,
Foenere cum solido restituenda petis.
Si tibi reddiderit sortem, nil nomine debet
Foeneris: usuram corporis eius habes.*

(* Quod non habet in aere, luet in corpore.)

84. IN HYPOCRITAM
Omnia dissimulans simulansve facis, licet ingens
Dissimulare dolor sit, simulare labor.

85. ERASMI MORIA 
Stultitiae laudem scripsisti primus, Erasme. 
Indicat ingenium stultitia ista tuum.

86. ANAGRAMMATISTAE
Quonam vocales huc illuc pellere tandem
Vultis, et infantes cogere litterulas?
Otia ut Augusto faciente, solebat in unum 
Cogere Thrysis oves rure, capras Corydon.

87. IN QUENDAM DOCTOREM INDOCTUM
Artis nuper eras imberbis inersque magister.
Barbatus nunc es doctor, inersque magis.

88. NUDUS AMOR 
Quae villis natura feras, et gramine campos
Ornat, aves pluma, vellere vestit oves,
Denique frigidulo quodcunque sub aere nasci
Contigit, innata veste, vel arte tegit.
Vestuit nudum cur omnia praeter amantem?
Quo nudus magis est, hoc minus alget amor.

89. DE FISCO. AD GUILIELMUM PITS AMICUM SUUM 
Influit in fiscum collecta pecunia, sicut
Undique flumineas imbibit aequor aquas.
Effluit ex fisco dispersa pecunia, sicut
Aequoris in fontes versa recurrit aqua.
Nec dum fluminibus saturae sunt aequoris unda,
Nec iugis fontes evacuantur aquae.

90. IN PERFIDUM 
Credendo vanis didici non credere verbis:
Spes desperantem me mea falsa facit.

91. PECCATUM ARGENTEUM
Viderunt nullos Saturnia secula moechos.
Mundus erat, donec sub Iove mundus erat. 

92. LENA
Nulla tibi pars est non vendita corporis, ipsam
Distraheres animam. Nemo licetur eam.
Distraheres animam, si non emptore careres.
Nullus eam pretio, Daemona praeter, emit.

93. PHILAUTIA
Tu persona secunda, ille ultima, prima ego: nostrum
Nemo tamen sibi non esse videtur ego.

94. SAPIENTIA
Quis dives sapiens, quis pauper? Stultus inersque.
Si sapio ergo, brevi tempore dives ero.
Quis sapiens dives, quis stultus? Pauper inopsque.
Ergo, si dives non ero, stultus ero.

95. ETYMON VENERIS 
Dicitur (ut Cicero)* quod ad omnia sponte veniret, 
An quod veniret omnibus, alma Venus?

(* De nat. deorum lib. 2)

96. IN EBRIOSUM QUENDAM
Tam potabile si foret aurum, optabile quam sit,
Quanta tuus venter auritodina foret?

97. AD POLLAM
Basia, Polla, negas nulli, das oscula nulli,
Humida sed siccas vertis ad ora genas.
Imponenda novis si sunt nova nomina rebus,
Oscula iam debent nomen habere novum.

98. AMICUS ET CONIUX
Spiritus est carus nobis, hinc carus amicus.
Cara viro coniunx cur? Quia cara caro.

99. IRA
An quia virtutem soleat calcare, vocavit
''Iram virtutis calcar'' Aristoteles? 

100. FLORA ROMANA 
Quae vectigalem totum sibi fecerat orbem,
Vectigalis erat, Roma superba, tibi.
Nam pro vectura quicquid tibi Flora dabatur.
Vectigal potes hoc iure vocare tuum.

101. ETYMON ANGLICAE VOCIS ANGER (IRA)
Angitur iracundus homo non re modo, verum s
Nomine. Quam prope sunt ''anger'' et angor idem!

102. DE SEIPSO
Ludicra dum tracto graviter, studeo quasi ludens.
Dum leviter tracto seria, ludo studens.

103. TITULI MULIEBRES
Vir quamcunque comes duxit, comitissa vocatur.
Non semper, nupsit cum comitissa, comes.
Sicut a sole suum derivat Cynthia lumen,
Sol a se lucem, non aliunde, petit.

104. AD ZOILUM 
Laudatur merito laudator, amatur amator.
Ergo ut lauderis lauda, ut ameris ama.

105. MEDIA AETAS 
Ultima dum fragilis ducatur linea vitae,
Certa tenet medium linea nulla locum.
Quae media a doctis et vulgo dicitur aetas,
Ante obitum, quaes it, dicere nemo potest.

106. AD TINCTOREM QUENDAM CANESCENTEM
Qui barbae color ater erat, mutatus in album est:
Natura hoc fieri, non tamen arte solet.

107. AD AULUM
Exegit regem nova Roma, superba Superbum. 
Quid mirum? Reges nemo superbus amat.
Dic cur tam pauci regum inveniantur amici?
Sunt quoniam pauci regibus, Aule, pares.

108. BED. AD D. MAURITIUM GRIFFIN, POPULAREM SUUM 
Angli bed lectum vocitant, Cambrique sepulcrum.
Lectus enim tumuli, mortis imago sopor.

109. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑ RIDERI 
Quid sibi ridendi vult bibliotheca Rideri?
Unus enim non est bibliotheca liber.
Verborum cum theca sit haec, non theca librorum,
Lexicon hoc dici dictiotheca potest.

110. NUMMUS. AD I. TOVEY, AMICUM SUUM  
Anne nummum vocitant, critique numisma Latini,
Quod νόμον Argivi, quodque νόμισμα vocant,
An quia, numme potens, numerata pecunia vulgo
Diceres, a numero quoque nomen habes?
Anne deam quia te, regina pecunia, mundus
Aestimat, et nummo numen inesse putat?

111. IN I. S., AVARUM
Ferrea cista auri custos tibi, ferrea porta,
Ferrea tota domus, ferreus et dominus.

112. DE FLORA ROMANA. AD GRAMMATICOS
Placabant Floram pro frugum floribus olim
Romani, et florum constituere deam.
Corporis, atque bonae nimium quae prodiga famae,
Dicitur ad frugum non rediisse bonam, 
Sed se prostituens in primo flore iuventae,
Cum fructu florem perdidit ipsa suam.

113. IN I. PROTUM
Sicut ab arboribus, ventoso sidere quassis
Autumni, frondes decutiuntur humi,
Omnia gesticulans moto sic vertice calvus,
Decussit crines concutiendo caput.

114. IN THEODORUM
Iam septendenos ageret cum rex David annos, 
Fovit ei gelidum pulchra puella latus.
Cui ne dissimilis tanto videare prophetae,
Duxisti iuvenem iam, Theodore, senex.

115. ANGLIA PLAGA, 1603 
Consumptis tot peste viris, tot peste puellis,
Vix ''habet in nobis iam nova plaga locum''. 

116. AD QUANDAM
Quam natura tibi si tam fortuna faveret,
Ditior Anglarum foemina nulla foret.
Tempore Troiani belli si nata fuisses,
Digna fuit causa Troia perire tua.

117. IN PERIURUM, PROPRIO CHIROGRAPHO CONVICTUM
Perfidus es frustra, verum qui voce negasti,
Cum prodat te non inficianda manus.
Maior ut in dictis constantia quam sit in actis,
Os idcirco tibi, non dedit ora Deus.
Cui binas Deus ergo manus, linguam dedit unam,
Unde manus simplex est tibi, lingua duplex?

118. IN COTTULAM, GRAMMATICASTRUM
Exposuit Graecam Labyrinthi Cottula vocem,
Reddat inaccessum quod ''labor intus'' iter.

119. ANAGRAMMA ROMAE. AD CARTHAGINIENSES
Annibal in paucas fortunam distulit horas,
Non bene Romanas praemeditatus opes.
Vincere cum sciret, fortuna nesciit uti 
Poenus homo, quamvis Afer, eoque vafer.
Heu, quantum Annibali nocuit differre parato!
Servata est minima maxima ''Roma mora''.

120. IN MAGNUM CLERICUM 
Plurima degustat stomachus, nil concoquit, aeger.
Sic tu scis, fateor, multa, nihilque sapis.

121. IN QUENDAM DAVIS, IAM NUPER DEFUNCTUM
Davisiis iactas te Londinensibus ortum,
Cambrensem nactus ne videare patrem.
Quae tu nobilitas (saperes modo) summa fuisset
Respuis, obscuros et tibi quaeris avos.
Quam male cum patria tibi convenit, et bene, terra.
Namque pudet patriae te, patriamque tui.

122. IN AULUM
Quidquid es, insipens sapientibus, Aule, videtis,
Et stultis sapiens esse. Quid ipse tibi?

123. IN LINUM DOCTOREM
Cur tam pro forma cupide facis omnna, famam
Negligis ingenii? Forma dat esse rei.
Audeat hoc siquis physicum, Line, dogma negare,
Assero. Doctori forma dat esse tibi.

124. IN THAIDA
O utinam vel bella minus, bona vel magis esses:
Turpius est pulchra nam meretrice nihil.

125. POLYGRAPHUS ANONYMUS 
Cum premeret te dira fames, urgeret egestas,
Finderet et fauces insatiata sitis,
Dixtraxti miseros, distractio ipse, libellos.
Quid faceres? Tum sit sic ''malesuada fames''. 
Pauper''Textus litteris Italicis scriptus''tate tibi sic imperitante, coactus
Es libros tu nunc edere, tunc edere.

126. IN CALVUM
Ecce, tibi nulli superant in vertice crines,
Nullus in infida stat tibi fronte pilus.
Omnibus amissis a tergo e fronte capillis,
Quid tibi iam restat perdere, calve? Caput.

127. AD CLAUDIUM ET LINUM
Nil nisi velle deest, bonus ut sis, improbe Claudi.
Improbus ut, Line, sis, nil nisi posse deest.

128. AD GEORGIUM
Sive ''Georgius'' in nostro vis esse libello, ''Nom''.
Quam lente in versum progregrediare vides.
Sive tui ''generis'' celebrarem carmine laudes, ''Gen''.
Difficilis fieret mentio crebra tui.
Seu meritas vellem versu tibi reddere grates, ''Dat''. 
Nulla tibi posset gratia digna ''dari''.
Est bene quod versu non ''accuseris'' in ullo: ''Acc''.
Hac una nomen conditione placet.
Si te ''appellari'' malles, generose Georgi, ''Voc''.
Semper in extremum coniicerere locum. 
Hei mihi, sermones ''tecum'' producere longos ''Abl''.
Non possunt ullo carmina nostra modo.

129. MILITAT OMNIS AMANS 
Non male militibus meretrices contulit Aulus:
Mars locat armatum corpus, inerme Venus.

130. SACRAMENTUM MILITARE 
Sacramenta vocant sacra iuramenta Latini,
Quae praestat lecto bellica turba duci.
Si sacramentum nihil est nisi iuramentum,
Sacramenta quidem plura duobus erunt.

131. IN ALANUM, ET AVARUM ET MANCUM
Munera si gratis manco donatis Alano,
Fiet centimanus, qui modo mancus erat.
Si tamen expectes aliud pro munere munus,
Quamvis centimanus sit, tibi mancus erit.

132. REGUM STATUS
Dum non vult alter, timet alter dicere verum
Regibus. O miserum regis in orbe statum!

133. VIS, IUS. AD IURISCONSULTUM. AD D. GUILIELMUM JONES,IURUSCONSULTUM, COGNATUM SUUM 
Vi ius adversum, vis adversaria iuri,
Inversum adversum nomen virumque sibi.

134. IN MARCUM
Uxores, viduas, ancillas, scorta, puellas
Diligis, uxorem negligis ipse tuam,
Inter tam variae Veneris certamina, quare
Quod licet, hoc solum non tibi, Marce, libet.

135. DESPERAT DEBT 
Debitor uxoris quis non? Solvendo quis autem?
Uxori solidum* solvere nemo potest.

(* Solvendo esse non intelligitur nisi qui solidum potest solvere, Iabol. de verb. sign. 1. Solvendo.)

136. IN CULIANUM
Vir sapiens mirac’lum, hodie miracula cessant. 
Hoc igitur nostro tempore nemo sapit.
At, Culiane, sapis: quare miracula nondum
Cessant, aut nondum tu, Culiane, sapis.

137. IN MARCUM, HOMINEM VENUSTUM
Marce, tui partem Venus improba adussit, ut esses
Ex aliqua saltem parte venustus homo.

138. IN ADRIANUM VERSIFICATOREM 
Ridiculos versus, ridenda epigrammata scribis,
Ridendum in quibus est, ridiculumque nihil.
Nullus in his iocus est, at risit lector: id ipsum
Risit, in his nullum versibus esse iocum.

139. EGO, TU, ILLE. AD QUENDAM GRAMMATICASTRUM
Nullus homo est qui se non praeferat omnibus unum.
Hinc personarum prima vocatur ''ego''.
Praesentem haud, absentem laedis amicum.
Scilicet hinc mihi ''tu'' proximus, ''ille'' tibi.

140. PETITE ET DABITUR VOBIS  
Quae fuit a Domino promissa petentibus olim
Gratia, nunc solis dantibus illa datur.
Dant homines hodie gratis nihil; omnia gratis
Ex nihilo nil fit. Da, dabiturque tibi. 

                 ''Date et dabitur vobis.''

141. CONIUGES, LIBERI, PARENTES
Sunt unum vir et uxor, erant duo corpora. At unum
Corpus erant, duo sunt, filius atque pater.

142. IN MARCUM CAUSIDICUM
Ipse tibi causas dicis, non, Marce, clienti,
Qui tibi Londinum, non sibi, portat opes.
Certa tibi lex est, lis est incerta clienti,
Tu lucri, damni certus et ille sui.

143. AD PATREM 
Vir quanto praestantior est quam foemina, tanto
Parte mei natus sum melior tuus.

144. ITALUS
Italus antiquos referens ab origine mores,
Coniugis inclusae vir dominusque suae est.
Licet hoc praestat mulieri, quod Deus Evae
Dixerat, ''aerumnas multiplicabo tuas''. 

145. QUALEM UXOREM VELIT. AD AMICUM SUUM, D. GUILIELMUM BUTTON, 1606  
Hanc volo quae facilis sit amari, eadem sed amare
Difficilis, bello corpore, mente bona.
Rivales in amore volo, mereatur amorem
Multorum quod amo. Nil ego solus amem.

146. AD QUENDAM, QUOD NULLOS SIBI SIMILES LIBEROS GIGNERET CONQUERENTEM
Visne tibi similem generari ex coniuge prolem?
Uxorem primo quaerere tibi similem.

147. AD MARITOS. DE AMORE CONIUGALI
Cum pater uxorem noster sibi sumeret Evam,
Quem plus diligeret coniuge, nemo fuit.
Ergo maritalis summus, velut ordine primus
Patrius est, nata prole, secundus amor.

148. EPITAPHIUM DRAKI 
Relligio quamvis Romana resurgeret olim,
Effoderet tumulum non puto, Drake, tuum.
Non est quod metuas, ne te combusserit ulla
Posteritas: in aqua tutus ab igne iaces.

149. EPITAPHIUM NOBILIS PUERI, AVO ET PATRE SUPERSTITE, DEFUNCTI
Non servat methodum logicae mors nescia nostrae.
Occidit ante patre natus, avumque nepos.

150. EPITAPHIUM MAURI 
Corpus mente sua caret, et mens corpore Mauri.
Maurus utroque caret, nil nisi nomen habet.

151. EPITAPHIUM PYRAMI ET THISBES
Abstulit hunc vobis mors, hostis amica, dolorem,
Qui mortem vobis attulit ante dolor.

152. MORUS MORIENS 
Abscindi passus caput est a corpore Morus,
Abscindi crines noluit a capite.

153. TRES LINGUAE CRUCIFIXAE
Lingua Pelasga artis custos, sophiaeque vetustae,
Romana imperii, tertia lingua Dei.

154. DON ANTONIO REX PORTUGALLIAE 
Inter te regnumque tuum divortia nuper,
At sine consensu facta fuere tuo.
Dicere de regno potes ipse tuo, quod et olim
Christus* de regno dixerat ipse suo.

(* Regnum meum non est de hoc mundo.)

155. ALEXANDER, ARISTOTELES 
Maximus hic regum, doctissimus ille sophorum,
Magnus Alexander, maior Aristoteles.
Doctus Alexandrum meliorem reddidit ille,
Non hic maiorem magnus Aristotelem.

156. PLATO 
Quae primum in labris pueri sedere Platonis,
In libris resident usque Platonis, apes.

157. GEORGICA VIRGILII
Carmina de terris scribis, Maro, culta colendis.
Tu lectoris agros ingeniumque colis.

158. PERSIUS POETA
Scripta tenebrosi lego, non intelligo, Persi:
Lectores nimium negligit ille suos.

159. TACITUS
Veracem fecit probitas, natura sagacem,
Obscurum brevitas te, gravitasque brevem.

160. AD MARTIALEM 
Dicere de rebus, personis parcere nosti,
Sunt sine felle tui, non sine melle sales.

161. AD PETRARCHUM
Semper dum tua Laura legetur, lis erit, utrum
Tu Laura, lauro dignior anne fores.

162. PLINIUS A PHILEMONE HOLLANDO MEDICO ANGLICE VERSUS 
Plinius est longus, quia multa, brevis quia multum
Scribit, at Hollandus longior* at brevior.**

(* Quia plenior. ** Quia planior.)

163. DE CICERONE. AD CATULLUM 
Tu quod dixisti verum, verumque, Catulle,
Quod praedixisti de Cicerone fuit.

164. AD HISTORICOS HUIUS SAECULI. AD D. THOMAM SACKEVILLE, COMITIS DORCESTRIAE FILIUM 
Mendacem historico non esse, satis fuit olim.
Mendacem contra nunc satis esse, sat est.
Hic negat, alter ait: credat miserabilis viri
Proxima posteritas? Hic ait, ille negat.
''Scinditur historicum studia in contraria vulgus.'' 
Vixque minor constat cui sit habenda fides.

165. REGES, POPULUS 
Abitur indicto populus sub principe, sicut
Prae capitis titubant ebrietate pedes.

166. SENATUS
Rex regnat solus, cur non regit omnia solus?
Qui regit et regitur, rectius ille regit.

167. AD HISTORICUM. AD D. THOMAM SACKEVILLE 
Historias versando peritus, id absque periclo,
Quod docti damnis experiuntur, habes.
Nec tam multa gravis rerum experentia longo
Tempore, quam parvo te docet historia.

168. DE DIAETA, AD D. IOANNEM HARINGTON, EQUITEM 
Si tarde cupis esse senex, utaris oportet
Vel modico medice, vel medice modice.
Sumpta, cibus tanquam, laedit medicina salutem,
At sumptus prodest, ut medicina, cibus.

169. PARES FRANCIAE
Non omnino pares estis, tamen est quoque quaedam
Imparium paritas, imparitas parium.

170. P. MAGNUS., C. MAIOR., F. MAXIMUS  
Maximus hic Magno minor est, Maiorque maior.
Quis fuit istorum maximus ergo trium?

171. AD DOCTISSIMUM D. THOMAM SACKEVILLE, COMITIS DORCESTRIAE FILIUM 
Iudicium ingeniumque tuum describere versus
Ingeniumque mihi, iudiciumque deest.
Iudicio, ingenio polles, potes omnia. Si non
Fallor ab ingenio iudicioque meo.
Iudicium, ingeniumque meum quodcunque sit, haud sum 
Falsus in ingenio iudicioque tuo.

172. DE SEIPSO. AD SAMUEL DANIELEM POETAM 
Si bona non facio, quid mirum, epigrammata? Nunquam
Versificans ungues rodo, caputve scabo.

173. SENSUS 
Quinque voluntatisque voluptatisque ministri
Officium faciunt, an magis officiunt?

174. VISUS
Quo similis menti magis est, magis avocat illam
Visus, et ad nutus ducit, agitque suos.

175. AUDITUS 
Quam cito vocalis vanescit in aure voluptas!
Quae velut aura venit, quae velut aura fugit.

176. ODORATUS
Os oculosque inter, naris gnarissima, quiddam
Carnale, et quiddam spirituale sapis.

177. GUSTUS
Quo vis ut gustus maior sit in ore voluptas,
Hoc tibi constabit pluris, emenda fame.

178. TACTUS
Est qui delectet nos tantum, est quique titillet
Tactus, et hic iuvenes afficit, ille senes.

179. OBIECTA SENSUUM
Visa, audita, olfacta mihi, gustataque, tactaque
Afficiunt sensus, inficiuntque meos.

180. TACTUS ET GUSTUS 
Sunt qui nare nihil, sunt qui nihil aure iuventur.
Sunt etiam quorum lumina luce carent.
Gustu autem, tactuqe curet cur nemo? Tuetur
Ille individuam sensus, at hic speciem.

181. EPIGRAMMA, SATYRA
Nil aliud satyrae quam sunt epigrammata longa.
Est, praeter satyram nil, epigramma, brevem.
Nil satyrae si non sapiant epigrammata pungunt,
Ni satyram sapiat, nil epigramma iuvat.

182. MUTUS
Labra movet, veris non verberat aera verbis.
Quid velit, interpres dicat Apollonius. 

183. CAECUS ET SURDUS
Cur oculis pollet magis hic, magis auribus ille?
His oculis audit, auribus ille videt.

184. DENTES ET LINGUA
Dens quasi dictus edens, lingua a lingendo vocata,
Traxit ab officio nomen uterque suo.

185. PHOENIX ET VIPERA 
Tu pereundo paris viventem mortua, Phoenix.
Vipera vi pariens, tu pariendo peris.

186. BOMBYX
Arte mea pereo, tumulum mihi fabricor ipse;
Fila mei fati duco, necemque neo.

187. DEXTRA
Sive quid accipio, seu do, cur porrigo dextram?
Ne, mea quid faciat dextra, sinistra sciat.

188. LAEVA
A laevore datum nomen tibi, laeva, laboris
Impatiens longi, desidiosa manus.

189. DIES SOLIS
Qua prima emicuit lux, nondum sole creato,
Unde fit, ut solis dicta sit illa dies?

190. TERRA DI LAVORO 
Plena voluptatis tellus, Campania, quondam,
Cur hodie nomen ''terra laboris'' habes?

191. VESTES
Antiquita viget novitas, renovata vetustas
Nascitur, et veteres nunc novitate placent.

192. VINUM
Angusto tristem pellens ex corde dolorem,
Tu cor laetificas latificando meum.

193. OVIS
Seu caro, seu corium, foetus, fimus, olea, chorda,
Lanave, lacve deest, omnia praestat ovis.

194. AGRORUM STERCORATIO
Vile excrementum stercus, sed inultile non es:
Tu nutrimento das alimenta meo.

195. HARMONIA 
Inter dissimiles voces concordia maior
Quam similes: hominem vir, mulierque facit.

196. PSITTACUS
Si rerum sit fas invertere nomina ''parret''
Garrulus inverso nomine ''prater'' erit.

197. ATRAMENTUM ET CHARTA
Certius ut feriat dubios color ater ocellos,
Poscit ab opposito lumen opemque suo.

198. COMOEDIA
Indicat in scena nostros comoedia mores:
Non habet in nobis fabula ficta locum.

199. PALLIATUS ET TOGATUS 
Palliatus
Longius a terra quam nos sunt pallia nostra.

Togatus
Verro toga terram, mens super astra volat.

200. SATYRA 
Idem qui legum, satyrarum finis, idemque
Principium. Mores has genuere mali.

201. EUNUCHUS
Testibus exectis, periit mihi mascula virtus.
Me tamen esse virum mentula* testis erit.

(* Falsum testimonium.)

202. CLEPSYDRA
Clepsydra mentitur verissima: nempe foramen
Tempore fit semper maius, arena minor.

203. MERCATOR
Dives utrum pauperne sit, haud mihi dicere promptum est,
Qui spes infido credit opesque mari.

204. LIBIDO
Deformem nigra formosam nocte videri
Non nox atra facit: caeca libido facit.

205. DONNA 
Quo magis uxori dominatur nemo vir, unus
Uxorem dominam cur vocat ille suam?

206. MILES
Infligat Mars multa licet tibi vulnera, non tam
Mars nocet armatus, quam tibi nuda Venus.

207. EXERCITUS
Gens ingens fidei malefida, immanis, amansque
Caedis, et humano sanguine tincta manus.

208. AMANTIUM LACRYMAE
Humorem fervens ex ligno expellit ut ignis,
Ex oculo lacrymas elicit intus amor.

209. STELLAE
Impare qui numero gaudet, mihi credere par est
Impare quod numero condidit astra deus.

210. VENETIAE 
Ut mare nil nisi aquae, coelum nihil est nisi stellae,
Sic sunt Venetiae nil nisi divitiae.

211. LYRA
In tam diversis cum sit concordia chordis,
Tam discors hominum non pudet esse genus?

212. AUCEPS
Excipe crudelem, qui ludere nescius, ignem,
Cuncta elementa tuis dant alimenta iocis.

213. ECHO
Vocem nulla potest ars sculpere, pingere nulla.
Sola repercussos exprimit echo sonos.

214. SPECULUM
Fingere non Phidia, nec Apelles pingere motum 
Novit: tu Phidia plus et Apelle facis.

215. ECHO ET SPECULUM 
Nil in se, praeter vocem, vitale habet echo.
Ut vivat, speculum non nisi voce caret.

216. MUSICA. AD AMICUM SUUM D. GUILIELMUM JAMES 
Optima Musarum est, reliquis idcirco negatum
Artibus, a Musis musica nomen habet.

217. AD D. HENRICUM FANSHAW, EQUITEM, MUSARUM MAECENATEM 
Tres tibi donavi libros,* tu tres mihi libras.
Nullus adhuc nostrum carius emit opus.

(* Exemplar primae editionis.)

218. ALBION. AD REGEM
Distracta imperiis olim fuit Anglia septem,
Diversa in partes insula tota novem.
Infelix quondam divisa Britannia, sub te
Principe iam felix, Albion Olbion* est. 

(* Beatum)

&lt;/poem&gt;

==LIBER TERTIUS==
&lt;poem&gt;

1. AD ILLUSTRISSIMAM AND LAUDATISSIMAM DOMINAM MARIAM NEVILLE, PATRONAM SUAM  
Te quoties laudo, nil mentior, at nec adulor.
Laudis nulla capit plusve, minusve cupit.
Non quaeris, sis laude licet dignissima, laudem:
Est inter laudes haec prope summa tuas.

2. AD EANDEM
Quae ''parientis onus'', cum nondum nata fuisses,
Matris eras, nunc es nata, ''parentis honos''.

3. AD LECTOREM DE SUO LIBRO
Ne tibi non placeant veror mea carmina, lector
Candide, ne placeant, lector inepte, tibi.

4. ELIZABETHAE NUPER ANGLORUM REGINAE VIRGINIS PARTUS, 1602
Scotia nobiscum gentem conscrescit in unam
Iste tuae partus virginitatis erat.
Est unire magis quam multiplicare beatum,
Tuque magis felix non pariendo parens.

5. AD HOLLANDUM, 1602  
Tu non ''invita'' gessisti bella ''Minerva'',
Anglorum Pallas dum tibi ferret opem.
Fortunae rota versa tuae est. Mors (alter Ulysses)
Pallada surripuit, Palladiumque tuum.

6. AD IACOBUM REGEM BRITANNIAE &amp;c.
Aurea praefati venit iam principis aetas,
Bruti indivisum qui diadema gerat, 
''Et penitus toto divisos orbe Britannos'' 
Uniat, et palmam pacis in orbe ferat.
Ut qui pacifice sentit, iam dicere possit 
Omne bonum nobis ex Aquilone* venit.  

(* Owenus enim Henrici 7 avus ex Boreali Wallia, Iacobus 1 ex Boreali Brittania ortus)

7. AD HENRICUM PRINCIPEM
Spes Britonum, soboles tanto speranda parenti,
Dimidium matris, dimidiumque patris,
Nobilium exemplar, sed vix imitabile, morum,
Quos cuncti, quamvis pauci imitentur, amant.
Insevitne tibi pater hos ex traduce mores,
An dedit in mammis mater? Utrumque puto.

8. ΒΑΣΙΛΙΚΟΝ ΔΩΡΟΝ  
Nil opus auctorem hunc, nihil nunc laudare libellum.
Hoc opus auctorem laudat, hic author opus.

9. AD D. MARIAM NEVILLE, COMITIS DORCESTRIAE FILIAM, PATRONAM SUAM 
Dicit te speculum formosam, fama pudicam.
Mentitur speculum nil tibi, fama nihil.
''Fama malum quo non aliud velocius ullum,'' 
Ausa tamen de te nil male fama loqui.

10. DE CECILIA EIUSDEM FILIOLA 

Nemo potest animi mores effingere pictor,
Attamen mores monstrat imago tuos.

11. AD LECTOREM CANDIDUM
Optima, quae bona sunt, mediocria, quae mala, dices
Carmina iudicio, lector amice, tuo.

AD LECTOREM NIGRUM
Pessima quae mala sunt, mala, quae mediocria dices,
Carmina censura, lector inique, tua.

12. HERCULIS BIVIUM. AD NOBILEM OPTIMAE SPEI ADULESCENTEM D. THOMAM PUCKERING 
Sunt qui in quadriviis triviisque insigniter errent:
Herculo in bivio maximus error inest.

13. DE VIRTUTE. AD MAURITIUM MERICK, COGNATUM SUUM 
Contemnit laudem virtus, licet usque sequitur
Gloria virtutem, corpus ut umbra suum.
Est etenim virtus aliquid, nil gloria, sicut
Est aliquid corpus, corporis umbra nihil.

14. HOROLOGIUM VITAE. AD D. IOANNEM WEST, AMICUM SUUM 
Latus ad occasum, unquam rediturus ad ortum,
Vivo hodie, moriar cras, here natus eram.

15. DE DEO 
Tantus es, Euclides quantum comprendere nescit,
Et talis, quam nescit Aristoteles.

16. DE ATHEO
Insipiens in corde suo “Non est Deus,” inquit.
Dixit, at hoc nullus credidit insipiens.
Insipiens negat esse Deum si nemo, quis ergo
Atheus est? Nullum qui cupit esse Deum.

17. CARITAS
Ut nisi quae fit amans, coniunx est nulla fidelis.
Sic ibi nulla fides est, ubi nullus amor.

18. DIVES ET LAZARUS 
Est in Euangelio, verum sine nomine, dives,
Pauper ubi aeternum, Lazare, nomen habes.

19. CRESCITE ET MULTIPLICAMINI 
Primus homo fuerat primum res unica. Postquam
Facta fuit mulier prima, fit ipse duo.
Divisum postquam Deus Evae iunxit Adamum,
Ante velut fuerat, non duo, at unus erat.
Multiplicavit eum primo Deus ergo, deinde
Uniit, ut posset multiplicare magis.

20. UNIO 
Unio divina est, divisio Daemone nata.
Unus enim Deus est, daemones innumeri.

21. TRES TENTATORES
Tres, caro, et immundus mundus, Satanasque, sophistae,
Hic logicus, reliqui rhetores ambo boni.


22. SPIRITUS ET CARO
Spiritus huc, illuc miserum caro me trahit: in me
''Divisum imperium cum Iove Caesar habet.'' 
Pax vobis: siquidem vos inter amabalis esset
Pax semel, in toto pax simul orbe foret.

23. HOMO HOMINI LUPUS, HOMO HOMINI DEUS 
Humano generi lupus est, Deus est homo: quare?
Nam Deus est homini Christus, Adamque lupus.

24. VERBUM DOMINI
Pauca vident homines, Deus omnia praevidet, inde
Vanus homo loquutur saepe, Deusque semel.

25. VIA LATA ET ANGUSTA 
Iussit ad augustam magno comanine vitam
Ire per angustam littera sacra viam.
In latum te angusta locum nisi semita ducat,
Ducet in angustum te via lata locum.

26. S. IOANNES BAPTISTA
Ant’ivit Christum Baptista, ut nuncia Phoebi
Solem praecurrit lux, aperitque diem.

27. DE AUTUMNO. AD AMICUM SUUM D. RICARDUM CONOK 
Aufert arboribus frondes Autumnus, et idem
Fert secum fructus: nos faciamus idem.

28. MISERIA VITAE
Vivere quisque diu, quamvis et egenus et aeger,
Optat, id est miserum se cupit esse diu.
Invitus moritur miser et miserabilis Irus, 
Hoc est, invitus desinet esse miser.

29. DE NATURA ET GRATIA. AD THEODORUM PRICE THEOLOGUM, COGNATUM SUUM 
Natura obscuram lucem ceu luna ministrat,
Sol quasi splendidus gratia lumen habet.

30. CATECHISMUS  
Sunt credenda tibi bis sex, orandaque septem,
Si salvus fieri vis, facienda decem.

31. DIVES
In coelum dives cur raro ascendit? Avarum
Poenitet expensi, praeterea nihili.

32. O SPES FALLACES!* AD FRATREM SUUM THOMAM OWEN
O res fallaces potius, spes vero fideles, 
Quae vel ad extremum nos comitantur iter.

(* Cic. pro Milone.)

33. REDEMPTOR 
''Unus homo nobis moriendo restituit rem'' 
Unus et humanum perdidit ante genus.
''Non ponebat enim rumores ante salutem'', 
Opprobrium causa factus, Adame, tua.

34. SPIRITUS SANCTUS
Ut semper ''veniunt ad candida tecta columbae,''
Ingreditur sanctus candida corda Deus.

35. FORTITUDO 
Scit sapiens, vult cuique suum ius reddere iustus,
Qui facere hoc audet, fortis habendus erit.

36. DE REGE
Lex sine rege velut lumen sine sole fuisset.
Rex sine lege, velut sol sine luce foret.
Grex regem primo legit, rex cum grege legem
Condidit. Hinc legem rex regit, atque gregem.

37. CAMBRO-BRITANNUS
Tecum participant in nomine Scotus et Anglus,
Iam tu non solus, Walle, Britannus eris.

38. ANGLO-SCOTI
Legibus inter se varii qua lege coibunt?
Iungat eos regni (lex ea summa) salus.

39. AD REGEM. HENRICUS ROSAS: REGNA IACOBUS 
Candidus Anglorum celebresque rubensque colores
Secum Cadmaeas conseruere manus, 
Ovigenaeque velut gemini, duo sidera, fratres 
Alternae obeunt lucis in orbe vices.
Utque dies nocti succedit, noxque diei, 
Utraque victrix, victaque saepe rosa est.
Donec quae mater* Cambrorum Mona vocatur,
Insula quam Taciti non tacuere libri, 
(Felix prole parens) Oweni** Brittonis ortu
Clara, ''theou doron'' nomine, reque tulit.  
Eius enim aeterna princeps de stirpe, rosarum
Altera cui coniunx, altera mater erat.
Post varios casus, et mille pericula regni,
Connubio stabili iunxit utramque rosam.
Quarum ne fierent aliquo divortia casu, 
Regna maritassi tu, velut ille rosas. 

(* Proverbium Britann. Mon mam Gymri. ** Hic non indignum notatu est, Britannico sanguine tergeminum Britanniae imperium occulto quodam fato restitutum; 1. reg. Scotiae per Stuartum. 2. regnum Angliae per Tyderum. 3. imperium totius insulae per Iacobum. 1 ex utroque oriundum.)

40. APOCALYPSIS IOANNIS NAPIER  
Nonaginta duos durabit mundus in annos,
Mundus ad arbitrium si stat, obitque tuum.
Cur mundi finem propiorem non facis? Ut ne
Ante obitum mendax arguere: sapis.

41. DEUS, HOMO
Nec sentire Deus, nec mortem homo vincere solus
Posset: utrumque facit Chrustus, utrumque fuit.

42. MORS
Mors vitanda malo, sancto invitanda, malorum
Ultimus est finis, vel sine fine malum.


43. DEUS
Immensus Deus est, quia scilicet omnia mensus.
Innumerabilis est, unus enim Deus est.

44. MIRACULUM
Miretur populus miracula: nil mihi mirum est
Praeter eum, solus qui facit illa, Deum.

45. ADAMI LAPSUS 
Theilologis animam subiecit lapsus Adami,
Et corpus medicis, et bona iuridicis.

46. AD ADAMUM
Eva, parens mortis, malo te falsa fefellit,
Cumque tuum struet vae, tibi dixit ave.

47. AD PRAEDICATORES
Nuncius aurorae, prius ut se suscitet ipsum
Quam reliquos, alas explicat ante suas.
Gallorum ritu, verbi sic praeco feracis,
Ut moveas alios, tu moveare prius.

48. TENTATOR
Sic, velut in muros mures, in pectora Demon
Invenit occultas, aut facit ipse, vias.


49. MORTIFICATIO. AD AMICUM QUENDAM SENESCENTEM
Mortuus ut vivas, vivus moriaris opportet:
Assuesce ergo prius quam moriare mori.

50. HODIE 
Hoc quod adest hodie, quod nomen habebat heri? Cras.
Cras hodie quodnam nomen habebit? Heri.
Cras lentum quod adest nunquam, nec abest procul unquam,
Quonam appelletur nomine cras? Hodie.

51. TIBI SOLI PECCAVI* 
Subditus in legem peccat, regemque, Deumque.
Rex peccat soli (rex quia nempe) Deo.

(*Psalm 51.)

52. ORATIO
Christus uti clausis penetraverat ostia portis
Sic coeli penetrant invia claustra preces.

53. MARIAE MAGDALENAE FLETUS. AD COGNATUM SUUM ELIZAEUM WIN 
Vana videndo vagus quicquid peccavit ocellus
Abluit erratis illacrymando suis.
Fallor, an hinc oculo plorandi infusa facultas,
Peccandi quoniam fons et origo* fuit? 

(* - Gen. cap. 3 v. 8.)

54. DE SPE ET METU. AD AMICUM SUUM ROBERTUM BOWYER 
Divitiae atque metus comites sunt, spes et egestas.
Res optanda tamen spes, miseranda metus.
Pauperis est sperare, temereque divitis: isto
Quam sperare equidem malo timere modo.

55. MATHUSALEM MORTUUS EST 
Non vixisse diu vita est, at vivere vita est.
Quid iuvat ergo diu vivere, deinde mori?

56. DE IURE ET IUSTITIA. AD AMICUM SUUM RICARDUM TREVOR, L. L. DOCTOREM 
Trita magis iuris quam iustitiae via, quanquam
Iuris iter longum, iustitiaeque breve est.

57. INTEMPERANTIA. AD IOANNEM GIFFORD, MEDICINAE DOCTOREM DOCTISSIMUM 
Qui fragilem longe cupimus producere vitam,
Luxuria vitae cur breviamus iter?
Nolumus, et volumus produci tempora vitae:
Nolumus a nobis, malumus a medicis.

58. AD PONTICUM
Pauper es? Haud facile est fieri tibi, Pontice, dites.
Dives es? Ex facilie ditior esse potes.

59. PHARISAEI 
Dicunt non faciunt : culpa est ea temporis huius.
Fiat quod dictum est; dicitur inde fides.

60. LIBERTAS 
Si felix est qui, quae vult, habet omnia, quare
Velle solent homines quae voluisse dolent?
Virtus libertas est optima maxima. Solus
Ille potest ''ut vult vivere'', qui bene vult.

61. CHRISTUS CUIAS?
Conceptus Nazareth, ortus tibi conscia Bethlem,
Ut quot naturae, tot tibi sint patriae.

62. CHRISTUS CRUCIFIXUS
Erranti, pereunti, aegro, via, vita, salusque,
Mors mortis pendes in cruce, cruxque cruci.

63. CRUX CHRISTI
Crux Chrustum tulit ista, crucem Christus tulit istam.
Pro nobis illum crux tulit, ille crucem.

64. DE RELIGIONE. AD AMICUM SUUM IOANNEM BOWMAN, THEOLOGUM 
Arbor amoena pio plantanda in pectore cuius
In radice labor, fructibus insit honor.
''Primus in orbe deos fecit timor'', haud male dictum: 
Est etenim pietas prima timere deum.
Fel in radice est pietas, in vertice mel est.
Religionis enim fons timor, amnis amor.

65. IN PRODIGUM ET PARCUM 
Hic nisi post mortem veteri nil donat amico.
Ille nihil, quod post funera donet, habet.

66. CONIUGES
Uxorem vir amato, marito pareat uxor.
Coniugis illa sui cor, caput ille suae.

67. STUDIUM
Amentes fiunt studiosi scire studentes:
Nemo fit insanus, qui studet esse bonus.

68. MEMENTO MORI
Mori incertarum rerum certissima. Cunctis,
Incertum quando, certum aliquando mori.
Nullus ab occasu procul est homo, nullus ab ortu.
Nec tamen illius, nec memor huius homo.

69. BEATA VIRGO
Sponsa Dei, Patris parens, et filia Fili;
Virgo, nec absque viro; mater, at absque viro.

70. QUOD RARUM NON CARUM. PARADOXON 
Commune est vitium, tamen est nil carius illo:
Res vilis virtus, rara sit usque licet.

71. BELLUA
Praeteriti spes nulla manet, spes sola futuri:
Res abeunt sine spe, spes redeunt sine re.
Dum nos praeteriti dolor angit, cura futuri,
Bellua quod praesens est capit, illa sapit.

72. RATIO
Rerum regina est ratio, naturaque mater.
Naturam ratio nos iubet ergo sequi.

73. NATURA
Natura ingenuit rationem provida nobis.
Naturam ratio nos iubet ergo sequi.

74. PARRHESIA
Libertas, infanda loqui, tibi sola videtur.
Libera linga sat est qui tacuisse licet.

75. AD MARCUM. PROBLEMA 
Sis bonus anne malus quid refert, Marce? Premuntur
Iure mali, quasi vi, vi, quasi iure, boni.

76. IN ANTIQUARIOS ET NOVATORES
Stulta haec invidia est, cui cuncta recentia sordent.
Invida stultia est, cui nova sola placent.

77. MORS CHRISTIANA
Ducet ad aeternam te mors brevis, ut via, vitam.
Ut mors interitus non sit, at introitus.

78. AD CHRISTUM
Anchora spei nostrae, navis fidei, mare amoris,
Terrae sal, coeli sol, animaeque salus.
Morte tua letum deletum, mortua mors est:
Crederet at mortem quis potuisse mori?

79. PHILAUTIA
Crimina qui cernunt aliorum, nec sua cernunt,
Hi sapiunt aliis, desipiuntque sibi.

80. VITAE SANCTORUM 
Sanctorum vitas legere et non vivere frustra est.
Sanctorum vitas degite, non legite.

81. PATRIA
Est domi ubique bonus, sapiens non exulat usquam.
''Omne solum forti patria'', et omni salum. 
Exilium est ubicunque male est, patria est, ubi contra.
Patria ubique bonis, exiliumque malis.

82. IN ATHEUM
Praeteriti tibi nulla fides, spes nulla futuri:
Praesentis totum te tenet unus amor.


83. IN HAERETICOS
Aurum Virgilius de stercore colligit Enni, 
Ex auro stercus colligit haereticus.

84. LAUDATIONIS MULTIPLEX EFFECTUS. AD ENCOMIASTICOS
Fit melior laundando bonus, peiorque malignus,
Cautior astutus, simplicior stolidus.

85. FESTINA LENTE  
Nemo repente bonus: lente properare memento,
Virtutis quamvis ingrediare viam.
Utile consilium fit inutile festinanti.
Collige primo animum, corrige deinde tuum.

86. INVIDUS ET STULTUS
Deficit hunc ratio recta, illum mens bona, verum
Cernere dum non vult ille, nec iste potest.


87. LOGOS
Sermo Dei totus ratio est, oratio noster.
Sic ''logos'' est, loquitur quod Deus, et quod homo.

88. OPINIO
Credere vult nemo, credi sibi quisque, fidemque,
Sicut amicitias, utilitate probat.

89. ARS
Naturae in gremio Deus artes condidit, ut sit
Usque quod acquirat, quodque requirat homo.

90. APOLOGIA ADAMI 
Cur ego peccati quasi princeps arguor auctor?
Non ego peccavi primus, at Eva prius.

91. SERPENS
Tentator tuus ipse, tuus deceptor es idem.
Te qui tentaret, tu nisi, nullus erat.

92. SEMPER EADEM
Unus in orbe Deus semper fuit, est, erit idem.
Cur non est eadem semper et una fides?
Una fides, velit una dies, illuminet orbem,
Unus ut in coelo sol, et in orbe Deus.

93. ORATIO MENTALIS
Sit purum pectus domus oratoria, lector
Spiritus, et mundum cor, manuale precum.


94. QUINQUE VULNERA
Pharmaca sunt potius quam vulnera, vulnera Christi,
Curat enim plagis vulnera nostra suis. 

95. DE AMICITIA ADUMBRATA. AD D. IOANNEM SUCKLING, AMICUM SUUM  
Dum sol obscurum radiis illuminat orbem,
Est individuus corporis umbra comes.
Quamprimum liquidus nebulis offunditur aer,
Ecce repente tuum deserit umbra latus.
Te, bona dum splendit fortuna, sequuntur amici,
Ut de tum lucet sol, solet umbra sequi.

96. VIRTUS
Non est in verbis virtus, at rebus inhaeret:
Res sunt non voces spes, amor, atque fides.

97. RACHEL 
Sublatum natum quare fles? Cunque dolore
Perdis eum, quem non absque dolore paris?


98. SALOMON
Prudentes quot sunt, tot sunt miracula mundi.
Nam mirabilius quid sapiente viro?
At Salomon septem senior sapientibus, ergo
Octavus non est, primus at esse potest.

99. SPES
Cum mihi sit casus prudentia nulla futuri,
Quid speremve boni, quid metuamve mali?
Non despero tamen, cum spe mihi spiritus exit:
Producit vitam spes mihi longa brevem.

100. IGNORANTIA HUMANA 
Vivere vix quid sit novi: mirum nil ergo,
Si quid sit nasci nescio, quidve mori.

101. CHRISTUS VIA
Ad coelos vis scire viam tibi qua sit eundum?
Ad te descendit coelitis ipsa via.

102. DE FAMA
Quaerito virtutes, virtutum spernito laudes:
Nominis est etenim gloria, non hominis.

103. FIDES  
Pythagores fides est inter dogmata princeps:
Quicquid Pythagoras dixerat, αὐτὸς ἔφη. 


104. AEQUINAMITAS
Seu mortis venit, seu nondum venerit, hora,
Culpa est nolle mori, culpaque velle mori.

105. TEMPORA NOVISSIMA. AD AMICUM SUUM CAROLUM RIVES, THEOLOGIAE DOCTOREM  
Tempora, si non erro, novissima prima fuerunt.
Nempe novum tempus, cum novus orbis erat.
Dic mihi iam, veterum lector studiose librorum,
Hoc tempus nostrum sit vetus anne novum?

106. VOLUNTAS

Vis bonus esse? Velis tantum, fiesque volendo.
Is tibi posse dabit, qui tibi velle dedit.

107. AD SOLEM
Phoebe bis octogies terra pulcherrime maior
Innumerabiliter cum videare minor,
Qui mihi tantillo vermi, sol tante, videris
Tantulus, heu videor quantulus esse tibi?

108. PROBITAS
Vir sapiens plerumque bono est sapientior, esto
Dummodo sit melior vir sapiente bonus.

109. HOMO
Cor nisi cura nihi. Caro nil nisi triste cadaver.
Nasci aegrotare est, vivere saepe mori.

110. MULTILOQUIUM. AD PRAEDICATORES 
Sermones crebri morum sunt signa malorum.
Nam quid opus verbis est, ubi facta vides?

111. MORS CONTRA ET SECUNDUM NATURAM
Non prius auferres prolem quam dura parentem,
O mors, naturam si sequerere ducem.
Naturam in vita, naturam in morte sequamur:
Vult natura hominem vivere, vultque mori.

112. ELOQUENTIA
Facundus non est, qui multa, at qui bene dicit,
Ut nec foecundus, qui mala gignit, ager.

113. DEUS
Ut prohibent oculum nebulae discernere coelum,
Sic videt ob mentis nubila nemo Deum.
''Nemo Deum vidit'', pauci audivere loquentem. 
Hinc tam rara fides,* at mage rarus amor.**

(* Fides ex auditu. ** Amor ex visu.)

114. AD PONTICUM
Saepe rogas, “Quot habes annos?” Respondeo, nullos.
Quomodo? Quos habui, Pontice, non habeo.

115. AMOR ET AMITICIA. AD CAROLUM RIVES, THEOLOGIAE DOCTOREM, VETEREM AMICUM 
Natura a longa quod consuetudine differt,
Hoc ab amicitia, Carole, distat amor.

116. PRINCIPES
Prae vobis pietatem et relligionis honorem
Semper et antiquam fertis in ore fidem.
Relligio sed vos augendi accendit honoris,
Non restaurandae relligionis honor.

117. O TEMPORA! O MORES! 
Cur accusat homo mores sc tempora, culpam
Moribus ascribens temporibusque suam?
Non in temporibus vitium est, aut moribus ullum:
Non vitiamur ab his temporibus, sed in his.

118. PHILOSOPHIA
Plurima scire volunt omnes, ad credere paucis.
Hinc multi credunt plurima, pauca sciunt.

119. MALUM INFINITUM
Mille modis morimur mortales, nascimur uno.
Sunt hominum morbi mille, sed una salus.

120. DE CONTROVERSIIS 
Theologi ''certant, et adhuc sub iudice lis est.'' 
O utinam lis sub iudice tota foret.
Theologi certant, ed adhuc de iudice lis est:
O utinam lis de iudice sola foret.
Tanta vel in nobis utinam lis esset amoris, 
Quantus in hoc lacero tempore litis amor!

121. CHRISTUS IN CRUCE
In medio Christus latronum quando pependit.
Aut nunquam, aut ''virtus'' tunc fuit ''in medio''. 

122. TEMPORIS FILIA
Quod verum est, lateat quamvis, aliquando patebit.
Hinc et apud Graios nomen ἀληθής habet. 

123. MEDICINA ET IURISPRUDENTIA. AD HENRICUM MARTIN, DOCTOREM UTRIUSQUE IURIS PRUDENTISISMUM, ET IOANNEM GIFFORD, DOCTOREM MEDICINAE PERITISSIMUM, AMICOS SUOS 
Vivere naturae si convenienter amarent
Mortales, medica nil opus esset ope.
Si saperent homines, rixes avidisque carerent
Litibus, et queruli garrulitate fori.
Sic incompositus post scrinia Bartolus iret,
Et mus illectum roderet Hippocratem.

124. CONIUGES
Discordes nos tota domus non continet ambos.
Concordes lectus nos tamen unus habet.

125. DIES BREVISSIMA 
Una dies nostrae suprema brevissima vitae.
Est etenim fini proximus ille dies.

126. QUERIMONIA VIRTUTIS
Rarus amoris amor, virtutis nullus amator.
''In pretio pretium'' nunc, in honore honor est. 
Divitiae prostant, emiturque pecunia nummis,
Et sua iam virtua praemia vilis emit.

127. DURUS PATER
In gnatum quo dure parens es parcior, hoc es
Largior. Huic moriens omnia namque dabis.

128. ORATIO AD DEUM IN MORBO
Naturae natura, Deus bone, cum mihi posse
Vivere sustuleris, da mihi velle mori.

129. AD LITIGATOREM
Si iudex tibi surdus erit, desertus abibis,
Et frustra, amissa lite, disertus eris.
Iudicibus plusquam iuri studuisse iuvabit,
Hos tibi, quam leges, conciliato prius.

130. IN BRUNONIUM 
Instituere patres ideo ieiunia nostri,
Ut caro spiritui pareat, ille Deo.
Tu semper plena servas ieiunia mensa,
Spiritus ut carni serviat, illa tibi.

131. TEMPUS
Omnia fert aetas secum, aufert omnia secum.
''Omnia tempus habent'', omnia tempus habet. 

132. CESSATIO MIRACULORUM
Abbreviata Dei, siquidem miracula cessant,
Est manus? An potius nostra minuta fides?

133. AD IRUM 
Vivere te semper velles. Tu vivere semper
Non potes, at semper vivere velle potes.
At cum tam misere vivas, ego nescio quare,
Velle licet possis vivere, posse velis.

134. SCIENTIA
Iudice me, soli semperque perinde beati
Sunt, quicunque sciunt omnia, quique nihil

135. CHRISTUS 
Finis noctis ut est aurora, et origo dies,
Tu finis mortis, fonsque salutis eras.

136. QUIS TU? 
Queis oculos videam ipse meos, oculi mihi desunt.
Qua mentem videam, mens mea mente caret.
Si mens, una mei pars optima, nescio quid sit.
Unde tibi possum dicere, sim quid ego?

137. REGNUM COELORUM
Regnum coelorum, quo non patet amplius ullum,
Cur ad tam paucos pertinet? Arcta via est.

138. DOLOR ET VOLUPTAS
Cor corpusque dolor praesens gravat, usque futurus
Suspensum cruciat, praeteritusque iuvat.
Praesens praeterito iuvat ''empta dolore voluptas'' 
Venturo praesens empta dolore nocet.

139. PETRUS
Ultimus in Solyma Kaiphas fuit urbe sacerdos.
Ut perhibent, Roma primus in urbe Kephas. 

140. DE SOMNO 
Si somnus nihil est nisi mors, nil mors nisi somnus,
Quo plus in vita dormio, vivo minus.

141. ROMA
Incepto fratrem Cain orbe occidit Abelem,
Incepta fratrem Romulus urbe Remum.
Roma Remi polluta recens, ut mundus Abelis
Sanguine, principium est orbis et urbis idem.

142. HOMINIS PERFECTIO
Uniuscuiusque rei perfectio summa
Est ad principium posse redire suum.
Tunc igitur perfectus homo summeque beatur,
In coelum et terram quanto revertar, ero.

143. DOMINE ADAUGE FIDEM NOSTRAM*
Non augenda fides, potius minuenda videtur,
Vix cum sint homines tot, quot in orbe fides.
Sortitur sibi quisque fidem, sibi quisque magistrum.
Nunquam plus fidei perfidiaeque fuit.

Domine, diminue fides nostras.
(* Luc. c. 17.)

144. IN AVARUM
Improbus Herculeum ''nihil ultra'' transit avarus, 
''Plus ultra'' Caroli semper habere cupit.

145. BONUM TRANSCENDENS 
Transcendit genus omne bonum, nullisque tenetur
Finibus, est igitur nullus in orbe bonus.

146. OMNIA VANITAS 
Deflerit mores, si viveret, Heraclitus,
Nostraque rideret tempora Democritus.
Quanquam, ad ridendum curas et inania mundi,
Splenis Democritus non satis unus habet,
Ad casus hominum lacrymarum rore rigandos,
Heraclitus, oculi non satis ambo tui.

147. IN EPICUREOS
Saepe ego de Veneris iuvenes brevitate querentes
Audivi, et vitae de brevitate senes.
Vita voluptatis brevis est, vitaeque voluptas.
Qui pariter parvi pendit utramque, sapit.

148. OPERA
Qui bene fecerunt, illi sua facta sequentur.
Qui male fecerunt, facta sequentur eos.

149. INITIUM SAPIENTIAE TIMOR 
Speraret coelos nemo, si nemo timeret
Infera. Prudenti spem facit ipse metus.

150. IN BATTOLOGUM 
Non contentus eo, doctas quod inanibus aures
Vocibus, et tempus garrulitate teras.
Post longo enectum sermone, levique popellum,
Temporis aggrederis de brevitate queri.
Oxonium redeas, melius distinguere discas: 
Sermo quidem longus, non breve tempus erat.

151. IN EUNDEM
Nulla sat ut Tulli est oratio longa diserti.
Eic tua, Batte, brevis concio nulla satis.

152. IN POLYTHEOS
O stolidae gentes, quae vos dementia cepit, 
Plures quam mundos esse putare deos?

153. DE INGENIO ET STUDIO
Ingenium studio si non acuatur, hebescit
Ut telum, assiduam cos nisi praestet opem.
Ingenium studiis alitur, teritur quoque, sicut
Tela terendo acuit cos, acuendo terit.

154. NOSCE TEIPSUM 
Qualis sit talem se nemo intelligit. Atqui
Se meminit puerum vir, iuvenemque senex.

155. ARS LONGA, VITA BREVIS  
Ut solide sapiat, nulli sua sufficit aetas,
Mors prius a tergo, quam sapiamus, adest.

156. IN MORANUM SENEM
Non dicenda modo, sed dedicenda supersunt
Multa, Morane, tibi, si bonus esse velis.
Dediscendo bonus, discendove quomodo fias,
Difficile aetate cum sit utrumque tuae.

157. AD D. T.
Dupliciter miser es, quia felix ante fuisti.
Dupliciter felix, qui fuit ante miser.

158. OMNES QUAERUNT QUAE SUA SUNT
Non quaerit Christum laicus, sua commoda quaerit.
Nec tu τὸν Χριστόν, clere, τὸν χρυσὸν amas 

159. IN BRUNIONUM
Cui pestis testis, divinae creditur irae,
Tam bene, Brunoni, qua ratione vales?
In promptu ratio est, qua non capitalior ulla
Esse potest, patriae pestis es ipse tuae.

160. RESPICE FINEM  
Respice principium potius, sed prospice finem,
Coelum suspiciens, despiciensque solum.

161. SENSUS, RATIO, FIDES, CARITAS, DEUS
Nil sensus ratione carens, ratio fidei expers.
Nil sine amore fides, nil amor absque Deo.

162. DE PRUDENTIA. AD AMICUM SUUM D. THOMAM BRIDGES 
Utilis in rebus prudentia semper agendis,
Una est virtutum ludimagistra trium.
Nempe bonum in vita quid sit prudentia monstrat,
Ut logica, verum quid sit in arte, docet.

163. AD PARENTES
Sum tua, care pater, tua sum caro, mater: in una
Carne mea suo vos estis, et una caro.

164. PRUDENTIA ET FORTITUDO
Prudentis cavisse viri est mala, ferreque fortis,
Ut mala non metuant iste, nec ille ferat.

165. IN SUDORE VULTUS SUI  
Mandere qui panem iubet in sudore diurnum
Non dabit aeternas, absque labore, dapes.

166. DE FIDE ET CARITATE. AD COGNATUM SUUM AUDOENUM GWYN, THEOLOGUM 
Arbor uti plantanda prius quam fructus habendus,
Inter virtutes prima docenda fides.
Vita fide paritur, tamen haud sine amore, ut egenus
Spe vivit, sed non absque labore tamen.
Prima fides igitur, princeps amor est, quia magna
Credere, sed virtus maior amare Deum.

167. SI OCULUS TUUS DEXTER &amp;c.*
Si quoties peccant dextri effodiantur ocelli,
Mundus in exiguo tempore luscus erit.

(* Matt. 5.29.)

168. ADVERBIA CHRISTIANA. AD AMICUM SUUM IOANNEM TOVEY 
Adiectiva parum prosunt, adverbia multum:
Non bona tam pensat quam bene facta Deus.

169. VITAE BREVITAS
Infanti nondum nato par omne futurum
Iudicio, defuncto praeteritumque seni.
Tollito praeterum de vita, tolle futurum,
Quantillum vitae, quod tibi restat, erit?

170. LEX TALIONIS. IN AULUM 
Maiorum nunquam, Aule, legis monumenta tuorum.
Mirum est, posteritas si tua scripta legat.

171. TEMPUS
''Tempus edax rerum'', nos et terit omnia tempus. 
Nos terimus tempus: ''iam sumus ergo pares''. 

172. ABUNDANS CAUTELA. AD MICHAELEM HEYDEN, AMICUM SUUM 
Nil temere facias, timide nihil, omnia caute,
Cuncta cito, sero nil, subitoque nihil.
Natura es timidus? Fortem prudentia reddet,
Nemo cavenda timet, qui metuenda cavet.

173. IOANNES AD OPPOSITUM
Concurrat veterum licet in te turba, potes tu
Hac omnes una vincere voce, ''nego''.

174. IUSTIFICATIO
Iustificant hominem sua facta, fidesne fidelem?
Iustificat solus facta fidemque Deus.

175. DIES IUDICII 
Quo respondebunt homines, et ad omnia, et ad omnes,
Iudicio tanto nam satis una dies?

176. AD MARIANUM
''Oderunt peccare boni virtutis amore:'' 
Sunt igitur pauci nunc, Mariane, boni.
Improbitas tanti, probitas tam denique parvi
Penditur, ut probrum pene sit esse probum.

177. MARIAE MAGDALENAE FLETUS
Surgunt ex uno fontes duo monte perennes,
Unde duplex salsae labitur amnis aquae.

178. DE ANIMA
Coelitus orta mihi mens, non ''ex traduce''; nam si
Corpore cum reliquo mens oritur, moritur.

179. IN MARCUM
In lecto tua vota facis, resupinus adoras.
Quid mirum, ignavas, Marce, perire preces?
Orantis quasi non orantis inania verba
Sic audit, quasi non audiat illa, Deus.

180. INFERNUM 
Ut niger in niveum nulla redit arte colorem,
Spectat ab inferno sic via nulla retro.

181. AD AMICUM PAUPEREM
Est male nunc, utinam in peius omnia vertat.
Succedunt summis optima saepe malis.

182. PARTES MUNDI
Dividitur totus partes in quattuor orbis,
Orbis quot partes, sunt tot in orbe fides.*

(* Iudaica, Christiana, Mahometana, Pagana)

183. DISCORDIARUM CAUSAE
Sensus quemque suus, ratio sua quemque gubernat,
''Velle suum cuique est'', et sua cuique fides. 
Velle suum cuique est, fratrum hinc discordia, ut inter
Fratres conveniat, nil nisi velle deest.

184. LIBERALIS
Vir iustus dat cuique suum, sed te dare oportet
Divitibus suum, pauperibusque tuum.

185. TEMPERANS 
Qui rerum novit causas, ac tempora servat, 
Temperat affectus, ordinat acta, sapit.

186. SAPIENS
Fata regunt fatuos, sapiens dominabitur astris:
Non fatem, at fato* se regit ipse suo.

(* I. e. Sapientia)

187. INFANS ANONYMUS ANTE BAPTISMUM MORTUUS
Mortuus heu! nec lotus aqua, nec nomine notus,
Non habui nomen quod tibi, Christe, darem.
In libro vitae tu me sine nomine scribas:
Spes est in solo nomine nostra tuo.

188. ADULATOR ET INVIDUS
Zoilus et Gnatho non re, sed nomine, distant. 
Virtutem ille bonis invidet, iste malis.

189. AMOR ET AMICITIA
Nodus amicitiae rumpendus propter amorem:
Propter amicitiam non violandus amor.

190. PETRUS ET PAULUS 
Imperium gladio, sed opes sub clave tenentur.  
Ditior est Paulo scilicet inde Petrus?
Esse inopem divum sua dicit epistula Paulum, 
Hoc sanctus de se nullibi Petrus ait.

191. SOCRATES
Nil scis, unum hoc scis, aliquid scis et nihil ergo
Hoc aliquid nihil est: hoc nihil est aliquid

192. HOMO
Plorabas cum natus eras, fuit ergo voluptas
Nulla tibi nasci, cur dolet ergo mori?

193. THE WINDING SHEETE. AD PAULUM SEPULTUM
Ex utero matris venisti nudus in orbem, 
In terram tectus sindone, Paule, redis.
Plus aufers igitur tecum quam, Paule, tulisti,
Plus reddis matri quam dedit illa tibi.

194. AD LECTOREM AULICUM
Si sapiant hic multa scholam, perpauca sed aulam,
Scito quod haec aula scripsimus, illa scholae.

195. PRUDENS SIMPLICITAS. AD AMICUM AMICISSIMUM, IOANNEM CLAPHAM  
Ut nulli nocuisse velis, imitare columbam,
Serpentem, ut possit nemo nocere tibi.

196. OCULI REIPUBLICAE
Lex et relligio iunxerunt foedera, pravas
Haec hominum mentes comprimit, illa manus.

197. AD IOANNEM GIFFORD, MEDICINAE DOCTOREM PERITISSIMUM 
Artis Apollineae quod sis, Gifforde, peritus,
Haud mirum: nosti corpus et ipse tuum.
Si non Galenus iubet hoc, at doctus Apollo
Iussit. Apollineum γνῶθι σεαυτόν erat. 

198. CORNICULA, ANSER
Cornicula
Altera me in terris non est facundior ales.

Anser
Tu me plus loqueris, plus ego scribo tamen.

199. MISERIA IOB
Divitias Iobo, sobolemque, ipsamques alutem
Abstulit (hoc Domino non prohibente) Satan.
Omnibus ablatis misero, tamen una superstes,
Quae magis afflictum redderet, uxor erat.

200. PAUL AND WESTMINSTER. TEMPLUM DIVI PAULI ET MONASTERIUM SANCTI PETRI  
Fiscus ad occiduum stat regius, et fora Petrum,
Alba nec a Petro principis aula procul.
Ad divum verbi praeco mysteria Paulum
Explicat, et merces bibliopola sacras.
Omnia conveniunt, sic Paulus ut hic, Petrus illic:
Ditior hic Paulo, doctior ille Petro.

201. IN CONIURATORES QUI 5° NOVEMBRIS, DIE MARTIS. 1605, SUBIECTO PYRIO PULVERE, CURIAM WESTMONASTERIENSEM DIFFLARE INSTITUERANT 
Ex ima celsum tellure lacessere coelum,
Eque loco superos inferiore deos:
Quid, si non hoc, est imponere Pelion Ossae, 
Et turrim in terris aedificare Babel,
Atque iterum in cineres Troianam vertere gentem,
Inque tenebrosem volvere cuncta Chaos?

202. IN EOSDEM
Ergo novam in cineres voluistis vertere Troiam, 
Periuri, fato quo periere Phryges?
Non fuit infando lux Martis idonea fato:
Mercurii cinerum non solet esse dies.

203. REX AD BRITANNIAM 
Fama meae mortis nuper tibi nuncia venit.
Nolito famae credere: crede mihi.

204. AD ANGLIAM, DE UNIONE BRITTANICA
Interna aeterna Britones iam pace fruemur.
Ternus enim populus qui fuit, unus erit.
Wallia cui vallum contigit, Scotia scutum,
Anglia, securam iam licet esse tibi.

205. AD THOMAM NEVILLE, D. HENRICI ET D. MARIAE NEVILLE MAXIMAE SPEI ET OPTIMAE INDOLIS PUERUM  
Orte Nevillorum puer alto a sanguine, dulci
Pingitur in vultu cuius uterque parens,
Exprimis et mores, non corpora sola parentum,
Matris virtutes, ingeniumque patris.

206. IN OBITUM NOBILISSIMI D. CAROLI BLUNT, COMITIS DEVONIAE, 1606 
Carole, laudandus dubito magis, anne dolendus,
Elogio dignus sis elegone magis.
Mortuus es: de te multi iam multa loquuntur,
Optima quaeque boni, pessima quaeque mali.

207. AD LECTOREM
Quae legis hic, sunt curta epigrammata, sunt quoque pauca:
Nam si multa forent curtela, longa forent.
Quae legis, sunt pauca epigrammata, sunt quoque curta:
Nam si longa forent paucula, multa forent.

208. DE VIVA VOCE ET SCRIPTIS
Sit verbum vox viva licet, vox mortua scriptum.
Scripta diu vivunt, non ita verba diu.

&lt;/poem&gt;

==LIBER QUARTUS==
&lt;poem&gt;

1. AD NOBILISSIMAM ET DOCTISSIMAM HEROINAM, DOMINAM ARBELLAM STUART  
Regia progenies, genere illustrissima virgo,
Nec minus ingenio nobilitante genus,
Ingenii fructus tibi fert, offertque secundos,
Primitias dominae qui dedit ante suae.
Seque tibi tanquam bella virtutis in ara 
Consecrat, ingenium sacrificataque suum.

2. AD EANDEM
A teneris idem tenor, et constantia vitae
Arguit ingenii vim geniumque tui.
Te non adversae timidam, tumidamque secundae
Res faciunt: eadem frons tibi, mensque manet.
Fecit et in populo tua spectatissima virtus, 
Ne quis adulari me tibi posse putet.

3. AD LIBRUM
Innumero dicenda tibi sub iudice causa est,
Arbitrium de te non duo tresve dabunt.
Forsan et illectus temere damnabitur auctor,
Rarior et lector quam reprehensor erit.

4. UNIO.* AD BRITANNOS, 1606 
Quis nisi mentis inops oblatum respuat aurum?
Offertur nobis unio, respuitur.

(* Quod vulgo perlam dicimus, Latini unionem vocant.)

5. VACUUM 
Ethicus “O,” inquit, “quantum est in rebus inane!” 
Esse tamen physicus monstrat inane nihil.

6. IN ZOILUM 
Zoilus aeterno laceratur carmine, quanquam
Ante duo annorum millia mortuus est.
Anne, quod haeredes post se tot in orbe reliquit,
Pro tota poenam posteritate luit?

7. A CENTRO AD CIRCUMFERENTIAM
A centro ad circum non unica linea ducit,
A terra ad coelum fert tamen una via.

8. GALLICINIUM. AD H. PRINCIPEM 
Anglorum sensit virtutem Gallia: solus
Ad galli cantum non fugit iste leo.

9. BELLUM GRAMMATICALE. IN QUINTUM 
Est nummus nomen, verbum promittere: Quintius,
A quo sperabam nomina, verba dedit. 

10. TRES DIMENSIONES. IN A., BATTOLOGUM 
Vox tua mensuris desiderat e tribus unam,
Lata satis, nimium longa, profunda parum.

11. AD LECTOREM. DE TRIBUS PRIORIBUS EPIGRAMMATUM LIBELLIS
Sicut, post varios quinquagenaria partus,
Iam reliquos soboli transit inepta dies.
Sic, tribus emissis vena meliore libellis,
Aridus ingenii iam sterilescit ager.

12. AD SIMONEM WATERSON, BIBLIOPOLAM 
Watersone, mei susceptor prime libelli,
Dum fueris gratus, bibliopola Simon,
Sint quamvis contra sacras monopolia leges, 
Ingenii fies tu monopolia mei.

13. SALUM
Salsa si impariunt, nihil aequore salsius. Ergo
Quid mirum dulces quod bibat aequor aquas.

14. SOLSTITIUM. IN PONTICUM, ATHEUM
Solstitium vitae mors est. Sol stare videtur, 
Non stat: homoque mori, Pontice, non moritur.

15. AD LIBRUM 
Parve liber, patriis monitis munitus in aula,
Discito fortunam fortis utramque pati.
Illic invenies aliquem tibi forsan amicum,
Atque aliquis contra quo male dicat, erit.
Si quis erit nimium rigidus, nimiumque molestus, 
“Non me, sed dominum,” dic, “reprehende meum.”

16. AULICISMUS. AD AMICUM AULICUM 
Arrisit tibi rex? Ridebit et assecla magni
Regis, ut ad motum corporis umbra movet.
Perfricuit frontem rex? Aulicus illico vultum
Contrahit ut, cum sol occidit, umbra fugit.

17. IN CORBULONEM
Quaeritur, in capitis frondosi vertice quare
Non habeat crinem Corbulo? Crimen habet.

18. AD PONTILIANUM
In ius Christophorus te, Pontiliane, vocavit:
Non te, sed nummos, Pontiliane, tuos.

19. AD D. EDWARDUM HERBERTUM, ORDINIS BATHONIS EQUITEM DOCTISSIMUM 
Te versus laudare meos mihi fama susurrat:
O par si possem laudibus esse tuis!
Qui tenues tanto Musas dignaris honore,
Dignus es a Musa tu meliore cani.

20. INVIDIAE GENEALOGIA. AD IOANNEM HARINGTON, EQUITEM, BARONIS HARINGTONI HAEREDEM, MAXIMAE SPEI ADULESCENTEM  
Invidiam virtus peperit partamque tuetur:
Ex virtute unum nascitur hoc vitium.
Hoc epigramma tibi quaeris cur dedico? Dicam:
Sperare invidiam nam tibi iure licet. 

21. DE VIRTUTE. PARADOXON 
In medio virtus vitiorum quaeque duorum est:
Praestaret, vitii si foret iste locus.

22. SEPTEM PLANETAE. AD PAULAM
Errantes inter stellas bene, Paula, notasti
Quinque mares, generis foemineique duas. 

23. IN MARCUM
Plus tibi pollicitis praestandum, non minus, unde
Una data est homini lingua, manusque duae.
At tu nil praestas, promittis plurimam, tanquam,
Marce, duae linguae sint tibi, nulla manus.

34. SACERDOS ROMANUS
Vis sit adulterium non dignum morte, sacerdos?
Haud mirum. Coniux est tibi nulla. Sapis.

25. MINISTER GENEVENSIS 
Vis ut adulterium plectatur morte, minister?
Haud mirum. Coniux est tibi bella. Sapis.

26. PHILAUTUS POETA
Proxima quod nostris sit, maxima luna videtur
Sensibus, ex septum sit minima illa licet.
Sic vatum videor, quia sum mihi proximus ipse,
Sim quamvis minimus, maximus esse mihi.

27. IN TENACEM CLIENTEM
Mirarus clausae quod sint tibi iudicis aures,
Cum tua iudicibus non sit aperta manus?

28. IN QUENDAM ASINUM
Cur asinum voco te, potius quam nomine, quaeris?
Non asinis dantur nomina, dantur equis.

29. IMAGO IN SPECULO. AD PONTIAM
Subridet, quasi te ridentem cernat imago,
Irrigat et moestas, te lacrymante, genas.
Cum dormis, oculos cludit, tecumque movetur.
Ad te dum loqueris, dicit imago nihil.

30. PERMUTATIO GLAUCI  
Esuriens fratri omni suum ius vendidit Esau,
Iacobus fratri ius dedit omne suum.

31. AD QUENDAM SOMNIATOREM
In somnis ignota prius mysteria discis,
Multa, te vigilem quae latuere, doces.
Quanto plus igitur scires, si mortuus esses,
Tam bene quem docuit mortis imago loqui? 

32. WALLIA ET CANTIA, ALIAS CANTIUM. AD D. ROBERTUM COTTON, EQUITEM DOCTISSIMUM 
Antiquam retinet gentem, non Wallia, nomen:
Non gentem, at priscum Cantia nomen habet.

33. HEAUTONTIMOROUMENOS. AD COGNATUM SUUM, D. THEODORUM PRICE, THEOLOGUM 
Angelus est nimium felix, quia corporis expers.
Bruta nec infelix bellua, mente carens.
Solus homo miser est, ita mentem et corpora constans,
Sentiat ut fragilem se, miserumque sciat.
Scilicet omnis homo, Menedemi (nam sumus omnes), 
Se ratione angit, non ratione regit.

34. IN LINUM
Te mihi devinxi, credebam cum tibi nummos.
Me tibi devinctum vis: mihi redde meum.

35. COELIBATUS. AD AMICUM SUUM D. ROBERTUM BOWYER, CAELIBEM  
Si coelum meritis ascribitur, et benefactis,
Coelebs tu, coelum quo merearis, habes.

36. VAE SOLI. AD AMICUM SUUM IOANNEM SUCKLING, CONIUGATUM 
Principio coelum terramque hominemque creavit.
Cur nisi quod solus noluit esse Deus?

37. IN MARCUM
Esse potest dives promissis quilibet, inquis?
Pollicitis dives non ero, Marce, tuis.

38. IN AULUM ATHEUM
De coelo tecum fieret cum sermo, Deoque,
Tecum, qui numen nomen inane putas,
Vere dixisti, “quae supra nos, nihil ad nos.” 
Orcus enim ad vestrum pertinet, Aule, gregem.

39. HOMO HISTRIO
Spes argumentum vitae (nam fabula vita est),
Mundus scena, fides prologus, actus amor.

40. AD LECTOREM 
Cur ego tam studeam brevitati forte requiris.
Hoc factum est cauta, lector amice, tua.
Sicut iter longum faciente onerosius auro est
Argentum, longum sic epigramma brevi.

41. STILO NOVO 
Urbs veterum cultrix, rerum inimica novarum,
Imposuit fastos cur sibi Roma novos?

42. AD MARINUM. DE AMICA SUA
Mobilitas coeli laus est, constantia terrae
Gloria, quae stabilem servat in orbe statum.
Unde, Marine, tibi coelestis tota videtur,
In se terrenum nil tua Phyllis habet.

43. EVAE LAPSUS. THE WEAKER VESSELL
Ecclipsin raro patitur sol, luna frequentem.
Est magis ad lapsum foemina prona viro.

44. NEC IN HOC SAECULO, NEC IN FUTURO. IN DAMIANUM
Seu res praesentes considero, sive futuras,
Nemo hominum magis est te, Damiane, miser.
Improbus es: nil te seclum iuvat ergo futurum.
Stultus es: hoc seclum te iuvat ergo nihil.

45. CARENDO MAGIS QUAM FRUENDO. IN PONTICUM 
Ingenium scis quid valeat, quid, Pontice, virtus,
Si rerum scitur verus egendo valor.

46. HOMICIDIUM
Unus homo per se ipse potest occidere mille.
Unum nominem pollunt vix generare duo.

47. AMICITIA. AD AMICUM SUUM D. THOMAM BRIDGES 
Cur similis similem sibi quaerit, amicus amicum?
Uno nemo potest in pede stare diu.

48.AD D. IOANNEM HARINGTONUM, EQUITEM, BARONIS HARINGTONI FILIUM, BONARUM LITERARUM VIRTUTISQUE STUDIOSISSIMUM ADULESCENTEM 
Si vultu virtus incognita proditur, extant
In vultu virtus ingeniumque tuo.
Est in hoc spectata tui prudentia patris,
Toveus ingenii quod tibi cultor adest. 
Quandoquidem similes dat nostra Britannia paucos, 
Doctores illi, discipulosve tibi.

49. IN POLYDORUM VIRGILIUM 
Virgilii duo sunt: alter Maro, tu, Polydore,
Alter: tu mendax, ille poeta fuit.

50. IN QUENDAM MOMUM, PRIORUM EPIGRAMMATUM CENSOREM INIQUISSIMUM  
Inter tot sceleratorum centena tulisset
Si iustos tantum quinque Gomorrha viros,
Staret adhuc. * * * * * * * * * * * * * *
Tu propter paucos, leviscula carmina, lusus,
Vis pereat totum, livide lector, opus? 

51. IN EUNDEM
Incendit Triviae sacra templa, ut nomen haberet,
Quidam, nescio quis, nec puto nomen habet.
Sic tu dente nigro carpis mea carmina, sperens
Forsan in hoc quarto nomen habere libro.
Usque licet per me rodas mea carmina, carpas 
Usque licet, fallam spes ego, Mome, tuas.

52. IN QUENDAM DOMESTICUM OBTRECTATOREM
Tu quoque, mi frater, fratrem carissime carpis,
Illaesum lingua nec sinis ire tua.
Cur fratri invideas, meruit si carmine laudem?
Si poenam, fratri parcere, fratris erat.

53. CORNUTUS
Coniugis ob furtiva negotia, cur ego plector,
Corniger a populo praetereunte vocor,
Et digitis monstror? ''Nam quae non fecimus ipsi'' 
(At vos, nescio qui) ''vix ea nostra voco''.

54. IN PHILAUTUM
Dilige vicinum, veluti te diligitis ipsum.
“Si,” inquis, “facio, proximus ipse mihi.”

55. AUDACES FORTUNA IUVAT  
Foemina fortunae similis formosa videtur,
Non amat ignavos illa, nec illa, viros.

56. AMOR CAECUS
Tardior in longo amor est durabilis annos,
Lenta magis durant quam violenta diu.
Ut paritura canis, cupidus festinat amator,
Unde fit, ut catulus fit quasi caecus amor.

57. AMOR NON CAECUS. AD FIRMICUM
Non amor ut fovea est: in amorem pronus es, Arge, 
Tu magis in fossam, tu, Polypheme, magis.
Gignitur ex visu. Non ergo, Firmice, caecus
Nascitur, ex oculo cum generetur amor.

58. AD QUINTUM AULICUM
Est oculus tibi, Quinte, unus? Metuendus Ulysses.
Centum oculi vigiles sunt tibi? Mercurius. 

59. EPITAPHIUM IUSTITIAE
Ex quo caelestum terras Astraea reliquit 
Ultima, signifero legit in orbe locum.
Templum Iustitiae, legumque evertimus aras:
Scitque fere solus ius dare cuique coquus. 

60. A WRIT OF LATITAT. IN MARCUM EPICURIUM  
Prudenter satis, si te latuisse lateret,
Marce: sed hoc ipsum, te latitare, patet.

61. COLLEGIUM IESU ET COLLEGIUM CHRISTI OXONIAE SOLA NONDUM PERFECTA. 1607 
Imperfecta tibi domus una sacratur, Iesu,
Et non perfectis altera, Christe, tibi.
Inter honoratos sanctos sanctasque tot, haec sunt
Paupertatis adhuc notanda tuae.

62. FIDES MERCATORIA
Solvit inops diti Croeso, quod debuit, Irus. 
Pauperis est maior, divitis anne fides?

63. TRISTES ANTE OMNIA MUSAE. AD D. ELIZAEUM WIN, COGNATUM SUUM 
Olim intonus erat, sed nunc tondetur Apollo:
Vix in toto anno ridet Apollo semel. 
Fallitur (o) quicunque Camaenas dixit amoenas:
Phoebi delisa est nunc lyra, manca manus.

64. INCREDULITAS
Credulitas error potius quam culpa videtur.
Est error nimium credere, culpa parum

65. CREDULITAS 
Qui cuius quivis credit, male creditur illi:
Quo credis mihi plus, hoc tibi credo minus.

66. OBSEQUIUM FIDEI. AD QUENDAM IUVENEM
Septennis taciturna fides qua prima docetur, 
Disciplina mihi Pythagorea placet.
Vis tibi inexperti credant? Tu crede peritis.
Visne tibi gnatum credere? Crede patri.

67. PRAESTAT DARE QUAM ACCIPERE 
Accipere humanum est, inopi donare, deorum.
Nunquam tam paucos credo fuisse deos.

68. IN PONTICUM CLIENTEM
Pontice, causidico nil porrigis: ista chiragra est.
Ille pedem pro te non movet: haud podagra est.

69. THOMAE WOLSEI CARDINALIS EGO ET REX MEUS 
Dicere grammatices ratio permittit ''ego et rex''.
Ethica tu iubet ars dicere ''rex et ego''.
Haec est nimirum vivendi ars, illa loquendi:
Principis haec aulae serviat, illa scholae.

70. AD GALLOS 
Quisque suo bibit in vitrio. Mos utilis hic est,
Ex quo contentus coniuge nemo sua est.

71. PHILAUTUS PHILARISTO, KALENDIS IANUARII, 1607 
Expectas, Philariste, tibi dum munera mittam.
Nil habeo quod dem, me tibi praeter, ego.

72. PHILARISTUS PHILAUTO
Quod mihi misisiti, nihil est. Nihil ergo remitto.
Te mihi donasti, te tibi reddo. Vale.

73. AD HENRICUM FANSHAW, EQUITEM, LITERARUM FAUTOREM 
Augusti imperium tibi si fortuna dedisset,
Aut Maecenatis suppeditasset opes,
Vidissent multos haec secula nostra Marones:
Nullus Maecenas, nullus in orbe Maro.

74. AD HENRICUM GOODYEER, EQUITEM, OPTIMA CONIUGE ORBATUM. 1606 

Impetitare viros, parcere et parere maritas
Vult natura: uxor fecit utrumque tua.
Paruit et peperit dulces, pia pignora, natos,
Sustentant magnas quae duo fulcra domos.
O ter felicem, quater, o Good-yere, beatum, 
''Si bona tam sequitur, quam bona prima fuit.''

75. ULYSSES ET PENELOPE 
Mors nobis, velut uxori surrepsit Ulysses.
Vivimus, ut telam texuit illa suam.

76. IN MANCINUM, INERTEM MAGISTRUM
Qui totum sine fine diem per compita curris,
At tamen in studiis pervideare vigil,
Accensa de nocte soles dormire lucerna:
Vis, Mancine, ''oleum perdere, non operam.'' 

77. IN GELLIAM
Dissimiles licet inter se tibi sint duo nati,
Est similis patri natus uterque suo.

78. SAGITTARIUS COELISTUS. AD COGNATUM SUUM GUILIELMUM RAVENSCROFT, IURISCONSULTUM 
Certa sagitta fides, nervus tibi spes, amor arcus,
Sit tibi coelum meta, scopusque Deus.

79. OMNE GRAVE TENDIT DEORSUM. AD AMICUM SUUM D. CAROLUM RIVES, THEOLOGIAE DOCTOREM 
In mundo, quo non animal sublimius ullum,
Infima cur homini terra terenda datur?
Est elementorum rerumque gravissima tellus,
Peccato gravius nec reperitur onus.
Quid mitum est hominum ferri genus ergo deorsum? 
Praeter peccatum nil prope cum sit homo.

80. IN LITIGOSUM DEBITOREM 
Quae tua nequitia est, quod debes non mihi solvis.
Solvis causidico, qua stultitia est.

81. IN EUNDEM
Sollicitum te cura tenet, non quomodo solvas :
Quomodo non solvas maxima cura tua est.

82. ECCLESIAE DERIVATIVAE. AD AMICUM SUUM R. F.
Sit licet una fides, licet una ecclesia vera,
Fontibus e vivis orta perennis aquae,
A primitiva quae non se ecclesia solam
Derivat, fontem dissimulatque suum?

83. QUATUOR MARIA 
Trinacriae similis, Britonumque triangula tellus,
Cur quatuor numeras aequora, regna tria?

84. AD AMICUM DIVITEM
Si quantum valeat res quaeque carendo sciatur,
Quid valeant nummi divitiaque scio.

85. GENERATIO UNIUS EST CORRUPTIO DUORUM 
Ut generent unam confuso semine prolem,
Corpora corrumpunt vir mulierque duo.

86. ANNULUS NUPTIALIS
Annulus ut sponsae spondente ab amante daretur
Moris erat, vetus hoc pignus amoris erat.
Annulus sponsa prius pro pignore sponso
Donatur, digitum porrigat ille suum.

87. DE MUNDIS DEMOCRITI
Si quot Democritus mundos ait esse tot essent, 
Innumerabilium pessimus iste foret.

88. DE EPIGRAMMATIS. AD LECTOREM FASTIDIOSUM
Est tanquam mulier formosa, epigrammata, iocusque,
Quae communis eo fit, quia pulchra fuit.
Communis iam facta semel, formosa videri
Desinet, et moechis taedia mille parit.

89. TERRA. AD COGNATUM SUUM D. AUDOENUM GWYN, THEOLOGUM 
Usque licet coelum moveatur, constat: eodem
Semper enim motu se sine fine movet.
Terra stet usque licet, nihil inconstantius illa est.
Terrarum errores angulus omnis habet.

90. LUNA 
Te maris appelant undosi, Cynthia, stellam:
Nunc terram potius, quam mare, luna regit.

91. AVARA LIBERALITAS. IN ACERRAM
Donat ut accipiat, non accipit ut det, Acerra.
Accipere est illi meta, sagitta dare.

92. IN PAULAM, PSEUDO-CATHOLICAM
Paula, tua siquis de relligione requirat,
Nil nisi Apostolicum Catholicumque crepas.
Catholicum in cunctos, fateor, profiteris amorem:
In te Catholicam, Paula, requiro fidem.

93. PRODIGUM
Penelopea fides inter proverbia quondam,
Nunc in prodigiis possit habere locum.

94. IN ANNETTAM, FRANCAM
Natura est pauces contenta, Annetta, sed hoc de
Natura dictum non reor esse tua.

95. AD MARCUM, MILITEM LUSCUM ET LIPPUM 
Ex oculis superest unus tibi, Marce, duobus,
Perpetuo faciem qui tibi rore rigat.
Cur tibi qui superest moestus lacrymatur ocellus?
In bello fratrem perdidit ille suum.

96. PAX IN EUROPA. AD THEOLOGOS
Reges belligerant, faciunt et foedera reges.
Est aliquid sera denique pace frui.
Presbyteri certant, atque immortalia nectunt
Iurgia, litigiis non posuere modum.
Unde venenatae levis inclementia linguae, 
Et quam sit calamus saevior ense patet. 

97. AD CAROLINAM
In speculo vultum quoties oculosque tueris,
Si forte claram te tua forma facit,
Splendida sed fragiles, pulchra at peritura, memento
Quam speculo similis sis, Carolina, tuo.

98. FLORALIA. AD AMICUM SUUM, D. IOANNEM TOVEY, THEOLOGUM 
Ut Cato in obscoenam scenam, sed ut exeat, intrat,
Ingreditur mundum sic abiturus homo.
Nec rediturus in hunc, bene seu male cesserit, orbem,
Fertur ut in scenam non rediisse Cato.

99. EPITAPHIUM HOMINIS
Quis iacit hic? Nemo: vacuum sine nomine corpus
Hic iacet. Ex solo corpore non fit homo.

100. HORIZON ANIMAE. AD AMICUM SUUM D. BENIAMIN HEYDEN, DECANUM WELLENSEM  
Summa elementa duo non cernimus, aera et ignem.
Terramque undamque oculo cernimus, ima duo.
Sic, quid sint homines, quid bruta animantia scimus,
Nescimus quid sint angelus atque Deus.

101. ECLIPSIS ANIMAE
Ut solem tellus lunamque stat inter opacam,
Stat peccatum inter me Deumque meum.

102. MERCATOR
Extat apud lepidum ''Mercaotor'' fabula Plautum.
''Pseudolus'' huic aptum proxima nomen habet.

103. IMAGINUM CULTORES
Magnates quicunque colunt, idolon adorant.
Cum sit imago Dei vir, mulierque viri.

104. ERASMI DESIDERIUM
Nunc Desiderium desiderat orbis Erasmum,
Cui soli licuit scribere quod libuit.

105. NEUTER 
Pompeianus ero, si vicerit omnia Magnus;
Omnia si Caesar, Caesarianus ero.

106. SCANDALUM MAGNATUM. AD SERVOS SERVORUM 
Haec dicit dominus: “Servum volo quemque fidelem
Esse meum semper. Quomodo? Dando nihil.
Sta, vigila, ito, venito, fideliter omnia postquam
Praestiteris domino, servus inutilis es.”

107. MARS ET VENUS
Se Venus, et Mavors communicat omnibus aeque.
Hostis communis Mars, et amica Venus.

108. FEBRUARIUS
Es similis matri tu, de tot fratribus, unus.
Sunt tibi viginti scilicet octo dies.

109. AD EDWARDUM IONES, AMICUM SUUM
Te tua (virtutis pictura) modestia laudat.
Laudarem ingenium, si paterere, tuum.
Ipsa, Edoarde, tui laudanda modestia vultus
Te facit ut laudem, quam mereare, minus.

110. QUADRATURA CIRCULI. AD IOSEPHUM SCALIGERUM  
Quadratura quid est circi? Divisio mundi
Quattuor in partes, qui prius unus erat.

111. AN UNITAS ARITHMETICA RESPONDEAT PUNCTO GEOMETRICO? AD D. IOSIAM BODLEY, EQUITEM 
Plus Deus immensus puncto est, non plus tamen uno:
A puncto quantum differat, ecce, monas.

112. FROM THE WOMBE TO THE TOMBE
Nascitur in certam miserandus homuncio mortem,
Ut macer in campo bos, ut edatur, edit.

113. AD IACOBUM REGEM
O quanta exempli generoso in principe vis est!
Tu vitando vetas, tu faciendo iubes.
Princeps ''principium motus'', rex regula vitae:
Circumfert coelum sidera, rex populum.

114. CAPUT ET CORPUS. AD EUNDEM
In capite est ratio, et rationis quinque ministri,
Divinum in reliquo corpore pene nihil.

115. RUMOR DE MORTE HENRICI 4, REGIS FRANCORUM. AD REGEM FRANCORUM, 1606 
Quod reges audire timent, ac dicere servi,
Ipsa tibi dicit fama, memento mori.

116. LUX ET AER
Sit corpus quamvis, oculo non cernitur aer.
Lux corpus non est, cernitur illa tamen.

117. UNUS DEUS, MULTI AMICI
Quamquam nemo potest dominis servire duobus, 
Patronos uni quid vetat esse duos?
Quaerere non prohibet multos Deus unus amicos,
Ut multas artes non vetat una fides.

118. DONNA, DANNO 
Amisit costam causa mulieris Adamus.
Uxoris causa perdidit ipsam animam.

119. WOMENS TIRE 
Hoc magis est, instar tecti, quam tegminis: hoc non
Ornare est, hoc est aedificare caput.

120. OMNIA NIHIL 
Omnia de nihilo qui fecit, is omnia solus.
Quod Deus ex nihilo fecit, id omne nihil.

121. ECCLESIA ORIENTALIS ET OCCIDENTALIS. AD D. GEORGIUM RIVES, THEOLOGIAE DOCTOREM DOCTISSIMUM, PRUDENTISSIMUM VIRUM 
Floret dextra fides in mundi parte sinistra:
In mundi dextra parte sinistra fides.

122. IRA, PATIENTIA. AD AMICUM SUUM I. THORIUM 
Excitat ira hebetem, motam patientia mentem
Sedat, ut unda ignem temperat, ignis aquam.

123. RUINA COELI ET TERRAE
Hac nihil inferius cum sit, nihil altius illo.
Tellus quo, coelum non habet unde cadat.

124. AD HENRICUM HOWARD, COMITEM NORTHAMTONIAE 
Unius agnatus comitis, patruusque duorum,
O Henrice, tuae maxime gentis honos,
Multorum sine labe ducum de stemmate longo,
Unius frater nempe, neposque trium,
Filius et comitis, fera quem nisi fata tulissent, 
Quartus in hac serie dux numerandus erat,
Tu comes es, tibi nemo datos miretur honores,
Cui fortuna comes, dux fuit ingenium.

125. AD PONTIAM 
Te fugio, vitoque tuos, mea vulnera, vultus,
Pontia, non quia te non amo, sed quod amo.

126. AD POLYCARPUM, EQUITEM ERRANTEM
Unus erat vetitus Paradisi fructus Adamo,
Lex illum reliquos tangere nulla vetat.
Cui tot praeterea rerit data copia, ab uno
Miror eum cupidas non tenuisse manus.
Tu contra, excepta, prohiberis ab omnibus, una 
Arbore: te reliquas tangere iura vetant.
Mirandum minus ergo tuus, quam lapsus Adami,
Cui data libertas, quam tibi, maior erat.

127. AD LECTOREM
Omnia salsa sitim pariunt potoribus. O si
Lectori pariant carmina nostra sitim!

128. AD AMICUM CONIUGATUM
Imperet ipsa nihil, quidvis tamen impetret uxor.
Utere nec serva coniuge, nec domina.

129. IN PONTICUM
Pontice, comoedus vivis, moriere tragoedus.
Dissimilis vitae mors erit illa tuae.

130. IN QUENDAM SACERDOTEM MARITUM  
Levita patre natus eras, Levitaque factus,
Deque tribu coniunx est tibi sumpta Levi.

131. IN ANABAPTISTAS ET HUIUSMODI FARINAE FRATRES
Omnia diruitis, nihil aedificatis in orbe.
Zelus hic, an scelus fervor hic, an furor est?
Spiritus at vestris etiam praetenditur ausis,
Qualis at hic vester spiritus, Abadon.* 

(*Apoc. 9 v. 11. A bad one.)

132. IN COTTAM
Condidit ex nihilo Deus unicus omnia. Contra
Tu facis ex toto, Cotta chymista, nihil.

133. THOMAS EGERTON, CANCELLARIUS ANGLIAE, ET FRANCISCUS LEIGH, EIUSDEM GENER 
Si quis virtuti vere favet, et fovet artes,
Certatim hoc faciunt hic gener, ille socer.
Egertonus amat Musas, amat et Leus illas.
Noluit a socero degener esse gener.

134. CONSUBSTANTIO. AD EUNDEM D. FRANCISCUM LEIGH ET D. MARIAM UXOREM EIUS, AMANTISSIMOS CONIUGES
Non eadem est vobis anima, at mens duobus una.
Unum non estis corpus, at una caro.
Nomine diversi vir et uxor, re tamen unum.
Diversi sexus estis, at unus homo.

135. FUNEBRES CONCIONES 
Laedimus insontes vivos, laudamus eosdem
Defunctos. O mors candida, vita nigra!

136. PAULES CROSSE AND THE CROSSE IN CHEAPE* 
Aurea cur Petro posita es crus, plumbea Paulo?
Paulinam decorant aurea verba crucem.

(*E regione templi D. Petri.)

137. AMORIS CHRONICON
Temporis ut minimi momentum crescit in horam,
Et brevis in longam ducitur hora diem,
Multiplicata dies in mensem, mensis in annum:
Sic crescente meus tempore crescit amor.

138. GEMINI
Dissimile in nobis nihil est, paria omnia. Solo
Differimus numero, nos duo namque sumus.

AMICI
Nos vix distamus numero, duo nos sumus unum.
Vos estis gemini corpore, nos animo.

139. DE ARTE AMANDI. AD AMICUM SUUM I. O. B.
Nasonis quamvis teneram perlegerit artem, 
Nescit inexpertus dicere quid sit amor.
Natura, non arte docetur: scilicet, in cor
Ex oculis, non ex auribus, intrat amor.

140. SENECA PHILOSOPHUS 
Pene tuae dici possunt epigrammata gnomae,
Praeterquam numeris quod tua dicta carent.

141. AD D. HENRICUM NEVILLE, DOMINI DE ABERGEVENNY FILIUM HEREDEM 
Fallor? An in mensa memini te dicere nuper,
Sit tua quod sapido lingua inimica sali?
Manducare salem tibi nil opus, Alcime. Quare?
Omne fere, loquitur quod tua lingua, sal est.

142. VITA PHILIPPI SIDNEI. AD EIUSDEM FRATREM D. ROBERTUM SIDNEY, VICECOMITEM DE LISLE 
Qui dignos ipsi vita scripsere libellos,
Illorum vitam scribere non opus est.
Sidneii in tumulo est corpus, non vita: Philippi
Producit vitam gloria longa brevem.

143. CORPUS DISCEDENTEM ANIMAM ALLOQUITUR
Corpus
Tellurem, te propter, ego matremque reliqui.

Anima
Stulta, Deum patrem, te quoque propter, ego
Ad patrem redeo ergo meum, qui me vocat ad se.
In coelum, matri teque relinquo tuae,
Donec (in instanti cum conveniemus in unum) 
Terra mihi reddat te, tibi meque Deus.

144. REGNUM DIVISUM. AD D. GEORGIUM RIVES, THEOLOGIAE DOCTOREM DOCTISSIMUM, ET PRUDENTISSIMUM VIRUM 
Orci et coelorum regna indivisa: malignus
Nemo habitat coelum, Tartara nemo bonus.
Proh pudor, in sola regnat divisio terra,
Terra, ubi multimodis sunt bona mixta malis.
Ergo dies veniet, cum terra iacebit inanis,
At coelum plenum, plenus et Orcus erit.

145. AQUAE CALIDAE 
Expressae tacitum lacrymae testantur amorem,
Gignit amor lacrymas (quis putet?) ignis aquam.

146. DE INGENIO ET MEMORIA. IN PONTICUM
Quaeritur, ingenium quare dicatur acumen.
Interius penetrat quicquid acumen habet.
Officium mnemes non est penetrare, tenere est.
Hinc fieri vulgo vasa rotunda vides.
Unde, ut ingenium tibi suspicor esse rotundum,
Pontice, vel μνήμη* quod sit acuta tibi.

(* Memoria.)

147. SOLATIUM PAUPERUM. AD AMICUM DIVITEM
Inconstans fortuna breves mutatur in horas.
Nascitur inde mihi spes, metus inde tibi.

148. DE TITIO ET GELLIA
Obiectu est Titio, sua quod gravidata fuisset
Uxor apud patrem Gallia Sempronium.
Cui Titius, “Peperit cum Gella nostra, quid ad me?
Filia Sempronii, non mea nupta fuit.”

149. COR
Cur non in dextra potius quam parte sinistra
Ponitur humanum cor? Quia laeva sapit.

150. CARO ET SPIRITUS. AD AMICUM SUUM D. ROBERTUM NEWMAN, DOCTOREM THEOLOGIAE  
Corpus primo, animam facta iam carne creavit
Caetera fecissit cum facienda Deus.
Fallor? An hinc parere animabus inertia nolunt
Corpore, sint animis quod seniora suis?

151. PROTO-MARTYRES INNOCENTES
Pro Christo pueri sunt passi extrema, priusquam
Christus pro pueris ultima passus erat.

152. AD AMICUM SUUM IOANNEM HOSKINS, IURISCONSULTUM 
Claudit amicitiam numerus plerunque dualis: 
Vix in pluralem multiplicatur amor.

153. AD AMICUM SENESCENTEM, 1607
Tu nuper iuvenis fueras, ego dum puer essem.
Quae me hunc iuvenem, te videt hora senem.
Expectat mors ergo brevi te, meque senectus.
Sors incerta licet sit mea, certa tua est.

154. IN A. G.
Nomen habes hominis faciemque, animalis acumen.
In specie stultus, doctus at in genere.

155. HARMONIAE. AD THEOLOGOS 
Harmonias varii scripsere Euangeliorum.
Harmoniarum quis? Non minor iste labor.

156. DISSONANTIA
Tanta per humanas repsit contemptio mentes
Ut, quid pax animae sit, prope nemo sciat.
Ille nimis bassum premit, hic nimis elevat altum,
Ut vix auditus sit tenor, aut medius

157. AD PONTILIANUM
Zelotypus coniunx es, Pontiliane? Sapisti.
Zelotypus non es, Pontiliane, Sapis.
Frustra observatur coniunx: ea sola maritum
Quae quamvis possit fallere, nolit, amat.

158. IN PORCIAM
Filia sis dubito tenebrarum, an filia lucis.
Nam genita es noctu, Porcia, nata diu.

159. EPITOME HISTORIARUM SUI TEMPORIS. AD Mß
Peiores patribus sumus, ut maioribus illi.
In vitium faciles nam, Mariane, sumus.
Natio si nobis fuerit quoque postera peior,
Peius erit nostra posteritate nihil.

160. LONDINUM. AD COGNATUM SUUM, D. IOANNEM WILLIAMS, AURIFICEM LONDINENSEM  
Imbibit ut fontes Tamesis fluviosque minores,
Oppida Londinum pauperiora vorat.
Perpetuo quamquam Tamesis perit aequora fluxu, 
Londini constans urbis amicus hic est.

161. DEBITOR ET CREDITOR. AD AMICUM SUUM D. GUILIELMUM CAWLEY, MERCATOREM LONDINENSEM 
Sint nostro licet in libro tua nomina, tu scis
Me nullum in libris nomen habere tuis.
Nil equidem tibi praeter amorem debeo, semper
Debitor, atque idem creditor huius ero.

162. MORIONES ET NANI
Nos, quanquam vitio sumus, haud virtute, notati,
Magnatum lusus deliciaeque sumus.

163. AD PONTILIANUM
Semper sollicitus fuit Irus. Cur? Quia pauper. 
Nec tu, Croese, minus. Cur? Quia dives eras.
Uxorem quod non habeat, cruciatur Alanus;
Uxorem quod habes, Pontiliane, doles.

164. UNIO. AD BRITANNOS CONIUGES
Servat ab interitu Deus unus, et unio mundum.
Coniugium in terris unio prima fuit.

165. BELLUM ELEMENTARE 
Condiderat quamvis hominum Deus omnia causa,
Bella tamen contra nos elementa gerunt.
Quam multas aer animas demisit in Orcum
Pestifer, ac letho res hominesque dedit!
Quam prope Troianum Londini sensimus ignem! 
Incipit et fructus terra negare parens.
Fit melior nemo, coelum noctesque diesque
Cum fleat, ac tellus crimina nostra luat:
Terra licet madidis mollescat ab imbribus, haud fit
Mollius, Anglorum, quam fuit ante, genus. 

166. EPITHALAMIUM. AD TULLIAM
Obiectum nostri, dum lux est, Tullia, visus,
Subiectum, cum nox venit, amoris eris.

167. IN SEXTUM ACADEMICUM
Ut tibi sternendi possis meminisse sepulcri,
Te lectum perhibent sternere, Sexte, tuum.
Ut possis etiam memorare novissima mortis, 
Cur non in somnum saepius ergo ruis?

168. AD AMATAM
Te mihi notam amo nunc, ignotam nuper amabam.
Fama prius cepit me tua, forma capit.
Iam scio quid sit amor. Amo quamvis non amer. Imo
Iam scio quid sit amo, nescio quid sit amor.

169. UN CADET, A YOUNGER BROTHER
Sum pauper? Non culpa mea est, sed culpa parentum,
Qui me fratre meo non genuere prius.

170. FIRMAMENTUM. AD AMICUM, D. MICHAELEM HEYDEN  

Terra stat in in tellure animantia stante moventur.
Astra sed in coelo fixa movente manent.

171. BEATA VIRGO
''Virgo beata'' licet communi voce voceris,
''In mulieribus es tu benedicta'' magis. 
Nil mihi prodesses, si tantum virgo fuisses.
Quantum at profueras, o, quia mater eras!

172. SPES ET FIDES
Nulla foret, nisa certa fides foret, unaque semper.
At si certa foret spes mea, nulla foret.

173. NOVATISMUS. NEW FACTIONS AND FASHIONS. AD AMICUM SUUM D. GUILIELMUM PRYTHERCHUM I. V., DOCTOREM ET THEOLOGUM
Multa renascentur, quae iam cecidere, cadentque
Dogmata, qua summo nunc in honore vigent.
Quae nova sunt, hodieque placent, non usque placebunt.
Cur ita? Quae nova sunt, non nova semper erunt.

174. SPECULUM MARCI
Semper adest quare tibi morio, Marce? Tuam isto
Stultiam in fatuo cernis, ut in speculo.

175. AD UXORIUM 
Saepe quiescit ager, non semper arandus. At uxor
Est ager, assidue vult tamen illa coli.

176. AD AMICUM SUUM I. O. B.
Praeteritis plusquam perfectis quattuor annis,
In te radices altius egit amor.
Frustra igitur transferre tuum conatis amorem:
Arbor adulta amor est, non nova planta, tuus.

177. IN PORPHYRIUM
Flesse bis, at nunquam legitur risisse redemptor.
Cur hominis proprium risibile ergo vocas?

178. AD PONTILIANUM
Ut caecus, puero duce vel muliere, per urbem
Ducitur, ignotas itque reditque vias,
Ducit amatorem sinuosa per avia caecum
Te Venus aut Veneris, Pontiliane, puer.

179. AMOR OMNI EXCEPTIONE MAIOR. AD AMICUM QUENDAM
Causa recens veterem licet interpellet amorem,
Simque licet, dicta non nisi lege, tuus,
In te nulla meo est exceptio maior amore,
Excepto, si me non, ut amaris, amas.

180. IN PONTICUM SEXAGENARIUM 
Qui, dum vixisti, nulli benefeceris unquam,
Incipies fieri, Pontice, quando pius?
“Omnia pauperibus,” dicis, “post fata relinquam.”
Qui post fato sapit, Pontice, sero sapit.

181. IN NIGELLAM CANDIDATAM 
Rara avis in terris, alboque simillima cygno es, 
Est tua vestis enim candida, nigra caro.

182. LE CARNIEVAL DE LA VIE
Mens immortalis mortem cur corporis horret?
An cum carne timet se moriente mori?
An sibi iam restare nihi post funera, praeter
Supplicium longum, iudiciumque breve?
Suspicio facit haec mentes in morte trementes, 
Nec moestum carni dicere posse vale.

183. QUINTINAE LAUS
Si te laudarem, Quintina, superbior esse.
Te laudare equidem nolo, superba sat es.

184. FILIUS TERRAE 
Coelum ad nos spectat, coelum spectemus oportet,
Nam Deus astra dedit coelo, oculosque tibi.
Vix tibi pars teretis terrae millena videtur,
Coelum dimidia cernere parte licet.
Cur igitur coelo terram, stultissime, praefers? 
Ut mos est, matrem plus patre forsan amas.

185. SPECIES INFIMA 
Sit licet humanum genus inter caetera summum,
Iure tamen species infima dictus homo.
In coelo minima est hominum pars, maxima in
Humanum infelix quis neget ergo genus.

186. DE INVIDIA. PARADOXON
Si plus virtutis foret, invidiae minus esset.
Quo virtutis enim plus, vitii minus est.

187. IACOBUS SEXTUS SCOTIAE, PRIMUS BRITANNIAE REX. BONUM OMEN. AD BRITANNIAM
Saepe quod optatum, speratum vix fuit olim,
Accidit hoc inter spemque metumque tibi.
Lucrosus cecidit tibi, senio et unio, iactus,*
Faustaque fortunae est alea iacta tuae.

(* Six Ace, the best chaunce of the Dice.)

188. COR UNUM, VIA UNA. AD IACOBUM PRIMUM, REGEM BRITANNIAE MAGNAE &amp;c.
Bis manibus duo sceptra geris, linguasque loquuntur 
Quatuor imperii sub ditione tui.
Lingua Britannorum quamvis non una, cor unum est,
Unio regnorum sit modo facta trium.
Primus in orbe hominum divisit pectora Daemon, 
Divisit linguas primus in orbe Deus. 

189. REGES ET PROPHETAE
Rex extra patriam, vel maximus, haud habet ullum
Imperium. ''In patria nemo propheta fidem.'' 

190. VIRTUS. AD HENCRICUM DANVERS, BARONEM A DANTESAY  
Virtutem genii duo semper in orbe sequuntur,
Hic bonus, ille malus, gloria et invidia.

191. INVIDIA
Livor edax hominum vivorum encomia carpit, 
Ut defunctorum corpora vermis edit.

192. IN BATTUM
Pauca tibi semper respondeo multa roganti,
Non quia multa rogas, sed quia stulta rogas.

193. SOMNUS, MORS
In somnia quanquam simulo pro tempore mortem,
Non est pars vitae dulcior ulla meae.
Permirum est in morte igitur quid tam sit amarum,
Tam dulcis cum sit mortis imago sopor. 

194. CURIA FACULTATUM
Iurisconsultum dignantur adire clientes;
Cur, nisi divitias quod bona summa putant?
Accersit medicum cum lecto affigitur aeger;
Corporis est hominum cura se, unda salus.
Theiologus, quem primum accersere debuit, aegro 
Vitimus, et quamquam nemo vocavit, adest.

195. PATIENTIA AMATORIA 
Vis voto potiaris amans? Patiaris, oportet,
Si vis in dulci vivere pace, pati.

196. IN QUENDAM GRAMMATICASTRUM
Grammaticus bonus, nil praeter grammata nosti.
Scis praeter literas nihil, literatus homo es.

197. AD QUENDAM GLORIOSAM
Uxori similis Menelai sis, vel Ulyssis,
Si cupis a sera posteritate coli.
Vivit enim vitium post funera, non modo virtus.
Vivit adhuc Helene, non modo Penelope.

198. IN AULUM
Veriloqui fatui dicenda tacenda loquuntur.
At quia prudentes plura tacenda vident,
Servorum ingeniis nihil audent credere, semper
Circum se fatuos quattuor aulus habet.

199. AURUM EX STERCORE. AD AMICUM SUUM, D. DU. TR. MEDICUM
Aurum Virgilius de stercore collegit Enni. 
Fecit Virgilius, quod facit et medicus.

200. SECRETUM AMORIS 
Raris amatur amans: ut amere inamabilis esto
Omnibus. A nulla vis ut ameris? Ama.

201. MON TOUT. AD MARCIAM, FRANCO-GALLUM
Omne tuum me saepe vocas, at, Marcia, falso:
Omne tuum non sum, sum tuus omnis ego.

202. DE QUINTO ET ORO
Papistam Quintus nuper se reddidit, et se
Denique Papistam iam profitetur Orus.
At quam diversis victi rationibus! Illi,
Haec aetate fides, huic novitate placet.

203. FILUM ARIADNES
Rexit ut errantis Thesei vestigia filum
Virginis, humanum sic genus una fides.

204. DE TESTAMENTIS ET VOTIS. AD D. HENRICUM MARTIN, DOCTOREM V. I. PRUDENTISSIMUM 
In testamentis, semper postrema voluntas
Obtinet; in votis, si bona, prima valent
Omnipotens, uno cum fecerit omnia voto,
Testamenta Deus condidit ipse duo.

205. AD AMICUM AVARUM 
Solus habet quod avarus habet, nil donat amico,
Nil sibi dat, solus non habet hoc, quod habet.

206. AD PONTICUM IURISCONSULTUM
Uxori partem vivis, partemque clienti
Aetatis: vives, Pontice, quando tibi?

207. DE PRAEDICATORIBUS ET HISTRIONIBUS 
Praeco Heracliti partes agit, omnia flentis,
Ridentis partes histrio Democriti.
Huic videor stultissimus, esse, miserrimus illi.
Hic numerat culpas, ponderat ille meas.

208. CHRISTMASSE AND MIDSOMMER
Venit Ioannes aestivo tempore, Christus
Brumalibus. Hic ignem praedicat, alter aquam.
Quam bene conveniunt contraria* flumina flammis!
Ignis peccatum purgat, et unda lavat.

(* Duo Baptismi Ioannis et Christi.)

209. NEMO LAEDITUR NISI A SEIPSO
Criminis est nemo, nemo discriminis expers.
Nos in discrimen crimina nempe vocant.

210. IN ASINUM BALANTEM 
Non ego te quemvis asinim voco, Mome, sed illum, 
Cuius erat sessor Pseudo-propheta Balam. 
Non illum, Solymam dominum qui vexit in urbem,
Mutus hic et mitis nam fuit, ille loquax.

211. DE SUIS HAEREDIBUS. AD IURISCONSULTOS
Nemo sua certus de coniuge praeter Adamum,
Deque suo nemo coniuge praeter Evam.
Coniugibus, misero praesertim (in amore) marito
Solati superest quid, nisi sola fides?

212. A HOLLOW TOOTH
Iniectum flammis me non absumeret ignis.
Saepe cadentis aquae parvula gutta cavat.

213. VIRTUTIS LAUS. AD D. THOMAM PUCKERING, SUMMAE SPEI ADULESCENTEM 
Solis ut, in solo motu, constantia constat.
Constans virtutis vis in agendo sita.

214. AESOPI LINGUA
Humano membrum non est in corpore lingua
Nobiliusve bona, mobiliusve mala.

215. AD PUEROS COLLEGII WINTONIENSIS WICHAMI  
Non sum quod fueram. Festivus eram puer olim.
Festorum valde nam studiosus eram.

216. SAPIENTIA DUCE, COMITE FORTUNA. IN ANCUM
Quod male consultum cecidit feliciter, Ancus,
Arguitur sapiens, quo modo stultus erat.
Quod prudenter erat provisum, si male vortat,
Ipse Cato (populo iudice) stultus erat. 

217. DOLOR
Sola dolenda reor praesentia damna. Dolemus
Praeterita heu nimium sero, futura cito.

218. VICISSITUDO
Gaudia post luctus veniunt, post gaudia luctus.
Semper in ambiguo (speve metuve) sumus.

219. AD GERMANICUM
Auxit amicorum numerum tibi Porcia coniunx,
Fertilitas haec est coniugis una tuae.
Haec est coniugii, Germanice, maxima virtus:
Gignit amicitias uxor amica novas.

220. NEQUITIA ARMATA. IN LINUM 
Ut bona vina, bonum faciunt (ut fertur) acetum,
Ingeniosior es quo, Line, peior eo es.

221. OPINIASTER
Heu quantum in terris dominatur opinio: verum
Me nescire putas, et dubitare vetas.
Qui dubitat non errat, adhuc in untrumque paratus.
Error opinando, non dubitando venit.

222. ALMA MATER ACADEMIA OXONIA
Tu nostri mater, mater natura, cerebri.
Dura sed illa fuit, tu pia mater eras. 

223. POETA
Mecaenas non verba dabat, sed praemia doctis.

MAGNAS
Quid dare mi, praeter verba, poeta potest?

224. HOMO HOMINI DEUS
Est homo, qui locuples inopi nil donat amico.
Qui rapit, hic lupus est. Qui dabit, ille deus.

225. HOMERUS 
Si vera est de te quae fertur fabula, nunquam
Vidisti lucem. Sed tua scripta vident.

226. TRES SECRETARII. THREE GHOSTLY FATHERS
Integra causidico narranda est causa perito,
Et medico morbus, crimina theiologo.
Cui vis fortunas, anima, corpusque tueri,
His tribus in vita dissimulatio nihil.

227. AD D. C. G.
Te podagra et podagrae pestis contraria vexant:
Currere te coniunx, stare podagra facit.

228. UBIQUITARII
Tota patet tellus inopi, quacunque vagatur
Pauper in exilio est nullibi, ubique domi.

229. AMANTES
Est amor in nobis, in lignis ut latet ignis.
Ignis uti lignum, nos levis urit amor.
Ligna sed in cineres vanescunt, ignis in auras.
Nos cinis, et noster, quid nisi fumus, amor?

230. SERMO 
Sermo voluptati similis, similisque dolori est:
Longus enim levis est sermo, gravisque brevis.

231. IN MULIEROSUM SENEM
Aetas commendat Bacchum, Veneremque iuventus.
Haec igitur iuveni convenit, ille seni.

232. IN HARPALUM, AVARUM IUVENEM
Mundus amica tua est, misere quem diligis unum,
Harpale. Sis iuvenis tu licet, ille senex.

233. AD LECTOREM
Qui scribit ''laudatur ab his, culpatur ab illis,''
Lectoris vultu statque caditque sui.
Semper agit causam, nec tempore transiget ullo.
Semper enim sub te iudice, lector, erit.

234. DE SPECULO AMATORI A SPONSA DONATO
In quo me videam, speculum mihi, Paula, dedisti.
In quo te possim cernere, malo dares.

235. IN QUINTIAM HYPOCRITAM 
Docta, decens, iuvenis, formosa, pudica, benigna,
Quintia. Si non sis ambitiosa, bona es.

236. PROBLEMA
Moribus adversum sibi prodigus odit avarum.
Cur igitur largos parcus avarus amat?

237. SOMNUS, VENUS
Vos consanguineas lethi dicamne sorores,
Somne quies hominum, deliciaeque Venus?
Indulgere iuvat Veneri somnoque iacentes,
Sternitur et dulci lectus utrique malo.
Odit somnus iners, odit Venus improba, lucem. 
Est animi somnus mors, animaeque Venus.

238. PASSE-TIME
Longa dies ignavo homini, nox longa videtur,
Et longi menses, longior annus abit.
Tempus inutiliter terimus, dum longa videntur
Tempora. Cur vitam dicimus ergo brevem?

239. FISCUS
Ut visco capiuntur aves (fiscus quasi viscus
Dicitur), a fisco sic capiuntur opes.

240. IN PONTICUM, PHILAUTUM 
Non cernit se mens, oculus se non videt. Ergo,
Pontice, te quod amas, qua ratione facis?

241. SCRUTINIUM
O utinam, quod discipulos tu, Christe, rogasti,
Presbyter, et princeps plebsque rogaret idem,
“Quid de me dicunt homines?”* Si saepe rogaret
Quisque, malum sciret se, meliorque foret.

(* Marc. cap. 9. v. 18.)

242. LUMEN GRATIAE. AD AMICUM SUUM, D. IOANNEM TOVEY 
Luna suam complet solari lumine sphaeram.
Mens ut ab alieno numine lumen habet.

243. FAMA, ERROR
Rumor rumores, errores partuit error,
Ut nivis exiguos crescit eundo globus.

244. TRADITIO HISTORICA DE REGE BRUTO. AD GUILIELMUM CAMDENUM, ILLUSTRATOREM BRITANNIAE 
Comburi possunt libri, monumenta perire,
Nostra mori pussunt, et tua scripta mori.
Insita sed genti, dum gens erit ipsa superstes,
Traditio vivae vim quasi vocis habet.

245. AD ROGERUM OWEN, EQUITEM LITERATISSIMUM  
Antiquas Britonum leges, nova iuraque calles,
Quicquid et in tota discitur historia.
Sermonem instituas de re quacunque, videtur
Viva, Rogere, tuum bibliotheca caput.

246. IN AVARUM
Quo miser annorum victi tibi mille parasti,
Annorum centum nec tibi vita datur?
Immensosque tibi nummorum cogis acervos,
Quaeris et in vita gaudia longa brevi?
“Olim dives ero, parce si vixero,” dicis.
Et cur non “Olim mortuus,” inquis, “ero”?

247. PES IN SEPULCRO
Pendentes agimus vitas in littore mortis,
Tam prope mors vitae est, quam prope margo mari.
Una fere res est homini mors vitaque, sicut
Efficiunt unum terraque et unda globum.

248. MERCURIUS BRITANNICUS 
Optima descripsit Morus, tu pessima mundi:
Tu nobis narras vera, sed ille bona.

249. DE SEIPSO
''Sunt quidam, qui me dicunt non esse poetam.'' 
Et verum dicunt. Cur? Quia vera loquor.

250. AD GUILIELMUM BUTLER, CANTABRIGENSEM MEDICUM  
Posthabita quaerant alii sua lucra salute.
Spernis dulce lucrum tu, tua cura salus.
Te medico, amissam desperat nemo salutem,
Inventum tanquam fit medicina tuum.
De te vera loquor, Non, ut solet aeger, adulor, 
Non tibi ab insano laus, Guilielme, venit.

251. ILL HUSBANDRIE. AD PAULUM IURISCONSULTUM
Cur viduam ius, Paule, vocat commune relictam?
Vox hodie nuptis convenit illa magis.
Nil opus uxori mortem expectare mariti,
Cumbat ut in tristi semi-lupina toro.

252. ULTIMUM DIVORTIUM
Si forte in coelum vir sumitur, uxor in Orcum,
Aut contra, non sunt amplius una caro.

253. THE WORLDS DUNGEON
Carceris est instar tellus, quasi moenia coelum,
Custos peccatum. Vincula quae? Mulier.

254. LEGUM NULLITAS
Condidimus leges quam multas! Quam prope nullas!
Nam si servatur nulla, quid ulla valet?
Ut leges serventur adhuc lex unica fiat:
Haec cito facta foret lex, cito fracta foret.

255. DE STATU HOMINUM 
Deprimitur nisi pes alter, non tolliter alter.
Sic casu alterius tollitur alter homo.

256. AD QUENDAM
Doctor es incipiens: ninc incipe doctior esse.

257. PRAETER MULIERES ET PUEROS. AD D. IOANNEM HARRINGTONUM, EQUITEM LITERATISSIMUM 
Perlege divinae sinuosa volumina legis,
In nullo numero sunt puer et mulier.* 
Civili puer et mulier prohibentur ab omni
Munere, non mulier, non gerit arma puer.
Utuntur longa tunica pulierque puerque, 
Imberbes pariter sunt puer et mulier.
Fertur et in teneros puer et cito foemina fletus,
Blanditiis mulier, decipiturque puer.
Cogitis in quantos hominum genus omne furores,
Tu Venus o mulier, tuque Cupido puer 

(* Mat. c. 14 v. 21.)

258. CEREUS NASUS
Promittit nobis aliquid sacra pagina? Nostrum
Protinus hoc certa credimus esse fide.
Exigit a nobis aliquid sacra littera? Durus
Sub nostram sermo non cadit iste fidem.

259. SCALA COELI*
  S
  A
S T
E I S
D R E
I A P
F C S
In coelum gradibus virtutum maxima septem,
Quattuor ascendit spes bona, quinque fides,
Spes lunam, solem fides contingit. Amoris
Scala vel ad summum pertinet usque polum.

(* Vide ep. 1 Ad. Cor. ca. 13 v. 8. 13)

260. IN BATTUM 
Utatur mens lingua interprete. Cor prius ergo
Desinat, incipiat quam tua lingua loqui.
Nempe interpretis est locus in sermone secundus,
Raraque legato verba loquente facit.

261. LAUS ASINI. NOLITE FIERI SICUT EQUUS ET MULUS, QUIBUS NON EST INTELLECTUS 
Cur asinum non iunxit equo muloque propheta?
Vecturus natum Davidis ille fuit.

262. AULICORUM PAR IMPAR
Non bene conveniunt, at in una sede morantur
Momus vituperans omnia, Gnatho nihil. 

263. QUATUOR HOMINIS CAUSAE. AD NOBILISSIMUM ET MAXIMAE SPEI ADULESCENTEM, D. RICARDUM SACKEVILLE, COMITIS DORCESTRIAE EX FILIO NEPOTEM 
Forma quid est hominis, nis mens malo, vana voluntas.
Principium quodnam materiale? Nihil.
Materiam cum forma igitur ne suspice. Solus
Finis, et efficiens, respiciendus erit.

264. ULTIMA LINEA
Ultimus est vitae mors actus amara iocosae.
Cuius vita fuit seria, mors iocus est.

265. IN OBITUM RICHARDI VAGHAN, EPISCOPI LONDINENSIS, 1607  
Qui te viventem laudavi nuper abunde,
Te ratus eximiis laudibus esse parem,
Heu cur defunctum te praedico parcius auxit
Laetitia ingenium, diminuitque dolor.
Dum plures pro te lacrymas quam carmina fundo, 
Confundant lacrymis se mea verba: vale.

266. DE VITA ET MORTE
Una via est vitae, moriendi mille figurae.
Est bene: nam mors est res bona, vita mala.

267. IN PAULUM, DECREPITUM AEDIFICATOREM
In quibus haud vivas, moriaris at in quibus, aedes,
Paule, struis, tumulum nescius anne domum.

268. IN SEXTUM, PRAEDONEM PRODIGUM
Munificum largitorum te, Sexte, fatemur,
Qui, tua ne tantum des, aliena rapis.

269. IN ZOILUM 
Defuncto parces, viventem, Zoile, carpis.
Non ego propterea mortuus esse velim.

270. A PAIRE ROYALL OF FRIENDS. AD ANGLO-SCOTO- / SCOTO-CAMBRO- / CAMBRO-ANGLO- / BRITANNOS  
Hoc in amicitia mihi par regale videtur,
Tres inter, quoties extitit unus amor.
Scilicet, ut gemino fit par in amore duorum
Unusquisque trium bis numerandus erit.

271. REGNUM DIVISUM
In mundo nihil usque potest consistere: mundus
Non semper stabit. Cur? Quia dividitur.

272. ANNULUS CONCORDIAE. AD BRITANNOS, 1607 
Scotia fert gemmam, gens Anglica confert aurum.
Annulus hinc fiat, rexque sit ipse faber.
Excitet Europae nova nos concordia, ne dum
Cuditur a fabris annulus, annus eat.

273. BRITANNIA
Sicut eras in principio, sic nunc es, et esto
Usque in saeclorum saecula semper. Amen.

274. STEGANOGRAPHIA. AD LECTOREM CURIOSUM 
Cur sint obscuro sensu mea carmina, quaeris,
Utiliter nequeant quae sine clave legi?
Est epigrammatici non esse polygraphon: ergo
Conveniens illi est esse steganographon.

275. UNUS DEUS 
Unus cunctorum pater indubitatus Adamus.
Nec possunt plures patribus esse dii.

276. AD DOMINAM ARBELLAM STUART 
Si foret in nudis virtus aut gloria verbis,
In laudes facerem carmina mille tuas.
Nobilitare potest nostram tua gloria Musam,
At tibi Musa potest addere nostra nihil.

&lt;/poem&gt;

==LIBER QUINTUS==
&lt;poem&gt;

IOANNIS AUDOENI EPIGRAMMATUM LIBER QUINTUS 
AUCTOR AD LECTOREM 
In laudem auctoris, solleni at more recenti,
Miraris, quare carmina nulla legas?
Nostra patrocinium non poscunt carmina. Quare?
Si bona sunt, bona sunt; si mala sunt, mala sunt.

IDEM, AD EUNDEM
Non sunt quod lites epigrammata nostra, nec angor
Quod sub causidico vociferante cliens.
Nemo potest versus (nec tanta potentia regum)
Vel servare malos, vel iugulare bonos.


1. AD HENRICUM PRINCIPEM
In libris pro more novis et amore dicandis,
A summo sumo principe principium.

2. AD MAECENATEM
Non ego patronum desidero versibus ullum:
Maecenate liber non eget, author eget.

3. AD MARCELLUM IURISCONSULTUM
Paulini nuper patiens, Marcelle, fuisti.
Esse pares vultis? Sit tuus ille cliens.

4. AD HENRICUM, WALLIAE PRINCIPEM OPTIMUM MAXIMUM
Pectus et affectus, cerebrum, ratio, caput et cor
In te funguntur munere quodque suo.
Pectus enim cerebro, sensum ratione gubernas,
Cor capitis iussu, non nisi iusta cupit.
Cambria tres invicta tulit cognomine* Magnos 
Tu magnus, princeps optime, quartus eris.

(* Tres principes Walliae cognomine Magni.)

5. MERCURIUS GALLO-BELGICUS  
''Mercurius non fit de quolibet arbore.'' Fingit 
Mercurium ex ligno quolibet iste faber.

6. ORPHEUS
Orpheus uxorem raptam repetivit ab Orco.
Duxit ad inferno foemina nulla virum.

7. VESTES ACADEMICAE. AD OXONIENSES ET CANTABRIGIENSES
Cur, quicunque studet generosis artibus, ater
Cernitur, et nostro clerus in orbe niger?
Defunctum nostrae lugent ob Apollina Musae,
An Maeenatis funera flenda dolent?
Haeredes habet iste tamen, Concedo, bonorum 
Scilicet haeredes, non bonitatis, habet.

8. AN PETRUS FUERIT ROMAE
An Petrus fuerit Romae, sub iudice lis est.
Simonem Romae nemo fuisse negat.

9. ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΕΧΕΙΝ
“Esse et habere bonum est,” dixit quis nescio Graius.
Addidit Almannus nescio quis, “bibere.” 

10. AD LIGURINUM 
Uxorem, Ligurine, tuam colit Arrius. Alter
Sementem fecit, sed tua messis erit.

11. NON OCCIDES, NON FURABERIS
''Furtum non facies'' iuristae scribitur haec lex.
Haec ''non occides'' pertinet ad medicum.

12. IN ALANUM, DECOCTOREM CHYMISTUM
Chymicus ex auro non-aurum fecit Alanus.
Aurum ex non-auro non potuit facere.

13. AD HENRICUM PRINCIPEM
Primum est, esse suum, tamen hoc cui fata negarunt.
Alterius non sit, qui tuus esse potest.

14. AD RICARDUM COMITEM DORCESTRIAE, EX GALLIS REDUCEM 
Mutavit, quod raro solet, mutatio coeli
In melius mores ingeniumque tuum.
Doctior et melior, tibi gratulor ambo, redisti,
Magne comes. Redeas tu, licet, unde redis.

15. NOVEM MUSAE / MUTAE 
Maestae cum sileant Musae, quid referat, utrum
Musas an mutas dixeris esse novem?
Ut γλῶσσα a γλῶττα differt idiomate tantum, 
Discrepat a muta nunc mea Musa parum.

16. HONORIS ETYMO- / GENEA- / LOGIA
Divitias et opes ''hon'' lingua Hebrea vocavit,
Gallica gens aurum ''or'', inde venit ''hon-or''.

17. AD CORNUTUM 
''Littera Pythagora discrimine secta bicorni.''
Dicitur, est tua frons littera Pythagora.

18. AD DINDYMUM
Mandere te modios mecum salis, inquis, oportet,
Coeptus ut ad summum progrediatur amor.
Manducare salem memini te, Dindyme, nunquam.
Dic igitur, quando noster amicus eris?

19. MULIER CANONICA
Est mulier, tanquam generalis regula. Quare?
''In multis fallit regula'', sic mulier. 

20. VOTUM SALOMONIS  
Cur regis sapientum erat sapientia votum?
Optasset Salomon, si sapuisset, opes:
Non optavit opes Salomon, sapientius optat.
Nam sapere optavit. Cur? Quia non sapuit.

21. QUID NOVI?
Nil ait esse novum Salomon sub sole. Columbus 
In veteri mundum repperit orbe novum.

22. BRITANNICARUM MULIERUM TRINITAS, UNDE NATA EST BRITTANIARUM UNITAS
Conservere rosas Henrici* mater et uxor, 
Uniit Henrici filia** regna duo.
Filius o felix, felix, Henrice, maritus
Septime. Te*** felix in trinepote pater.

(* Septimi. ** Margareta, Margarita Iacobi 4. R. Scotorum uxor, unionis mater. *** Iacobo 1 Britannia monarcha.)

23. DORON BASILICON 
Est optata tibi Salomon sapientia. Doron
Optasti, regum maxime, basilicon

24. BEATI MUNI- / PACI- / FICI
Iacobus laceras Britonum res munit et unit.
Munificus rex est noster et unificus.

25. IN GAURUM, ECCLESIAE CANONICUM 
Apocryphas inter legitur ''Sapientia'' chartas.
Tu, licet insipiens, Gaure, canonicus es.

26. LIMAX. EMBLEMATICUM
Limaces, male convenientes sunt vir et uxor.
Non habitant unam foemina masque domum.

27. CHRISTOPHERUS COLUMBUS
Cedere diluvium, camposque patere liquentes 
Nuncia de coelo prima columba venit.
Aequora sic ultra nostris incognita, primus
Nunciat immensos esse Columbus agros.
Aurum arrham secum tulit alter, at alter olivam. 
Alter divitias, altera delicias.

28. IN REGICIDAS
“Si manus offendat te dextra, abscindito dextram.*
Offendat si pes, abiice,”** Christus ait.
Corpus in errorum dexter si ducat ocellus
Ipse oculus peccans effodiendus erit.***
Quaelibet abscindi pars corporis aegra iubetur.
Excipiunt medici theiologique caput.

(* Mat. c. 9 v. 43. ** v. 45. *** v. 47.)

29. AD GEORGIUM ARCHIEPISCOPUM CANTUARIENSEM GRATULATO, 1611 
Oxonium cito te rectorem, Venta decanum,
Excipiunt pontificemque urbes obtinuere duae.*
Venisti Londinensem cito praesul in urbem,
Factus es Anglorum metropolita cito.
Lectus es in triplicem cito, rege vocante, senatum. 
Quid superest optem quod tibi sero? Mori.

(* Lichfeldia et Coventria.)

30. AD IUDICEM DECIANUM 
Non volo te surdum, non mutum, te volo caecum.
Non claudum, mancum te, Deciane, volo.

31. CAESARIS CAESARI, DEI DEO 
Omnis principium finemque habet aequa potestas,
Fine caret solus principioque Deus.
''Indefinita'' est, non ''infinita'' potestas
Caesaris, in terris omnia nemo potest.

32. TRIA SABBATA
Saturnus, sol atque Venus tria sabbata signant,
Turcarum, nostrum, Iudaicumque vetus.
Pallida Iudaeo est facies, et frontis imago
Plumbea. Saturno dixeris esse satum.
Uxorem ut multarum, quo sabbata servet,
Elegit Veneris non male Turca diem.
Quo sol iustitiae mea lux mea vita revixit,
Solis apud nos est sola in honore dies.

33. AD DAVIDEM MURRAY EQUITEM, HENRICO PRINCIPI AB INTERIORI THALAMO 
Cui favet, hunc princeps incautus honoribus auget;
Hunc sapiens, dignus qui sit honore, favet.
Principis haec nostri est virtus insignus, amore
Dignatur dignos, te similesque tui.

34. POSSUM, VOLO, NOLO. ANOMALA
Quod volo non possum, quod possum nolo vicissim.
Tota hominis vita est nil nisi nolo, volo.

35. PATIENTIA 
''Vincit qui patitur''. Petitur, potiturque petita.
Vincitur at semper foemina quae patitur.

36. DE GENUFLEXIONE. PROBLEMA
Cum defertur honos, demisso poplite, quare
Unum vir, mulier torquet utrumque genu?
Vir semel at mulier bis serva creata videtur.
Paret enim patri virgo, marita viro.

37. AD GUILIELMUM COMITEM PENBROCHIAE, REGI A CONSILIIS 
Nondum aetate senex, iuvenis nec moribus, ecce
Te iubet esse suum rex patriaeque patrem.
Quod te rex tanto fuerit dignatus honore,
Gratuler? An quod sis dignus? Utrumque licet.

38. AD IOANNEM, ELECTUM EPISCOPUM LONDINENSEM, 1611 
Destinat aeternae te rex doctissimus urbi.
Te tibi pastorem urbs ambitiosa petit.
Sede vacante (alii veniunt, de more, petitum
Artis et ingenii) praemia sacra sui.
Te rex ipse vocat, vocat archiepiscopa: ipsa 
Te vocat urbs, huc tu ''sede vocante'' venis.

39. DE ORTU ET OCCASU
Sole oriente, tui reditus a morte memento.
Sis memor occasus, sole cadente, tui.

40. AD PETRUM IUNIUM SCOTO-BRITANNUM, OLIM IACOBI REGIS PRAECEPTOREM  
''Nascitur indigne per quem non nascitur alter.''
Tu nasci, nosci tu, Petre, dignus eras.
Nempe tuo geniti tibi sunt te sanguine septem
Corporis effigies, ingeniique tui.
''Doctorum'' tu tot pater est doctissime, Iuni,
''Prudentum'' quot erat Graecia docta parens.

41. IN GAURUM
Stultus es et sapiens, quis credat, Gaure? ''Secundum''
''Quid'' sapiens. Stultus quomodo? Simpliciter.

42. ST
St, quamquam taciturna silentia praecipis, edis
Tu sine vocali syllaba sola sonum.

43. DICTUM HENRICI COMITIS NORTHAMPTONIAE, UNI ET UNIVOCE 
Univoce Britones servire docemur, et uni
Iacobo, qui nos uniet univoce.

44. IN QUINTUM SOMNIATOREM
Audivi te saepe querentem et mane dolentem,
Quinte, quod in somno nil ita cernis ut est.
Quid mirum, qui sola diu mendacia dicis,
Si nunqam noctu somnia vera vides?

45. AD ROBERTUM CARUM, REGI A CONSILIIS &amp;c.  
Plebs huic raro favet quem carum rex habet, illi
Raro favet reges, quem leve vulgus amat.
Ardua res, carum esse simul regique regique.
Te vehit aura duplex, rex populique favor.

46. IN QUENDAM HYPOCRITAM
“Nescit” ais “mea laeva manus quid dextera donat.”
Credo, quod omnino dat tua dextra nihil.

47. IUSTI LIPSII OBITUS, 1606 
Saecula post sex atque decem sexque insuper annos
Clausisti ''criticum'', Iuste dolende, ''diem''.
Viderunt hoc lucem anno mea carmina, quo tu
Mortuus es, Lipsi, nox tua nostra dies.

48. THOMAE OVERBURY, EQUITIS, POEMA INGENIOSUM DE UXORE PERFECTA 
Uxorem culto describis carmine talem,
Qualem orat-orem Tullius, ore potens.
Qualem describis, quamvis tibi nuberet uxor,
Aequalis tali non foret illa viro.

49. LOCATIO BENEFICII
Quod bene fit puero perit, obliviscitur ille.
Decrepito quod fit non perit: ipse perit.

50. IUS AMBIGUUM 
Legista et medicus sunt iuris uterque periti.
Hic aegros, alter iure tuetur agros.
''Ius dare cuique suum'', didicit legista clienti,
Aegroto medicus ''ius dare cuique suum''. 
Ilus legistarum quid differat a medicorum 
Iure rogas? Siccum est illud, at hoc liquidum.

51. AD HENRICUM PRINCIPEM, 19 FEBRUARII NATUM ANNO 1595. OMEN AUREUM* 1612, 19 IUNII
Iam decimo nonoque aetas tua currit anno,
Qui numerus foelix aureus omen** habet.
Hic tibi nam, si me non fallunt omina, secum
Aureus*** ingentes afferet annus opes.

(* Figurae numeri 1594 per additionem arithmeticam reducuntur ad numerum aureum, id est 19 V. G. 1. 5. 9, et 4 si adduntur efficiunt 19. ** 19. *** Aureus versus.)

52. AD REGEM
In decimo-nono iubileo aetatis obivit,
Qui post diluvium vixit et ante Noa.
Si mea vota valent, iubileos quot Noa vidit,
Saecula tot vives, tu Noa noster eris.

* Rex ante et post unionem Britanniae.

53. IN QUENDAM PARCUM
Te laudo laudatorem, non laudo datorem.
Scit laudare magis nemo, minusve dare.

54. DE THOMA MORO, ANGLIAE OLIM CANCELLARIO. AD THOMAM, BARONEM DE ELLESMERE, ANGLIAE CANCELLARIUM 
Integritas morum Morum commendat et ardor
Ingenii, et docto dulcis in ore decor.
Te quoque consapiens. Gravitas et gratia vultus
Eximit a populo, conspicuumque facit.
Totius integritas vitae sine labe peractae 
Te Moio aequalem moribus esse probat.
Excipias Mori casus, et flebile fatem,
Et causam mortis, caetera Morus eris.

55. NATURA BREVIUM. AD LECTOREM 
Commendent alii prolixi polysticha, curtum
Distichon, ut nanus, me brevitate iuvat.
Omnibus in rebus, non solum epigrammate, lector,
Quodcunque est bellum dulce bonumve, breve est.

56. DUCES UXOREM ET ALIUS DORMIET CUM EA. DEUTERONOMIA C. 28
Impleta in nostris haec est scriptura diebus.

57. BRITANNICAE UNIONIS PATRIA
Autorem* monadis tulit insula Mona** Britannae,
Fortunata Monas filia, Mona parens.

(* Audoenum Theodorum   Henrici septimi avum. ** Anglice Anglesey, Britannice Mon.)

58. AD IACOBUM, REGEM DOCTISSIMUM
Esse bonum res es, me iudice, rara, poetam.
Esse verum res, me iudice, rara bonum.
Esse bonum, res iudice me rarissima, regem.
Tu tamen es vates, vir quoque, rexque bonus.

59. IN COTTAM
Praeceptum observat Paulinum in coniuge Cotta. 
Cotta habet uxorem sic quasi non habeat.

60. TAM MARTI QUAM MERCURIO 
Neptunus Baccho, Marti iungatur Apollo.
Mitescit studio Mars, ut Iacchus aqua.

61. AD IOANNEM HARINGTON, EQUITEM, IOANNIS HARINGTON BARON DE EXTON UNIGENITUM 
Exercent inter se in te certamen honoris
Nobilitas, virtus, ingeniumque tuum.
Haec tria cum specto, verear cur dicere verum?
Iane, tibi iuvenem vix alit aula parem.

62. SORTILEGIUM. THE LOTTERY, GALLI LA BLANQUE *APPELLANT
Huc quicunque venit, ''flet in albo, ridet in atro.''
Lugenti potius convenit iste color.
Candida cur damnum fert chartula, nigra lucullum?
An quia divitias Dis dat? At ''hic niger est.''

(* Omnis res denominanda est a maiore parte.)

63. AD COELIBEM G. R.
Est bona res uxor, melior bona, optima nulla.
Contigat nobis optima, nulla tibi.

64. IN COTTAM NUGONEM
Seria dum tractas obiter tu, serio nugas.
Serio stultescis, Cotta, obiterque sapis.

65. IN PAETUM 
Cornua, Paete, geris. Fuerit quis, quaeritur, author?
''Ex dono auctoris'' scribito, quisquis erat.
''Ex dono auctorum'' lunatae inscribito fronti:
Autores semper res habet ista duos.

66. DELTOTON
Humanae vitae scopulos, ante omnia deltas
Tres fuge: divitias, Daemona, delicias.

67. FURCA. AD P. L.
Latronum finis funus, mors ultima merces.
Furca capit fures, hinc puto nomen habet.
An multi evasere? ''Dabit Deus his quoque funem.'' 
Rarus funesto fur sine fune perit.

68. DE INGENIO MULIEBRI. PROBLEMA
Cur minor uxorum est marium prudentia maior?
Eva fuit costae filia, non capitis.

69. MINERVA, EVA
Orta Iovis cerebro nulli Sapienta nupsit.
Nupsit at e costa coniugis orta sui.

70. IN HELIUM 
Iurisconsultos multos iniuria ditat.
Helius immensas iure paravit opes.

71. UNIONIS BRITANNICAE STATUS. AD REGEM
Insula lana fuit sub Elisa principe, sub te
Neta, sub Henrico denique pannus erit.

72. AN BACCHUS SIT DEUS. AD GERMANUM
Nonne vides, ut cum vos dulcis inebriat humor,
Summa quatit capitum Bacchus et ima pedum?
Exaltando pedes humiles, de sede superbum
Deiiciendo caput, se probat esse deum.

73. AD THOMAS CHALONERUM, EQUITEM, HENRICI PRINCIPIS CAMERARIUM 
Artibus a teneris imbute fideliter annis,
Principis evexit quem, Chalonere, favor,
Te (tu nam tenues non aspernaris amicos)
Non quia sis tantus, sed quia talis, amo.

74. AMO, VOCIS PASSIVAE, AMOR ACTIVAE
Quisquis amat, servit. Dominatur quisquis amatur.
Quisquis amat patitur, quisquis amatur agit.

75. IN IULIUM PSEUDOMONACHUM 
Iulius in mundo non est. at mundus in illo est.

76. SACERDOS ET POPULUS
Presbyteri labiis orant, laicique laborant.
Plebs, dum pro populo presbyter orat, arat.

77. IN IULIUM II 
“Ecce duo gladii,” Christo Petrus ensifer inquit, 
“Ecce duo claves, o Petre,” Christus ait.
Deposuit Petrus gladium, clavesque recepit.
Deponis claves tu, gladiumque rapis.

78. SIMILIS SIMILEM
Faemina quaeque marem reperit, foedissima quamvis.
Sit quamvis nebulo Davus, habet dominum. 

79. NOSCE TEIPSUM 
Ethica iungatur physicae, te noscere si vis.
Haec docet anatomen corporis, illa animae.

80. AEQUITAS MORTIS 
Flumina fluminibus distant, sic nos quoque nobis,
Dum sumus in vita nos, fluviique via.
Ingressus pelagum sapor amnibus omnibus idem,
Mors omnes homines aequat, ut aequor aquas.

81. AD THOMAM BUTTON, 1612 
''A penitus toto divisis orbe Britannis,'' 
Missus ad occiduum, quod bene vertat iter,
''Quaerito et invenies'' pelagi mysteri magni. 
Principis Henrici ''fatia viam invenient.'' 

82. IN GELLIAM FUCATAM
Dissimilis pictura tibi est tua, Gellia. Constat
Picturae similem te tamen esse tuae.

83. CERTAMINA MAGORUM
Parmensis magico magus in certamine nuper
Ant’ivit cunctos, Daemonis arte, magos.
Scottus enim pactum Parmensis Daemone fecit 
Cumque sciente magis, cumque potente magis.
Haud secus in magnis regum qui militat aulis,
Sub domino servus mira potente potest.

84. IN RUFFUM HYPOCRITUM
Devotos, inquis, facit ignorantia. Primum
Inter devotos do tibi, Ruffe, locum.

85. AD ANGLOS. PROBLEMA 
Gallo, Hispano, Itali, parvi cur penditur uxor?
Gentibus his ''mulier nulla'' videtur ''homo''*

(* Hommes femmes, hombres mugeres, huomini donne.)

86. IN CINNAM MEDICUM
Tollere scis morbos, at quomodo? Tollis et aegros.
''Quodque facis'' (Iudas ait) ''cito'', Cinna, ''facis''.
Qui tuus est patiens, o terque quaterque beatum:
Aegrotare illum non patiere diu.

87. HABEMUS UNUM ADVOCATUM IN COELIS
''Causidicum in coelis unum'' (inquit Paulus) ''habemus''. 
Praeter eum nunqui sunt ibi causidici?

88. AD AETATE IUVENEM, MORIBUS SENEM
Cur podagra insequitur iuvenem te, Martis alumnum
Musarumque, senum quae solet esse comes?
Error hic est morbi. Morum gravitas senilem
Te simul ac vidit, credidit esse senem.

89. IRA BREVIS FUROR 
Sit brevis ira licet, non expedit esse furorem.
At, quoniam furor est, expedit esse brevem.

90. AD HENRICUM GOODYEER*, EQUITEM, KALENDIS IANUARII, 1610  
Quid tibi pro strena mittam, Good-yeere? Precabor
Ut possis nomen multiplicare tuum.

(* Bonus annus.)

91. AMOR ACTIVUS ET PASSIVUS. AD PONTIAM
Scire cupis quid amare ab amari distet? Amari,
Pontia, me tantum credo, at amare scio.

92. AD PRINCIPEM
Mens ni praeter generosum somniat aurum,
Faelix sum tota nocte, dieque miser.
Auxiliatricem, princeps, mihi porrige dextram,
Sic ego non sola nocte beatus ero.

93. DIVISIO ARITHMETICA. AD I. S. MERCATOREM, 1607 
Divide nil, dum vivis, egentes inter amicos.
Mortuus invenies in quotiente nihil.

94. PEDICULUS AULICUS
Blandus adulator per totam cursitat aulam,
Principis in-primis nobiliumque fori.
A pedibus sic nomen habens, mala bestia totum
Infestat corpus, praecipueque caput.

95. AESCULAPIUS TRIFRONS 
Intrantis medici facies tres esse videntur
Aegrotanti: hominis, Daemonis, atque Dei.
Quamprimum accessit medicus, dixitque salutum,
“En Deus, aut custos angelus,” aeger ait.
Cum morbum medicina fugaverit, “Ecce homo” clamat. 
Cum poscit medicus praemia, “Vade, Satan!”

96. IN GALATEAM
Cervus, uti perhibent, mutat ramosa quotannis
Cornua. Quottidie vir, Galatea, tuus.

97. AQUAE ET TERRAE EPITHALAMIUM
Nulla nisi in terris generatio sit vel in undis.
Uniit ergo sagax haec elementa Deus,
Ut nihil humano generi generabile desit,
Terra superfusae subiacet uxor aquae.
Uxor aquae telluis, aqua terra sunt globus unus. 
Res bene conveniunt vocibus: humor, humus.

98. DE IISDEM
Cur fluit ex terra, terram circumfluit humor?
Ne quam terra sitim sentiat, unda famem.

99. MORS IN OLLA. AD CRITICOS PALATINOS
Ut verbum vetus in quit ''in olla est mors''. An in aula?*
Nam veteres, Plauto teste, loquuntur ita. 

(* Veteribus Latinis olla et aula idem sunt.)

100.7 
Cur pisci assimulant sanum proverbia?* Mersis
Gentibus, haec tantum natio salva natat.
Caetera submersit, cur piscibus unda peperca?
Ne sobolem mater perderet ipsa suam.

(* So sound as a fish.)

101. CARBO-LIGNEUS
Natus in igne fui, periturus igne vicissim.
Sylvas absumi, dignus in igne mori.

102. IN GELLIAM
A teneris Papista fuisti, Gellia, Peior
Papista nunc es. Quomodo? Catholica es.

103. IN AULUM
Seu gravior lecto morbus te affixerit, Aule,
Sive cavus doleat dens, stupidumque caput,
“O utinam in coelis essem!” tibi dicere mos est.
Dicunt haeredes non minus “O utinam!”

104. MULIER QUALE ANIMAL?
Sensu intacta caret virgo. Cum nupta maritum
Sensit, habet sensum, sed ratione caret.

105. RATIO ET ORATIO 
Rhetoriea est, palmae similis, dialectica pugno.
Haec pugnat, palmam sed tamen illa refert.

106. TESTES
An quia testamur sexum sic dicimur? An quod
Nequitiae testes adsumus ambo tuae.

107. IN OBITUM HENRICI CUF, 1600 
Doctus eras Graece, foelixque tibi fuit alpha.
At fuit infoelix omega, Cuffe, tuum.

108. IN FESTUM
Uxorem iam, Feste, senex vis ducere? Dictam
Angligenae Lili consule grammaticam. 
Illic invenies ''indeclinabile cornu''.
Hunc scopulum pauci praetiere senes.

109. THOMAS MORUS 
Quod de se fieret meditans in carcere Morus,
Inspicit urinam. Nil ibi triste videt.
Urinam regis potius lustrasset: in illa
Vidisset mortis turbida signa suae.

110. IN CORNELIUM  
Cornutum te, Corneli, scis esse, tacesque.
Non Cornelius es tu modo, sed Tacitius.

111. TRIPLEX MENDACIUM DICTUM / FICTUM / PICTUM. IN TULLUM
Sculptorum est mendacia fingere. Pingere, munus
Pictorum. Cuius dicere, Tulle? Tuum.

&lt;/poem&gt;

==LIBER SEXTUS==
&lt;poem&gt;

IOANNIS AUDOENI EPIGRAMMATUM LIBER SEXTUS 
1. AD HENCRICUM PRINCIPEM WALLIAE OPTIMUM MAXIMUM 
Optima det tibi velle Deus, verissima scire.
Haec cuicunque dedit, maxima* posse dabit.

(* Magnum esse bonum est; doctum, melius; bonum, optimum.)

2. AD IACOBUM, MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE &amp;c. REGEM OPTIMUM MAXIMUM
Omnia formidant formidanturque tyranni,
Semper habet comitem vis metuenda metum.
Cur metuas, causae nihil est, rex maxime regum,
Optime rex, cause est cur metuare nihil.

3. ΥΣΤΕΡΟΝ ΠΡΩΤΕΡΟΝ 
Hysteron est proteron prae-postera forma loquendi.
Exempli causa, ''Cant’brigia Oxonium.''

4. IN DECREPITUM TERTIAE UXORIS VIRUM
Prima tibi Clotho, Lachesis fuit altera coniunx.
Atropos est vitae tertia nupta tuae.

5. AMOR 
Libertas - carcer, pax - pugna, dolenda - voluptas:
Spes - metuens, mel - fel, seriae - ludus, amor.

6. MINOS
Qui post iustitia poscit sibi munera, Minos,
Est similis pisci: quando capit capitur.

7. DUBITANTIUS
Suspicor alterutrum, scio neutrum utrumque paratus
Credere. Phoebus erit, qui mihi dicet utrum. 

8. AD ADAMUM NEUTON, HENRICI PRINCIPI A SECRETIS 
Mores mutat honos hominum plerumque priores.
Moris id est, non est mos tamen ille tuus.
Mutatus non mutaris, mirabile: tradunt
Se fortunae allii, traditur illa tibi.

9. AD THOMAM PUCKERING, EQUITEM ET BARONETUM 
Care tuum, Thoma, si fas tam prisca referre,
Ingenium colui nobile primus ego.
Doctor ego, Puckeringe, fui, tuus, optime, primus.
Non sum quod fueram, sum tamen usque tuus.

10. TRES HAUSTUS 
Prateritam primus, praesentem proximus haustus,
Venturam extinguat tertius iste sitim.

11. AENIGMA DUPLEX
Dic mihi, quae fureit matri quae filia* nupsit?
Cuius erat mater mascula,** nemo pater?***

(* Eva. ** Adamus. *** Deus.)

12. DE FIDE. ANAGRAMMA QUINCUPLEX
Recta fides certa est, arcet mala schismata. Non est,
Sicut creta, fides fictilis. Arte caret.

13. AD EDOARDUM COKE, EQUITEM, IURISPRUDENTISISIMUM IUDICEM &amp;c. 
Naturae notum tibi ius, naturaque iuris,
Lis et uterque tuo pendet ab ore cliens.
De scripto responsa, Britannus Apollo, dedisti,
Clara magis, quam quae Delphicus ore dedit.
Praesentes dirimis lites, tollisque futura
Iurgia, praesentes voce, futura manu.

14. INSTRUMENTUM MATHEMATICUM VULGO DICTUM A JACOBS STAFFE. AD MATHEMATICUM 
Iacobi baculum tibi sumito, da mihi scalam.*
Monstrabit baculo plus mea scala tuo.

(* Iacobi Scala. Gen. c. 28 v. 13.)

15. SITUS TERRAE 
Terra stat aeternum, Salomoni credere si fas. 
Si fas Nasoni credere, terra sedit.
Fessa vacillaret tandem, si terra sederet.
Si staret, caderet. Quid facit ergo? Iacet.

16. AD PRUDENTEM ET FORTUM VIRUM HENRICUM DANVERS, BARONEM DE DANTESAY 
In te fortunam virtus, prudentia casum,
Servilem superat spes generosa metum.
Te sequitur fortuna comes, prudentia ducit.
Nulla (nisi excipiam numinis) arma times.
Pergito tu, quocunque vocat rex. Te duce victor
Miles erit, dux te milite victor erit.

17. EPITAPHIUM MORTIS. AD MORTIS MORTEM
In cruce mors obiit, nusquam de morte resurget.
Mortis erat stimulus mors tua, crux tumulus.

18. DE PAPA ET LUTHERO
Papa pater multas indulgentissimus unus
Ex purgativo liberat igne animas.
Martinus Papis pater indulgentior unus
Omnibus est: omnes eximit inde Luther.

19. DE DEO ET HOMINE
Ipse Deus verbum est, fecit Deus omnia verbo.
Verba homines facimus, nos quoque verba sumus.

20. AD GEORGIUM CAREW, EQUITEM, PRAEFECTUM CURIAE PUPILLORUM, 1612, IUNII 13  
Dum pupillorum commendat rex tibi curam,
Se meriti curam monstrat habere tui.

21. DE IEIUNIIS 
Papa suo cur tot ieiunia servat in anno?
Ut successorem se probet esse Petri.*

(* Piscatoris.)

22. METAMORPHOSIS NOVA
Efficiunt hominem vir et uxor amabilis unum.
Sic homo fit quadrupes, qui fuit ante bipes.

23. IN NON NULLAM
Nervum inflammasti Fabiano. Iam Fabianus
Dicere iure potest, “Uror amore tui.”

24. AURUM EX STERCORE
Conductor foricarum ex stercore colligit aurum,
Et duo praeterea, rusticus et medicus.

25. FRONTI NULLA FIDES 
Uxoris crimen scriptum est in fronte mariti.
Vir tamen est calamus, foemina charta viri.

26. AD GUILIELMUM RAVENSCROFT, IURISCONSULTUM CAELIBEM 
Coelestem vita degens in coeliba vitam,
Quod possunt pauci, tu potes esse tuus.
Cognati, natorum instar tibi sint, et amici,
Dum tibi cognatus sim vel amicus ego.

27. HISTORIA HUIUS TEMPORIS
Lex fuit historiae vetus haec, ne dicere falsum
Audeat, et verum dicere ne metuat.
Haec est historiae nova lex, ne dicere verum
Audeat, et falsum dicere ne metuat.

28. DOS FORMOSAE
Formosam nudam volo, nudam non volo formam.
Quaeris cum forma quid volo? Materiam.

29. VIRGO GALLICA
Gallica virginitas parvarum est propria virtus.
Virginis hic titulum sola pusilla* gerit.

(* Pucelle Galli virginem vocant.)

VIRGO ANGLICA
Ne quid vicinis concesserit Anglia Gallis,
Anglica quaeque fere virgo Platonis homo est. 

30. IN NOBILEM NOVUM 
Mater erat netrix, pater in mare retia iecit,
Inde tuum decorat linea longa genus.

31. AENIGMA PENELOPES AD PROCUM
Est quiddam* quod pene nefas mihi dicere versu,
Hoc tibi vis totum, Pontiliane, dare.
Syllaba prima meo debetur tota marito.
Sume tibi reliquias, non ero dura, duas.

(* Osculum.)

32. BIAS
“Omnia,” qui dixit, “mea mecum porto” videtur
Uxorem sapiens non habuisse Bias.

33. CHRYSTOSTOMUS GRAECUS AB HENRICO SAVELLO, EQUITE DOCTISSIMO CORRECTISSIME EDITUS ETONAE. AD HENRICUM SAVELLUM, 1612 
Vitam in carne pius primam Crysostomus egit.
Nunc vitam exutus corpore mentis agit.
Vivit et in scriptis, naturae debita matri
Prima, secunda Dei, tertia vita tibi.

34. PHILOSOPHI UXOR
Vulcani formos Venus, Iovis inclyta Iuno
Uxor erat, nulli nupta Minerva viro.
Cur ita? Pallas enim cum sit sapientia, nulli
Nubere vult homini. Cur? Quia nemo sapit.

35. PROPRIA QUARTO MODO*  
Mentitur quisquis communem Thaida dixit.
Thaida semper habet solus et omnis homo.

(* Omni homini soli et semper.)

36. STULTORUM PAR
Claudius est mulo* simiils, Gorgonius hinno;
Quod sit iners, matri debet hic, ille patri.

(* Ex equa et asino fit mulus; ex equo et asina hinnus, Var. De Re Rust. l. 2.)

37. AD EDOARDUM SACKEVILLE, EX GALLIS REDUCEM, COMITIS DORCESTRIAE UNICUM FRATREM 
Ingenium natura domi tibi provida mater,
Consilium peregre resque locusque dedit.
Syrenum fugiens cantus et pocula Circes,
Unde redies senior, sanior inde redis.

38. DE ZELOPTYIA ANGLO-GALLICO-ITALICA
Cur Itali longe gravius quam Gallus et Anglus
Uxorum lusus, oscula furta ferent?
Bestia peior ave est; cui nupsit adultera coniunx,
Italus est quadrupes,* Gallus et Anglus aves.**
Gallus et Anglus aves, quadrupes est Italus? Ergo
Ex tribus his solus cornua fert Italus.

(* Becco cornuto. Hircus. ** Un Cocu Gal., Angl. A Cuckold, cuculus.)

39. SAPIENTA SOCRATICA
Omnia me, dum iunior essem scire putabam.
Quo scio plus, hoc me nunc scio scire minus.

40. MENSA ROTUNDA REGIS ARTHURI 
Inscribi septem sapientum nomina iussit,
In teriti sapiens Delphicus orbe deus.
Sic, Arthur sagaxe, eques unusquisque tuorum
In tereti mensa primus et imus erat.

41. SUBSIDIUM
Regem anima et nummis ecclesia, corpore vulgus,
Nobilitas opibus corporibusque iuva.

42. NOVUS ORBIS
Nescio quot Kabalistarum schola mystica mundos 
Asserit, innumeros esse Epicurius ait.
At bene si numeres duo sunt, rerum ille vetustus,
Verborum, in quo nunc vivimus orbe, novus.

43. IANUS BIFRONS
Ingenii virtus reminiscendique facultas,
Ista quod a tergo est, illa quod ante, videt.

44. CORPUS TERRAE
Telluris lapides sunt ossa, metallaque nervi,
Pellis crusta, pili gramina, sanguis aqua.

45. AD PANNICUM. DE MAURO 
Inter te dominamque sua, Pannice, Maurus
Dividit. Uxori res, tibi verba dedit.

46. IN PAULAM, ANGLICAM FUCATISSIMAM FEMINAM
Fucata facie, fucosis fallere verbis,
Mos tuus. In fuco fanda nefanda facis.
''Ignavum fucos pecus a praeseptibus arces,'' 
Paula. Tamen tuus est quid, nisi fucus, amor?

47. MEDICUS ET IURISCONSULTUS
Dat Galenus opes, dat Iustinianus honores, 
Dum ne sit patiens iste, nec ille cliens.

48. AD EDOARDUM WOTTON, BARONEM, REGI A CONSILIIS &amp;c. 
Mortuus est, cessitque loco cultissimus heros
Qui fuit, arbitrio Palladis, ante tuus.
Non erit hoc, Edoarde, loco te dignior alter;
Te, Wottone, locus digior alter erit.

49. ANAGRAMMA. GALENUS ANGELUS
Angelus es bonus anne malus, Galene? Salutis
Humanae custos angelus, ergo bonus.

50. AMOR CAECUS MALE AUDIT 
Non videt uxoris delicta maritus amator.
Nullus amat vere vir, nisi caecus amat.
Nil oculo contra dominam, nil creditur auri.
Est igitur surdus, non modo caecus, amor.

51. IN DIDYMUM MERCATOREM 
Artis arithmeticae didicisti, Dindyme, partes
Tres primas. Quartam disce, beatus eris.

52. ANAGRAMMA UXORIS
“Insaturabilie par sunt Orcus et uxor,”* ait rex,
Unius experiens, alteriusque sciens.
Quisquis in uxorem cecidit, descendit in Orcum.
Rite inversa sonant, ''ucs-or'' et ''Orcus'' idem.

(* Prov. c. 30 v. 15.)

53. RESPONSIO
Nuncupor ''ucs-or'' ego, non sim quasi coniugis Orcus,
Sed quia per totam sedula curso domum.
In muliere vir est, ut in Orco Belzebub? Ergo
Infernum si sit foemina, vir Satan est.

54. RELIGIOSUS
Quod bene fit, male fit, nimium si fiat aperte.

POLITICUS
Occulte dum fit, quod male fit bene fit.

55. TRES DIVAE 
Iuno casta, Venus meretrix, virgo optima Pallas.
Est inter divas rara Minerva duas.

56. PROTEUS ANGLICUS
Utilia haec aetas in amictu et honesta reliquit,
Nos iucunda iuvant sola, diuque nihil.

57. DUO PROTEGIT UNUS. DICTUM HENRICI 4 REGIS FRANCORUM 
Gallorum rex regna, inquis, duo protegit unus.
Protexere tuum nec duo regna latus.

58. ORTUS ET SITUS SOLIS
Sol inter septem quartus mediusque planetas,
In quarto et medio, sol situs ut satus est.

(* Quarto die creatus sol.)

59. CAESARIS, POMPEII, ET CRASSI SEPULCHRA 
Africa Pompeii tellus, Asiaticae Crassi,
Tertia pars mundi Caesaris urna fuit.

60. AEDES URBANAE URBANISSIMAE HENRICI COMITIS NORTHAMTONIAE  
Arguit affectus domitos, mentemque polite
Compositam domini, compositura domus.
Insanas quicunque struunt ex tempore moles
Exemplo discant aedificare tuo.

61. AD ORANUM
''Connubio iungam stabili propriamque dicabo,'' 
Saepe tibi dives dixit, Orane, socer.
Connubio nimium stabili tibi iungitur uxor,
Instabilis cum sit, quem profitetur, amor.

62. IN FAELICEM
Per totam Faelix holosericus ambulat urbem 
Qui vix toto urbes vidit in orbe duas.
Qui ''mores hominum multorum vidit et urbes'' 
Mendicat panem pauper in urba sua.

63. FRANCISCUS DRAKE
Ambitio Draki nullo reticebitur aevo.
Ambivit terras, per mare, Drakus anas.

64. HOMO
Nil fueras (at nec potes hoc meminisse) priusquam
Natus eras. Aliquid cum morieris, eris.

65. DE PHOEBO ET NEPTUNO 
Sol celer est, at sole tamen velocius aequor.
Itque reditque die sol semel, at mare bis.

66. UXOR VI(N)CTA
Vincitur nisi lingua prius, non vincitur uxor.
Uxorem solus qui superit superat.

67. NUDA VERITAS. IN ALETHUM
Si posset virtus (inquit Plato) nuda videri, 
Mirus in hanc hominum conciperetur amor.
Vidit apud Venetos (si credere fas sit) Alethus.
Virtutes *nudas et vitavit eas.

(* 4. Meretriculas, 4 virtutum nominibus insignitas.)

68. DE BACCHO ET BYRRHIA
Laudatur vinum simplex, cervisia duplex.
Est bona duplicitas, optima simplicitas.

69. IN GELLIAM
Gellia materiae res una simillima primae.
Haec omnes formas appetit, illa mares.

70. IN PAPILUM, CANOS EVELLENTEM 
Nil opus est capiti canos evellere crines,
Papile: Graecari pergito, sponte fluent.

71. NE SITIS MULTI MAGISTRI
Discipulus dum vult nemo, quisquis esse magister.
Omnes discipuli, nemo magister erit.

72. HENRICUS 8 FIDEI DEFENSOR 
Hunc titulum regi florum regique leonum
Florentinus homo dat tibi Papa Leo.*

(* Leo Decimus natione Florentinus anno 1521.)

73. AD LEONEM PAPAM
Cum titulo gladium regi, Leo Papa, dedisti.
Te negat hoc titulo rex, gladioque necat.

74. SUPERBIA VITAE
Ex humili licet ortus homo tellure, tumescit.
Sit licet ex nihildo nata, tumescit humus.
Sic homo, sicut, humus, supra se tollitur ipsum.
Monte superbit humus, mente superbit homo.

75. AD GUARENUM TOUNSEND IURISCONSULTUM  
Non tua se ad scenam componit lingua forensem,
Non tua vox querulo prostat avara reo.
Naturae contemplaris mysteria matris,
Scripturam, leges, historiamque legis.
Tres charites, septemque artes, ter-tresque sorores, 
Te prohibent causas dicere, nosse docent.

76. GENESIS ET EVANGELIUM SANCTI MATTHEI
Explicat hic Christi genesim liber, alter Adami.
Incipit a ''Genesi'' lex, et evangelium.

77. QUIDAM, NEMO
In sacris, homines animas Hebraea vetustas 
Appellat, tanquam nil nisi mens sit homo.
Nemo Anglis ''nobody'' est, et quidam ''somebody'', tanquam
Anglicus ex solo corpore constet homo.

78. AMATORIUM
Si tu Zodiacus fieri, mea Lesbia, velles,
Haec ego sol fieri conditione velim.
Zodiacum in toto percurrit sol semel anno,
Ast ego te quavis, Lesbia, nocte semel.

79. AD LIBRORUM CASTRATORES
Qui sapitis, nolite meum castrare libellum,
Gignat adhuc alios ut liber iste libros.

80. IN GELLIAM AULICAM 
Gellia dic, sodes, multis cur prodiga praestas
Uni promissam remque fidemque viro?
Mos vetus est, et adhuc nostra servatur in aula,
Pluribus ut pateat clavibus una sera.

81. EVAE ET SERPENTIS CONCILIABULUM
Peccatum peperit sermo serpentis et Evae,
Ille utinam mutus, surda vel ista foret.

82. AD ROBERTUM IONSTON, SCOTO-BRITANNUM 
Ingenii, Ionstone, tui sum factus amator,
Historiae* legerem dum monumenta tuae.
Nil magis ingenium, nil ingeniosius extat
Tergeminae Britonum gentis in historia.
Excipias unum Morum de rege Ricardo, 
Nemo Britannorum dignior invidia.

(* Nondum in vulgus editae de rebus Britannicis et Hibernicis sui temporis.)

83. DE SEIPSO
Sum, fateor, doleoque, minorum ex ordine fratrum.
Frater opes patrias et bona maior habet.

84. VENDE OMNIA QUAE HABES, ET DA PAUPERIBUS. IN PAETUM 
Consilii partem servasti, Paete, priorem,
At pars neglecta est postera tota tibi.
Nam venum bona cuncta dedisti, eademque dedisti r
Aut Veneri aut ventri, pauperibusque nihil.

85. NEC EX MALIS MINIMUM, NEC EX BONIS MAXIMUM 
Optima sit quamvis, uxorem nolo gigantem.
Uxorem nanam nolo, licet mala sit.

86. SIRENUM CANTUS
Si renum cupis incolumem servare salutem, 
Sirenum cantus effuge, sanus eris.

87. EPISTOLA AMATORIA
Nullus amor sine spe (dubius qua vivit amator),
Nujlla placet sine re spes mihi, res sine te.

88. AMOR CAECUS
Ebrietas et amor similes: extinguit uterque:
Corporis ebrietas lumina, mentis amor.

89. S. T. DIVITIS TESTAMENTUM
Omnia das quia nil potes hinc auferre. Dedisses,
Se tecum posses omnia ferre nihil.

90. AER, AQUA, TERRA, INFERNUM 
Terra supernorum sordes immunda receptat,
Terrae immundities Orcus in ima trahit.
Quicquid in orbe mali est aliquando feretur in Orcum,
Certur ut in centrum quicquid in orbe grave est.

91. ZODIACUS CHRISTIANUS
Coetus apostolicus, coelestia sidera bis sex,
Zodiacusque fides, sol mihi Christus erit.

92. ERASMI ENCOMIUM MORIAE
Stultitiam non tu laudasti solus, Erasme:
Te laudant multi, stultitiamque tuam.

93. IN GYMNICUM PASTOREM
Pascis oves verbis, te, Gymnice, grex alit herbis.
Scis decimare agrum, non medicare gregem.

94. IN DARDANUM
Pallor in ore sedet, macies in corpore toto,
Dardane. Nil in te est pingue, nisi ingenium.

95. PLACITUM ANNO 1609 INTER ROBERTUM CALVIN ACTOREM, ET IOANNEM BINGLEY ET RICARDUM GRIFFEN, REOS  
Cum postnatorum lis est agitate, Robertus 
Iacobi vicit filius, omen habet.
Quiod ferit reus Anglicus alter, Wallicus alter,
Scotus utrumque actor vicerit, omen habet.
Omen amo: Britones iunget iam pectora palmis, 
Non erit in partes insula secta duas.
Postnati natorum, et qui nascentur ab illis,
Grex pastoris erunt, unius unus, amen.

98. IN DISCORDIAS NOSTRI TEMPORIS
Desinit logicus res, non modo dividit. At nos
Nil desinimus, omnia dividimus.

97. EX MALIS MORIBUS BONAE LEGES
Conditor insonti legem praescripsit Adamo,
Moribus ergo malis lex fuit una prior.

98. ARTICULI FIDEI 1, 2, 3, 4
Unum crede Deum, duo Biblia, symbola ternas,
Quartam, conciliis quattuor, adde fidem.

99. AD HENRICUM PRINCIPEM
Ut visum fugit ursa leonem magna minorem,
Maxima spes, minima re veniente fugit.
Spes mea te spectat, fortunatissime princeps.
Tu mihi spem misero tolle, beatus ero.

100. AD LECTOREM
Exuo Narcissum, quoties epigrammata scribo.
Exuat hunc, quisquis carmina nostra legit.

&lt;/poem&gt;

==LIBER SEPTIMUS==
&lt;poem&gt;

1. A IOVE PRINCIPIUM  
Principium Deus ipsum, in principio Deus ipso,
Et post principium, principioque prius,
Principium sine principio est. A principio isto
Principium capiunt omnia principia.

2. AD LECTOREM
Carmine vestitos praemisimus ante libellos;
Qui sequitur, nudus non venit ecce liber.
Si qua manent melioria putas, tu, candide lector,
Quod speres, auctor quod vereatur habet.

3. AD CAROLUM, DUCEM EBORACI
Altera spes regia, regni spes altera, solo
Principe Cambrorum, Carole magne, minor,
Consiliis Fullertoni doctique Moravi 
Utere (consilio dux duce semper eget).
Esto quod es, patri similis, fratrique secundus,
Nemo tibi similis, nemo secundus erit.

4. ARS MEMORIAE
Simonides olim memorandi repperit artem, 
Nullus adhuc artem repperit ingenii.

5. RES, NOMEN, ET VERBUM 
Omnipotens omnes res condidit, indidit illis
Nomina vir, mulier, deinde verba dedit.

6. REDEMPTIO ET REGENERATIO
Nos Satan muliere emit, Christusque redemit.
Christus nos lavit, quos maculavit Adam.

7. LIBERALITATIS LAUS
Quod datur aeternum durat, sequiturque datorem.
Dantem et captantem, ''munus utrumque iuvat.''

8. BIBLIOTHECA NOVA OXONIENSIS. AD LECTORES, 1610 
Quaeritis auctores? ''Coram quem quaeritus adsum,''
Quisque in classe sua classicus auctor ait.
Tanti operis, quantum reliquo vix extat in orbe,
Quaeritis auctorem? Bodleus auctor erat. 

9. AD ACADEMIAM OXONIENSEM
Nulla tuae par bibliotheca est altera, nulla
Ingenio par est, bibliotheca, tuo.

10. AD ANNAM REGINAM  
Es soror et coniunx, genetrix et filia regis.
Addere quid titulis possumus, Anna, tuis?
Quattuor his titulis virtutes quattuor addis.
Addere virtuti nil potes, Anne, tuae.

11. AD ELIZBETHAM, REGIS FILIAM &amp;c.
Multorum, longa serie de sanguine regum,
Regis digna thoro, ''Caesare digna viro,'' 
Si, te dum dignus ducat vir, virgo manebis,
Fas tibi perpetua virginitate frui.

12. SERMO ET SCRIPTURA
Interpres linguae manus es, at muta, loquentis,
Pectoris ut muti nuncia lingua loquens.

13. NOVUS HOMO
Quod superest, de pelle tua depelle vetustum,
De cute peccati decute triste iugum.

14. ANAGRAMMA SALUTARE
Opto tibi multam, nullam tibi poto salutem.
Est potior pota, sicca salute salus.

15. FRUCTUS VERITUS 
Nudus Adam vetitia quod vulsit ab arbore, malum
Haud fuit, at malo peius, origo mali.

16. KALENDIS IANUARII 
Tros inquit ''Timeo Danaos et dona ferentes''. 
Quis Danaus? Pauper Tros quis? Avarus homo!

17. IN ALCONEM
Non habet Alco fidem, nummum vult credere nulli.
At credunt homines illi, habet Alco fidem.

18. AD ROBERTUM CAREY, EQUITEM, RECTOREM IUVENTUTIS CAROLI EBORACENSIS 
Elizabeth regina tuo sobrina parenti,
Nominis et generis gloria quanta tui?
Creditus est Britonum regis tibi filius, illa
Gentis, at haec maior gloria mentis erit.

19. EXEMPLAR
Exemplo virtus bene discitur atque docetur.
Qui dare mi suadet pauperibus, sua det.

20. MEDIUM DUPLEX 
In medio constat tellus, tamen infima res est.
In medio virtus, res ea summa tamen. 

21. N. O.
N praeit, O sequitur, nihil est antiquius omni.
Scilicet, ex nihilo condidit omne Deus.

22. AD IACOBUM FULLERTON, EQUITEM, RECTOREM IUVENTUTIS CAROLI EBORACENSIS 
Fullertone, tuae decus o doctissime gentis,
Est in tutela regis imago tua.
Quae sibi dissimilem ne sumat imago figuram,
Fullertone, tuum est hoc onus, hic honor est. 

23. SANCTITAS, SANITAS
Nemo diu, bene quisque potest, at vult bene nemo,
Vivere. Visne diu vivere? Vive bene.

24. OVES ET CAPRAE
Ascendunt rupes et promontoria caprae,
Gramine collino dum saturantur oves.
Sic nunc est; olim non sic erit, ad loca quando
Summa verentur oves, inferiora caprae.

25. NAVIS 
Puppis cauda, carinaque venter, proraque rostrum,
Velaque sunt alae, totaque navis avis.

26. AD THOMAM MORAVIUM, CAROLI DUCIS INSTITUTOREM 
Si Iacobinum fas dicere regis amicum,
In Iacobinis me profitebor ego.
Si Scoto quicunque favet Scotista vocetur,
Sum Scotista, nec hoc inficiabor ego.
Tu me Thomistam totum, doctissime Thoma,
Tu me Scotistam, Scoto-Britanne, facis.

27. SANGUINE, NON VIRTUTE
Antiquum est, virtute decet, non sanguine, niti. 
Non meritis tamen, at sanguine nitar ego.
Non inquam virtute decet, sed sanguine niti:
Non virtute mea, sanguine, Christe, tuo.

28. SOL ET TEMPUS
Sol celer est, at sole tamen velocior hora.
Hora stetit nunquam, sol aliquando stetit.*

(* Iosu. c. 10 v. 12.)

29. SANGUIS
Sum crudor, vocor inde cruor, per corpora curro,
Volvor, et in venis sanguis ut anguis eo.

30. IN PANNICUM, DIVITEM INERTEM 
Quod ''fortuna favet fatuis'', mihi credere non vis. 
Si mihi non credis, Pannice, crede tibi.

31. BREVITAS
Perspicua brevitate nihil magis afficit aures.
In verbis ubi res postulat esto brevis.

32. TUMULUS IOANNIS PUCKERING, CUSTODIS MAGNI SIGILLI 
Cernis in hoc tumulo tres fratres, quinque sorores,
E quibus una deest, unus adhuc superest.

33. HOMERUS
Mentiri caecum nemo miratur Homerum:
Auritus testis, non oculatus, erat.

34. ERASMUS 
Quaritur, unde tibi sit nomen Erasmus? Eras-mus.

RESPONSUM
Si sum mus ego, te iudice, summus ero.

35. PARUM, NIHIL, NIMIS, SATIS 
Pauper in orbe parum, mendicus nil habet usquam.
Dives habet nimium, quis, nisi nemo, satis?

36. AD HENRICUM WOTTON, EQUITEM, REGIS LEGATUM &amp;c., 1612 
In dubiis, Wottone, mei non immemor olim,
Serio, sero licet, sum memor, ecce, tui.
Nuper apud Venetos legatum, iamque Sabaudos,
Fallor, an in patriam prospera vela vehunt?
Regis opus, pensare tuos, Henrice, labores. 
Nescio (secretum est) quando; aliquando, scio.

37. RESPICE FINEM 
Omega distinguit misero non alpha beatum.
Ante obitum faelix nemo, nec ante miser.

38. SABBATUM POLARE. AD POLARES
Una dies vestrum nox unaque terminat annum,
Septimus est annus, septima vestra dies.

39. AD DESIDERANTES LEGEM SALICAM 
Francorum laudat legem nova secta virilem,
Ne regat im-bellis Martia regna colus.
Lege regi regnum Salica vultisne, Britanni?
Este viri fortes, incipitote domi.

40. AD GUALTERUM GWYN  
In laudem, Gualtere, tuam gratantia quare
Disticha non facio? Tu meliora facis.

41. IRI ET CRAESI EPITAPHIUM 
Divitis exiguum est Craesi discrimen, et Iri
Pauperis. Hic tumulum non habet, alter habet.

42. MENSIS INTERCALARIS, 1612
Cur quarto solus crescit Februarius anno?
Hic minimus lunae mensis ab orbe fluit.

43. IN FELICEM
Dives eras dum vivus eras, pauperrime faelix.
In Lazari malles mortuus esse loco.

44. 10 PRINCIPIA
Una categorias in se substantia ter tres
Continet, ut Musas unus Apollo novem.

45. LOGICA 
Nascitur in tenebras animal, puer inscius, infans.
Conferat Oxonium se, cito fiet homo.

46. AD SAMUEL DANIEL, POETAM 
Cur calamum tractas dextra, gladiumque sinistra?
Est tibi Mars laevus, dexter Apollo tuus.

47. PHILALETHES. AD PAULUM
Displicet insipiens novitas, delira vetustas 
Non placet. Est vero nil mihi, Paule, prius.
Non ego sum veterum, non assecla, Paule, novorum.
Seu vetus est, verum diligo, sive novum.

48. HUMILITAS
Uberiora ferunt valles, brevioraque montes
Gramina, multum humilis mens sapit, alta parum.
Mens mons est, montisque cacumen mentis acumen:
Omne cacumen inops est, et acumen iners.

49. TRES PHILAUTI
Proximus ipse egomet mihi sum, tibi proximus es tu.
Quid prohibet quin sit proximus ille sibi?

50. DIES S. MARTI. AD MARIANUM PASTOREM  
Cur ovibus non signa capris imponimus? Olim
Servabantur oves, non, Mariane, caprae.

51. AD DINDYMUM
Tempore ''tempus edax'' edit omnia, Dindyme, sed tu, 
Dum nuganda teris tempora, tempus edis.

52. TERRAE ANAGRAMMATA DUO. DE COELO ET TERRA. PARADOXON DUPLEX
Mobile non errat coelum, stat terra sed erat,
Funditus in varias, undique secta vias.
Errantum pedibus calcabor, humillima tellus,
Vomere proscindar, dumque ero terra terar.

53. ANNUS
Ver, aestas, autumnus, hyems sunt integer annus,
Aestas autumno, vere levatur hyems.

54. CLIENS
Pharmaca si causae vis applicet apta patronus,
Causidico clines callide crura cliens.

55. IN AVARUM 
Non vis ut modico maior pede calceus extet,
Cur tibi quaeris opum plus, tibi quam sit opus?

56. PATIENS INVERSUS, ET PATIENTIA DIVERSA
Esse volo patiens, si nolo cogor, at in spe:
Hac ego fio potens entia cuncta pati.

57. SERPENS, EVA, ADAM
Incautam serpens fallit, non fallitur, Evam.
Fallitur, haud fallit, coniuge captus Adam.
Activas muliebris erat passivus et error:
Fallitur et fallit foemina, capta capit.

58. CYGNUS
Cum me fata vocat, ad amoeni fluminis oram
Me moriens moesto carmine solor olor.

59. AD POLYDORUM
Est ablativo melior, Polydore, dativus, 
Dives, et accipiens munera dante minor.
Heu nimium crebro nunc ablativus in usu est,
In pretio rursum quando dativus erit?

60. AD ALDINUM 
Servus es infaelix dominorum, Aldine, duorum,
Alter enim tibi nil dat, nihil alter habet.

61. CONTINENTIA TRIPLEX
Quicquid turpe vides at audies, claude fenestras.
Ne temere effundas frivola, claude fores.

62. SATURNI TRES FILII 
Nummipotens, unus fratrum, qui praesidet Orco.
Amnipotens alter, tertius omnipotens.

63. SENEX IUVENEM ALLOQUITUR
Est mea vita brevis, nec tempore longa futura est.
Est tua longa, brevi fiet et illa brevis.

64. DE LIBRO
Oxioniae salsus (iuvenis tum) more vetusto,
Wintoniaque (puer tum) piperatus eram.
Si quid inest nostro piperisve salisve libello,
Oxoniae sal est, Wintoniaense piper.

65. AD THEODORUM DEODATUM, MEDICUM  
Nomine tu Gaio Theodorus est atque Latino
Arte potens* Phoebi, Ter-Theodorus eris.

(* Medicum creavit altissimus - Altissimus creavit de terra medicinam. Ecclesiastic. c. 38 v. 14.)

66. IN QUINTUM
Iurandi didicisti adverbia quattuor olim,
Tum puer, at nunc vir millia, Quinte, quatuor.

67. AD IRACUNDUM
Ira cadat cum sole, at non cum sole resurgat:
Semper cum Phoebo currat ad Antipodas. 

68. DE PALLIO ET TUNICA
Coeruleas olim tunicas manicasque gerabant
Anglorum Davi, desidiosa cohors.
Pallia nunc gestant. Cur pallia? Veste sub ista
Hic cyathum pulchre palliat, ille capum. 

69. MORS
Humanum in terris nihil est, quod non sit humandum.
Avolat hinc animus, caetera sorbet humus.

70. IN PONTIUM POETAM 
Claudicat et semper titubat pede Pontius uno.
Hexametrum in gressu pentametrumque refert.

71. IN FABIANUM
Tu vel quod dicis facito, vel dicito saltem,
Quod facis. At neutrum tu, Fabiane, facis.

72. EDERE LIBROS
Accidit hoc mihi saepe volenti scribere versus,
Ut libros edam plenus, inanis edam.

73. HILAREM DATOREM DEUS DITAT
Munera ne numera, miseris quaecunque dedisti.
In coelis numerat, munerat illa Deus.

74. IN QUINTUM, RAMISTAM, TERTIUM PATRIS FILIUM 
Una duos tantum Ramos quasi germinet arbor,
Dividis in partes omnia tota duas.
Si rerum fieret divisio quaeque bimembris,
Est tua de patriis pars quota, Quinte, bonis?

75. ARMA CUPIDINIS, ARCUS ET CALAMI 
Nudus Amor cur offensivis utitur armis, 
Non defensivis? Omnia vincit Amor. 

76. DE PRO(R)SA ET ASTRICTA ORATIONE. PROBLEMA
Cur vinctus velocior est quam sermo solutus?
Iste pedes sermo non habet, alter habet.

77. COELUM
Numinis immensi sedes amplissima coelum.
Omnipotens dominus, omnipatensque domus.

78. ARISTON MEN HYDOR 
Unde renascuntur mortales unda vocatur.
A qua nascuntur cuncta, vocatur aqua.

79. A NEST OF BOXES. SUSCIPIO / SCIPIO / PIO. PYDIXUM TRIAS
Pro patria, patribusque mori populoque Latino,
Corde animoque pio Scipio suscipio.

80. IN PONTILIANUM 
Blandus hero cauda canis irrequietus adulat.
Linguam pro cauda Pontilianus habet.

81. PULVIS ET UMBRA SUMUS (HORATIUS) 
Desperet coelum natus de pulvere nemo.
Desperet coelum nemo, quod umbra sumus.
Nostra caro est pulvis, sed eodem ex pulvere corpus
Fit Domini. Mens est umbra, sed umbra Dei.

82. AENIGMA
Dic mihi quae in coelis extat vox* integra cuius
In terris tantum syllaba prima patet?

(* Felicitas.)

83. DIVES
Deterior fio fieri cum ditior opto.
Maior me fieri molior, haud melior.

84. CONVERSIO PAULI 
Qui modo Saulus eras, inferso nomine, salvus
Factus es, et ''Paulos'' qui modo ''phaulos'' eras. 

85. RECTA RATIO 
Tempore quod nostro ratio sit recta, dolendum est.
Esset gaudendum, si foret illa regens.

86. AD CAROLI DUCIS DOCTOREM, THOMAM MORAVIUM 
Te novi geniumque tuum, moresque, Moravi,
Scriptaque lecta mihi sunt tua, digna legi.
Non doctor ductorveque duci fuit aptior alter,
Dogmata dum sequitur dux tua, doctus erit.
Non trahere invitum, sed in optima sponte sequentem
Quanta tua est virtues, ducere posse ducem!

87. AD HEBRAEOS
Relligio, lex vestra, fides at nostra vocatur.
Vos bene non vultis credere, nos facere.

88. IRUS 
Qui mensa excipitur, quique excipit, hospes uterque est.
Sum multorum hospes, nullius hospes ego.

89. DEUS
Dispersus tot licet infinitus in orbe
Sit Deus, in toto quaeritur orbe Deus.

90. AQUILA  
In sacris aquilae portant mysteria templis:
Nunc est Iehova, quae Iovis ales erat.

91. TOBIAS MATHAEUS 
Ex veteri primum sortite, novoque secundum
Ex testamento nomen utroque trahis.
Hoc mirum est: nomen ''Gentile canonicon esse'',
Hoc in fonte fides quod dedit, ''Apocryphum''.

92. IN PARAPHRASIM
Ista paraphrasis est quasi circulus actus in orbem,
A centro ad circum linea textus hic est.
Tangit enim, extremas diametri circulus, oras,
At centrum nulla tangere parte potest.

93. IN CORBULONEM
Diruis, aedificas, quid, Corbulo? Diruis omnes
Divitias et opes, aedificasque nihil.

94. IN GELLIAM GRAMMATICASTRAM
Grammaticam veteres artem dixere loquendi.
Gellia, grammatica nil opus arte tibi.

95. IN QUENDAM GRAMMATICASTRUM 
Me flocci facis atque pili, nauci, atque terunci,
Quanti te faciam scire cupis? Nihili.

96. BELLUM
Solis militibus bellum res bella videntur.
Militibus solis omnia bella bona.

97. DIVITIAE
Solus Dis deus est, Dites dii, numina nummi.
Cum plausu loquitur Pluto, tacetque Plato. 

98. TRIA GENERA
Est dubii generis, castissima sit licet uxor,
Communis meretrix, foeminei mulier.

99. ST. ST. SILENTII NOTA
Quid sibi Romanum vult ST? Sileto, taceto.
S monet ut sileas, T iubet ut taceas.

100. PATRIA EST UBICUNQUE EST BENE
WHERE I DOE WELL, THERE I DWELL  
Illa mihi patria est ubi pascor, non ubi nascor,
Illa ubi sum notus, non ubi natus eram.
Illa mihi patria est, mihi quae patrimonia praebet.
Hic, ubicunque habeo quod satis est, habito.

101. CONIUX
Apta duci non est uxor, non aptaque regi,
Quae duci non est apta, nec apta regi.

102. RHETORICA ET DIALECTICA
Rhetorice dicendi ars est, logiceque docendi,
Illa sophistarum robur, at ista sophon.
Illa magis condita, recondita sed magis haec est.
Illa salax magis et salsa, sed ista sal est.
Rhetorice verum velat, logiceque revelat.
Haec monet, illa movet, haec docet, illa nocet.

103. ACTAEON 
Carnem edere canes Actaeonis, ossa, cutemque.
Cornua Londini conspicienda manent.

104. MULTIPLICATIO ET DIVISIO ARITHMETICA
Cur dextram divisio, multiplicatio laevam
Respicit? Est virtus illa, sed haec vitium.
Cur sursum divisio, multiplatio d’orsum
Aspicit? Haec homini convenit, illa Deo. 

105. ARBOR 
Ver viridem, flavamque aestas me fervida, canam
Autumnus, calvam frigida fecit hyems.

106. AD THEODORUM PRISE, OXONIENSEM THEOLOGUM 
Uno non possum, quantum te diligo, versu
Dicere. Si satis est distichon, ecce duos.

107. UNUS DEUS
Coelum ἑτερόκλιτον est, ut noster Lilius inquit. 
Pluri numero non caret ipse Deus.
O quanta est veterum blasphemia grammaticorum,
Qui declinandum nos docuere Deum!

108. DEI GENUS
Neutrius generis Deus est, nec foemina, nec mas.
Hoc igitur numen nec dea nec deus est.

109. GUBERNACULUM CORPORIS
Insipiens linguam laxat, sapiensque refraenat.
Quis minor aut maior quam tacuisse labor?

110. EX MALIS MINIMUM ET MAXIMUM. AD MAXIMUM  
In mensa semper minimum tibi sume malorum,
Maxime, malorum maxima, si bona sunt.

111. UNDA
Littera dempta undas udas facit, addita mundas.
Littera transposita est, undaque nuda manet.

112. DE SOMNIIS. PARADOXON
Quae mala sunt bona sunt; mala, quae bona somnia. Quare?
Gaudeo* si mala sunt, si bona sunt doleo.

(* - Experrectus.)

113. ORIGO AQUAE
Unda, undae, undarum tibi declinatio constat,
Derivatio non. Una fit unde, rogas?
Annus ut, in sese sine fine revolvitur amnis:
Ad punctum redeunt annus et amnis idem,

114. AVARITIA
Undique fluminibus currentibus in mare magnum,
Non ait “Unde venis?” aequor, at “Unda, veni.”

115. ADAMAS 
Mittendi fidos adamantes sunt ad amantes:
Solo adamante polit durum adamanta faber.

116. CANIS ET LEPUS
Sit quanquam levipes lepus, et velocior hoste,
Hic sequitur magna spe, fugit ille levi.

117. VOX ET SCRIPTURA
Lingua sagax aperit clausi mysteria cordis,
Scriptura didicit vox sine voce loqui.

118. LAURUS
Arbor ego Phoebi, viridis frondosaque semper.
Nescio calvitiam canitiemve pati.

119. DICACITAS ET PRUDENTIA
Ingeniosus at imprudens, est ''absque cibo sal''.
Doctus inurbanus quid? ''Cibus absque sale''.

120. ALIQUID EX NIHIL. AENIGMA ARITHMETICUM 
Adderis* unum nihilo, nihil inde creatur.
Adde uni** nihilum, nascitur inde decas.

(* 01. ** 10.)

121. AD GUILIELMUM SUTTON, OXONIENSEM THEOLOGUM 
Debeo plura tibi quam versu dicere fas est:
Debitor aeternum si mihi credis, ero.

112. SATURNI ET OPIS FILII TRES, COHAEREDES
Dites tres fratres, Neptunus, Iupiter, ac Dis.
Quid mirum? Tribus his ''Ops bona mater erat''.
Essem Neptuno, Iove, Diteque ditior ipsu,
Fors mihi si matrem fausta didisset Opem.

123. IN QUENDAM ORATOREM INFINITUM
Omnia cum dixi, superest tibi dicere “Dixi.”
Haec mihi sermonis vox placet una tui.

124. AD LECTORES
Non cuivis lectori, auditorive placebo.
Lector et auditor non mihi quisque placet.

&lt;/poem&gt;

==LIBER OCTAVUS==
&lt;poem&gt;

Tessera caerulea - commentariolum. Tessera rubicunda - nota textualis. Tessera viridis - translatio 

IOANNIS AUDOENI EPIGRAMMATUM LIBER OCTAVUS 
1. AD HENRICUM, AUGUSTUM PRINCIPEM CAMBRIAE 
Maecenas equitum primus cum Caesare, Flacci
Foverunt gelidos Vergiliique lares.
Me quoque tres equites, tuque, augustissime princeps,
Re simul, et fati spe melioris alis.
Sunt Maecenates mihi tres, quotcunque supersunt,
Si quis adhuc superest, tu mihi Caesar eris.

2. AD TRES MAECENATES, EDOARDUM NOEL, GUILIELMUM SIDELY, EQUITES ET BARONETOS, ET ROGERUM OWEN, EQUITEM AURATUM 
Me cum deserent veteres, ut nunc fit, amici,
Vos insperatam tres mihi fertis opem.
Vestra igitur summis iunxi tria nomina. Solus
Maecenas dignus Caesaris esse comes.

3. IURISCONSULTUS ET MEDICUS
Ille vafer nisi sit, nisi sit temerarius alter,
Se mendicato pascat uterque cibo.

4. SCALA AULICORUM
Nemo, gradus nisi per plures ascendit in aula,
Ad descendendum plus satis unus erit.

5. AD EDUARDUM NOEL, EQUITEM ET BARONETUM  
Haec tibi Maecenas, quam vis epigrammata scribam.
Scripta legent alii, sint modo digna legi.
Quod plus ergo mihi debet lectore patronus?
Tu mecum lectus, non modo lector, eris.

 
6. AD * * * AULICUM
Audacem fortuna omnis, cibus omnis edacem 
Adiuvat. Esse aliquid si cupis, aude et ede.

7. HONORIS ET DIVITIARUM COMPARATIO
Donat opes homini Deus, et sibi poscit honorem.
Ergo divitiis anteferendus honor.

8. IN POETAS FABULOSOS
Fictum inter factumque parum distinguere curans,
Quidlibet ex quovis ente poeta facit.
Sortiti nomen sunt a faciendo poetae. 
A faciendo aliquid scilicet: immo nihil.

9. IN TOMASINUM
Scripserunt asini laudes hoc tempore multi,
Legimus et laudes, o Tomasine, tuas.

10. IN FABIANUM 
Exdtra calvescunt alii, tu calvus es intra.
Crinibus hi, cerebro tu, Fabiane, cares.

11. OSCULUM
Una trisyllaba vox inter celebratur amantes,
Quam sibi quisque sua vult ab amante dari.
Syllaba prima data est? Reliquae sine lite dabuntur:
Quae dedit os, culum non minus illa dabit.

12. DALILA
Samsonem rigidis spoliavit crinibus uxor.
Hoc nostro multae tempora sunt Dalilae.

13. COVENTRIA ET WARWICUM, URBES MEDITERRANEAE
Non idem vobis praesul, tamen Aeacus idem. 
Diversus vester spiritus, una caro est.

14. NATALIS
Ad praesentia nascor, et ad ventura renascor.
Natalis prior est ille, sed hoc potior.

15. DE ARTE AMANDI 
Iudice me, rudis est, artem qui tradit amandi. 
Naturae scopus est, non opus artis, amor.

16. IN GALLIA 
Fungitur officio rarus sine munere iudex.
Cur, nisi quod sanctum munuere munus emit?

17. IN PHYLLIDEM
Solarem muliebris amor non durat in annum
Phyllidis: instabilem Phyllida luna regit.
Menstrua mente solet Pyhyllis, non corpore tantum,
Quovis mense pati, menstruus huius amor.

18. IN PAETUM. PROBLEMA
Non pater es, non, Paete, socer, non vitricus horum,
Quos tua nupta tibi tot tulit. Ergo quides?

19. IN PONTILIANAM
Nupsisti undecimo cur, Pontiliana, Decembris?
Nulla magis nox est longa, diesque brevis.

20. AD FRONTONEM IURISCONSULTUM 
Multa statuta noto poenalia Fronto vocari;
Queis titulum dederint praemia, nulla lege.
Publica res olim fulcris innixa duobus
Abrogat haec aetas praemia, poena manet.

21. AD EDOARDUM NOEL, EQUITEM ET BARONETUM 
Ingenium tibi mite sagax natura creavit,
Addis naturae viribus artis opem.
Virtutis fortuna tuae comes utilis haeret,
Artis et ingenii dotibus addis opes.
Ut miseris, fortuna dedit, succurrere posses.
Ut velles, virtus fecit, utrumque Deus.

22. IN FESTUM, IUDICEM INIUSTUM 
Quod Iudas fecit facito, iudexve Pilatus:
Suspendi non vis, Feste? Lavato manus.

23. PARONOMASIA
Iudicat ex mento non mente puella maritum.
Non mens at sponsae menta minuta placet. 
Pungi quam pingi mavult Venus improba, semper
Peniculo penem proetulit alma Venus.

24. AD MARTHAM, DE QUINTO
Prodigus est et avarus amator Quintus, amoris
Prodigus ipse sui, Martha, avidusque tui.

25. TERGORIS ET DORSI ETYMOLOGIA 
Posteriora viri vox neutra Latina notavit:
Utraque foemineis moribus apta fuit.

26. IN INTESTATUM COLINUM
Nil moriens, Coline, tuis das, omnia linquis.
Parcus eras vivens, porcus eras moriens.

27. DE VIRGINITATE ET CONIUGIO 
Virginitas angusta via est. Via latior autem
Coniugis. Hinc plures ingrediuntur eam.

28. IN PANSAM
Lis inter Pansam gravas Eunomiumque magistrum
De sacris cleri ritibus orta fuit.
Exhibet Eunomius geminos, sua biblia, testes,
Testamenta Dei non dubitando duo.
“Quid cum scripturis,” inquit, “mihi, Pansa, negoti est?
Ecce statutorum, biblia nostra, librum.”

29. AD D. T.
Tu dominos sectare duos. Mirabile dictu est,
Si vel utrique places tu, vel uterque tibi.

30. FIDES MERCATORIA 
Quo solet esse fides minor in debentibus aurum,
In credente fides hoc solet esse minor.
Diruit innumeros hoc tempore mercatores
(Non tutum est hodie credere) sola fides.

31. GERUNDIA ET SUPINA
Di-do-dum Aeneas aberat, caruisse gerundis
Dicitur, et nullum nosse supina virum.

32. DA MIHI ANGELUM, ET EGO DABO TIBI SPIRITUM
Spiritus huic sanctus promittitur, angelus illi 
Michael. Hic munus polluit, ille manus.

33. AD QUENDAM DIVITEM
Magnus amor tuus est, si multum hoc tempore dones.
Si multum credas, est tua magna fides. 

34. AD DUARUM SORORUM PARCISSIMARUM SERVUM
Tres Parcae celebrantur in orbe sorores,
Expertus parcas es, miser, ipse duas.

35. PEDICULUS 
Tu morsu me laedis, egoque infero mortem.
Est tua culpa levis, non nego, poena gravis.

36. DE MALO IN PEIUS
Incidit in Scyllam cupiens vitare Charybdim .
Qui morbum fugiens incidit in medicum.
''Stulti dum vitant vitia, in contraria currunt,'' 
Qui litem fugiunt, causidicumque petunt.

37. DE PRODIGO ET AVARO
Prodigus omnis homo, miser est, miser omnis avarus,
Istius miseri filius ille miser.

38. IN R. G. VINDICTA DIVINA, 1603 
Inviti sacras tenuisti praesulis aedes:
Te tenet invitum nunc aliena domus.

39. IN DAMAM
Promissum quoties quiddam te, Dama, rogavi,
Quod, quoniam praestas nil mihi, saepe rogo,
Saepe soles “Faciam.” “Feci” mihi dicere nunquam,
Incipe iam “Feci” dicere, non “Faciam.”

40. IN LINUM INFORTUNATUM 
Quid mitum, fortuna tibi contraria quod sit?
Crinita est illi frons, Line, calva tibi.

41. AMICA AD GAURUM
A me nescio quae munuscula in aure rogasti,
Si munus-culum vis, tibi, Gaure, dabo.

42. HOMO PANTOPHAGUS
Non mare, non aer, non tellus, denique cuncta
Sufficiunt nostrae vix elementa gulae.
Si quod edunt homines hominum substantia fiat,
Ut perhibet, homines qualia monstra sumus?

43. VIA LATA
Lata via est, et trita via est, quae ducit ad Orcum.
Invenit hoc, etiam se duce, caecus iter.

44. AD, IN, DE 
In libris tria verba meis celebrantur: ''ad, in, de.''
''De'' docet, ''ad'' dignos laudat, ''in'' lacerat.

45. IN QUINTUM IMMISERICORDEM 
Nudus inopsve tua si quis pulsaverit aedes,
Quinte, stipem misero qua ratione negas?
“Mendicare stipem prohibet lex Anglica,” dicis. 
Esto, miseris lex dare nulla vetat.

46. HUMANUM EST LABI 
Terque quaterque die iustus cadit, ut lego scriptum.
At, quoties, scriptum non lego, iusta cadit.

47. IN QUENDAM INEPTUM SCRIPTOREM
O utinam vel tota foret tua nigra papyrus,
Tincta foret vel nullo vel charta nigro.

48. FOENERATORIS APOLOGIA
Quo mihi divitiae, si non conceditur uti?
Aera nitent usu, me iuvat usus opum.

49. IN * * * CORNUTUM
Si natura daret tibi cornua, tollere posses:
Quod tibi nupta dedit, tollere nemo potest.

50. RES IUDICATAE 
Lex quamvis ratio Ciceroni summa vocetur, 
Et bene laudetur lex quae ratione probatur,
Invenies inter legistas raro logistas,
Moris et exempli leges sunt iuraque templi.

51. MULIER
Formosae sunt famosae, iuvenesque iocosa,
Ingeniosa sagax foemina, salsa salax.

52. QUATUOR TERMINI FORENSES
Terminus a sancto princeps Michaele vocatur,
Legistuam imprimis angelus* iste iuvat.
Terminus hunc Hilari sequitur, nec nomine vago,
Causidicos hilares terminus iste facit.
Causidicis instar, libri Paschalis** habendus,
Tertius a sacro Paschale nomen habet.
Quartus habet Triadis titulum. Cur terminus? Omni
Est in lite trias*** callida, nulla monas.

(* Effigies Archangeli Michaelis in nummo aureo Anglicano. ** Ester booke. *** Cliens, causidicus, iudex.)

53. CRUX IN FORO CAUPONARIO. AD CHRISTUM 
Restat imago crucis, tua de cruce tollitur: ecce,
Christe, cruci maior quam tibi constat honor.

54. DUO IURISCONSULTORUM COLLEGIA TEMPLUM MEDIUM ET INTERIUS IDEM ESSE
Ambo eadem demos estis, idem ius ambo studetis,
Inter ius medium est, interiusque nihil.
Quae meata est eadem magni res intima mundi,
Interius centro nam nihil esse potest.
Templum igitur medium, medium licet usque vocetur,
A templo differt interiore nihil.

55. DE IISDEM 
Parlamenta duo vobis, chorus at sacer unus,
Culinae vobis, ara sed una duae.
Ad coenam vos sacro idem vocat ore magister,
Non cornu vos ad prandem cogit idem.
Vestra nec inspirat duo cornua spiritus idem,
Unica mens animat corpora vestra duo.

56. E. N. LIBERALIS 
Liber alis multos, Maecenas optime, servos,
Me quoque, Maecenas optime, liber alis.

57. AD FAUSTINUM
Esse bonum dixti nostrum, Faustine, libellum.
Si bonus est, utinam sim meus ipse liber.

58. O TEMPORA!
“Tempora mutantur, nos et mutamur in illis.” 
Quomodo? Sit semper tempore peior homo.

59. TRAULISMUS. AD BALBINUM
Sermonis quanquam vitio, Balbina, laboras,
Nemo potest nisi tu dicere “Pa-pa-pa-pater.”

60. AGNA * * * OXONIENSIS  
Nupta senatori Benedicto non bene dicto,
Credita quae fueras, Agna, reperta lupa est.

61. AD AULUM MEDICUM. GRATULATIO VERNA
Vere novo impuri renes et viscera purgant.
Gratulor, Aule, tibi: ver, tua messis, adest.

62. POETA LAUREATUS
Laurus in igne crepat, vivunt in funere vates.
Fallor? An hinc vatum praemia laurus erat?

63. AD CIVEM
Febre laborantem decedere Phoebus ab urbe
Te iubet, et coelo commodiore frui.
In tua rura redis, urbanaque lucra relinquis,
Redditur in patrio pristina rure salus.
Sanus inopsque iterum Londinum, rure relicto,
Ire paras, iterum dives et aeger eris.
Pristina febris adest. Dicat iam Phoebus, utrum sit
Utilior dives morbus, inopsve salus? 

64. IN LABIENUM PHILAUTUM
Se solum Labienus amat, miratur, adorat.
Non modo se solum, se quoque solus amat.

65. VIDUA 
Uxorem viduam qui ducit idem facit ac si
In longa vestem quaerat ematque via:*
Altera vestis uti magis est minus altera tria,
Sic viduarum aliae plus, aliaeque minus.

(* Long-lane.)

66. PYRAMUS ET THISBE
Infaelix nostrum paries divellit amorem.
Quam longe distat, quam prope, noster amor!

67. AD POLLUM CLIENTEM
Lis pendet tibi, Polle? Semel tibi pendere praestat
Quam pendere diu: solve, solutus eris.

68. FRIGUS, CALIDUM
Est mare frigidior mulier, tamen urit amantem.
Sic calx in gelidam iacta calescit aquam.

69. PAR MA FOY
Per sanctam iurare fidem mos, non per amorem est.
Est tamen ille* deus, non tamen illa dea.

(* Ioan. Epi. 1 c. 4. v. 16.)

70. ASTRO- / PHYSIO- LOGIA 
Astrorum in summo latet alta scientia coelo,
In centro physicae vis veneranda latet.
Ut bonus astrologus fiam, caelum nimis latum
Impedit, ut physicus, terra profunda nimis.

71. IN PONTICUM
Nil mihi das, donabis ais post funera. Quare
Non moreris? ''Bis dat'', Pontice, ''qui cito dat''. 

72. IMPAR CONGRESSUS 
In promptu semper strictum Matho non habet ensem,
In promptu parmam Pontia semper habet.

73. DE AGRIS ET NUMMIS. AD PONTILIANUM MERCATOREM
Foenus habet certos omnisque pecunia fines,
At fundus fundo, Pontiliane, caret.
Fons plus quam cisterna valet, quam cistaque fundus,
Sit cisterna licet maxima, fons minimus.

74. IN FAMAM
Virtutem parce laudat, vitiumque libenter
Praedicat. Hic dicta est non male fama malum.

75. IN GALLAM 
Ussisti me, Galla, videndo, tangere noli.
Nam si uras oculis, quod facias oculo?

76. IN LINUM DECREPITUM
Saturnum dictum memorant, quia fit satur annis.
Saturnum fieri te, Line, tempus erat.

77. TRIPUDIUM

Pes loquitur, quem lingua tacet, cor dictat amorem,
Lasciva argutum dum regis arte pedem.

78. IOSEPHI HALL VOTA ET MEDITATIONES 
Vota vovenda voves, scribisque legenda. Beatus
Qui tua vota legit, si tua vota facit.

79. ANAGRAMMA. AD PRISCUM SENEM
Cur non sunt, ut erant, crispi ibi, Prisce, capilli?
“Priscus ego nunc sum, qui modo Crispus eram.”

80. NOX BRITANNICA 
Dicuntur ''minima contenti nocta Britanni''.*
Contenta est longa nocte Britanna frui.

(* Iuven. Sat. 2. )

81. AD NAEVIAM
Sol fugitur praesens, idemque requiritur absens.
Quam similis soli est, Naevia, noster amor!

82. IN FESTUM MENDACEM
Omnis homo est mendax, tu, Feste, fataberis: ergo
Mentiris dicit, qui tibi dicit, “homo est.”

83. IN CARPOPHORUM
Cum ridente foris ridet simulator amica
Carpophorus, flet cum coniuge flente domi.

84. MUNDUS
In mundo mundi duo sunt, mundissimus alter,
Immundissimus hic, mundus uterque tamen.

85. AD G. I.MERCATOREM 
Quo cui plus dederis, magis hoc tibi fiet amicus.
Quo plus credideris, hoc magis hostis erit.

86. SATISDATIO ET SATISFACTIO
Vox in Caesareo sit iure satisdare quamvis
Crebra, in pontificum iure satisfacere:
Iuristae satis accipiunt, at raro satis dant,
Multa satis dicunt, raro satis faciunt.

87. WICHAMICUS
Pompeianus ego non sum, non Caesarianus,
Non sum Syllanus, sum Marianus ego. 

88. CONTRA ILLUM QUOD VULGO DICI SOLET, FRATREM IUNIOREM SENIORE GENEROSIOREM ESSE*
Auctor Adam generis, quo non generosior alter,
Nempe creatori proximus ipse suo.
Ergo proximior quo quis numeratur Adamo,
Hoc generosior est, proximiorque Deo.

(* The younger Brother is the ancienter Gentleman.)

89. DEUM NEMO VIDIT
Inscia mens numen non cernit, noctua lumen:
Non videt ista diem, non videt illa Deum.

90. SENEX NON EST HOMO 
Risibile est animal iuvenis, mulierque puerque
Flebile, dedidicit siccus utrumque senex.

91. IN SARACENUM ATHEUM
Afficit insipidum quasi fabula, te sinus Abra,
Malles in Sarae tu rucabare sinu.

92. MOS
Consuetudo et mos vim legis habere videntur:
Improbitas hodie vim quoque legis habet.

93. IN ALBINUM
Perdidit Albinus mercator remque fidemque,
Nil ultra, quod iam perdere possit, habet.
Perdidit idem Albinus amator spemque fidemque.
Quid superest quod iam perdere possit? Amor.

94. ANAGRAMMA
Vox eadem ''gerere'' et ''regere'' est, omenque notandum:
Ut regat uxorem vir, gerat illa virum.

95. AMATOR DESERTUS 
Ignis ut inferni, quamvis non luceat, ardet.
Sic tuus haud lucet, me tamen urit, amor.
Igni elementari similis meus est amor in te:
Lucet enim, sed te non meus urit amor.

96. DE POENA THAIDIS. PROBLEMA
Cur, quae peccavit non tergo at pectore, Thais
Carnifici in poenam tergora nuda dedit?
At quia culpa praeit, sequitur sua poena nocentem,
Iudex in poenam posteriora petit?

96. IRI EXEQUIAE 
Quartanae par est pauper, campana, perempti
Pauperis in tacito funere, nulla sonat.

98. CROESI ET IRI EPITAPHIUM
Hic iacet, hic situs est Croesus sub marmore. Quaeris
Irus ubi iacet pauper? Ubique iacet.

99. IN MOMUM 
Nil in te video quod amem, laudemve, probemve.
Nil in te video, Mome, quod invideo.

100. UNITATEM NON ESSE NUMERUM
Scriptores inter peregrinos atque Britannos
Nullius numeri sum, tamen unus, ego.

&lt;/poem&gt;

==LIBER NONUS==
&lt;poem&gt;

1. AD CRITICUM AULICUM 
Nil distant labor atque labos, nihil arbor et arbos,
Idem honor est et honos: qui rapit ergo sapit.

2. FIDES
Nos ratio docet esse Deum, cogitque fateri,
Hac ratione, fides est rationis opus.

3. DEUS
Omnia cum videat, nulli Deus ipse videtur,
Solus ubique patet, solus ubique latet.

4. AD GUILIELMUM SIDLEY, EQUITEM ET BARONETUM &amp;c. 
Te linguae variae decorant, et pagina legum
Exornant artes et pietatis amor.
Consilio multis, optibus succurris egenti.
Hoc virtutis iter, caetera mortis erunt.
Sic tibi, sic Christo, patriae, patriaeque parenti
Vivito, post mortem te meliora manent. 

5. AD EIUSDEM UNICUM FILIUM IOANNEM SIDLEY  
Ianus es, at solo, iuvenis iam, nomine. Docti
Aemulus esto patris, te quoque Ianus eris.
Vix erit, ut possis doctum superare parentem.
''Aequalis patri filius'' esto, sat est. 

6. AEQUINOCTIUM PERPETUUM. AD CAECUM
Aequa fluit noctique dies tibi, noxque diei,
Non tamen aequator linea quaeque tibi.

7. IN ANABAPTISTAM PONTICUM
Si sanus vis esse, sacram servato diaetam,
Pontice: coenato saepe, lavato semel.

8. DII INCONSTANTIAE 
Vertumnum celebrant Romani, Protea Graii,
Quae non iam tellus numen utrumque colit?

9. AXUNGIA
Ne siccus volvente rota crepet, unguitur axis.
Causidicum mos est ungere, ne taceat.

10. IN HARPALUM, DUORUM FILIORUM (UT PUTATUR) PATREM 
Qui nomen gerit iste tuum, tuus, Harpale, non est.
Alterius nomen qui tulit, hic tuus est.

11. CREATIO MULIERIS
Paulis Evangelium populo dum praedicat omni,
Alloquitur* ''nostrum'' non muliebre ''genus''.
''Orate, o fratres'' (at non ''orate sorores'')
Presbyter in Missa, dum sacra mussat, ait.
Temporibus divisa suis dum singula strictim
Explicat, artificis numine facta Dei,
Qui bonus est, frustraque nihil nec inutile fecit,
''Vidit'' (ait Moses) ''hoc'' Deus ''esse bonum''. 
Additur haec operi sollenis clausula semper,
Excepto, postquam foemina facta fuit. 10

(* Viri, patres, et fratres.)

12. IN PAPINIANUM ET PONTICUM
Posse errare negas te, Papiane, sed erras.
Tute errare negas, Pontice, posse putas.

13. IN TUSTONUM
Mortuus est Tustonus. Opes de morte resurgunt,
In cumulo ut tumuo quae iacuere diu.

14. DE POENA ET CULPA
Doctores peccata inter non entia ponunt:
Cur non peccati poena fit ergo nihil?

15. IN MAUROS, QUI ANGELOS NIGROS, DAEMONES ALBOS PINGUNT 
Innatum nigrior non exuit arte colorem,
Albus in adversum vertitur arte color.
Posse negant sancti resipiscere daemona patres,
Non est ergo Satan candidus, ''hic niger est.'' 

16. L’ARGENT FAICT TOUT 
Unde fit ut Francus, post tot, post bella tot Anglus
Integer in solito regnet uterque solo?
Protexit generosa tuum te, Francia, scutum,*
Angelus** est custos, Anglia tuta, tuus.

(* L’escu. ** L’angelot.)

17. IN QUENDAM EBRIOSUM
Garruilitate nihil sicca sitibundius: uxor
Te tua plus loquitur. Cur bibit ergo minus?

18. VERONA, PLACENTIA, ET BENEVENTUM. AD ITALUM
Verona Beneventanum raro itur ad urbem,
Esto ''Placentinus'', Tu ''Bene ventus'' * eris.

(* Bene-venuto per tutto.)

19. TEMPUS, VERITAS, ODIUM
Mater Aletheia* est odii, sed filia longi
Temporis. Est odium temporis ergo nepos.

(* Veritas.)

20. TEMPORIS FILIA 
Dicta fui a priscis quae filia temporis, huius
Temporis an prisci filia dicar ego?
Temporis illius, non filia temporis huius.
Temporis aeternus filia Christus erat.

21. AMOR CONIUGALIS
Plurimus in coelis amor est, connubia nulla
Coniugia in terris plurima, nullus amor.

22. DECALOGUS, ORATIO DOMINICA, ET SYMBOLUM APOSTOLICUM
Unus amor praecepta decem: spes unica vota
Sunt septem: articuli sex-bis, at una fides.

23. AD CALLISTRATUM
Splene laboranti male num, Callistrate, dixi?
''Splen ridere facit'', splen quoque flere facit.

24. SOL
Tres infra, totidemque supra te, cerno planetas.
''In medio virtus'' maxima, Phaebe, tua est. 

25. METAPHORA 
Naturae linguam corrupta scientia nescit,
Naturae voces lexica nulla notant
Sensa figurato promit sermone colonus,
Gestit et urbano rusticus ore loqui.
Vita quoque ornatur variis, ut lingua, figuris,
Tota figurata est, ''vivimus ut loquimur''. 

26. CHRISTUS THEOLOGUS, MEDICUS, ET IURISCONSULTUS
Theiologi medicique in terris munere functus,
In coelo peraget iudicis officium.

27. DE IURE ANGLICO-WALLICO-GALLICO
''Di-rectum'' Gallus,* ''cor-rectum'' ** Wallicus, at Anglus
Nomine ''ius rectum''*** simpliciore vocat.
Dirigis errantes, lex lucida, corrigit omnes
Errores: Iuris regula cuncta regit.

(* Droit. ** Cyf-raith. *** Right.)

28. CASTOR ET POLLUX
Concordes duo sunt in coelo sidera fratres,
In terra unanimes vix reor esse duos.

29. QUOD DIFFERTUR NON AUFERTUR
''Differt non aufert'' mortem longissima vita.
Quid differt igitur cras hodieve mori?

30. HONORIS VENALIS APOLOGIA. AD BARONETOS 
Aurum arvumque et honor fortunae sunt bona fortis,
Quicquid et humano pendet ab arbitrio.
Forma, valetudo, vires, bona corporis almi
Non possunt pretio, nec bona mentis, emi.
Impietas animam est, insania vendere corpus:
Fortunam fas est vendere, fas emere.

31. AUCTORITAS ET RATIO
In dictis hominum non quis considero, sed quid.
Contra in divinis, non rogo quid. Rogo quis.

32. LUCIFER
Stella micans Veneris nocturna diurnaque noctem
Nunciat inducto vespere, mane diem.
In coelo semper solem comitatur euntem,
In terra lucem cur fugit ergo Venus?

33. DE FINE MUNDI
Narravit Moses ''Genesim'', primordia mundi.
''Exodon'' at nobis dicere non potuit.

34. AD PONTILIANUM
Uxoresne ''bonas binas'' tibi praeter, an unam
Ducere difficilem, Pontiliane, rogas?
Altrerutrum si sit mihi ferre necesse malorum,
Quid minimum est, unam ducere malo malam.

35. PERFECTIO LEGIS AMOR 
Ex bis-quinque duo praeceptis, eque duobus,
Unum servato, sufficit illud, ama.

36. DEVOTIO
Divitias cleri peperit devotio vulgi,
Degenerm prolem relligiosa parens.

37. DE COELO ET TERRA
Terra oculos prope tota latet, patet undique coelum:
Humani generis te puto, terra pudet.

38. AD AULUM, IN SEXTUM, DE QUINTO
Invidet, Aule, mihi Sexto, miseresco ego Sexto:
Quinto, qui mihi non invidet, invideo.

39. IN POLLIONEM
Deseris uxorem, quo iure relinquitur? Ante
Coniugium a multis tacta probatur, ais.
Conugium prae-contractus, scio, non nego, frangit.
At praecontactus, Pollio, non dirimit.

40. MERAE TRICAE. AD *** 
Esse meras tricas meretrices, haud male dixti,
Scorta tamen raros in cute τρίγχας habent.

41. AD PANNICUM EXULEM. PROBLEMA
Liber in exilio quodammodo, Pannice, vitam
Nunc agis, in patria qui prius exul eras.
Utra magis fortunarum tolerabilis harum?
Extera libertas, exiliumne domi?
Quae mea sit si forte rogas sententia, malo
Esse relegatus quam religatus ego.

42. VESPERE
Sol labiens paulum lucis post terga relictum
Monstrat, uti Mosi posteriora Deus.

MANE
Nos pulcrham Phoebi faciem surgentis Eoo
Cernimus, Antipodes posteriora vident.

43. BAPTISMUS. AD IUDAEUM
Lotio baptisma est, at circumcisio vulnus.
Curantur sacra vulnera legis aqua.

44. ΕΑΥΤΟΝΤΙΜΟΡΟΥΜΕΝΟΣ
Dum mortem vitare studet, vitamque tueri,
Se toto vitae tempore torquet homo.
Bruta bonis fruitur praesentis bestia vitae:
Dum vivit, cum moritur moritur.

45. AD GUILIELMUM SIDLEY, EQUITEM ET BARONETUM  
Aere meres, et tu virtute mereris honorem,
Cum te nec mereat, nec mereatur honor.

46. AD I. P.
Graeco-Latina sagax sapiens tibi quaeritur uxor,
Quaeque figurate syllogizare sciat.
Quae cum maiorum praesumperit atque minorem,
Ex male praesumtis urgeat ergo sequi,
Versata in parvis quae naturalibus olim
Virgo, magistra artis nunc fit in arte sua.
Et respondeat obponentibus omnibus una
Cumque su de omni disserat ente proco.
Tam rationalis mihi si contigeret uxor,
Mutarem tecum, su tua bruta foret. 10

47. IN RAMISTRAM BIMEMBREM 
Definis primum, tum dividis omnbia, rursum
Definis, iterum dividis omne genus.
In tot particulas generalia singula scindis,
Longior ut μέθοδος sit tua, quam sit ὁδός.

48. AD SANCTUM PAULUM. DE CIVITATE DEI
Verberibus cum caesus eras, defensio praesens,
''Civis Romanus sum'', tua, Paule, fuit. 
Iudicii suprema dies cum venerit, an tum
Sat ''sum Romanus'' dicere ''civis'' erit?

49. CHRISTUS
Venit in hunc mundum. Vidit mortalia, mortem
Vicit, et ad superos in sua regna redit.

50. AD GUILIELMUM CAMDENUM, MAGNAE BRITANNAE ILLUSTRATORUM MAXIMUM  
Insula pene suis obliviscenda Britannis
Mox in lethaeos praecipitanda lacus,
Hoc tibi, quod superest, Camdeno, Britannia debet.
Tu quoque, dum superest illa, superstes eris.

51. AD PERPENNAM
Est tibi lunatae, Perpenna, parenthesis instar,
Inter cornua frons: dura parenthesis haec.
Dura metathesis haec, uxor tua prodigia carnis
Tota κρέας* totum te facit esse κέρας.**

(* Caro. ** Cornu.)

52. DE VITIIS ET DIVITIIS
Nemo hominum vivit ''sine crimine, sive crumena.''
Crimine rara suo plena crumena caret.

53. MORTIS ET MACELLI APOLOGIA
Mors nisi mactaret iuvenes, laniique iuvencos,
''Omnia stultorum plena boumque'' forent.

54. EVAE ET PROSERPINAE COLLATIO
Evam delusit serpens, Proserpina Ditis
Capta dolo vana spe specieque boni.
Exiit Eva parens Paradiso, cur? Quia malum
Edit at in malo nesciit esse malum.
Inferno exisset malum Proserpina si non
Edisset, taciti nescia virgo mali.
Eva fuit mortis, Proserpina praeda Plutonis,
Illa fuit Iovae filia, et ista Iovis.
Utraque gustavit vetitum, poenasque pependit.
Haec flores fructus dum legit, illa perit.

55. ASTROLOGUS ET GEOGRAPHUS 
Dividitur totus vos inter maximus orbis,
Coelum est astrologi, terraque geographi.

56. AD FANNIAM, NOBILEM PULCHRAM ET PAUPEREM
Indotata viro locupleti nubere quaeris,
Fannia? Paupertas irrita vota facit.
Sis ortus generosa licet, speciosaque vultu,
Sordidus externas ambit amator opes.
Prima categorias inter substantia sola.
Plus in amore potest, quam genus et species.

57. CON-SCI-ENTIA
In verbis nunc haeret amor, non rebus ut olim,
Penditur a sensu, non ratione, fides.
In caput ascendit, quondam quae in pectore sedit,
Relligio cerebri est, quae modo cordis erat.

58. SACRIFICIUM MUNDUM
Hic mundus, templum domini. Crux, ara, sacerdos,
Et mactanda deo victima, Christus homo.

59. DE PECCATO MORTALE ET VENIALE. AD CHRISTUM
Mors tua peccati duplicis discriminia tollit.
Quod mortale fuit, crux veniale facit.

60. IN INHOSPITALES 
Assecla non ego sim domuum non hospes earum,
In quarum foribus ''ianua limen amat''. 

61. ALTER IDEM 
''Autos'' non ''heteros'' mihi sit, mihi qui fit ''hetairos''.
Sit comis, quisquis vult meus esse comes.

62. SINITE PARVULOS VENIRE AD ME 
Lena procaxque caro iuvenes in devia ducit,
Mentis at improbitas in sene maior inest.
Suspicor hinc, iuvenes in coelum ascendere paucos:
Paucos in coelum suspicor ire senes.

63. IN PARACELSUM
Discipulos terra esse salem cum dicat Iesus,
Esse salem terram cur Paracelsus ait?

64. DE OVIS
Induit humanam persona secunda figuram,
Oviparae formam tertia sumspit avis.
Piscibus atque advibus benedixit conditor orbis,
''Vive paris'' bene non dixit, at ''ovi-paris''.

65. DE ROMA ET MUNDO 
Roma vetus quadrata fuit mundusque rotundus,
Nunc mundus quadra est, et nova Roma rota.

66. GENERATIO MAGICA
Illudat, formosa viro quasi succuba, Daemon.
Ex hoc concubitu non generatur homo.
Incubus at serpens mulier sit succuba, nasci
Ex Satana soboles et muliere potest.

67. DE PANE ET BUTYRO
Invenio nostrae veneranda vocabula linguae,
In Genesi ''bara'',* ''μῆνιν''** prima ''Iliadis''.

(* Bara prima vox Genesis. * Μῆνιν prima Iliadis. Bara autem Cambro-Brittanico panem, menin butyrum significat.)

68. AETAS MOSIS ET DAVIDIS
Vivet homo centum-viginti,* Mosche ait, annos,
Et Moses annos tot** super ipse fuit.
Vita hominis septemdeni*** (dixit David)**** anni.
Quot dixit vixit, septuaginta, David.
Annos quot statuit vitae, tot vixit uterque.
Ergo propheta fuit mortis uterque suae.
Qui Mosen numerare suos, David optime regum,
Ille tuos docuit te numerare***** dies.

(* Gen. c. 6 v. 3 ** Deut. c. 34 v. 7. *** Psal. 60 v. 10. Psalmus hic vocatur oratio Moysi hominis Dei. **** Sam. l. 3 c. 5 v. 4. ***** Psal. 90 v. 12.)

69. NUMERUS PAR ET IMPAR
Omnis habet medium, sed dimidio caret, impar,
Dimidium omnis habet par, medioque caret.

70. MEDICI ET IURISCONSULTI COLLATIO. AD GALENUM 
Te formidati metuunt, Galene, tyranni,
Stat regum in vestra vitaque morsque manu.
Arbitrium vobis vitae, mortisque potestas
Summa data est, uni proxima pene Deo.
Nos damnare neci, sed non sine crimine, iudex,
Non sine teste potest: tu sine utroque potes.

71. DE GREGE, REGE, ET LEGE
Rex pastor, populi greges sunt, pabula leges:
Aeger grex, medicus rex, medicinaque lex.

72. ORTHOGRAPHIA, ET FIDES ORTHODOXA. AD HEBRAEOS
Laeva sinistrorsum dextorsum dextera tendens,
Non bene naturae convenienter eunt.
Tendat at in dextram si laeva, aut dextera laevam,
Concurrunt geminae convenientque manus.
Hebraei vos ortho-graphi, nos ortho-que-doxi,
Spiritus est noster, litera vestra manet.

73. PAUCI ELECTI 
Solus et omnis homo coelorum numen adorat,
Peccat in hoc numen solus et omnis homo.
Solum omnemque hominem venit servare redemtor,
Servatur solus, non tamen omnis, homo.

74. DE SALINIS. AMBIGUUM 
Anglorum ingeniosa licet generosaque gens sit,
Anglus emit parvo sal, minimoque sales.
Sit quamvis albus Britonum sal, Gallicus ater,
Pluris quam noster venditur iste niger.

75. NOVITAS 
Quam nova sunt non semper erunt nova, Nulla placebunt 
Ergo diu, sola quae novitate placent.
Non sola placuisse igitur novitate videntur,
Sed bonitate sua, quae placuere diu.

76. HOMO NON HOMO
Gignit iners natura homines, homo condidit artes: 
Ars opus est hominis, non opus artis homo.
Nemo ducem sequitur naturam, vivitur arte.
Factus homo est operis nunc opus ipse sui.

77. AUTHORES PECCATI. IN GRAMMATICASTROS AUCTORES ERRORUM
Non bene, grammati, confunditis autor et auctor,
Pythagoras quicquid dixerat, ''autos epha.''
Peccatum infaelix produxit originis arbor;
Unde per exemplum noxius edit Adam.
Peccati serpens auctor, dux foemina facti.
Criminis author adam non erat, auctor erat.

78. ANAGRAMMA DIABOLI. DIABOLOS ''BIA DOLOS'', VIS FRAUS
Circuit et quaerens quem devoret, ut leo Daemon
Errantes animas vi quasi ventus agit.
Instruit occultas Satan, ut vulpecula, fraudes.
Quos vi non potuit perdere, fraude ferit.

79. FACERE ET FACERE, ACT. C. 1 V. 1
Nuda sacerdotis docti bene credere inertem
Verba docent populum: vivere vita docet. 
Ut decuit docuit, qui re sua verba probavit.
Plus ''malefacta nocent'' quam bene dicta docent. 

80. FOENUS ET SORS 
Sorte tua contentus abi. Rem foenore turpe est
Quaerere. Contentus vivito sorte sua.

81. INVENTIO VERI. AD DUBITANTIUM
Dicitur, invento post mille pericula vero, 
Pythagoras totum sacrificasse bovem.
Nunc tam difficilis facta est inventio veri,
Ut tibi sit vitulum sacrificare satis.

82. CIRCUMCISIO ET BAPTISMUS
Circumcisus eras et baptisatus, Iesu
Christe, tibi neutro cum tamen esset opus.
Cui purganda parum est utrumque ad crimina, quare
Alterutro tantum fas mihi, Christe, frui?

83. SAPIENTIAE DUAE, SALOMONIS ET IESU FILII SIRACH 
Ponitur apocryphos inter ''Sapientia'' libros
Utraque. Semper erit, qui sapit, apocryphus.

84. IN AVAROS. VENDE OMNIA QUAE HABES, ET DA PAUPERIBUS 
Occidit miseros haec littera trustis avaros,
Quidque sibi velit hic spiritus usque rogant.
Spiritus hoc vult, quod nos non vultis, avari:
Pauperibus dare vult omnia, vosque nihil.

85. IN SEXTUM ANABAPTISTAM 
Visibilis sit necne ecclesia, Sexte, requiris?
Vestra invisibilis, nostraque visibilis.

86. EXULIS SOLATIUM
Non extorris ero dum vivam terraque stabit,
Nec dum terra solum dicitur, ex-sul ero.
In coelis extra terramque solemque beatus
Mortuus ex torris, mortuus ex-sul ero.

87. VENATOR, PISCATOR, AUCEPS, HOMO
Divitias et opes venor, laudes et honores
Aucupor, expiscor mystica, scire volo.
Dum stultus desidero scire, superbus honores
Ambio, vilis opes. Interea intereo.

88. DE IISDEM
Discurrit canis in terra, piscisque profundo
Innatat, ad coelos avolat ales avis.
Fertur in occultum sapiens cum pisce profundum,
Ambitiosus avi par, avidusque cani.

89. SOLATIUM PEDESTRIUM
Non equus ad coelos generosum Castora vexit,
Nec puto Triptolemum currus in astra tulit. 
Semita coelorum est angusta, pedestribus apta,
Ambulat in lata currus equusque via.

90. CERA 
Utiliter triplex ego sum, sacra, iusta, salubris,
A mysticis, medicis, iuridicisque color.

91. IN QUANDAM FORMOSAM INSTABILEM
Te rex astrorum decorat, regina gubernat,
In voltu sol, in pectore luna tuo.

92. DE ANIMA ET CORPORE. PROBLEMA
Appellant Graii servos sua σώματα.* Quare?
Nam mens in serva libera carne latet.
Corporis est dominus, dominus; rex, corporis est rex,
Non animae, soli noscitur illa Deo.
Corporis est genitor, genitor, mens numine divum
Ducit ab ingenito non-generata genus.

(* Corpora.)

93. DE MIRACULIS CHRISTI. IN INCREDULUM
Non tibi tanta fides, facere ut miracula possis.
Tanta nec, ut possis credere facta, fides.

94. TESTAMENTUM VETUS
Usque ad testantis mortem ''superema voluntas''
''Ambulat'', et nullo iure valere potest.
Erto ''patris testamentum vetus'' unde vocetur
Nescio, cum mortem nesciet ipse pati.

95. TESTAMENTUM NOVUM 
Hoc testamentum Christique novumque vocavit
Nescio quis primus; quisquis at ille fuit,
Nulla tamen, dum testator superesset Iesus,
Testamenti huius littera scripta fuit.

96. ERRORUM PLENA SUNT OMNIA (CICERO) 
Aegrotant medici, fraudantur iure-periti,
Descendunt multi in Tartara theiologi.

97. CONTRA OMNES GENTES
Condidit in terris hominem Deus unicus unum,
Factus homo multos fecit in orbe deos.

98. IN ATHEOS
Primus in orbe ''deos fecit timor'', Est tamen eheu 
Pene Dei reliquus nullus in orbe timor.

99. AD MAECENATEM SUUM GUILIELMUM SIDLEY &amp;c. 
Longaevi quis non optet tibi Nestoris annos? 
Vota facit vatum qualia vulgus iners.
Annon non annos tibi plures opto, sed annus
Hic, mea si valeant vota, Platonis erit. 

100. IN COTTAM, PAUPEREM ET INEPTUM SCRIPTOREM
Saepe novis opus esse iopi tibi vestibus inquis.
Est opus ingenio plus tibi, Cotta, novo.

&lt;/poem&gt;

==LIBER DECIMUS==
&lt;poem&gt;

1. AD ROGERUM OWEN, MAECENATEM  
Est tua, virtutis studium, prope propria virtus,
Hanc tu sponte foves, ingenioque faves.
Alterutrum in quocunque vides, amplecteris ultro,
In te mensura cum sit utrumque pari.

2. IN PONTICUM, SANUM INSANUM
Prospera te fecit fortuna salusque superbum:
Cum fueris aeger, Pontice, sanus eris.

3. QUOTA HORA EST?
Viventi mors obrepit, iuvenique senectu.
Horaque dum quota fit quaeritur, hora fugit.

4. BACCHI APOTHEOSIS
Vinum vera vetus promit, mysteria prodit.
Sicca latent hominum pectora, pota patent.
Vinum cor aperit, renes Rhenensia vina
Scrutantur, Vacchum quis negat esse deum?

5. IN LABIENUM TACITURNUM 
Si sapis, es stultus, cum nil, Labiene, loquaris. 
Sive (quod es) stultus sis, Labiene, sapis.

6. FIDES CEREA
Credebant nummos sine chirographo, sine cera
Sinceri veteres. Nunc sine utroque nihil

7. AD FIRMICUM. DE SEPTEM PLANETIS
Sol aurum astrologo est, argentum Cynthia, cuprum
Alma Venus (Veneri patria Cyprus erat),
Mercurius vivum argentum, Mars funebre ferrum,
Iupiter est stannum, plumbeus huic pater est.
Accipe de septem tibi, Firmice, quinque planetas:
Sat mihi sol solus, luna sat una mihi.

8. IN QUENDAM ILLIBERALEM
''Carmina de coelo possunt deducere lunam.'' 
Ex loculis lunam carmina nulla tuis.

9. PRIMATUS MARITALIS
Nocturnum imperium muliebre, virile diurnum est.
Regnat enim noctu Cynthia, solque diu.

10. IN QUANDAM 
Pluma supra caput est, et sub pede suber, utrumque
''A capite ad calcem'' te probat esse levem. 

11. FIDES
Astra oculus vicina, polum sed opinio cernit.
Sic oculo caelum cerno, fideque Deum.

12. AD THOMAM, BARONEM DE ELLESMERE, CANCELLARIUM ANGLIAE &amp;c., 1612 
Amissus tibi filius unus, et unica nuper
Filia, adhuc superest unus, at ille trium
Instar Ioannes, natorum summa tuorum.
Summus adhuc superest, non modo summa trium.

13. CONTEMPTUS MUNDI
Faelicem vitam vis vivere? Spernito vitam.
Vivit enim misere, cui sua vita placet.

14. AD ROBERTUM CARUM, VICECOMITEM ROCESTRIAE, ET HENRICUM DANVERS, BARONEM DE DANTESAY &amp;c. 
Iacobos tu quinque, et tu mihi quinque dedisti, 
Non temere vobis disticha quinque dedi.
Me vestro nec amore licet nec munere digner,
Si tam cara forent caetera, dives eram.

15. AD AMICUM COELIBEM 
Ureris? Uxorem ducas, non expedit uri.
Coniugis in gremio mortificanda caro. 

16. IN BALDINUM
Edidit indignos, in lucem, luce libellos
Baldinus, dignos at tamen igne libros.

17. DECALOGUS ET SYMBOLUM
Cur credenda mihi faciendis plura iubentur?
Non tam difficile est credere quam facere.

18. SCIENTIA ET CARITAS
Sunt duo noscendi, duo sunt mihi semper amandi,
Numen et ipsus ego, numen et alter ago.

19. DE DECIMIS. AD LAICOS
''Qui venit hinc'' fructus, fructus ''supereminit omnes,'' 
''Posterior nono est undecimaque prior.''
Quam bonus en Deus est, sibi qui non exigit ipse
Plus decimo, vobis qui dedit ipse decem!

20. DE DEO ET MUNDO 
Non est in mundo Deus hoc, sec mundus in illo est.
Hoc sumus in mundo nos, utinamque Deo.

21. IUS DECIMARUM ET PRIMITIARUM
Omega et alpha Deus. Rerum petit ergo tuarum
Iure tibi decimas primitiasque Deus.

22. SPES, FIDES ET CARITAS
Solus amor nobiscum intrat penetralia coeli,
Non habet in coelo spesve fidesve locum.
Credendum post funera nil erit, omnia cerno,
Sperandum mihi nil, omnibus ecce fruor.
Semper erit quod ametur. Amor post funera vivit, 
Dum Deus in coelis ipse superstes erit.

23. IN POLYDORUM
Cui iacet in clausa nummus quasi mortuus arca,
Argenti vivi nil Polydorus habet.

24. AD SEIPSUM
Bibliopola tuos ambivit, Oene, libellos.
Dixisti pretium versibus, ille dedit.
Excussus liber extat, emis tua carmina nummis.
O miser, ingenium vendis emisque tuum. 

25. IN UXORIUM  
Clavum in puppe tenes, at te tua scafa gubernat,
Qua gerit haec eadem te tua cymba regit.

26. CONIUGES. DUO IN CARNE UNA 
Corpore mistorum nisi cor amor uniat, ambo
Non fiunt unus, sed sit uterque duo.

27. HOMO SOLARIS
Sol semper rapido currit contrarius orbi.
In cursu vitae solem imitetur homo. 

28. IN MONTANUM
Ingenii, Montane, tui est vigor igneus. Unde
Colligis hoc, inquis? ''Nascitur igne nihil.'' 

29. LONDINUM
Urbs sterilis fructus agrorum in stercora vertit,
Fertilis in fruges stercora vertit ager.
Tu victum debe avido vitamque colono,
Debet stercoribus non minus ille tuis.

30. AD AMICUM SUUM THEODORUM PRISE, THEOLOGUM  
Semper in incerta re tu mihi certus amicus,
Ne sit amicitiae nomen inane, caves.
Quem verbis profitere, probas tu rebus amorem,
Linguae vocali consona vita tua est.

31. DE ATHEIS ET POLYTHEIS
Tot timet esse deos quot fert incommoda pauper,
Esse deos nullum sperat avaritia.
Impietate minus, quam copia, peccat egestus,
Ista deos posuit, sustulit illa deos. 

32. SOLI(CI)TUDO. AD PONTIUM
Nocte dieque aures feriens clamoribus uxor
Te tua sollicitum, Pontice, semper habet.
Quid superest remedi? De soli(ci)tudine tanta,
Tertia dematur syllaba, salvus eris.

33. F A S*
Spe coelos et amore fideque ascendere F A S est,
Absque tribus coelos his penetrare, nefas.
Spes laeva dextraque fides assistit amori.
''Virtus in medio'' maxima constatat amor. 

(* Fides. Amor. Spes.)

34. AD DOCTUM ET DISERTUM EQUITEM ROGERUM OWEN 
Esse videris iuvenis, doctissime, si vel
Surdus ego, vel tu mutus, Oene, fores.
Te iuvenem credat nemo nisi clauserit aures,
Te, si non claudat lumina, nemo senem.

35. OCTO 
Servator mundi pronunciat octo beatos, 
Servatrix quatuor-bis beat arca Noae. 

36. DE PRIMATU VIRI. PROBLEMA
Cur Deus omnipotens ex coniurge condidit Evam?
Congeneri ne se diceret esse parem.
Si terra prognata foret, soror esset Adami,
Seque parem fratri crederet Eva soror.

37. CONIUNX
Inferior cum sit quaevis matrona marito,
Unica cur sexum signat utrumque nota?
Cur aeque coniunx vir et uxor uterque vocantur?
Uxor enim non est aequa, at iniqua, viro?

38. EPIGRAMMA
Est nostrum, quorum est epigrammata scribere, munus,
Quolibet ''ex ligno Mercurium'' facere. 
Versor ego in verbis, veluti Paracelsus in herbis.
Subiicit ille sibi res, ego verba mihi.

39. IN PAULAM, FOEMINAM LECTISSIMAM 
Miraris quare lectissima, Paula, voceris?
In mediam lectus te tenet usque diem.

40. IN QUENDAM LITIGIOSUM 
Causi-ficus si non esses, litesque creares,
Causi-dicus quanquam sis, morere fame.

41. LECTIO SACRORUM
''Et latro et cautus praecingitur ense viator.'' 
Scripturam haeretici Catholicique legunt.

42. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM OXONIENSEM, THEOLOGIAE DOCTOREM ET COLLEGII IESU PRINCIPALEM 
Scrutaris tu scripturas veteres novasque,
Ianus es, ''a tergo quid sit, et ante videt. 
''
43. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM CANTABRIGIENSEM, THEOLOGUM ET COLLEGII S. IOANNIS SOCIUM, 1612 
Ingeniose tuum iuvenis ne conde talentum,
Cambrorum per te perpetuandus honor.

44. AD IOANNEM WILLIAMS, CAMBRO-BRITANNUM LONDINENSEM, REGIS AURIFICEM 
Civile ingenium plusquam civile videtur,
Iane, tuum. Plus, me iudice, cive sapis.

45. AD EOSDEM 
Tres mihi cognati, mihi vos tres estis amici,
Tres Iani, vester sum quoque Ianus ego.

46. AD CREDITOREM
Est tibi, qui debet, servus, qui solvit, amicus.
Debita qui non vult solvere quid? Dominus.

47. VERITAS IN PROFUNDO. IN FUCATAM
Falsa patent, at vera latent. In te patet istud.
Nam faciem fictam, caetera facta geris.

48. IN PHYLLIDEM
Das gratias, at, Phylli, negas tamen oscula gratis:
Ingratum et gratum est, quod dare, Phylli, soles.

49. GRAVITAS ET LEVITAS
Sint gravitas levitasque sibi contraria quamvis,
Sit grave nolo meum, sit leve nolo caput.
Quorum utrumque malum est, odi contraria. Coniux
Sit mihi nolo levis, sit mihi nolo gravis.

50. IN GARRULLUM, MORBO COLICO LABORANTEM 
Lingua loquacior est, culus taciturnior aequo.
Illa loquendo homines, iste tacendo necat.

51. IN THEOLOGASTRUM SOPHISTAM
Quid tibi neglecta virtute scientia prodest?
Desine iam verum quaerere, quaere bonum.

52. ACTIO ET PASSIO
Qui mala multa facit, patietur multa vicissim.
At mala qui patitur plurima, pauca facit.

53. RESIPICENTIA ET REMINISCENTIA
Me miserum, meminisse dolet iam, quae mala feci
Plurima. Quae passus sum, meminisse iuvat.

54. DAMNATUS 
Tristis, et undecimo tua par fortuna Decembris.
Post lucem sequitur nox tibi longa brevem.

BEATUS
Undecimo Iuni tua par sors laeta videtur,
Post noctem fulsit lux tibi longa brevem.

55. FELIX ET FESTUS  
Infestus tibi, Paule, fuit sanctissime Festus.
Infaelix Felix et tibi, Paule, fuit.

56. [= 51]

57. DEMOCRITUS ET HERACLITUS
Temporis iste sui casus et crimina flevit,
Risit stultiam temporis ille sui.
Semper enim miseri mortales, semper inepti,
Hic ut in aeternum rideat, ille fleat.

58. SEMPER IDEM / SEMPER EADEM / SEMPER IDEM
Spes eademque fides sit semper, amorque sit idem,
Ingeniumque tibi sit sibi semper idem.

59. IN IGNORANTEM ARROGANTEM LINUM
Captivum, Line, te tenet, ignorantia duplex:
Scis nihil, et nescis te quoque scire nihil.

60. IN POETAM MAEVIUM  
A non-ense malum, Maevi, nil discrepat, ergo
Multa licet facias carmina, nula facis.

61. HELENA ET PENELOPE
Tyndaris ''Iliadem'' fama super aethera vexit,
Implet ''Odysseiam'' gloria Penelopes.
Penelopes-Helenae morientur nomina nunquam,
Haec quoniam voluit, noluit illa, rapi.

62. VITA
Vitam sic exit natura, ut aranea telam:
Longus, at in lapsum pronus, uterque labor.

63. IN PAULAM
Usuris vir, Paula, tuus, tu corporis usu,
Vir victum qaerit faenore, tu femore.

64. IN AVARUM PARCUM
Nil numerare iuvat, nihil addere semper acervo,
Multiplicare nihil. Divide, dives eris. 

65. VERITAS ET VIRTUS 
Nunquam tam pauci, quam nunc bene vivere, discunt.
Nunquam tam multi qui docuere viam.
Credendi docuere vias hoc tempore multi,
Qui docuere vias, non docuere viam.

66. SCRIPTORES HUIUS SECULI
Carpimus extremas voces et verba priorum.
Priscorum, qui nunc scribimus, echo sumus.

67. TRES RECTORES MUNDI
Theiologus sapiens sit, ut omnibus omnia fiat,
Iuridicus prudens sit, medicusque sciens.

68. VOTUM AUCTORIS
Nec paupertatem nec opes desidero magnas,
Nolo parum, nimium non volo, sat mihi sat.

69. LIBRI PROHIBITI
''Nitimur in vetitum semper, cupimusque negatum.'' 
Uxor amatori sordet, amica placet.
Deformis dum servatur, formosa videtur.
Sic vetitus pulcher creditur esse liber.

70. IN FESTUM 
Cum tibi sim perfidus ego, mihi perfidus es tu.
Cur ita? Respondes, “proximus ipse mihi.”
Proximus esto tibi, nollent mihi proximus esses.
Cur ista? Vicinos non amo, Feste, malos.

71. PSEUDO-ECCLESIA
Se sponsam domini quae non ecclesia iactat?
Pars tamen istarum quante meretricula!
Si non mentitur sibi pseudo-ecclesia, plures
Uxores Christi quam Salomonis erunt.

72. IN DECIANUM
Mundus, ais, malus est, cum sis tamen unus eorum,
Quorum opera mundus sit, Deceianus, malus.

73. IN DIDYMUM
Baccalaureus es vetita iam moechus in arte,
Dindyme. Cum fueris leno, magister eris.

74. AD G. T., 1606 
Servi discipulus cum sis dominusque magistri,
Faelix es dominus, discipulusque miser.

75. RAGION DI STATO 
Regnum iuris erat recti respublica quondam.
At nunc ius regni regnat ubique novum.

76. IN QUENDAM CRUCIGERUM HYPOCRITAM 
Esse crucifixi iuratus creditur hostis
Belzebub, et visae vertere terga cruci.
Non tamen iste crucem fugis impius angelus omnem,
Est tibi nam ''crux in pectore, corde Satan''*

(* La Cruz en los pechos, y el Diablo en los hechos.)

77. CHRISTI VITA ET MORS
Multa tulit pro me Christos, fecitque. Probavit
Perpetiendo hominem se, faciendo Deum.

78. STELLA MAGORUM
Stella mathematicis incognita duxit euntes
Ad Christum magnos ex oriente Magos.
Invenere Magi dominum duce sidere fido,
Ad Christum ducat me mea stella, fides.

79. VITULUS AUREUS A MOSE CONFRACTUS. EXODUS C. 32 V. 20
Quem sacer ex auro vitulum conflavit Aaron,
Non sinis in magnum crescere, Mosche, bovem.

80. TRIUMVIRI  
Immodicus medicus, logistaque vivit ut exlex.
Quid sunt Theiologi? Nil nisi Theio-logi.

81. AD HISTORIOGRAPHUM
Liber in historia loqueris? Nocet esse locutum. 
Admisces salsi nil? Tacuisse nocet.
Dissimulans simulansque sibi per omnia dispar,
Qui volet historiam scribere, servus erit.

82. DE DILUVIO ET FINE MUNDI
Lascvi propter peccata pudenda caloris,
Improbus in gelida mergitur orbis aqua.
Peccatum propter gelidum frigentis amoris,
Restat, ut hunc mundum devoret ignis edax.
Per sua sic morbos medici contraria curant,
Algor iners flammis vincitur, ardor aquis.

83. DEBITOR ET CREDITOR
Nihil evangelicum tibi debeo praeter amorem,
Praeter apostolicum nil tibi credo fidem.

84. DE DEO ET DIABOLO
Nullum vult salvum fieri Daemon, Deus omnes.
Personae acceptor nullius iile, nec hic.

85. DE BONO ET MALO 
Poena malum post fata manet, sua praemia iustum,
Alter quod sperat, quod timet alter, habet.

86. FAC SIMILE. AD ATTALUM IURISCONSULTUM
Attale, sacra piae miscenda theorica praxi, 
Sanctorum vitas perlege, fac simile.

87. REDEMPTOR
Te sine nil video, sapio nil, tu meus es sol.
Solus tu meus es sal, mea sola salus.

88. METHODUS PECUNIARIA
Magna quidem virtus nummis est posse potiri.
''Scire uti'' maior, maxima velle frui.

89. IN SCRIPTORES HUIUS SECULI
Scribendi fatuos tenet insanabilis error, 
Sat sibi, si quod non sunt videantur, habent.
Dum temere sibi quisque placet, mortalia scribit.
Raro placent aliis qui placuere sibi.

90. PARADOXON 
Descendat tristem licet atheus omnis in Orcum,
Nullus in inferno est atheus, ante fuit. 

91. IN GAURUM
Laudas, Gaure, nihil, reprehendis cuncta. Videto
Ne placeas nulli, dum tibi nemo placet.

92. AD SEIPSUM
Scire velis Odoene quotus tibi restet amicus?
Pondere non numero discute, certus eris.
Calculus et digitus numerantum saepe fefellit:
Sit licet ignis, habet non leve pondus amor.

93. REGIS ET TYRANNI DISCRIMEN
Quid ius fit rex atque pium considerat aequus,
Quid iussit, memori in mente tyrannus habet.
Iussa boni regis precibus praepono tyranni,
Cum rogat iste iubet, cum iubet ille rogat.

94. IN QUENDAM
Stultorum ''Bedlem'', nebulonum regia ''Bridewell''. 
Utram harum mavis ingrediare licet.

95. MATER ECCLESIA 
Vos estis Christi fratres, ego sponsa salutor.
Fratria sum vobis, cur vocor ergo parens?

96. DE SECTIS
Sensus quinque homini veteres tribuere sophistae
Tres animas. Animos quis numerare potest?

97. VITA IN SANGUINE 
Cunctorum posuit Moses in sanguine vitam
Legifer, in Christi sanguine pono meam.

98. AD THOMAM, BARONEM DE ELLESMERE, ANGLIAE CANCELLARIUM, CONSOLATIO DE OBITU MARIAE UNICAE FILIAE, OPTIMAE FOEMINAE, 1612 

Quis dubitat, noster quin plurima, Nestore plura
Fleverit annosus funere Mathusalem?
Nemo diu vivit, videat quin crebra suorum
Funera, ''faelices tristia multa vident.''
Crebra tuae, doleo, videas quod funera prolis,
Gaudeo, quod non videt illa tuum.

88. IN *** SCRIPTOREM INEPTUM
Scripsisti aeternos, si fas mihi dicere, libros.
Fine carent libri principioque tui.

100. AD TRES MAECENATES, EDOARDUM NOEL, GUILIELMUM SIDLEY, ET ROGERUM OWEN  
Certatis, semperque precor certate, vicissim
Mecaenas vestrum sit mihi summus uter.
Hanc litem inter vos (litem sine lite) fovebo,
Nec vinci quenquam, vincere quemque sinam.
Non dedit haec vobis pia concertatio damnum,
Cessit at in nostrum lis generosa lucrum.

101. IN OBITUM HENRICI PRINCIPIS, 1612 
Mortuus est flendus lacrymarum flumine princeps,
Spes Britonum, patris gloria, matris honor.
Cui, fratrem praeter germanum, nemo secundus.
Praeter germanam, nemo secunda fuit. 
Vivus honoratus princeps, extinctus amatur,
Gentis honos et amor, dum fuit ille, fuit.
Haec ego dum madidis mecum meditarer ocellis,
Salsa mihi e gemino guttula fonte fluit.
Non ignare mali lector, mihi credito, fletu,
Sermonis cogor rumpere fila, fleo. 

102. AD EIUSDEM MANES
Tu mihi curasti numeranda stipendia nuper
Annua, sublatum est hoc mihi morte tua.
Hac vellem te lege, tamen, superesse Britannis,
Adderet ut rebus nil tua vita meis.
Nil prodesse potes mihi nunc, tibi nil ego. Gratum 
Quis tamen in cineres me vetat esse tuos?

103. AD EUNDEM
“Tu mihi Caesar eris,”* nuper tibi carmine dixi.
Hei mihi, dicendum nunc, “Mihi Caesar eras.”

(* Epigram 1 lib. 1 ad E. Noel [i.e., VIII.1])

&lt;/poem&gt;

==LIBER UNDECIMUS==
&lt;poem&gt;

''Liber XI, titulo'' Monosticha Quaedam Ethica et Politica Veterum Sapientum, ''post annum 1620 tantum ad'' Epigrammata ''additus fuit, quem Ioannes Audoenus ipse vere non scripsit. Itaque non comprehensus est in hac editione.''

&lt;/poem&gt;

==LIBER DUODECIMUS==
&lt;poem&gt;
''sive'' APPENDIX EPIGRAMMATUM IOANNIS AUDOENI, QUORUM PLERAQUE IAM PRIMUM PUBLICI IURIS FIUNT

1. 
Praeter virtutem nihil immortale tenemus.
Mens manet et virtus, caetera mortis erunt.

2. FIDES CHRISTIANA 
Omnis nostra fides pendet ab historia.

3. REGULA VITAE
Esto multorum, soli tibi notus, amicus,
Et quod vis alios ipse silere, sile.

4. DE MODO FACIENDI LAPIDEM PHILOSOPHORUM 
Nescio, vel, si forte scio, me nescio scire.
Quod scio, Socratice me scio scire nihil.

5. DE ROSA 
Quo nares perfundat, habet rosa suavis odorem.
Quo contractantem pungat, acumen habet.

6. AD EFFIGIEM DOMINI THOMAE EGERTON, BARONIS DE ELLESMER, ANGLIAE CANCELLARII 
Virtutis quicqunque oculo vis cernere formam,
Ecce tibi virtus huius in ore viri.
Libertas quanquam pictoribus atque poetis
Audendi semper quidlibet aequa fuit,
Carmine mentitum nihil hoc liquet esse poetam, 
Mentitus nihil est pictor in arte sua.

7. DE IOSEPHI SCALIGERI DISCESSU EX GALLIA 
Absentem nunc Gallia te desiderat unum:
Dum tua te tenuit Gallia, nullus eras.

8. AD IACOBUM FETZERUM, IURISCONSULTUM PATRITIUM NORICUM
Fluxarum contemptor opum, cupidusque videndi
Vera per omne solum, mira per omne salum,
Impiger extremum currens Fetzerus ad axem, 
Per terram aeternas et mare quaerit opes.

9. AD IOACHIM MORSIUM 
Mors ius non habet in te
In libro, Ioachime, tuo mea nomina scripsti, 
Dignus es in libro nomen habere meo.

10. DE THOMA FARNABIO COMMENTATORE SENECAE TRAGOEDI. AD LECTOREM  
Qui tantum modo lectus erat lectissimus auctor,
Nunc intellectus, non modo lectus erit.
Suspensum Senecae te littera nulla tenebit,
Farnabii dum te spiritus intus agit.

11. DE THOMA PANTSCHMANO 
Gallinas pingues, perdices, et phasianos
Divitibus mittis, pauperibusque nihil.
Mittere personae vis convenientia cuique, 
Mitte cibos miseris, divitibusque famem.

12. IN GULONEM QUENDAM
Hausisti quot ferre tuus quit pocula venter:
Pocula non laedunt paucula, multa nocent.

13. NOBILITAS CUIUSDAM HUGONIS
Cum sis vir nihili, vis nobilis, Hugo, videri.
O Hugo nugo, nobilis es nebulo.

14. ONUS EBRII 
Per varios haustus et per tot pocula Bacchi
Tendimus in lotium.

15. IOCUS DOMINI OWENI 
Ad hunc ita allusit Paulus Stocmanus
In vivo vitam, mortem, redivivaque membra
Cernere si cupias, hoc epigramma legas.
“Caelebs es? Vivis. Moreris sociate? Resurgis,
Si viduus,” Morsio cautus Oenus ait.

16. MORABANTUR SIMUL IN DIVERSORIO LONDINI JACOBUS FETZERUS, IACOBUS MORSIUS, ET MATTHAIAS LEIUS; AD HOS CUM VISERET OWENUS, PRAESENTIA EIUS ITA GRATULATUR FETZERUS 
Hoc erat in fatis, at numine fata reguntur,
Quod nos coniuncti tres in amore sumus.

CUI REPONSUM AB OWENO
Ultimus huc veni: ter tres heic ante fuistis.
Non tamen ad Musas venit Apollo novem.

FETZERUS ITERUM
Ad Musas gratus venit Apollo novem.

17. OWENUS DE COELIBATU SUO
“Ipsa mihi quamvis uxor Sapientia detur,
Uxorem nolo ducere,” mundus ait.
At Martinus ait, “Sine coniuge vivere nolo,
Ipsa licet coniunx sit mihi Stultitia.”

18. AD M. L. 
Tu duc Stultitiam, mihi sit Sapientia coniunx.
Tu regito uxorum, me mea nupta regat.

19. IMITATIO HUIUS EPIGRAMMATIS
“Etsi sponte mihi Sapientia nubere vellet,
Uxorem nollem ducere,” mundus ait.
“Coniuge,” stultus ait, “non vellem sponte carere,
Praesto licet coniunx sit mihi Stultia.”
Ast ego malo meis, quam istorum, sensibus uti, 
Non bene mundus ait, non bene stultus ait.
Sit tibi Stultitia, at mihi sit Sapientia coniunx:
Illa tibi, magis haec sed mihi nupta placet.

M. MATTHAIS LEIUS, AVRILLARIENSIS

20. VITAM REGIT FORTUNA NON SAPIENTIA 
Caeca dea est rerum rectrix, Fortuna vocatur.
Non minus at coeci, quos dea coeca regit. 

21. IN LINUM
Quaerit avarus opes, Linus ambitiosus honores.
Nanus avaritia est, ambitione gigas.

22. UTRUM VIR AN MULIER GENEROSIOR 
Ortu nobilior quam vir suus Eva, quod illa
Nata viro, terrae filius ille fuit. 

23. HENRICUS OCTAVUS FIDEI DEFENSOR 
Quod defensorem fidei te Papa vocarit,
Solius fidei scilicet, omen habet.
Tutorem fidei te Papa vocavit. Ab illo
Tuta triumphavit tempore sola fides.

24. AD AMICUM IRACUNDUM
Ira solet ratione, licet sit maxima, vinci,
Ira licet Goliath sit, ratioque David.
Sit licet ira brevis, non expedit esse furorem. 
At quoniam furor est, expedit esse brevem.

25. DE FINE MUNDI  
Christophorus mundum nuper, duce nave, Columbus
Non procul a nostro reperit orbe novum.
Occidui tandem fines invenimus orbis.
Suspicor hinc, mundi quod prope finis adest.

(26. = VII.90, cum gestant sacra biblia pro portant mysteria )
27. ORBIS CHRISTIANUS
Europa est nutrix fidei, fuit Asia mater.
Quid sibi, quod reliquus vendicet orbis, habet?

(28. = VI.81, cum genuit pro peperit)
29. DE HOMINE ET MUNDO
Rerum plus mundus microcosmo continet in se.
Errorum cosmo plus microcosmus habet.

30. AD QUENDAM 
Uxoris crimen scriptum est in fronte mariti.
Vir tamen est calamus, foemina charta viri.

31. DE EQUIS
Quantum vadit equus, tantum valet (Italus inquit).*
Si nunquam titubas, o eque, vade, vale.

(* Il cavallo tanto vale, quanto va.)

32. DE PRIORIBUS EPIGRAMMATUM LIBELLIS
Carmina nostra legens populus mihi plaudit, at ipse
Sibilo. Nummorum est nil mihi namque domi.

33. DONATISTA
Donatistarum nostro damnabilis aevo
Haeresis est, olim sancta ea secta fuit.

(34. = VI.68, cum Sit bona pro Est bona)
35. FOEDERATORUM AMICITIAE  
Fecit utrinque timor dubitantum foedera regum,
Factaque firmat amor, firmaque frangit honor.

36. AD QUENDAM OENOPOLAM LONDINENSEM
Diique deaeque omnes pretio prostare iubentur:
Cum Cerere et Baccho, venditur alma Venus.
Tu Baccho, Veneri pretium facit uxor, uterque
Impius: ipse deum vendis, et ipsa deam.

37. IN QUANDAM CURIALEM VENETAM, QUI NOMEN “IUSTITIA” 
Iustitia in sese virtutes continet omnes.
Continet in se omnes “Iustitia” ista viros.

38. AD IUSTINAM VENETAM
Iustitiae quam tu studiosior altera non est.
Nam, Justina, tibi non nisi recta placent.

39. AD CONDISCIPULUM QUONDAM SUUM IOANNEM PENNY, IURISCONSULTUM, 1607
Tu, quoties adversa premunt me, sis mihi praesto.
Tu mihi praesentem, nam potes, affer opem.

40. CEDANT ARMA TOGAE. AD * * *  
Romanae Romana togae non praetulit arma
Doctus eques, quo non doctior alter eques.
Quid sibi doctor eques velit haud intelligo, curve
Cum ferat ipse togam, praeferat arma togae.
Quod fuit in nostris osculis mirabile, nuper
An domino factum est istud, an a domina?

41. BRITANNIA
Quatuor in partes divisa Britannia, quarum
Anglia pars maior, Cornubiumque minor.
Quae fuerat Britonum regni pars Anglia quondam
Maxima, nunc minimae nomen habere potest. 

42. AD FICTI AMICI EPISTOLAM RESPONSIO
Promisit quiddam tua nuper epistola magnum,
Promissi tanti praestitit illa nihil.
Verba mihi charta bona candidior dedisti,
Facta attramento sunt nigriora. Vale.

43. ENCOMIUM MORIAE
Uxorem qui vir laudat, qui laudat amicam,
Qui dominam, laudat quid nisi stultitiam?

44. LAUS ASINI. AD DAMIANUM
Scripserunt asini laudes hoc tempore multi:
Legimus et laudes, o Damiane, tuas.

45. IN POLYDORUM 
Nomine mutato terras quascunque petisti,
Vitasti famae spicula mille malae. 
Mutari toties tibi nomina nil opus esset,
Mutares mores si, Polydore, semel.

(46. AD I. SP., 1607; =VI.51, cum Spensere pro Dindyme) 
47. AD QUENDAM OXONIENSEM
In ''quamquam te'', Marce, quod actu non sit honestum, 
Utile contendit Tullius esse nihil.
Est autem iucunda tibi, nec inutilis uxor.
Doctores dubitant, an sit honesta, tamen.

48. MARS ET VENUS
Mars quondam incoluit Romam, Cythereaque Cyprum.
In Cypro nunc est Mars, et in urbe Venus. 

49. IN PRINCIPIO ERAT VERBUM 
Verba homines facimus, fecit Deus omnia verbo.
Ipse Deus verbum est, nos quoque verba sumus.

50. SALES 
Mel torvi Samson invenit in ore leonis. 
In se salsa aliquid sic ioca mellis habent.

51. SIR JOHN LACK-LATIN
Ioannes quondam caruit sermone Latino,
Vestitu, victu, nunc et honore caret.

              ''Sir John Lack-Living''

(52. = VIII.32; vide notam ad loc.)
53. STULITIAE DIVISIO 
Summam stultiae nil scire genus fuit olim,
At nunc stultitiae est maior, habere nihil.
Me miserum, qui stultitiae genus unus utrumque
In me deprendo: nil scio, nil habeo.

(54. = II.217)
55. AD EDUARDUM NOEL, DE AMANTISSIMA EIUS UXORE ELIZABETHAE, BAPTISTAE HICKS, EQUITIS AURATI, FILIA 
Ut Iuvenalis ait, dos est uxoria lites. 
Suspicior, affirmat quod Iuvenalis, ego.
Si lis, ut dixit vates, uxoria dos est,
Duxisti ditem tu, sine dote tamen.

56. (I.) 
Omnia dispereunt mundo quae pulchra videntur,
Divitias subito sors inimica rapit.
Perpetuo durat virtus doctrinaque rerum,
Inque illam sors nil, quod dominetur, habet.
Haec tibi sola potest laudemque decusque parare, 
Te facit haec veris delitiisque frui.
Hanc, studiose puer, vigili tibi quaere labore,
Hec tibi prae cunctis sit potiore loco.

57. (II.)
Clarior haud natos sequitur laus ulla, parentes
Quam si dilectos debito honore colant.
Hos coelestis enim sequitur benedictio patris,
His datur fato prosperiore frui.
Cum tibi iam mortem sentiret adesse Tobias,
Haec charo nato tum documenta dedit,
“Hoc, fili, cures, ut toto tempore vitae
Afficias matrem gratus ubique tuam.”
Hinc Salomon solio surrexit protinus alto, 
Ad se cum matrem cerneret ire suam.
Omnibus in rebus naturae hoc lexque requirit,
Omnia gubernans haec iubet atque Deus.

58. (III.)
Qui vitam turpem et sceleratam vivere gaudet,
Nec unquam tenuit foeda patrare mala,
Vulnere lethifero tam saucius est miser ille,
Ut nunquam plane convaluisse queat.

59 (IV.)
Passibus ambiguis fortuna volubilis errat,
Et manet in nullo certo tenaxque loco.
Sed modo laeta manet, vultus modo sumit acerbos,
Et tantum constans in levitate sua est.


Finis
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>nz372updkzvzhahga9q2a9n8te6598v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74515</id>
    <revision>
      <id>282804</id>
      <parentid>246502</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>282804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="royk92vs4c4ig1ri7vbo2e7k3uzhvs8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2025-30550-29&quot; /&gt;{{c|— 131 —}}&lt;/noinclude&gt;{| {{ts|ma|width:28em}}
|-
| {{sc|AA}} Obliquum || 121 || {{sc|AA}} Tumidum || 136
|-
| {{sc|AE}} Tartareum || 122 || {{sc|AE}} Armatum || 137
|-
| {{sc|AI}} Tremulum || 123 || {{sc|AI}} Insipidum || 138
|-
| {{sc|AO}} Impetitum || 124 || {{sc|AO}} Lapidosum || 139
|-
| {{sc|AV}} Amarum || 125 || {{sc|AV}} Toruum || 140
|-
| &amp;nbsp; || || || 
|-
| {{sc|AA}} Informe || 126 || {{sc|AA}} Ambiguum || 141
|-
| {{sc|AE}} Dissonans || 127 || {{sc|AE}} Lasciuum || 142
|-
| {{sc|AI}} Desertum || 128 || {{sc|AI}} Rabidum || 143
|-
| {{sc|AO}} Syluestre || 129 || {{sc|AO}} Fremens || 144
|-
| {{sc|AV}} Desidiosum || 130 || {{sc|AV}} Rapax || 145
|-
| &amp;nbsp; || || || 
|-
| {{sc|AA}} Stygium || 131 || {{sc|AA}} Infanum || 146
|-
| {{sc|AE}} Lacustre || 132 || {{sc|AE}} Discors || 147
|-
| {{sc|AI}} Somnolentum || 133 || {{sc|AI}} Mordens || 148
|-
| {{sc|AO}} Ieiunum || 134 || {{sc|AO}} Calcitrans || 149
|-
| {{sc|AV}} Laruale || 135 || {{sc|AV}} Stupefaciens || 150
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>royk92vs4c4ig1ri7vbo2e7k3uzhvs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282805</id>
      <parentid>282804</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T22:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>282805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="ssftu4k2crfj1u2j6woql2gfper53q2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2025-30550-29&quot; /&gt;{{c|— 131 —}}&lt;/noinclude&gt;{| {{ts|ma|width:28em}}
|-
| {{sc|aa}} Obliquum || 121 || {{sc|AA}} Tumidum || 136
|-
| {{sc|ae}} Tartareum || 122 || {{sc|AE}} Armatum || 137
|-
| {{sc|ai}} Tremulum || 123 || {{sc|AI}} Insipidum || 138
|-
| {{sc|ao}} Impetitum || 124 || {{sc|AO}} Lapidosum || 139
|-
| {{sc|av}} Amarum || 125 || {{sc|AV}} Toruum || 140
|-
| &amp;nbsp; || || || 
|-
| {{sc|aa}} Informe || 126 || {{sc|AA}} Ambiguum || 141
|-
| {{sc|ae}} Dissonans || 127 || {{sc|AE}} Lasciuum || 142
|-
| {{sc|ai}} Desertum || 128 || {{sc|AI}} Rabidum || 143
|-
| {{sc|ao}} Syluestre || 129 || {{sc|AO}} Fremens || 144
|-
| {{sc|av}} Desidiosum || 130 || {{sc|AV}} Rapax || 145
|-
| &amp;nbsp; || || || 
|-
| {{sc|aa}} Stygium || 131 || {{sc|AA}} Infanum || 146
|-
| {{sc|AE}} Lacustre || 132 || {{sc|AE}} Discors || 147
|-
| {{sc|AI}} Somnolentum || 133 || {{sc|AI}} Mordens || 148
|-
| {{sc|AO}} Ieiunum || 134 || {{sc|AO}} Calcitrans || 149
|-
| {{sc|AV}} Laruale || 135 || {{sc|AV}} Stupefaciens || 150
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ssftu4k2crfj1u2j6woql2gfper53q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Saumache</title>
    <ns>2</ns>
    <id>78029</id>
    <revision>
      <id>282801</id>
      <parentid>282588</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Faciendae */</comment>
      <origin>282801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="pfcnge8a70jiuhrad1j6ysen1tgxk9a" xml:space="preserve">Fere solum antiquorum scripta recenseo emendoque ad utilitatem Victionarii in locis citandis.

[[wiktionary:en:user:Saumache|User:Saumache]] apud Victionarium Anglicum vide.

==Faciendae==
* [[Tragoediae (Pacuvius)]]
* [[Annalium fragmenta]]
* [[Institutiones grammaticae]]
* [[Liber:In Vergilii carmina commentarii (v.1, ed. Georg Thilo, 1881).djvu]]
* [[De compendiosa doctrina]]
* [https://cgl.hypotheses.org full CGL]
* de [[Epigrammata (Martialis)]] delendae quaedam ancorae in .0 finientes

==Perficiendae==
* [[Tragoediae (Accius)]]

==Emendandae==
* [[Noctes Atticae]]

==Actus qui magistratu et concilio egent==
* Pagina prima recensenda, [[:Categoria:Formulae Paginae primae]] vide
* Inducenda:
** [[:Categoria:Regulae Vicifontis]] de titulis, fonte, etc. [[:en:wikisource:Style guide]] et [[wikipedia:la:Structura paginae]] (vocabulariique causa) vide
** use of full names in titles / capitalization / Roman/Arabic numerals / use of classifiers before numbers (liber, carmen, etc.) / regularizing of spelling? / regularizing of anchors / deprecating The Latin Library

[[Usor:Saumache/Pagina cerata]]</text>
      <sha1>pfcnge8a70jiuhrad1j6ysen1tgxk9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82573</id>
    <revision>
      <id>282816</id>
      <parentid>271425</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="glci4ygpahckdbycdnml28bzkajza92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 61. 62|339}}&lt;/noinclude&gt;dicimus. praeterea simplex eorum similiter invenitur faciens ablativum ‘imber ab imbri’. {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||VII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nubibus hibernis et nostro pascitur imbr}}i.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber VII#5|Thebais 7.9]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q21208023|de {{spatium||signis}}}}: {{spatium||cum esset vinctus nudus in aere, in imbri, in frigor}}e.&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber IV#87|In Verrem 2.4.40.87]]&lt;/ref&gt; idem in {{spatium||{{wl|Q21235773|frumentaria}}: ferebat hanc quoque iniquitatem Septicius et imbri frumentum in area corrumpi patiebatu}}r.&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber III#36|In Verrem 2.3.14.36]]&lt;/ref&gt; ‘bipennis’ commune est et habet etiam neutrum, ideo ablativum ‘a bipenni’ facit. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||XI}}:&lt;poem&gt;{{gap|15em}}{{spatium||ferro sonat alta bipenni
{{gap|4em}}Fraxinu}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XI#135|Aeneis 11.135]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in e autem et i indifferenter desinunt in ablativo omnia, quae sunt communia trium generum, ut ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc par ab hoc’ et ‘ab hac pare’ vel ‘pari’ – {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||{{wl|Q546203|bucolico}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|9em}}{{spatium||numero deus impare gaude}}t.&lt;ref&gt;[[Eclogae vel bucolica/Ecloga VIII#75|Eclogae 8.75]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ergo pari voto gessisti bella, iuventu}}s&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber IX#255|Pharsalia 9.256]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc vetus a vetere’ vel ‘veteri’ – {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||II {{wl|Q2707099|saturarum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Intravit calidum veteri centone lupana}}r.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber II/Satura VI#120|Saturae (Iuvenalis) 2.6.121]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q31291042|pro {{spatium||Murena}}}}: {{spatium||cum ex familia veteri et illustr}}i.&lt;ref&gt;[[Pro Murena#17|Pro Murena 8.17]]&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Funditus, et veteri spumavit Lerna venen}}o.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber I#360|Thebais 1.360]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||XI}}:&lt;poem&gt;{{gap|10em}}{{spatium||veteri stat sordida tabo 
{{gap|4em}}Vtraque canitie}}s.&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber IX#580|Thebais 9.582]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||XII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Si quid in hoc veteri bellorum sanguine mecum}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glci4ygpahckdbycdnml28bzkajza92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82574</id>
    <revision>
      <id>282817</id>
      <parentid>271471</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="mpm0qa0b8lfesfq8scgg1u61o8rk9pc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|340|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quaesitura venis, si quid non fanda †Carontis
{{gap|4em}}Iussa time}}s&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber XII#370|Thebais 12.374-376]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;{{l|63}}‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc audax’, ‘triplex’, ‘artifex’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac audace’ vel ‘audaci’, ‘a triplice’ vel ‘triplici’, ‘ab artifice’ vel ‘artifici’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||At Caesar triplici invectus Romana triumpho
{{gap|4em}}Moeni}}a.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#710|Aeneis 8.714-715]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q302029|Achilleidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Qualiter artifici victurae pollice terae
{{gap|4em}}Accipiunt forma}}s.&lt;ref&gt;[[Achilleis/Liber I#330|Achilleis 1.332-333]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘ab hoc’ et ‘ab hac duplice’ vel ‘duplici’, ‘supplice’ vel ‘suplici’ dicimus – {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} {{spatium||{{wl|Q1226154|sermonum}} libro II}}:&lt;poem&gt;{{gap|14em}}{{spatium||tum pensilis uva secundas
{{gap|4em}}Et nux ornabat mensas cum duplice fic}}u.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo II#120|Sermones (Horatius) 2.2.121-122]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q1217045|Phormione}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Commodius esse opinor duplici spe utie}}r.&lt;ref&gt;[[Phormio#603|Phormio 603]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nec superos orat nec cantu supplice numen
{{gap|4em}}Auxiliare voca}}t.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber VI#520|Pharsalia 6.523-524]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium||{{wl|Q776615|Catilinario}}: demisso vultu, voce supplic}}i&lt;ref&gt;[[De Catilinae coniuratione#31.7|De Catilinae coniuratione 31.7]]&lt;/ref&gt;–, ‘memor a memore’ vel ‘memori’ – {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Figendum et memori tractandum pectore, siv}}e.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura XI#25|Saturae (Iuvenalis) 4.2.28]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ad Maecenatem memori si mente recurra}}s.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo VI#30|Sermones (Horatius) 2.6.31]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VI {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpm0qa0b8lfesfq8scgg1u61o8rk9pc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282822</id>
      <parentid>282817</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="0tfjzb89b6r7fj1ol9mpybj5zi9ma9g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|340|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quaesitura venis, si quid non fanda †Carontis
{{gap|4em}}Iussa time}}s&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber XII#370|Thebais 12.374-376]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;{{l|63}}‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc audax’, ‘triplex’, ‘artifex’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac audace’ vel ‘audaci’, ‘a triplice’ vel ‘triplici’, ‘ab artifice’ vel ‘artifici’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||At Caesar triplici invectus Romana triumpho
{{gap|4em}}Moeni}}a.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#710|Aeneis 8.714-715]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||I {{wl|Q302029|Achilleidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Qualiter artifici victurae pollice terae
{{gap|4em}}Accipiunt forma}}s.&lt;ref&gt;[[Achilleis/Liber I#330|Achilleis 1.332-333]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘ab hoc’ et ‘ab hac duplice’ vel ‘duplici’, ‘supplice’ vel ‘suplici’ dicimus – {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} {{spatium||{{wl|Q1226154|sermonum}} libro II}}:&lt;poem&gt;{{gap|14em}}{{spatium||tum pensilis uva secundas
{{gap|4em}}Et nux ornabat mensas cum duplice fic}}u.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo II#120|Sermones (Horatius) 2.2.121-122]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q1217045|Phormione}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Commodius esse opinor duplici spe utie}}r.&lt;ref&gt;[[Phormio#603|Phormio 603]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nec superos orat nec cantu supplice numen
{{gap|4em}}Auxiliare voca}}t.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber VI#520|Pharsalia 6.523-524]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium||{{wl|Q776615|Catilinario}}: demisso vultu, voce supplic}}i&lt;ref&gt;[[De Catilinae coniuratione#31.7|De Catilinae coniuratione 31.7]]&lt;/ref&gt;–, ‘memor a memore’ vel ‘memori’ – {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Figendum et memori tractandum pectore, siv}}e.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura XI#25|Saturae (Iuvenalis) 4.11.28]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ad Maecenatem memori si mente recurra}}s.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo VI#30|Sermones (Horatius) 2.6.31]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VI {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tfjzb89b6r7fj1ol9mpybj5zi9ma9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82575</id>
    <revision>
      <id>282820</id>
      <parentid>271509</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ Epicharmus/Socrus</comment>
      <origin>282820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="48enyr40ubgg00s67pum5nc7shsbbpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|LIBER VII 62—64|341}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Absentes pro se memori rogat ore saluten}}t.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VI#505|Metamorphoses (Ovidius) 6.508]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;(et puto ideo magis in i terminatione uti in hoc nomine veteres, quod antiquissimi ‘hic’ et ‘haec memoris’ et ‘hoc memore’ proferebant, ex quibus ablativus in i solam vult terminari, unde {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} quoque {{wl|Q42194614|pro {{spatium||Plancio}}}}: {{spatium||memori mente persolvun}}t.&lt;ref&gt;[[Pro Cn. Plancio#80|Pro Cn. Plancio 33.80]]&lt;/ref&gt; {{r|64}}ideo autem communio generis est duplicis in ablativo terminationis causa, quod simplicia unius generis inveniuntur, quorum ablativus in e solam exit, et tamen composita ab eo, si communia trium generum sint, tam in e quam in i finiunt eundem casum: ‘haec ops ab ope’, ‘hoc cor a corde’, ‘hoc caput a capite’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc inops ab inope’ vel ‘inopi’. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{spatium||{{wl|Q21235773|frumentaria}}: hanc pecuniam tantam, datam ex aerario inopi atque exhausto&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber III#164|In Verrem 2.3.70.164]]&lt;/ref&gt;) –,‘anceps ab ancipite’ vel ‘ancipiti’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tum vero ancipiti mentem formidine pressu}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#45|Aeneis 3.47]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc concors a concorde’ vel ‘concordi’, unde {{spatium||{{wl|Q332785|Persius}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Dividit in geminos concordia fata duoru}}m;&lt;ref&gt;[[Saturae (Persius, Monti)/Satura V#45|Saturae (Persius) 5.49]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in ‘ia’ autem desinens pluralis sine dubio ab ablativo est in i terminante. sciendum tamen, quod etiam ‘hic’ et ‘haec concordis’ et ‘hoc concorde’ dicebant, ‘hic’ et ‘haec amentis’ et ‘hoc amente’. nec mirum, cuius simplex quoque ‘mentis’ {{spatium||{{wl|Q47130|Ennius}}}} protulit in {{spatium||{{wl|Q3726836|Epicharmo}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|6em}}{{spatium||terra corpus est, at mentis ignis es}}t&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;pro ‘mens’. ‘lentis’ quoque pro ‘lens’, et ‘paris’ pro ‘par’. {{spatium||{{wl|Q3621656|Atta}}}} in {{spatium||{{wl||socru}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48enyr40ubgg00s67pum5nc7shsbbpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282821</id>
      <parentid>282820</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2284" sha1="ef715aox6llzhj5yxdsm5meticqevyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 62—64|341}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Absentes pro se memori rogat ore saluten}}t.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VI#505|Metamorphoses (Ovidius) 6.508]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;(et puto ideo magis in i terminatione uti in hoc nomine veteres, quod antiquissimi ‘hic’ et ‘haec memoris’ et ‘hoc memore’ proferebant, ex quibus ablativus in i solam vult terminari, unde {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} quoque {{wl|Q42194614|pro {{spatium||Plancio}}}}: {{spatium||memori mente persolvun}}t.&lt;ref&gt;[[Pro Cn. Plancio#80|Pro Cn. Plancio 33.80]]&lt;/ref&gt; {{r|64}}ideo autem communio generis est duplicis in ablativo terminationis causa, quod simplicia unius generis inveniuntur, quorum ablativus in e solam exit, et tamen composita ab eo, si communia trium generum sint, tam in e quam in i finiunt eundem casum: ‘haec ops ab ope’, ‘hoc cor a corde’, ‘hoc caput a capite’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc inops ab inope’ vel ‘inopi’. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{spatium||{{wl|Q21235773|frumentaria}}: hanc pecuniam tantam, datam ex aerario inopi atque exhausto&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber III#164|In Verrem 2.3.70.164]]&lt;/ref&gt;) –,‘anceps ab ancipite’ vel ‘ancipiti’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tum vero ancipiti mentem formidine pressu}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#45|Aeneis 3.47]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc concors a concorde’ vel ‘concordi’, unde {{spatium||{{wl|Q332785|Persius}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Dividit in geminos concordia fata duoru}}m;&lt;ref&gt;[[Saturae (Persius, Monti)/Satura V#45|Saturae (Persius) 5.49]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in ‘ia’ autem desinens pluralis sine dubio ab ablativo est in i terminante. sciendum tamen, quod etiam ‘hic’ et ‘haec concordis’ et ‘hoc concorde’ dicebant, ‘hic’ et ‘haec amentis’ et ‘hoc amente’. nec mirum, cuius simplex quoque ‘mentis’ {{spatium||{{wl|Q47130|Ennius}}}} protulit in {{spatium||{{wl|Q3726836|Epicharmo}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|6em}}{{spatium||terra corpus est, at mentis ignis es}}t&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;pro ‘mens’. ‘lentis’ quoque pro ‘lens’, et ‘paris’ pro ‘par’. {{spatium||{{wl|Q3621656|Atta}}}} in {{spatium||{{wl||socru}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef715aox6llzhj5yxdsm5meticqevyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82576</id>
    <revision>
      <id>282823</id>
      <parentid>271429</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ socrus</comment>
      <origin>282823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="s84bra2p0wpvngnava687jwjyvth2at" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|342|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ad hanc fortunam accessit †ei fortuna pari}}s.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{l|65}}‘vigil’, quod quidam duorum, quidam trium generum commune putant esse debere, ‘a vigile’ vel ‘vigili’ facit ablativum – {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Praeterea lateris vigili cum febre dolore}}m.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIII#225|Saturae (Iuvenalis) 5.13.229]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q302029|Achilleidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Aspicit intentum vigilique haec aure trahente}}m&lt;ref&gt;[[Achilleis/Liber II#120|Achilleis 2.120]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;‘teres a terete’ vel ‘tereti’ – {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||sed haec tereti mos est aptare flagell}}o.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VII#730|Aeneis 7.731]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Et tereti pugnant mucrone veruque Sabell}}o.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VII#665|Aeneis 7.665]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||XI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Et fundam tereti circum caput egit haben}}a&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XI#575|Aeneis 11.579]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;‘hebes ab hebete’ vel ‘hebeti’ – {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||IIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|16em}}{{spatium||hebeti lautissima ferro
{{gap|4em}}Caeditur et tota sonat ulmea caena Suburr}}a&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber IV/Satura XI#140|Saturae (Iuvenalis) 4.11.140-141]]&lt;/ref&gt; –&lt;/poem&gt;(quaeritur, an, cum ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc hospes’ et ‘sospes’ dicatur, unde {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Hospes in externis audivit curia tecti}}s&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber V#10|Pharsalia 5.11]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||IIII {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Accipias, fessisque libens iterum hospita pandas
{{gap|4em}}Flumin}}a&lt;ref&gt;[[Thebais/Liber IV#840|Thebais 4.842-843]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|25em}}{{spatium||numquam
{{gap|4em}}Depositum tibi sospes eri}}t,&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIII#175|Saturae (Iuvenalis) 5.13.177-178]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;possit ‘ab hoc sospite’ et ‘sospiti’ dici, quod adhuc apud nullum legi, sed ‘ab hospite’ et ‘sospite’? {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIII}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s84bra2p0wpvngnava687jwjyvth2at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82577</id>
    <revision>
      <id>282824</id>
      <parentid>271431</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T11:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="mpwn4bghe2a0g3ynipstjnjbz0k8p93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 64—67|343}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|16em}}{{spatium||quo sospite numquam
{{gap|4em}}Res equidem Troiae victas aut regna fatebo}}r.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#470|Aeneis 8.470-471]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et fortassis quia haec sola in ‘es’ terminantium etiam in a faciunt feminina, evitaverunt communium aliorum regulam ablativi, vel quod in heroico stare metro non possit nisi in e terminans eorum ablativus. {{r|66}}quod autem etiam in a desinunt supra dicta nomina, usus confirmat. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Et pater Anchises: bellum, o terra hospita, porta}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#535|Aeneis 3.539]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||IIII}} compositum ab eo:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrti}}s.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IV#40|Aeneis 4.41]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1236235|fastorum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Principio mensis Phrygiae contermina matris
{{gap|4em}}Hospita delubris dicitur aucta novi}}s.&lt;ref&gt;[[Fasti/Liber II#55|Fasti 2.55-56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q31291042|pro {{spatium||Murena}}: a sacris patriis Iunonis Sospita}}e&lt;ref&gt;[[Pro Murena#90|Pro Murena 41.90]]&lt;/ref&gt;), ‘tridens a tridente’ vel ‘tridenti’: potest enim esse trium generum, nam lectum est ‘tridenti hasta’ et ‘telo’, quamvis, cum Neptuni fuscinam per se positum significat, masculino genere invenitur. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||II}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Neptunus muros magnoque emota trident?
{{gap|4em}}Fundamenta quati}}t.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#610|Aeneis 2.610-611]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘locuples’ quoque, quia trium est generum, ‘a locenplete’ vel ‘locupleti’ 
facit ablativum. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{spatium||{{wl||frumentaria}}: in provincia locupleti ac refert}}a.

{{r|67|XIII 67}}In ‘er’ communia, quae non exeunt etiam in 'is', per e solam invenio proferentia ablativum: ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc pauper a paupere’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc degener a degenere’, ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc uber ab ubere’, ‘{{graeca|''ό εὐθαλής ἡ εὐθαλής''}}’ {{graeca|''καὶ''}} ‘{{graeca|''τὸ εὐθαλές''}}’. similiter in e et in i&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpwn4bghe2a0g3ynipstjnjbz0k8p93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86458</id>
    <revision>
      <id>282769</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens ''</comment>
      <origin>282769</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="5timi8pbk0cr210j6mqaftj9ve66xm4" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Œuvres complètes de Fénelon
|Language=la
|Volume=2
|Author=[[Scriptor:Fenelo|Fenelo]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=Méquignon junior et J. Leroux
|Address=Lutetia
|Year=1848
|Source=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k58152540
|Image=3
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>5timi8pbk0cr210j6mqaftj9ve66xm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/669</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86459</id>
    <revision>
      <id>282770</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;section begin=&quot;fr&quot;/&gt;{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/669|fr}} &lt;section end=&quot;fr&quot;/&gt; &lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt;{{c|DE SUMMI PONTIFICIS AUCTORITATE DISSERTATIO.|fs=120%}} {|class=&quot;_tdm&quot; |- |{{sc|Caput primum.}} Vera Transalpinorum sententia exponitur. |{{pli|5}} |- |{{sc|Cap. II.}} Personalis pontificum infallibilitas refellitur. |{{pli|6}} |- |{{sc|Cap. III.}} Vera ac sobria sanioris partis Cisalpinorum sentent...</comment>
      <origin>282770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5523" sha1="lxrm1ompi7414voanm1mxyxzbo2h1ph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Seudo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;fr&quot;/&gt;{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/669|fr}}
&lt;section end=&quot;fr&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt;{{c|DE SUMMI PONTIFICIS AUCTORITATE DISSERTATIO.|fs=120%}}
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|{{sc|Caput primum.}} Vera Transalpinorum sententia exponitur.
|{{pli|5}}
|-
|{{sc|Cap. II.}} Personalis pontificum infallibilitas refellitur.
|{{pli|6}}
|-
|{{sc|Cap. III.}} Vera ac sobria sanioris partis Cisalpinorum sententia exponitur.
|{{pli|7}}
|-
|{{sc|Cap. IV.}} Hæc Bellarmini assertio probatur ex ipsa promissione Christi.
|{{pli|7|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. V.}} Confirmatur hæc sententia ex ipsis promissionis vocibus.
|{{pli|8}}
|-
|{{sc|Cap. VI.}} Hoc idem confirmatur multiplici comparatione.
|{{pli|9}}
|-
|{{sc|Cap. VII.}} Super ea quæstione narratur controversia domini Bossueti, episcopi Meldensis, adversùs dominum de Choiseul, episcopum Tornacensem.
|{{pli|10}}
|-
|{{sc|Cap. VIII.}} Refellitur Meldensis episcopi opinio.
|{{pli|11}}
|-
|{{sc|Cap. IX.}} Iterum refellitur Meldensis opinio.
|{{pli|14}}
|-
|{{sc|Cap. X.}} Profertur sancti Irenæi testimonium.
|{{pli|15}}
|-
|{{sc|Cap. XI.}} Profertur Tertulliani testimonium.
|{{pli|16}}
|-
|{{sc|Cap. XII.}} Profertur sancti Cypriani testimonium.
|{{pli|17}}
|-
|{{sc|Cap. XIII.}} Profertur sancti Hieronymi testimonium.
|{{pli|18}}
|-
|{{sc|Cap. XIV.}} Profertur sancti Augustini testimonium.
|{{pli|18|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XV.}} Profertur magni Leonis testimonium.
|{{pli|19}}
|-
|{{sc|Cap. XVI.}} Profertur sancti Bernardi testimonium.
|{{pli|20}}
|-
|{{sc|Cap. XVII.}} Profertur sancti Thomæ testimonium.
|{{pli|21}}
|-
|{{sc|Cap. XVIII.}} Profertur sexti concilii testimonium.
|{{pli|21|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XIX.}} Profertur Leonis II testimonium, in epistola ad Hispanos scripta, ut sextæ synodo subscriberent.
|{{pli|24}}
|-
|{{sc|Cap. XX.}} Profertur octavi concilii testimonium.
|{{pli|25}}
|-
|{{sc|Cap. XXI.}} Profertur Florentini concilii testimonium.
|{{pli|26}}
|-
|{{sc|Cap. XXII.}} Profertur insigne Francicæ gentis testimonium.
|{{pli|27}}
|-
|{{sc|Cap. XXIII.}} Proferuntur testimonia tum Parisiensis academiæ, tum cleri Gallicani comitiorum, tum ipsius Richerii, etiamsi fuerit sedi apostolicæ, ut omnes norunt, infensissimus.
|{{pli|28}}
|-
|{{sc|Cap. XXIV.}} Profertur testimonium octoginta octo Gallicanæ ecclesiæ antistitum.
|{{pli|28|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXV.}} Profertur comitiorum cleri Gallicani, anno 1653 congregati, testimonium.
|{{pli|29}}
|-
|{{sc|Cap. XXVI.}} Solvuntur præcipuæ objectiones quæ ex historia ecclesiastica vulgò promuntur.
|{{pli|29|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXVII.}} Solvitur objectio petita ex constitutione Bonifacii VIII, ''Unam sanctam''.
|{{pli|30}}
|-
|{{sc|Cap. XXVIII.}} Solvitur objectio petita ex definitione Constantiensis concilii.
|{{pli|32}}
|-
|{{sc|Cap. XXIX.}} Profertur testimonium cardinalis Petri de Alliaco.
|{{pli|33}}
|-
|{{sc|Cap. XXX.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Gersonii.
|{{pli|35}}
|-
|{{sc|Cap. XXXI.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Majoris.
|{{pli|37}}
|-
|{{sc|Cap. XXXII.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Almaini.
|{{pli|38}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIII.}} Ad laicos principes non pertinet jurisdictio ad convocanda concilia, quamvis eorum munus sit ea petere ab Ecclesia, si catholici sint ac pii.
|{{pli|38|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIV.}} Examinatur ad quem pertineat conciliorum convocatio.
|{{pli|39}}
|-
|{{sc|Cap. XXXV.}} Examinatur quâ ratione sedes apostolica conciliorum definitiones confirmet.
|{{pli|40}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVI.}} Examinatur quâ auctoritate concilium generale definitiones sedis apostolicæ confirmet.
|{{pli|42}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVII.}} Examinatur qua de causa cogantur synodi œcumenicæ.
|{{pli|42|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVIII.}} Examinatur quâ ratione concilium pontifici præemineat.
|{{pli|45}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIX.}} Examinatur quâ ratione laici principes ab ecclesiastica auctoritate depositi fuerint.
|{{pli|46}}
|-
|{{sc|Cap. XL.}} Triplex assignatur causa cur disputatum fuerit ad temperandam sedis apostolicæ auctoritatem.
|{{pli|47}}
|-
|{{sc|Cap. XLI.}} Nonnullæ aliæ assignantur causæ dissensionis caput inter atque membra, quarum pleræque jam amputatæ sunt.
|{{pli|48}}
|-
|{{sc|Cap. XLII.}} Incolumis servabitur spiritualis potestas, si nulla sæcularis affectetur.
|{{pli|49}}
|-
|{{sc|Cap. XLIII.}} Ea Ecclesiæ in spiritualibus absolutissima libertas, et in temporalibus simplicissima erga principes submissio, in egregio Agathonis papæ exemplo monstratur.
|{{pli|51}}
|-
|{{sc|Cap. XLIV.}} Malè inclamitant critici dominium Papæ in reges et regna confirmatum esse, si constet sedem apostolicam in fide docenda indefectibilem esse.
|{{pli|52}}
|-
|{{sc|Cap. XLV.}} Optandum videtur ut apostolica sedes, antiquo more, cum Romano concilio definiat.
|{{pli|53}}
|-
|{{sc|Cap. XLVI.}} Hujus opusculi conclusio.
|{{pli|54}}
|}

{{c|APPENDIX AD DISSERTATIONEM PRÆCEDENTEM.|fs=120%|m=1em}}

{{c|EPISTOLA I. — AD CARDINALEM GABRIELLI.}}

{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|Hujus Epistolæ occasio.
|{{pli|55}}
|-
|1. Inutile, quin et noxium esset apud Gallos pontificiam infallibilitatem in documentis publicis insinuare.
|{{pli|56}}
|-
|2. Infallibilitas illa nullo hactenus concilii vel Pontificis decreto definita fuit.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|3. Illius infallibilitatis studiosissimi propugnatores fatentur eam de fide non esse.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|4. Hanc omnino siluerunt celeberrimi controversiæ adversùs hæreticos disputantes.
|{{pli|56|0|ib.}}
|}
&lt;section end=&quot;la&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxrm1ompi7414voanm1mxyxzbo2h1ph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282774</id>
      <parentid>282770</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T14:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5662" sha1="tmwxu5f8nhr35pi1jzh2acfa2z7jzbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Seudo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;fr&quot;/&gt;{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/669|fr}}
&lt;section end=&quot;fr&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt;{{c|DE SUMMI PONTIFICIS AUCTORITATE DISSERTATIO.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1px}}
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|{{sc|Caput primum.}} Vera Transalpinorum sententia exponitur.
|{{pli|5}}
|-
|{{sc|Cap. II.}} Personalis pontificum infallibilitas refellitur.
|{{pli|6}}
|-
|{{sc|Cap. III.}} Vera ac sobria sanioris partis Cisalpinorum sententia exponitur.
|{{pli|7}}
|-
|{{sc|Cap. IV.}} Hæc Bellarmini assertio probatur ex ipsa promissione Christi.
|{{pli|7|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. V.}} Confirmatur hæc sententia ex ipsis promissionis vocibus.
|{{pli|8}}
|-
|{{sc|Cap. VI.}} Hoc idem confirmatur multiplici comparatione.
|{{pli|9}}
|-
|{{sc|Cap. VII.}} Super ea quæstione narratur controversia domini Bossueti, episcopi Meldensis, adversùs dominum de Choiseul, episcopum Tornacensem.
|{{pli|10}}
|-
|{{sc|Cap. VIII.}} Refellitur Meldensis episcopi opinio.
|{{pli|11}}
|-
|{{sc|Cap. IX.}} Iterum refellitur Meldensis opinio.
|{{pli|14}}
|-
|{{sc|Cap. X.}} Profertur sancti Irenæi testimonium.
|{{pli|15}}
|-
|{{sc|Cap. XI.}} Profertur Tertulliani testimonium.
|{{pli|16}}
|-
|{{sc|Cap. XII.}} Profertur sancti Cypriani testimonium.
|{{pli|17}}
|-
|{{sc|Cap. XIII.}} Profertur sancti Hieronymi testimonium.
|{{pli|18}}
|-
|{{sc|Cap. XIV.}} Profertur sancti Augustini testimonium.
|{{pli|18|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XV.}} Profertur magni Leonis testimonium.
|{{pli|19}}
|-
|{{sc|Cap. XVI.}} Profertur sancti Bernardi testimonium.
|{{pli|20}}
|-
|{{sc|Cap. XVII.}} Profertur sancti Thomæ testimonium.
|{{pli|21}}
|-
|{{sc|Cap. XVIII.}} Profertur sexti concilii testimonium.
|{{pli|21|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XIX.}} Profertur Leonis II testimonium, in epistola ad Hispanos scripta, ut sextæ synodo subscriberent.
|{{pli|24}}
|-
|{{sc|Cap. XX.}} Profertur octavi concilii testimonium.
|{{pli|25}}
|-
|{{sc|Cap. XXI.}} Profertur Florentini concilii testimonium.
|{{pli|26}}
|-
|{{sc|Cap. XXII.}} Profertur insigne Francicæ gentis testimonium.
|{{pli|27}}
|-
|{{sc|Cap. XXIII.}} Proferuntur testimonia tum Parisiensis academiæ, tum cleri Gallicani comitiorum, tum ipsius Richerii, etiamsi fuerit sedi apostolicæ, ut omnes norunt, infensissimus.
|{{pli|28}}
|-
|{{sc|Cap. XXIV.}} Profertur testimonium octoginta octo Gallicanæ ecclesiæ antistitum.
|{{pli|28|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXV.}} Profertur comitiorum cleri Gallicani, anno 1653 congregati, testimonium.
|{{pli|29}}
|-
|{{sc|Cap. XXVI.}} Solvuntur præcipuæ objectiones quæ ex historia ecclesiastica vulgò promuntur.
|{{pli|29|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXVII.}} Solvitur objectio petita ex constitutione Bonifacii VIII, ''Unam sanctam''.
|{{pli|30}}
|-
|{{sc|Cap. XXVIII.}} Solvitur objectio petita ex definitione Constantiensis concilii.
|{{pli|32}}
|-
|{{sc|Cap. XXIX.}} Profertur testimonium cardinalis Petri de Alliaco.
|{{pli|33}}
|-
|{{sc|Cap. XXX.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Gersonii.
|{{pli|35}}
|-
|{{sc|Cap. XXXI.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Majoris.
|{{pli|37}}
|-
|{{sc|Cap. XXXII.}} Solvitur objectio petita ex testimonio Almaini.
|{{pli|38}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIII.}} Ad laicos principes non pertinet jurisdictio ad convocanda concilia, quamvis eorum munus sit ea petere ab Ecclesia, si catholici sint ac pii.
|{{pli|38|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIV.}} Examinatur ad quem pertineat conciliorum convocatio.
|{{pli|39}}
|-
|{{sc|Cap. XXXV.}} Examinatur quâ ratione sedes apostolica conciliorum definitiones confirmet.
|{{pli|40}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVI.}} Examinatur quâ auctoritate concilium generale definitiones sedis apostolicæ confirmet.
|{{pli|42}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVII.}} Examinatur qua de causa cogantur synodi œcumenicæ.
|{{pli|42|0|ib.}}
|-
|{{sc|Cap. XXXVIII.}} Examinatur quâ ratione concilium pontifici præemineat.
|{{pli|45}}
|-
|{{sc|Cap. XXXIX.}} Examinatur quâ ratione laici principes ab ecclesiastica auctoritate depositi fuerint.
|{{pli|46}}
|-
|{{sc|Cap. XL.}} Triplex assignatur causa cur disputatum fuerit ad temperandam sedis apostolicæ auctoritatem.
|{{pli|47}}
|-
|{{sc|Cap. XLI.}} Nonnullæ aliæ assignantur causæ dissensionis caput inter atque membra, quarum pleræque jam amputatæ sunt.
|{{pli|48}}
|-
|{{sc|Cap. XLII.}} Incolumis servabitur spiritualis potestas, si nulla sæcularis affectetur.
|{{pli|49}}
|-
|{{sc|Cap. XLIII.}} Ea Ecclesiæ in spiritualibus absolutissima libertas, et in temporalibus simplicissima erga principes submissio, in egregio Agathonis papæ exemplo monstratur.
|{{pli|51}}
|-
|{{sc|Cap. XLIV.}} Malè inclamitant critici dominium Papæ in reges et regna confirmatum esse, si constet sedem apostolicam in fide docenda indefectibilem esse.
|{{pli|52}}
|-
|{{sc|Cap. XLV.}} Optandum videtur ut apostolica sedes, antiquo more, cum Romano concilio definiat.
|{{pli|53}}
|-
|{{sc|Cap. XLVI.}} Hujus opusculi conclusio.
|{{pli|54}}
|}

{{c|APPENDIX AD DISSERTATIONEM PRÆCEDENTEM.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1px}}

{{c|EPISTOLA I. — AD CARDINALEM GABRIELLI.font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1px}}

{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|Hujus Epistolæ occasio.
|{{pli|55}}
|-
|1. Inutile, quin et noxium esset apud Gallos pontificiam infallibilitatem in documentis publicis insinuare.
|{{pli|56}}
|-
|2. Infallibilitas illa nullo hactenus concilii vel Pontificis decreto definita fuit.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|3. Illius infallibilitatis studiosissimi propugnatores fatentur eam de fide non esse.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|4. Hanc omnino siluerunt celeberrimi controversiæ adversùs hæreticos disputantes.
|{{pli|56|0|ib.}}
|}
&lt;section end=&quot;la&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tmwxu5f8nhr35pi1jzh2acfa2z7jzbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/styles.css</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86460</id>
    <revision>
      <id>282771</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '/* Style pour une table des matières */ ._tdm { 	margin-left: auto; 	margin-right: auto; 	border-spacing: 0.3em; 	width: 100%; }  /* Affichage compact */ ._tdm td, th { 	padding-top: 0.3em;     line-height: normal; }  /* La première colonne (titre de chapitre) */ ._tdm td:first-child { 	padding-left: 1.5em;  	text-indent: -1.5em; 	text-align: justify;  	vertical-align: top;  }  /* La seconde colonne (numéro de page) */ ._tdm td:nth-child(2) { 	text-align: ri...'</comment>
      <origin>282771</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="976" sha1="8lsamj29ogceglxg6iblmk6bgg9nby2" xml:space="preserve">/* Style pour une table des matières */
._tdm {
	margin-left: auto;
	margin-right: auto;
	border-spacing: 0.3em;
	width: 100%;
}

/* Affichage compact */
._tdm td, th {
	padding-top: 0.3em;
    line-height: normal;
}

/* La première colonne (titre de chapitre) */
._tdm td:first-child {
	padding-left: 1.5em; 
	text-indent: -1.5em;
	text-align: justify; 
	vertical-align: top; 
}

/* La seconde colonne (numéro de page) */
._tdm td:nth-child(2) {
	text-align: right;
	vertical-align: bottom;
	padding-left: 0.5em;
}

/* Section de niveau inférieur */
._tdm tr.niveau2 td, ._tdm tr.niveau3 td {
	font-size: 85%;
	padding-top: 0px;
	padding-bottom: 0px;
	line-height: 1em;
}

._tdm tr.niveau2 td:first-child {
	text-indent: -1em;
	padding-left: 1.5em;
}

._tdm tr.niveau3 td:first-child {
	text-indent: -1em;
	padding-left: 2.5em;
}

/* Ligne de description */
._tdm tr.desc td {
	font-size: 85%;
}

._tdm tr.desc td:first-child {
	text-indent: -1em;
	padding-left: 2.5em;
}</text>
      <sha1>8lsamj29ogceglxg6iblmk6bgg9nby2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/670</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86461</id>
    <revision>
      <id>282772</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt; {|class=&quot;_tdm&quot; |- |5. Item D. Bossuetus, Meldensis episcopus, in omnibus operibus circa Ecclesia; potestatém adversùs hoereticos editis. |{{pli|56|0|ib.}} |- |6. Item cardinalis Noallius in pastorali Handato contra XL doctores. |{{pli|56|0|ib.}} |- |7. Quantum religio detrimentum patietur, si damnentur Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes. |{{pli|57}} |- |8. Ejusdem argumenti confirmatio. |{{pli|57...</comment>
      <origin>282772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5774" sha1="hync1blxwqf2ravilyrf96quezxcw68" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Seudo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt;
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|5. Item D. Bossuetus, Meldensis episcopus, in omnibus operibus circa Ecclesia; potestatém adversùs hoereticos editis.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|6. Item cardinalis Noallius in pastorali Handato contra XL doctores.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|7. Quantum religio detrimentum patietur, si damnentur Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes.
|{{pli|57}}
|-
|8. Ejusdem argumenti confirmatio.
|{{pli|57|0|ib.}}
|-
|9. Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes, congruâ prorsus argumentatione Jansenistas refellunt.
|{{pli|57|0|ib.}}
|}
EPISTOLA II. 
— 
AD EUMDEM. 
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|Hujus Epistoloe occasio et argumentum.
|{{pli|57}}
|-
|1. Quoestio de infallibilitate Ecclesia; in judicandis textibus, oninino diversa est a quastione in scholis agitata de summi Pontificis et concilii oecumenici auctoritate.
|{{pli|57|0|ib.}}
|-
|2. Congrue prorsus de pontificia infallibilitate siletur, in disputatione adversùs Jansenistas instituta.
|{{pli|58}}
|-
|3. Quantum religio detrimentum patietur, si alio ordine procédas.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|4. Arcbiepiscopus Cameracensis, hune ordinem sequens, tam sedis apostolicaî dignitati, quàm causa; fidei et propria; tranquillitati consuluit.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|5. Ejusdem argumenti continuatio.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|6. Arcbiepiscopus Cameracensis, in documentis suis pastoralibus, congrue distinguit Ecclesiam a corpore pastorum.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|7. Seclusâ infallibilitate, idem prselatus quàm maximam sedi apostolica; auctoritatem tribuit.
|{{pli|59}}
|-
|8. Jansênistarum versutia, ad eludenda sedis apostolica; décréta.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|9. Objectio éx Honorii facto desumpta, facile diluenda.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|10. Irrita prorsus argumenta quibus amandatum fuit apostolicum Brève contra XL doctores editum die 12 februarii 1703.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|11. De novo Quesnellii libro contra mandatum episcopi Carnotensis.
|{{pli|59|0|ib.}}
|}
EPISTOLA III. 
— 
AD CARDIKALEM FABRONI. 
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|1. Nihil jam dicendum superest de primo DoCumento pastorali.
|{{pli|60}}
|-
|2. Cameracensisarchiepiscopus multô caeteris Gallicanis impensiùs auctoritatem sedis apostolica; in Documentis suis praedicâvit.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|3. Hanc preesertim inculcat in recentiori Mandato, de accipienda Constitutiôûe Vineam Domini.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|4. Congrueprorsus idem prcelatUs intallibilitatemtribuit tam corpori pastorum quàm Ecclesioe universali.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|5. Non nimis congrue abstinuit ab infallibilitate Romana; Ecclesia; pfoedicanda.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|6. Hune loquendi modum ipsi Transalpini jure merito vituperarent.
|{{pli|61}}
|-
|7. Jansenistae statim arebiepiscopum Cameracensem,si aliter locutus ftrisset, Fr'ancorum genti et clero invisum facerent.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|8. Idem pfaalatus, de pontificia infallibilitate silens, insigniorum theologorum monitis obtemperavit.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|9. Jansenianoe sectae versutia, ad eludenda sedis apostolica; décréta.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|10. Cameracensis arcbiepiscopus, uuà cura eminentissimo Cardinali, novatorum audaciam deflet.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|11. Ejusdem pralati opinio privata de infallibilitateRomani Pontificis.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|12. Ante omnia Ecclesia; infallibilitas in dijudicandis textibus dogmaticis contra novatores adstrui débet.
|{{pli|62}}
|-
|13. Infallibilitas illa pariter Ecclesia; competit, sive brevem condat canonem, sive librum integrum condemnet.
|{{pli|62|0|ib.}}
|-
|14. In utroque casu absolutus debetur assensus Ecclesia; definitioni.
|{{pli|62|0|ib.}}
|-
|15. Exemplis inconcussis doctrina ha;c illustratur.
|{{pli|63}}
|-
|16. Hâc sublatâ doctrina, causam obtinerent Pseudo-Reformati contra catholicam Ecclesiam disputantes.
|{{pli|63|0|ib.}}
|-
|17. Conclusio.
|{{pli|64}}
|}
EPISTOLA IV. 
— 
AD CARDINALES! GABKtELLI. 
§ I. Sedis apostolica; pracellens auctoritas. 
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|1. Qmid sit sedes apostolica.
|{{pli|65}}
|-
|2. In quo proecisè sita sit ea singularis promissio quâ constat hanc sedem nunquam convelli posse.
|{{pli|65|0|ib.}}
|-
|3. Concilia non sunt oecumenica, nisi proesit ea sedes.
|{{pli|65|0|ib.}}
|-
|4. His positis, minime desperàndum de conciliândis in temperata quadain sententia Cisàlpinis Transalpinispe doctoribus.
|{{pli|66}}
|}
§ II. Expenditur modus quo Gallicani proesules conslitu-tionem démentis XI acceperint, quae iheipit Vinédm Domini, in generalibus comitiis anni 17Û5. 
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|1. Niliil insolitum sibi arrogant proesules illi, dum doctrinale judicium sibi tribuunt.
|{{pli|66|0|ib.}}
|-
|2. Ad episcopos pertiriet ut de fide judicent, etiam post sedis apostolica; judicium.
|{{pli|66|0|ib.}}
|-
|3. Ejusdem argumenti continuatio.
|{{pli|67}}
|-
|4. Exemplo concilii Jerosolymitani eadern doctrina confirmatur.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|5. Conciliorum generalium exemplo idem àdstruitur.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|6. Sedis apostolica; décréta, soepissime ab episcopis approbala et confirmata, sive in concilio, sive extra concilium.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|7. Cur Gallicani antistites, in recipiendâ constitu'tione Tïnearn Domini, parciùs quàm majores de auctoritate sedis apostolica; locuti sint.
|{{pli|68}}
|-
|8. Episcopi, quamvis fidei judices, sedis apostolica; judicium ddgmaticum reformare et conveJIere neqùeunt
|{{pli|68|0|ib.}}
|-
|9. Metuendum est ne Franci opinione suà abutantur ad Ecclesia; mafris ac magistra; potestatém deprimehdam.
|{{pli|69}}
|-
|§ III. Arebiepiscopum Cameracensem intër et Sancti-Pontii episcopum praesens disputatio. 
|{{pli|69|0|ib.}}
|}
&lt;section end=&quot;la&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;fr&quot;/&gt;{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/670|fr}}&lt;section end=&quot;fr&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hync1blxwqf2ravilyrf96quezxcw68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282775</id>
      <parentid>282772</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T14:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="8kipkndts8jsch62x55bmldmpykjf5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Seudo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;la&quot;/&gt;
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|5. Item D. Bossuetus, Meldensis episcopus, in omnibus operibus circa Ecclesiæ potestatem adversùs hæreticos editis.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|6. Item cardinalis Noallius in ''pastorali Mandato'' contra {{sc|XL}}&amp;nbsp;doctores.
|{{pli|56|0|ib.}}
|-
|7. Quantum religio detrimentum patietur, si damnentur Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes.
|{{pli|57}}
|-
|8. Ejusdem argumenti confirmatio.
|{{pli|57|0|ib.}}
|-
|9. Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes, congruâ prorsus argumentatione Jansenistas refellunt.
|{{pli|57|0|ib.}}
|}
{{c|EPISTOLA II. —  AD EUMDEM.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}}
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|Hujus Epistolæ occasio et argumentum.
|{{pli|57}}
|-
|1. Quæstio de infallibilitate Ecclesiæ in judicandis textibus, omnino diversa est a quæstione in scholis agitata de summi Pontificis et concilii œcumenici auctoritate.
|{{pli|57|0|ib.}}
|-
|2. Congruè prorsus de pontificia infallibilitate siletur, in disputatione adversùs Jansenistas instituta.
|{{pli|58}}
|-
|3. Quantum religio detrimentum patietur, si alio ordine procedas.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|4. Archiepiscopus Cameracensis, hunc ordinem sequens, tam sedis apostolicæ dignitati, quàm causæ fidei et propriæ tranquillitati consuluit.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|5. Ejusdem argumenti continuatio.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|6. Archiepiscopus Cameracensis, in documentis suis pastoralibus, congruè distinguit ''Ecclesiam a corpore pastorum''.
|{{pli|58|0|ib.}}
|-
|7. Seclusâ infallibilitate, idem prælatus quàm maximam sedi apostolicæ auctoritatem tribuit.
|{{pli|59}}
|-
|8. Jansenistarum versutia, ad eludenda sedis apostolicæ decreta.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|9. Objectio ex Honorii facto desumpta, facilè diluenda.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|10. Irrita prorsus argumenta quibus amandatum fuit apostolicum Breve contra {{sc|XL}}&amp;nbsp;doctores editum die 12&amp;nbsp;februarii 1703.
|{{pli|59|0|ib.}}
|-
|11. De novo Quesnellii libro contra mandatum episcopi Carnotensis.
|{{pli|59|0|ib.}}
|}
{{c|EPISTOLA III. — AD CARDINALEM FABRONI.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}}
{|class=&quot;_tdm&quot;
|-
|1. Nihil jam dicendum superest de primo Documento pastorali.
|{{pli|60}}
|-
|2. Cameracensis archiepiscopus multô cæteris Gallicanis impensiùs auctoritatem sedis apostolicæ in Documentis suis prædicavit.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|3. Hanc præsertim inculcat in recentiori Mandato, de accipienda Constitutione ''Vineam Domini''.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|4. Congruè prorsus idem prælatus infallibilitatem tribuit tam ''corpori pastorum'' quàm ''Ecclesiæ universali''.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|5. Non nimis congruè abstinuit ab infallibilitate Romanæ Ecclesiæ prædicanda.
|{{pli|60|0|ib.}}
|-
|6. Hunc loquendi modum ipsi Transalpini jure merito vituperarent.
|{{pli|61}}
|-
|7. Jansenistæ statim archiepiscopum Cameracensem, si aliter locutus fuisset, Francorum genti et clero invisum facerent.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|8. Idem prælatus, de pontificia infallibilitate silens, insigniorum theologorum monitis obtemperavit.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|9. Jansenianæ sectæ versutia, ad eludenda sedis apostolicæ decreta.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|10. Cameracensis archiepiscopus, uuà cura eminentissimo Cardinali, novatorum audaciam defiet.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|11. Ejusdem prælati opinio privata de infallibilitate Romani Pontificis.
|{{pli|61|0|ib.}}
|-
|12. Ante omnia Ecclesiæ infallibilitas in ''dijudicandis textibus dogmaticis'' contra novatores adstrui debet.
|{{pli|62}}
|-
|13. Infallibilitas illa pariter Ecclesiæ competit, sive brevem condat canonem, sive librum integrum condemnet.
|{{pli|62|0|ib.}}
|-
|14. In utroque casu ''absolutus'' debetur assensus Ecclesiæ definitioni.
|{{pli|62|0|ib.}}
|-
|15. Exemplis inconcussis doctrina hæc illustratur.
|{{pli|63}}
|-
|16. Hâc sublatâ doctrinâ, causam obtinerent Pseudo-Reformati contra catholicam Ecclesiam disputantes.
|{{pli|63|0|ib.}}
|-
|17. Conclusio.
|{{pli|64}}
|}
{{c|EPISTOLA IV. — AD CARDINALE GABRIELLI.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}}
{|class=&quot;_tdm&quot;
{|
|§ I. Sedis apostolicæ præcellens auctoritas. 
|{{pli|64}}
|-
|1. {{corr|Qmid|Quid}} sit sedes apostolica.
|{{pli|65}}
|-
|2. In quo præcisè sita sit ea singularis promissio quâ constat hanc sedem nunquam convelli posse.
|{{pli|65|0|ib.}}
|-
|3. Concilia non sunt œcumenica, nisi præsit ea sedes.
|{{pli|65|0|ib.}}
|-
|4. His positis, minimè desperandum de conciliandis in temperata quadam sententia Cisalpinis Transalpinisque doctoribus.
|{{pli|66}}
|-
|§ II. Expenditur modus quo Gallicani præsules constitutionem Clementis&amp;nbsp;XI acceperint, quæ incipit ''Vineam Domini'', in generalibus comitiis anni&amp;nbsp;1705. 
|-
|1. Nihil insolitum sibi arrogant præsules illi, dum doctrinale judicium sibi tribuunt.
|{{pli|66|0|ib.}}
|-
|2. Ad episcopos pertinet ut de fide judicent, etiam post sedis apostolicæ judicium.
|{{pli|66|0|ib.}}
|-
|3. Ejusdem argumenti continuatio.
|{{pli|67}}
|-
|4. Exemplo concilii Jerosolymitani eadem doctrina confirmatur.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|5. Conciliorum generalium exemplo idem adstruitur.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|6. Sedis apostolicæ decreta, sæpissime ab episcopis approbata et confirmata, sive in concilio, sive extra concilium.
|{{pli|67|0|ib.}}
|-
|7. Cur Gallicani antistites, in recipienda constitutione ''Vineam Domini'', parciùs quàm majores de auctoritate sedis apostolicæ locuti sint.
|{{pli|68}}
|-
|8. Episcopi, quamvis fidei judices, sedis apostolicæ judicium dogmaticum reformare et convellere nequeunt.
|{{pli|68|0|ib.}}
|-
|9. Metuendum est ne Franci opinione suâ abutantur ad Ecclesiæ matris ac magistræ potestatem deprimendam.
|{{pli|69}}
|-
|§ III. Archiepiscopum Cameracensem inter et Sancti-Pontii episcopum præsens disputatio. 
|{{pli|69|0|ib.}}
|}
&lt;section end=&quot;la&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;fr&quot;/&gt;{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/670|fr}}&lt;section end=&quot;fr&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kipkndts8jsch62x55bmldmpykjf5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Seudo/common.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>86462</id>
    <revision>
      <id>282773</id>
      <timestamp>2026-10-07T13:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seudo</username>
        <id>3684</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '  // Remplacement de caractères en cours de frappe importScript('fr:User:Seudo/caracteres-speciaux.js')'</comment>
      <origin>282773</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="104" sha1="0yb9j110rx5skdksx8rhf7m7s53z87r" xml:space="preserve">

// Remplacement de caractères en cours de frappe
importScript('fr:User:Seudo/caracteres-speciaux.js')</text>
      <sha1>0yb9j110rx5skdksx8rhf7m7s53z87r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biblia Sacra interprete Sebastiano Castellione/Habacucus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86463</id>
    <revision>
      <id>282776</id>
      <timestamp>2026-10-07T14:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ionas Callensis</username>
        <id>33010</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '==CAPUT I.== 1 ''Minax oraculum, quod edidit Habacucus uates.'' 2 Quousque Ioua, clamante me non exaudies? me apud te iniustitiam conquerente, non succurres? 3 Cur facis ut iniquitatem uideam, aspicis facinora, perniciem et iniustitiam habeo in conspectu, uigentque lites ac certamina? 4 Itaque cessat lex, nec finem adipiscitur ius, quoniam insontem circumuenit nocens, ideoque est peruersa iurisdictio. 5 Aspicite per gentes, et cernite admirabundi, quoniam fiet...'</comment>
      <origin>282776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6384" sha1="nwkls55gzzsis34v6cboxb7mvp3nfc6" xml:space="preserve">==CAPUT I.==
1 ''Minax oraculum, quod edidit Habacucus uates.''
2 Quousque Ioua, clamante me non exaudies? me apud te iniustitiam conquerente, non succurres?
3 Cur facis ut iniquitatem uideam, aspicis facinora, perniciem et iniustitiam habeo in conspectu, uigentque lites ac certamina?
4 Itaque cessat lex, nec finem adipiscitur ius, quoniam insontem circumuenit nocens, ideoque est peruersa iurisdictio.
5 Aspicite per gentes, et cernite admirabundi, quoniam fiet opus uestro tempore, quod uobis dictu uideatur incredibile.
6 Nam ego Chaldaeos suscitaturus sum, acerbam festinamque gentem, uadentem quam late terra patet, ad occupandas habitationes non suas.
7 Ea horribilis est, ac terribilis, orto ex ipsa eius iure ac dignitate:
8 suntque et tigribus uelociores eius equi, et uespertinis lupis acriores, et diffusi equites procul adueniunt, aduolantes ut ad uorandum properans aquila.
9 Uniuersi ad saeuiendum ueniunt, faciem habentes occursu similem Euro, captiuos arenatim collecturi.
10 Ipse autem reges tyrannosque deridet, habetque ludibrio: ipse quamuis munitionem ridet, et humo congesta capit.
11 Sed aliquando spiritu gliscens transibit modum, comittetque crimen, suas illas uires Deo suo tribuens.
12 Nimirum tu antiquus es, Ioua mi sancte Deus, non moriemur: Tu Ioua, eum poenae destinasti: tu, o numen, eum ad puniendum fundasti.
13 Qui purioribus es oculis, quam ut scelus uideas, nec aspicere facinus potes: cur aspiciens perfidiosos, dissimulas, dum absorbet improbus meliorem se:
14 facisque homines quasi pisces aquatiles, quasi dominantis expertes quadrupedes?
15 Ille omnes hamo extractos, in suum euerriculum cassemque cogit, congeritque, et iccirco gestiens laetatur.
16 Itaque euerriculo cassique suo sacrificat atque adolet, quod per ea opimam conditionem, pinguemque uictum habeat.
17 Ideone assidue deplebit euerriculum suum, et gentes occidere non parcet?
==CAPUT II.==
1 In custodia mea stabam, meque tenebam in propugnaculo speculabundus, ut uiderem quid mecum loqueretur meus castigator, et quid ei referrem,
2 cum quidem affatus est me Ioua his uerbis: Scribe oraculum, et in tabulis sic exprime, ut id uel currentes legere possint.
3 Nam adhuc ad tempus pertinet oraculum, idque ille ad extremum effatur, neque mentitur: si tardabit, id expectato: ueniet enim sine dubio.
4 Cum autem pertinax non rectam mentem habeat, iustus fide sua uiuet.
5 Quin imo uinum fallit hominem audacem, neque duraturum, qui aperit tanquam Orcus spiraculum suum, et quasi mors insatiabilis, gentes omnes et populos ad se cogit atque colligit.
6 Nimirum illi omnes prouerbio de eo, obscuroque utentur dicterio, dicentes: Heu qui multa paras non tibi, quousque? et contra teipsum magnam uim crassi coeni comparas.
7 Sane repente surgent expergefientque qui te morsibus lanient, praedaeque habeant.
8 Quoniam tu multas gentes dispolias, te dispoliabunt omnes populorum reliqui, ob humanum sanguinem, et adhibitam in terram crudelitatem, in urbem, et omnes eius incolas.
9 Heu qui malum lucrum facis domui tuae, ponens in sublimi nidum tuum, ut malum euadas.
10 Consulis domui tuae turpiter, tot conficiendo populos, cuius rei tute poenas dabis:
11 nam lapis ex pariete occlamabit, eique succinet ex materiatura lacunar.
12 Heu qui urbem sanguine construis, qui ciuitatem iniquitate condis.
13 Nimirum ab armipotente Ioua fiet ut igni laborent populi, et nationes incassum fatigentur.
14 Replebitur enim terra tanta cognitione gloriae Iouae, quanta aqua tegit mare.
15 Heu qui alios potare facis, addito furore tuo, ita ut inebrientur, quo tu eorum uerenda uideas.
16 Infamia quam gloria saturior, tu quoque pota ac denudare: conuertetur in te dexterae Iouae poculum, et in gloriam tuam uomitus infamis.
17 Nam te Libania crudelitas obruet, territarumque beluarum pernicies ob humanum sanguinem et crudelitatem adhibitam in terram, in urbem et in omnes eius incolas.
18 Quid prodest sculptum a formatore suo simulacrum conflatum, falsusque doctor, ut fictili suo fidat fictor, mutos faciendo deastros?
19 Heu qui ligno stupidoque saxo iubet ut expergefiat ac excitetur, docturum scilicet: cum sit ipsum auro argentoque obductum, nullo spiritu praeditum.
20 At Ioua est in sacro delubro suo, toti terrae stupendus.
==CAPUT III.==
1 ''Habacuci uatis precatio ad defensiones.''
2 O Ioua, ego famam tuam audiens, reformido.
3 O Ioua tuum opus interea temporis excitato, interea temporis ostendito, in atrocitate misereri memento.
4 Deo sancto ex Themane, ex monte Pharane ueniente, Sela, obtegebat eius maiestas coelos, eiusque laude replebatur terra. Tum fulgore coruscanti habebat ad manum cornua, ubi erat eius potentiae latebra.
5 Praecedebat eum pestis prodeunte ad eius pedes lue.
6 Stando terram metiebatur, aspiciendo profligabat gentes, cum quidem montes dissilirent perennes, aeterni colles subsiderent, illius aeternis incessibus.
7 Subiecta poenis uidimus tabernacula Chusanis, perterrita uela terrae Madianitarum.
8 Num in fluuios incanduit Ioua? Num in fluuios ira ista? num in mare saeuitia fuit? ut tuis equitares in equis, adhibitis tuis uictoriosis curribus?
9 Exertus est arcus tuus, ut tribubus iureiurando pronunciatum fuerat, Sela, fluuiis terram sulcasti.
10 Uidentes te perculsi sunt montes, praetereunte aquae gurgite, edente sonitum unda, tuis manibus alte elatis.
11 Sol lunaque stetit in statione sua, cum ad missilium tuorum lucem, ad fulgoris hastae tuae splendorem ambularetur.
12 Tu terram seuere peruasisti, gentes irate triturans.
13 Prodiisti, ad conseruandum tuum populum, ad conseruandos tuos unctos: trucidasti caput impiae domus subruto ad collum usque fundamento, Sela.
14 Tu eius ipsius telis caput eius paganorum transuerberasti, ruentium ad nos profligandos, eo ardore quasi ad inopes conficiendos occulte:
15 incessisti per mare tuis equis, per tantam aquarum molem.
16 Quae audienti mihi trepidat pectus: strepunt ad hanc famam labia: labefactisque membris in meis uestigiis trepido, tamen quieturus aduerso tempore, cum ascendetur ad populum qui in eum facturus est impressionem.
17 Nam neque ficus germinabit, et uineae erunt infructuosae: fallet oliuae prouentus, agrique non ferent alimoniam: eripietur ex caulis pecus, nec erunt in stabulis boues.
18 At ego per Iouam laetabor, in meae Deo salutis exultans.
19 Ioua Dominus, meae uires, pedes mihi ceruinos efficiet, meque per mea diriget fastigia, ad praecinendum meis fidibus.</text>
      <sha1>nwkls55gzzsis34v6cboxb7mvp3nfc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86464</id>
    <revision>
      <id>282777</id>
      <timestamp>2026-10-07T17:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quàm ex lege petitum. Scriptum enim eft il- lud, Maledictus Canaan, fervus fervorum erit ille Fratribus fuis. Ubifervus res acquifi- verit, cujufnam eft ipfe fervus, cujusnam fer- vi. res, Quin vos in fuper, quot annos jam no- bis minimè ferviftis. Alexander Rex jubet eos vefponfum dare. Cui illi; da nohis quæfo mo- ram tridui; Quà indulta fruftra refponfum querebant. Unde aufugere relinquentes agros fuos feminatos &amp; vineas plantatas. Id quod...</comment>
      <origin>282777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="o1j6aacvxqbp4q8hzyggxsxwoz0xm39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|288|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;quàm ex lege petitum. Scriptum enim eft il-
lud, Maledictus Canaan, fervus fervorum
erit ille Fratribus fuis. Ubifervus res acquifi-
verit, cujufnam eft ipfe fervus, cujusnam fer-
vi. res, Quin vos in fuper, quot annos jam no-
bis minimè ferviftis. Alexander Rex jubet eos
vefponfum dare. Cui illi; da nohis quæfo mo-
ram tridui; Quà indulta fruftra refponfum
querebant. Unde aufugere relinquentes agros
fuos feminatos &amp; vineas plantatas. Id quod
anno contigit Sabbatico. Rurfus aliquando
venerunt Egyptii, ut litigarent cum Ifraeli-
tis coram Alex. Macedone, cui oftenderunt à
Mofe dictum. Ex. 12. 36. Deum dedifle gra-
tiam populo in oculis Ægyptiorum, ut po-
ftulata concederent eis, feu mutuo darent,
quæ ipfi peterent; Reddite igitur, inquiunt,
argentum &amp; aurum; quod à nobis abftuli-
ftis. Petit à fapientibus poteftatem Gibea Ben
Pefifa, ut ipfe Advocati munus, in boc iti-
demjudicio, patrie praftaret coram Alexan-
dro. Et inquit, fi vicero, integrum erit yo-
bis refpondere, hominem è vobis privatum
ab eis victum duntaxat effe. Si vero ego vice-
ro refpondendum erit, ipfos à lege Mofis
Magiftri noftri victos. Poteftate ei data abiit,
&amp; cum eis in judicio egit. Rogavit igitur
eos, unde peterent argumentum. Refponde-
runt ex lege, Subjungit: etiam ego ex lege
tantum argumentum contra vos petam. Ib,
fcriptum reperitur. Ex. 12 40.. Habitatio au-
tem filiorum Ifrael qua manferunt in Ægy-
pto, triginta fuerunt anni fupra quadrin-
gentos. Reddite ergo nobis mercedem opera
fexaginta Myriadum, qui per annos 430. in
Agypto vobis ferviebant (hic annorum nu-

merus, non ab ingreffu Ifraelitarum in Æ-
gyptum, fed de peregrinatione Abrahæ præ-
dicta tum Hebræorum Chronologis, Seder
Olam Rabba &amp; Abraham Ben David in Cob-
bala. vid. R. Eliafer in Pirke c. 48. cum aliis
Commentatoribus in Gen. 25. 12. 15. 3. A.
7. 6. Gal. 3 17. putatur) Juffit Alexan-
der Egyptios refponfum buic argumento dare.
Illi vero tridui mora impetrata,ruftra quare-
&amp; vineis confuis aufugerunt. Rurfus ali-
bant refponfum, unde relictis agris femmatis
quando venerunt filii Ifmael, feu Ifmaelita &amp;
Kethura pofteri. . ut m judicio experirentur
cum Ifraelitis coram Alexandro Macedone.
Afferebant illi, terram Canaam effe tam i-
pforum quam Ifraelitarum velut coheredum.
Etenim tam foriptum reperiri. Gen. 25. 12.
Hæ funt Generationes Ifimael filii Abraha,
quàm hæ funt generationeslfaac filii Abraha.
Petit igitur à fapientibus poteftatem fibi da-
ri Gebeah Ben Pefifa, ut advocati munus pa
triæ hic etiam praftaret. Adjectis, qua in
caufis binis prioribus fubjunxerat, poteftas es
data eft. Abiit &amp; cum eis egit in judicio, Ro-
gati igitur unde fumant argumentum. Di-
centibus illis è Lege; etiam &amp; ego inquit è
lege tantùm argumentum afferam. In es au-
tem dictum eft, Et dedit Abraham omne
quod habuit Ifaaco, &amp; filiis concubinarum,
quæ fuêre Abraha, dedit Abrahæ, dedit
Abraham munera. Gen. 25. 5. Ubi Pater
dum vixerit inftrumenta filiis dederit, quibus
nolle fe teftatur, ut bona inter fe dividant,
&amp; alterum emiferit altero ditiorem, pra-
rogativam alterius alter jure minuere ne-
quit.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T51&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T52&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 52.png|left|95px|Q]]Uod &amp; apparet ex {{ls}}equentibus verbis ejusdem capitis, ubi dicitur: ''Deus exaudivit vocem pueri'' (Davidem pro {{ls}}uo filio orantem exaudire noluit, {{ls}}ed percu{{ls}}{{ls}}it, ut moreretur) ''&amp; angelus Domini ({{grc|πιέμα λειρτουργικὸν}} ad piorum {{ls}}alutem de{{ls}}tinatum) ''vocabat de cœlo Hagarem &amp; dicebat ad illam: quid e{{ls}}t tibi Hagar, ne timeas'' (verba eadem quæ angelus u{{ls}}urpabat ad Mariam, Jo{{ls}}ephum) ''nam Deus exaudiit vocem''&lt;noinclude&gt;{{right|''pueri''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1j6aacvxqbp4q8hzyggxsxwoz0xm39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86465</id>
    <revision>
      <id>282778</id>
      <timestamp>2026-10-07T17:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''pueri jacentis; {{ls}}urge cum puero'' (eadem verba ad Jo{{ls}}ephum) ''&amp; duc manu, mulrorum enim populorum patrem illum con{{ls}}tituam, Tunc Deus aperuit illi oculos, ut fontem con{{ls}}piceret, illuc ibat &amp; replebat lagenam aqua, &amp; reficiebat puerum. Et Deus erat cum puero &amp; erat in de{{ls}}erto'' (idem dicitur de Johanne). Unde patet Deo maxime fui{{ls}}{{ls}}e cordi {{ls}}alutem hujus pueri, &amp; ideo angelum mi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e, matre...</comment>
      <origin>282778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3787" sha1="p8hn16lwagpw71xsiaklo9edrxxg6lm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|289|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''pueri jacentis; {{ls}}urge cum puero'' (eadem verba ad Jo{{ls}}ephum) ''&amp; duc manu, mulrorum enim populorum patrem illum con{{ls}}tituam, Tunc Deus aperuit illi oculos, ut fontem con{{ls}}piceret, illuc ibat &amp; replebat lagenam aqua, &amp; reficiebat puerum. Et Deus erat cum puero &amp; erat in de{{ls}}erto'' (idem dicitur de Johanne). Unde patet Deo maxime fui{{ls}}{{ls}}e cordi {{ls}}alutem hujus pueri, &amp; ideo angelum mi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e, matrem con{{ls}}ternatam erexi{{ls}}{{ls}}e verbis non tantum mellifluis, {{ls}}ed &amp; putei o{{ls}}ten{{ls}}ione. Quæ omnia utut multa nobis {{ls}}uppeditarent argumenta, brevitatis ergo tamen unico hoc erimus contenti:
{{nop}}
''Quorumcunque Deus paternam &amp; exacti{{ls}}{{ls}}imam curam habet, illos pro illegitimis per{{ls}}onis non habet.''
{{nop}}
''Atqui Hagaris &amp; filii I{{ls}}maelis Deus paternam curam habet.''
{{nop}}
''E. Hagarem pro {{ls}}corto, I{{ls}}maelem pro {{ls}}purio non habet.''
{{nop}}
Quod tamen non aliter e{{ls}}{{ls}}e po{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}i Polygamia e{{ls}}{{ls}}et contra legem Dei.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Paternam &amp; exactiffimam curam. Si
totam fcripturam facram evolvimus, omnes-
que hiftorias perluftramus vix unus invenie-
tur, cujus falutem Deus ita fibi cura effe vo-
luit, quàm falutem hujus pueri, cujus matri
angelus bis apparuit, &amp; à præfentiffimo mor-
tis periculo cum matri tum puero imminen-
tis miraculofiffime liberavit, &amp; in deferto
benigniffime fuftentavit. Ut taceam omnia
coetera fingularia, jamdum à Theophilo
adducta.
2. Hagarem pro fcorto. Autor Polygynias
exiftimat non effe adeò abfurdum, fi cum
nonnullis dicatur, Theologis, quod quidem
Deus in Patriarchis Polygamiam approbarit,
non tamen illicò etiam in aliis approbet; Ve-
rum enim verò, non video fi hoc admittatur,
quomodo Deus à wgorowwania, de qua
in not. ad th. 40. n. 2. &amp; ab injuftitia quoque
vindicari poffit. Abrahamus fane Hagarem
pro fcorto non habuit, nec Sara, fiquidem
ipfe illam loco uxoris ut &amp; Kethuram repu-
tavit, atque cum illis non animo fcortandi,
fed matrimoniali more rem habuit, non ex
libidine vitiofa generandi, fed defiderio fe
multiplicandi. Adrianus Beverland in fuo
deteftando tr. de Peccato Originali, dicit ge-
nerandi libidinem effe ipfum peccatum Ori-
ginale, p. 60. &amp; 87. Ingenitum nefas nil
aliud eft,quàm coeundi ifta libido.Quod quàm
abfonum &amp; yta per quin etiam avtiypafov

fit, nemo non videt. Negare quidem non
poffumus, intemperiem &amp; impotentiam
affectuum furores fub jugum rationis cogendi
inter mala innata recenferi, fed folam gene-
randi libidinem peccatumOriginale ftatuere,
parum ab infania abeft, Primum enim illa
concupifcentia generandi à multis non ab-
effe duntaxat poteft, fed &amp; revera abeft.
Sunt enim Eunuchi, qui de matris utero ita
nati funt, quique voluptatis hoc pruritu non
infeftantur, funt etiam qui per homines tales
facti funt; Matth. 19. 12. In quibus licet fo-
mes hic videatur extinctus, lue tamen Ori-
ginali non carent. Deinde fi dantur aliqui,
uti communiter putatur, qui dono continen-
tiæ non tantum externo fæpè coacto, fed
interno, libero, in animis confpicuo gau-
dent, illi etiam ab omni Peccato Originali
erunt liberi. Et confequenter illud malum
non erit Catholicum. Quod pugnare cum
fcriptura facrâ lippis atque tonforibus notum
eft. Prætereà Magiftra Experientia docet,
libidinem hanc generandi absque ullo fancti-
ficationis beneficio, folo torrefcentis ætatis
adventu magis magisque extingui, &amp; tan-
dem fuperveniente fenectute vix quicquam
præter cineres fupereffe. At verò num ætas
quoque peccatum Originale diminuere,
atque extirpare valet? Non equidem arbi-
tror. Appetitus infuper hic vitiofus mani-
feftè poteft emendari &amp; per&lt;noinclude&gt;{{right|{{ls}}anctificationem}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8hn16lwagpw71xsiaklo9edrxxg6lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86466</id>
    <revision>
      <id>282779</id>
      <timestamp>2026-10-07T17:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nem quafi aboleri dum homo non ex fervilis voluptatis amore fed folo liberorum haben- dorum defiderio, pie matrimonium init; quod Apoftolus appellat in Domino id facere. Si velit, nubat, in Domino modo fiat. An vero etiam peccatum Originale in Domino exerceri poffit, aliis arbitrandum relinquo. Manifeflum. quoque eft, nos generandi avi- ditate ad omne malum pronos non effe cum fit fpecialis cupiditas ad factum fingulare. Quemadmodum gloriæ cu...</comment>
      <origin>282779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3199" sha1="f0obo97i1pgqp6hq58lvgwjdaane4ey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|290|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;nem quafi aboleri dum homo non ex fervilis
voluptatis amore fed folo liberorum haben-
dorum defiderio, pie matrimonium init;
quod Apoftolus appellat in Domino id facere.
Si velit, nubat, in Domino modo fiat. An
vero etiam peccatum Originale in Domino
exerceri poffit, aliis arbitrandum relinquo.
Manifeflum. quoque eft, nos generandi avi-
ditate ad omne malum pronos non effe cum
fit fpecialis cupiditas ad factum fingulare.
Quemadmodum gloriæ cupiditate ad vanam
gloriam quidem, non tamen ad omne ma-

lum proclives fumus. Peccato Originali au-
tem non ad fingulare aliquod, fed ad quod-
cunque malum inclinationes fentimus peffi-
mas. Eft enim totius naturæ, totius fancti-
tatis defectus. Neque eam tantum ad illa,
que carni grata funt, proclivitatem continet,
fed &amp; ccecitatem intellectus, averfionem
animi à Deo &amp; converfionem ad creaturas
comprehendit, eoque inepti ad omne bonum
deprehendimur. Quare imperite admodum
in illâ virentis ætatis flammis unice colloca-
tur.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T52&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T53&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 53.png|left|95px|S]]Icuti vero Gen. 22. 24. Polygamia Nahoris ceu bonum nuncium Abrahamo allatum, liberique ex illa nati {{ls}}ine ulla reprehen{{ls}}ione narrantur, ita c. 25. memoriæ proditur, quod Abrahamus Polygamiam continuaverit, &amp; plures uxores {{ls}}ecundarias {{ls}}ibi a{{ls}}civerit. Abrahamus enim jam decrepitus &amp; Capularis Senex ad nova Kethuræ (quæ non eadem cum Hagare, ut ''Targum Jonathanis, Ben Uziel, Paraphra{{ls}}is Hiero{{ls}}. Jarchius &amp; Rabbi Eliezer'' putant, antea ip{{ls}}i ligata fuit, an vero juxta Elmacinum ''filia Regis Ramæ,'' vel juxta Patricidem filia Pactor Regis Rabbæ,'' vel juxta alios Cananæa in familia Abrahami &amp; Gynæceo Saræ educata fuerit, nil intere{{ls}}t) haud dubiè juvenculæ vota tran{{ls}}iit. Quæ apud Mo{{ls}}en tum uxoris tum concubinæ venit nomine G. 25. 1. 6. 1 Paral. c. 32. Erat vero ut {{ls}}upra diximus, concubina vera quidem uxor, mutuo con{{ls}}en{{ls}}u delecta perpetua vitæ ac tori {{ls}}ocia, {{ls}}ed quæ dignitatis longè minoris &amp; ob{{ls}}curioris generis e{{ls}}{{ls}}et, quam maritus. Unde nec ''liberi ex ea {{ls}}ublati hæreditatem'' adire poterant eandem, quam uxor non concubina. Atque talis erat ancilla cui nup{{ls}}erat herus. Non di{{ls}}{{ls}}imile apud Germanos erat matrimonium ad Morganabicam quando nobilis po{{ls}}t uxorem nobilem mortuam ex ignobili muliere {{ls}}u{{ls}}cipit liberos ab hæreditate excludendos &amp; certa bonorum portione tantum aut aliquà pecuniæ {{ls}}umma beandos, de quo vid. ''Grot. de I. B. &amp; P. l. 11. cap. 5. 15. &amp; Havemann. de Connub. p. 381.'' ubi ait hunc morem in Ducatu Monten{{ls}}i &amp; Juliacen{{ls}}i, item apud Hi{{ls}}panos, Lu{{ls}}itanos, Catalonios &amp; alias nationes valere. Tale etiam fuit Abrahami. Ex quo hoc oritur argumentum?
{{nop}}
''In quocunque Abrahamus'' (Jacobus, Elkana, Gideon, David, Salomon) ''per dies vitæ {{ls}}uæ per{{ls}}everavit, illud non fuit peccatum.'' (Quia per{{ls}}everare in&lt;noinclude&gt;{{right|pecca-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f0obo97i1pgqp6hq58lvgwjdaane4ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282780</id>
      <parentid>282779</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T17:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>282780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="t1kntpthrb4qf87dywq33ym8bf5gdjp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|290|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;nem quafi aboleri dum homo non ex fervilis
voluptatis amore fed folo liberorum haben-
dorum defiderio, pie matrimonium init;
quod Apoftolus appellat in Domino id facere.
Si velit, nubat, in Domino modo fiat. An
vero etiam peccatum Originale in Domino
exerceri poffit, aliis arbitrandum relinquo.
Manifeflum. quoque eft, nos generandi avi-
ditate ad omne malum pronos non effe cum
fit fpecialis cupiditas ad factum fingulare.
Quemadmodum gloriæ cupiditate ad vanam
gloriam quidem, non tamen ad omne ma-

lum proclives fumus. Peccato Originali au-
tem non ad fingulare aliquod, fed ad quod-
cunque malum inclinationes fentimus peffi-
mas. Eft enim totius naturæ, totius fancti-
tatis defectus. Neque eam tantum ad illa,
que carni grata funt, proclivitatem continet,
fed &amp; ccecitatem intellectus, averfionem
animi à Deo &amp; converfionem ad creaturas
comprehendit, eoque inepti ad omne bonum
deprehendimur. Quare imperite admodum
in illâ virentis ætatis flammis unice colloca-
tur.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T52&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T53&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 53.png|left|95px|S]]Icuti vero Gen. 22. 24. Polygamia Nahoris ceu bonum nuncium Abrahamo allatum, liberique ex illa nati {{ls}}ine ulla reprehen{{ls}}ione narrantur, ita c. 25. memoriæ proditur, quod Abrahamus Polygamiam continuaverit, &amp; plures uxores {{ls}}ecundarias {{ls}}ibi a{{ls}}civerit. Abrahamus enim jam decrepitus &amp; Capularis Senex ad nova Kethuræ (quæ non eadem cum Hagare, ut ''Targum Jonathanis, Ben Uziel, Paraphra{{ls}}is Hiero{{ls}}. Jarchius &amp; Rabbi Eliezer'' putant, antea ip{{ls}}i ligata fuit, an vero juxta Elmacinum ''filia Regis Ramæ,'' vel juxta Patricidem ''filia Pactor Regis Rabbæ,'' vel juxta alios Cananæa in familia Abrahami &amp; Gynæceo Saræ educata fuerit, nil intere{{ls}}t) haud dubiè juvenculæ vota tran{{ls}}iit. Quæ apud Mo{{ls}}en tum uxoris tum concubinæ venit nomine G. 25. 1. 6. 1 Paral. c. 32. Erat vero ut {{ls}}upra diximus, concubina vera quidem uxor, mutuo con{{ls}}en{{ls}}u delecta perpetua vitæ ac tori {{ls}}ocia, {{ls}}ed quæ dignitatis longè minoris &amp; ob{{ls}}curioris generis e{{ls}}{{ls}}et, quam maritus. Unde nec ''liberi ex ea {{ls}}ublati hæreditatem'' adire poterant eandem, quam uxor non concubina. Atque talis erat ancilla cui nup{{ls}}erat herus. Non di{{ls}}{{ls}}imile apud Germanos erat matrimonium ad Morganabicam quando nobilis po{{ls}}t uxorem nobilem mortuam ex ignobili muliere {{ls}}u{{ls}}cipit liberos ab hæreditate excludendos &amp; certa bonorum portione tantum aut aliquà pecuniæ {{ls}}umma beandos, de quo vid. ''Grot. de I. B. &amp; P. l. 11. cap. 5. 15. &amp; Havemann. de Connub. p. 381.'' ubi ait hunc morem in Ducatu Monten{{ls}}i &amp; Juliacen{{ls}}i, item apud Hi{{ls}}panos, Lu{{ls}}itanos, Catalonios &amp; alias nationes valere. Tale etiam fuit Abrahami. Ex quo hoc oritur argumentum?
{{nop}}
''In quocunque Abrahamus'' (Jacobus, Elkana, Gideon, David, Salomon) ''per dies vitæ {{ls}}uæ per{{ls}}everavit, illud non fuit peccatum.'' (Quia per{{ls}}everare in&lt;noinclude&gt;{{right|pecca-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t1kntpthrb4qf87dywq33ym8bf5gdjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86467</id>
    <revision>
      <id>282781</id>
      <timestamp>2026-10-07T17:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'peccato &amp; pœnitentiam quotidianam agere in {{ls}}tatu gratiæ e{{ls}}{{ls}}e, cum Deo colloqui, non po{{ls}}{{ls}}unt e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}imul in uno {{ls}}ubjecto.) {{nop}} ''Atqui in Polygamia Abrahamus'' (Jacobus, Elkana, Gideon, David, Salomon, &amp;c.) ''familiari{{ls}}{{ls}}imus Amicus Dei per{{ls}}everavit.'' {{nop}} ''E. non fuit peccatum Polygamia.'' {{nop}} Sicuti &amp; ''Ambro{{ls}}ius l. 2. de Abrah. c. 4.'' factum Abrahami excu{{ls}}at,...</comment>
      <origin>282781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="93ab8iak5czwiem1ckuuv725ysksfav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|291|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;peccato &amp; pœnitentiam quotidianam agere in {{ls}}tatu gratiæ e{{ls}}{{ls}}e, cum Deo colloqui, non po{{ls}}{{ls}}unt e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}imul in uno {{ls}}ubjecto.)
{{nop}}
''Atqui in Polygamia Abrahamus'' (Jacobus, Elkana, Gideon, David, Salomon, &amp;c.) ''familiari{{ls}}{{ls}}imus Amicus Dei per{{ls}}everavit.''
{{nop}}
''E. non fuit peccatum Polygamia.''
{{nop}}
Sicuti &amp; ''Ambro{{ls}}ius l. 2. de Abrah. c. 4.'' factum Abrahami excu{{ls}}at, quanquam illus tres rationes (quod eo tempore adulterium non fuerit prohibitum, quod amore po{{ls}}teritatis non ardore libidinis id fecerit, &amp; factum {{ls}}it ad aliquid futurum {{ls}}ignificandum) {{ls}}int nullius momenti. Ip{{ls}}i enim Gentiles, Abimelechus, Pharao agnoverunt adulterium e{{ls}}{{ls}}e illegitimum. Deinde {{ls}}i finis à peccatis ab{{ls}}olvit, nullus in mundo erit peccator. Nullus enim tam malus e{{ls}}t, qui non bonum aliquod intendat. Fur cum furatur etiam optimum habet {{ls}}copum, {{ls}}ui con{{ls}}ervationem.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Naboris. Elmacinus hiftoriarum Arabi-
carum concinnator optimus in fuis libris nar-
rat quod in diebus Nahoris terra fuerit com-
mota motu magno, anteà vero nullus un-
quam terramotus fuerit, cumque Idolola-
tria multiplicaretur, &amp; homines liberos fuos
Dæmonibus offerrent, atque facrificarent,
Deus ipfis immiferit ventum vehementem,
fueritque diluvium venti, (procella, vento-
rum turbo fævus) qui aliquot dies duraverit,
&amp; idola eorum omnia confregerit, nimio
etiam ventorum &amp; motuum impetu domici-
lia eorum conciderint.
2. Polygamia Naboris. Non poffe probari
Nahorem fuiffe (dicit autor Pfeudo Victoria)
Polygamum ex eo quod habuerit concubi-
nam Pelegefch, Rehuma, Gen. 22. quia
Pelegefch non femper notat eam, quæ alte-
ri vivæ adjicitur uxori: non enim aliud effe,
quam vilioris fortis maritam cujusque liberi
ab hæreditate erant exclufi; fed ad hoc re-
geritur; à particulari ad particulare non va-
let Confequentia, quia alibi fignificat mulie-
rem poft mortem uxoris ductam,ergo &amp; hic,
nec à poffe ad efe valet Confequentia, quia
poteft fignificare concubinam mortuâ uxore
fuftentatam, igitur &amp; actu ipfo hic fignifi-
cat. Quanquam vix dari exemplum exifti-
mem ubi concubina folitariè ductam deno-
tet uxorem. Fuit enim tum &amp; pofteà com-
munis confuetudo, uxorem unam vel alte-
ram habere, easque primarias, &amp; plures

etiam pro lubitu fecundarias feu concubinas.
&amp; uti Buxt. mLex. exponit uxores fervasi.e.
fervilis conditionis. Quò &amp; refpicere videtur
Epiphanius in Expof. fid. § 6. interpretatus
concubinam per uxorem dimidiatam, 76 -
v rйs yuvexès &amp; ille, qui in Sanhe-
drim c. 2. dicit eam effe uxorem fine pactis
dotalibus &amp; fponfalium celebritate. vid.
Seld. de J. N. &amp; G. p. 363. &amp; Ux. Hebr. p.
422. Non negamus tamen, quandoque ca-
fu poffe effe unicam concubinam, an verò il-
la Levitæ Jud. 19. 20. fuerit unica &amp; fola,
non conftat &amp; an Ketura? de quâ jam di-
cendum. Vox tamen Hebraica relegefch fem-
per erat uxor, fecus ac in Jure R. ubi autem
uxor aut unica concedebatur concubina,quæ
tamen non erat uxor, 70. reddiderunt an-
axis honeftiori fenfu ac vulgari, ubi autem
fcorto aut nihil aut parum differebat. Quos
Latini Plin. l. 35. c. 10, Sueton. Vefpaf.c. 21.1
imitati dixerunt pallaca, aut pellicem, quod
apud antiquos Romanos præter fignificatio-
nem mulieris impudicæ, quæ juftæ adjicie-
batur uxori, etiam notabat illam, quæ uni
adhærebat. Itaque Mafurius in Pand. de
V.S. pellicem apud veteres eam quoque ha-
bitam, ait, quæ cum uxor non effet, cum
aliquo tamen vivebat, additque fuo tempore
appellatam fuiffe amicam &amp; honeftius paulò
concubinam. Ubi Granius Flaccus teftatur
pellicem, quæ uxoris loco fine nuptiis in do-
mo fit, quam waaaayy Græci vocant.&lt;noinclude&gt;{{right|''Curtius''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93ab8iak5czwiem1ckuuv725ysksfav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86468</id>
    <revision>
      <id>282782</id>
      <timestamp>2026-10-07T18:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Quia licita ego fum tibi, eo quod gravida ea (Thamare) facta fit mater ejus, cum eßet alienigena pulchra forma, quam David cepit in bello. Jam verò filius aut filia ex ancilla non Sunt tales per omnia. R. Levi Ben Gerfon, di- cit illa verba Thamaris (non fic fit in Ifraële) non involvere hoc quafi fit inceftus fed quod non fit moris in Ifraële, ut quis per fcortatio- nem extra conjugium rem habeat cum mu- liere. Matrem vero Thamaris non fuiff...</comment>
      <origin>282782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="8innery6zr7ywokkkbheara7jyyt4bm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|294|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Quia licita ego fum tibi, eo quod gravida ea
(Thamare) facta fit mater ejus, cum eßet
alienigena pulchra forma, quam David cepit
in bello. Jam verò filius aut filia ex ancilla non
Sunt tales per omnia. R. Levi Ben Gerfon, di-
cit illa verba Thamaris (non fic fit in Ifraële)
non involvere hoc quafi fit inceftus fed quod
non fit moris in Ifraële, ut quis per fcortatio-
nem extra conjugium rem habeat cum mu-
liere. Matrem vero Thamaris non fuiffe pro-
felytam eo tempore, quo illa gravida facta
erat, idcircò filiam non fuiffe, vel habitam
fuiffe pro filia Davidis. Filium enim Ifraeli-
tæ fufceptum ex ancilla aut ex gentili non di-
ci filium Ifraëlitæ illius. R. David Kimchi ad
2 Sam. 13. 1. dicit, Maacham adhuc genti-
lem à Davide in bello ceptam. Deut. 21. 11.
genuifle Thamarem, &amp; pofteà profelytam
factam (quia nonnifi primo concubitu gen-
tilem agnofcere libat) genuiffe Abfalomo-
nem &amp; ideò vocal crorem Abfolonis fc. ute-
rinam, Ammonis verò propter Patrem Da-
videm, Germanam. Abarbenel dicit Thama-

rem &amp; Abfolonem ex Maacha profelyta &amp;
Judæâ factà prognatos &amp; Thamarem ad
Ammonem hæc verba tantum (alloquere Re-
gem, non denegabit) protuliffe, ut blande
vanis folatiis diverteret illum, &amp; fe ab inho-
neftis folicitationibus liberaret; effe alias fla-
gitium per legem prohibitum. R. Samuel
Laniado in Comment. ad 2 Sam. 13. poft re-
cenfitas R. Salomonis, R. Davidis Kimechi
&amp; Abarbenelis fententias, &amp; hujus quidem
refutatam dicit, fratres &amp; forores alienige-
nas &amp; profelytas factas potuiffe conjugia ini-
re. Et Thamarem faltem fcortationem feu
conjugium fine fponfalibus inftitutum aver-
tere voluiffe. Deut. 23. 17. ne ille vim infer-
ret, fui honoris etiam rationem haberet,
atque ab hoc famofo delicto abftineret. Co-
terum, quòd connubia fororum &amp; fratrum
non fint contra jus Naturæ, immutabile,
multi ICTI exiftimant, præfertim vid. Stryc-
kius Anteceffor Francofurtanus m Comment.
ad Corp. Iuris &amp; quæ fupra ad th. 38. n. 2.
notavimus.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T53&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T54&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LI|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 54.png|left|95px|G]]Ene{{ls}}. 26. E{{ls}}avi bigamia memoratur c. 28. etiam ejusdem trigamia {{ls}}ine ulla vel Spiritus {{ls}}ancti vel parentum reprehen{{ls}}ione. Di{{ls}}plicebant quidem I{{ls}}aaco &amp; Rebeccæ pe{{ls}}{{ls}}imi mores, quos in uxoribus E{{ls}}avi deprehendebant, non vero ip{{ls}}a bigamia, unde Jacobum quidem non ab ip{{ls}}a Polygamia, {{ls}}ed ab uxoribus malæ notæ ablegatione ad con{{ls}}anguineos abducere volebant. Sicuti &amp; ip{{ls}}e Jacobus redux Polygamus parentibus, nullo {{ls}}igno di{{ls}}plicentiæ edito, fuit accepti{{ls}}{{ls}}imus. Quemadmodum vero homi-aut fratricidium E{{ls}}avi propo{{ls}}itum ceu peccatum contra 5 præceptum quod ex præcipiti iræ affectu ut plurimum committitur, parentibus nullatenus placuit, ita multo minus Polygamia, {{ls}}i peccatum e{{ls}}{{ls}}et &amp; contra 6 præceptum, ceu delictum moro{{ls}}um &amp; voluntario animo continuatum arri{{ls}}i{{ls}}{{ls}}et. Hinc talis fluit Syllogi{{ls}}mus.
{{nop}}
''Quodcunque Spiritus Sanctus neque in locis propriis nec alibi vel {{ls}}pecialiter taxat, illud non e{{ls}}t peccatum.''
{{nop}}
Sed potius licitum. Licere autem illa communiter dicimus quæ&lt;noinclude&gt;{{right|legibus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8innery6zr7ywokkkbheara7jyyt4bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86469</id>
    <revision>
      <id>282783</id>
      <timestamp>2026-10-07T18:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legibus vel interdicto {{ls}}uperioris non vetantur, quæque adeò {{ls}}ine omni peccato, vel reprehen{{ls}}ione {{ls}}u{{ls}}cipi debent. {{nop}} ''Sed Polygamiam E{{ls}}avi, Jacobi, Spiritus Sanctus neque in locis propriis, neque alibi, vel generaliter, vel {{ls}}pecialiter taxat.'' {{nop}} ''E. Polygamia non e{{ls}}t peccatum.'' Nolo pluribus argumentis, quæ ex {{ls}}uperioribus po{{ls}}{{ls}}ent elici, lectorem fatigare, {{ls}}ed hoc ip{{l...</comment>
      <origin>282783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3967" sha1="t82guzhisy2rczloxj5fagese3j3tx4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|295|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;legibus vel interdicto {{ls}}uperioris non vetantur, quæque adeò {{ls}}ine omni peccato, vel reprehen{{ls}}ione {{ls}}u{{ls}}cipi debent.
{{nop}}
''Sed Polygamiam E{{ls}}avi, Jacobi, Spiritus Sanctus neque in locis propriis, neque alibi, vel generaliter, vel {{ls}}pecialiter taxat.''
{{nop}}
''E. Polygamia non e{{ls}}t peccatum.'' Nolo pluribus argumentis, quæ ex {{ls}}uperioribus po{{ls}}{{ls}}ent elici, lectorem fatigare, {{ls}}ed hoc ip{{ls}}um illius erudito judicio relinquo.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Efavi. Keflaus in hiftoria Arabica duos
Efavo tribuit filios ex Thabothi Æthiopum
Regis Filia fufceptos &amp; Romanos appellatos;
fed hoc Judaicam redolet fabulam, fiquidem
conftat, nomine Edom, Thalmudico ftylo
Romanorum imperium indigitari. Neque
verò quod fequitur, majori cum autoritate
afferitur à Keffao, cum inquit: Dixit Jaco-
bus fratri fuo Efavo, annuntio tibi, 6 Frater,
quod Deus omnino gratiofè mihi indulferit
donum propheticum; &amp; quod idem pofitu-
rus fit prophetiam in generatione tua, quod-
que excitaturus fit Jobum Apoftolum proditu-
rum ex lumbis tuis, &amp; Rege oriturum, qui
circum ibit orientem occidentem. Vocabi-
turque dixipa; Alexandrum infinuat, cui
ab Arabibus nomen hoc eft infitum. Uti fu-
pra vidimus. in not 4. ad th. 12. conf. Schard.
in Curtium.
2. Efavi digamia. Videtur Efavus duas uxo-
res vel fimul vel parvo intervallo interpofiro
Gen.26.34.duxifle.Quod quidemIfaaco per fe
non erat ingratum, etfi malè morati &amp; gen-
tiles mores gentilium uxorum ipfi difplice-
rent. Judæi aliàs cum foemina gentili difpen-
fationem nullam inibant, aut fi talis defpon-
fatio fieret, caffa erat &amp; irrita. Unde Mai-
men in Hiskuth Schot, c. 4. §. 15. qui de-
fponfat Cuthæam (foeminam gentilem,
infidelem) aut ancillam ejus, defponfatio
eft nulla, fe eft ipfa foemina, ficut fuit an-
tea. Sic Cuthaus (Gentilis non Judæus) &amp;
fervus defponfantes fibi filiam Ifraëliticam,
nihil faciunt, defponfatio eorum nulla eft.
Hinc fcribit etiam R. Levi Ben Gerfon, ad
Lev. 10. 10. non adimplentur conditiones
conjugii in illis, qui non funt filii feederis..
Interdictum autem hoc de infidelibus &amp; ex-
traneis petunt ex Deut. 7.3. Non junges te

affinitate cum eis, filiam tuam non dabis filio
ejus, &amp; filiam eius non accipies filio tuo. Avo-
cabit enim filium tuum ne eat poft me, &amp; co-
lent Deos alienos. conf. Ex. 23. 32. &amp; 34. 15.
16. Nam etfi hoc dicat Mofes duntaxat de
feptem Gentibus Cananais, idem tamen eft ju-
dicium de cæteris gentibus. De bis vero in
fpecie probibuit eis, quod tunc ingrederentur
in terram illarum.Quod fi verò quis eas conver
tat ad religionem Judaicam, (ante fponfalia)
non eft probibitum, fiquidem ex corde fincero
&amp; tegro fe convertant, non ex timore vel
amore.fcribit R.DavidKimchi ad 1 Reg.11.1.
Hinc dicunt de Samfone, filiam Philiftæam
Thimnathæam Jud 14. 2. 3. &amp; de Rege Sa-
lomone plures mulieres alienigenas amante
&amp; ducente 1 Reg. 11. quod non prius eas
duxerint, &amp; per fponfalia fibi junxerint,
quam profelytæ factæ &amp; ad fidem Judaicam
converfa effent. Sic fcribit R. Levi Ben Ger-
fon de Samfone. Rabbini noftri dicunt
quod eam prius profelytam fecerit. Abfit
enim ab eo, qui eft Judex in Ifraële, ut fe
polluat filiabus incircumciforum; Et trans-
grediatur id, quod lex probibuit, affinitatem
fcilicet cum illis contrabere, prafertim is qui
eft Nazaraus Dei.idem fcribitur in Keli Jakar.
huc trahunt verba illa Simfonis ad parentes
fuos dicentis, accipite cam mihi in uxorem;
quafi voluiffet dicere: Facite eam profelytam,
&amp; praparate eam ita, ut poffitis eam mihi
accipere in uxorem. Eodem modo excufant
ex parte Salomonem, quamvis ne fic quidem
ab omni peccato eum abfolvant. Sunt qui
hoc etiam ad excufationem Salomonis affe-
rant, quòd bonam habuerit hâc in re inten-
tionem, gloriam videlicet Dei. Finem enim
bunc fibi propofitum habuiffe quo eas ad cultum
verum Dei, ejusque timorem adduceret, ut&lt;noinclude&gt;{{right|''omnes''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t82guzhisy2rczloxj5fagese3j3tx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86470</id>
    <revision>
      <id>282784</id>
      <timestamp>2026-10-07T18:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Jacobi approbaffe &amp; confirmaffe factum, idque ex eo apparere, quia permiferit. Adul- terium Pharaonis &amp; Abimelechi præfumtum &amp; præmeditatum permittere nolebat, fed per fomnium impediebat. Ex quo confequi- tur, Jacobum nec malè nec reprehenfibili- ter feciffe. Deinceps addit, Chriftianos Chriftianis quidem legibus effe aftrictos, illas leges tamenita effe comparatas, ut citra il- larum præjudicium, ficarius ejusmodi emer- geret, a tranquilland...</comment>
      <origin>282784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="kvmhga33jf53x32t0kjrfmijiz0lmsl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|298|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Jacobi approbaffe &amp; confirmaffe factum,
idque ex eo apparere, quia permiferit. Adul-
terium Pharaonis &amp; Abimelechi præfumtum
&amp; præmeditatum permittere nolebat, fed
per fomnium impediebat. Ex quo confequi-
tur, Jacobum nec malè nec reprehenfibili-
ter feciffe. Deinceps addit, Chriftianos
Chriftianis quidem legibus effe aftrictos, illas
leges tamenita effe comparatas, ut citra il-
larum præjudicium, ficarius ejusmodi emer-
geret, a tranquillandas confcientias, &amp;
regulam de reftitutione in integrum obfervan-
dam, permitti poffit, ut ad exemplum Ja-
cobi amba forores retinerentur, &amp; utrique
fatisfieret, primæ quidem, vinculum con-
jugale fartum tectumque confervando, al-
teri vero, per fubfequens matrimonium ab
infamiâ infallibiliter incurrendâ liberando.
Tandem dicit Tyrannicas &amp; ferviles Papæ
leges non effe amplius attendendas, easque
propter ufum propriæ uxoris non interdicen-
dum ei, qui contra Deum non peccavit.
Nec obeft huic fententiæ locus decantatiffi-
mus &amp; vexatiffimus. Lex 18. v. 18. Ne ducas
uxoris tue fororem ipfa vivente, ipfa invita.
Qui locus tantum abeft, ut inceftuofa pro-
bet effe hæc connubia, ut ne quidem illa
fimpliciter prohibeat, uti accurate Theophi-
lus demonftravit th. 68. &amp; nos deinceps in

notis ad illam thefin latius deducemus. Ab-
fit igitur, ut Jacobo ea propter inceftum
afcribamus, aut dicamus tum temporis non-
dum fuiffe inceftum, quia nondum lex Lev. 18.
data. Etfi enimPatriarchæ nondum haberent
legem fcriptam Mofaicam, noverunt tamen
leges morales, legem adulterii, legem levi-
ratus, ut ex hiftoriâ Judæ apparet, legem
etiam inceftus, ut ex ultimis verbis, &amp; cy-
gneâ cantione Jacobi patet,ubi filium primo-
genitum Rubenum, qui cum Patris uxore
inceftum commiferat, caftigat, &amp; jure pri-
mogenituræ fpoliat. Et fane fi duas forores
vel fimul, vel fucceffive ducere inceftus ef-
fet, uti hodie communiter putatur, Jacob
nunquam confenfiffet in hoc matrimonium,
multò minus in hoc inceftuofo crimine per-
feveraffet, &amp; fe gratiâ divina indignum fe-
ciffet. Et videtur fane fubfequentibus tem-
poribus non tantum in ufu fuifle plures fpon-
fas fimul fibi defponfare, fed etiam binas
forores. vid. Selden. Ux. Hebr. 1. 2. c. 6. p.
151. Quod autem Lutherus l. c. dicit, duas
forores effe contra Papalem tantum legem,
refpicere videtur ad Decretal. 2. cauf. 32.
q. 7. ubi dicitur; ubi quis dormierit cum dua-
bus fororibus, &amp; una ex illis antea fuerit
uxor, neutram ex ipfis habeat.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T53&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T54&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis L|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 55.png|left|95px|G]]En. 29. recen{{ls}}entur filii Jacobi, ex Lea oriundi, ''Ruben, Simeon, Levi, Juda.'' Rachel vero, non Lea, erat prima uxor cum qua contractum connubialem inierat: Cum Lea rem habuerat, &amp; ip{{ls}}i florem virginitatis ab{{ls}}tulerat de quo elegans e{{ls}}t locus apud Apulejum in Apologia: ''Virgo formo{{ls}}a et {{ls}}i {{ls}}it oppido pauper, tamen abunde dotata e{{ls}}t, affert quippe ad maritum novam animi indolem, pulchritudinis gratiam, floris rudimentum.'' Igitur æquum judicabat Jacobus, ut quod ip{{ls}}i ab{{ls}}tulerat, iterum rependeret, benè con{{ls}}cius illius, quod Natura omnibus dictitat; ''Non remittitur peccatum ni{{ls}}i re{{ls}}tituatur ablatum.'' Cumque virginitas {{ls}}it tantum bonum quod non pote{{ls}}t ni{{ls}}i interveniente matrimonio compen{{ls}}ari, commodi{{ls}}{{ls}}imum erat ut illam duceret, vid. Exod. 22. 16. 17. Deut. 22. v. 28.&lt;noinclude&gt;{{right|29.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvmhga33jf53x32t0kjrfmijiz0lmsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86471</id>
    <revision>
      <id>282785</id>
      <timestamp>2026-10-07T19:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '29. Si itaque ut communiter putatur, Polygamia e{{ls}}t peccatum, Lea, Zilpa &amp; Bilha nil aliud fuerunt, ({{ls}}i {{ls}}capha {{ls}}capha e{{ls}}t dicenda) quam ''{{ls}}corta,'' &amp; eorum liberi {{ls}}purii. Jam vero Deus expre{{ls}}{{ls}}am legem dederat, quod nullus {{ls}}purius debeat ingredi cœtum Domini, nec ad {{ls}}acerdotium promoveri. ''Levi'' vero ad ''{{ls}}acerdotium'' &amp; ex ejus tribu oriundus ''Aaron'' ad Pontificatum, ''Juda'' ad P...</comment>
      <origin>282785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3372" sha1="1l0i795c866vnfadjjwhjjmjcf5eyms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|299|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;29. Si itaque ut communiter putatur, Polygamia e{{ls}}t peccatum, Lea, Zilpa &amp; Bilha nil aliud fuerunt, ({{ls}}i {{ls}}capha {{ls}}capha e{{ls}}t dicenda) quam ''{{ls}}corta,'' &amp; eorum liberi {{ls}}purii. Jam vero Deus expre{{ls}}{{ls}}am legem dederat, quod nullus {{ls}}purius debeat ingredi cœtum Domini, nec ad {{ls}}acerdotium promoveri. ''Levi'' vero ad ''{{ls}}acerdotium'' &amp; ex ejus tribu oriundus ''Aaron'' ad Pontificatum, ''Juda'' ad Principatum evehebatur; ''Salomon,'' qui non ex prima ''Davidis'' uxore filia ''Saulis,'' {{ls}}ed ex Bath{{ls}}eba natus, à Deo infinitis Regalibus donis mactatur &amp; præ Davide ad templum ædificandum electus. Et quis nobis fidem faciet, quod Magnus ille Propheta ''Samuel,'' qui à teneris u{{ls}}que annis Deo familiari{{ls}}{{ls}}imus primum Regem unxit, &amp; iterum depo{{ls}}uit, aliumque prævia {{ls}}olenni electione &amp; unctione {{ls}}ub{{ls}}tituit, à prima uxore Elkanæ bigami fuerit natus. Quæ omnia {{ls}}i æqua animi lance ponderemus, {{ls}}equens nobis {{ls}}uppeditant argumentum:
{{nop}}
''Quicunque venit in congregationem Domini, promovetur ad {{ls}}acerdotium, ille non e{{ls}}t {{ls}}purius {{ls}}eu illegitimus.''
{{nop}}
''Atqui filii ex Lea, Bilba &amp; Silpa orti venerunt in cœtum Domini,'' Levi promotus fuit ad {{ls}}acerdotium &amp; ''ip{{ls}}ius Nepos ad Pontificatum.''
{{nop}}
''Ergo non fuerunt illegitimi vel {{ls}}purii.'' Et porro:
{{nop}}
''Quicunque cum uxoribus {{ls}}uis, quas po{{ls}}t primam duxit &amp; cum prima retinet, legitimos filios procreat, illi Polygamia ceu res indifferens e{{ls}}t conce{{ls}}{{ls}}a.''
{{nop}}
''Atqui Jacobus cum uxoribus illis tribus, quas po{{ls}}t primam duxit, &amp; cum prima retinuit, legitimos procreavit filios.''
{{nop}}
''E. Illi Pelygamia ceu res indifferens fuit permi{{ls}}{{ls}}a.'' Taceo jam, quod ''filii Jacobi æqualia jura,'' privilegia, beneficia ''in adeunda Patris hæreditate'' habuerunt nec unquam nomine {{ls}}puriorum, quantum con{{ls}}tat, à vicinis populis ab Ægyptiis vel etiam à {{ls}}e invicem, ut pueri {{ls}}olent, traducti fuerunt.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Florem virginitatis abftulerat. Cum
Caftitatis obfervatio præcipuum foeminarum
bonum l. 5. C. ad. SC. Orficianum, &amp; non
fufpecta pudicitia præcipua puellarum dos fit,
multæ virgines fæpe mortem elegerunt,ante-
quàm virginitatem ipforum interficii paffæ
funt. Ut vel ex Magdeburgenfi excidio patet.
Qui tamen, ut Telefippe apud Ariftanetum
ait, fperata nuptiæ dulces, gratæ optanda
à puellis ad hoc natis &amp; datis, virgines fæpe
confentiunt in defideria juvenum, &amp; amo-
rem mutuum, datam fidem, inceptos hy-
menæos concipiunt nec exiftimant, fore, ut
juvenes libidine fatiati illas contempturi
&amp; ftudio magno petitum inftar Ammonis

abjecturi &amp; neglecturi fint, cum Enea ca-
nentes:
Non conjugis unquam
Pratendi tadas aut hac infædera veni.
Unde vitiata actio quædam ex jure naturæ
&amp; legibus divinis &amp; humanis competit. San-
chez l. 7. d. 14. defacr. matr. Leffius de
Inft. &amp; Jur. 2. c. 10. dub. z. n. 9. coeterique
Jefuitæ quidem docent, in foro interiori,
feu fepofita omni lege pofitiva, quæ non de-
cepta confenfit in ftuprum, nullam, ob amif-
fum virginitatis honorem contra ftupratorem
fuum actionem habere cum jure natura
volenti injuria non fiat, l. 1. §. ff. de Inj. nec&lt;noinclude&gt;{{right|quis}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1l0i795c866vnfadjjwhjjmjcf5eyms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86472</id>
    <revision>
      <id>282786</id>
      <timestamp>2026-10-07T19:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;section begin=&quot;T56&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LV|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 56.png|left|95px|I]]Acobus equidem ''præter intentionem'' deceptus Labanis {{ls}}oceri impii fraude ''Leam in uxorem'' acceperat, quod facile potui{{ls}}{{ls}}e fieri animadvertemus, {{ls}}i ritus pri{{ls}}cos nuptiales Græcorum, quos haud dubiè à Syris vel Aramæis acceperunt, ob{{ls}}ervem...</comment>
      <origin>282786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="suvvz5ud6zmguzq5okef17wqpl6waum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|312|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T56&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LV|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 56.png|left|95px|I]]Acobus equidem ''præter intentionem'' deceptus Labanis {{ls}}oceri impii fraude ''Leam in uxorem'' acceperat, quod facile potui{{ls}}{{ls}}e fieri animadvertemus, {{ls}}i ritus pri{{ls}}cos nuptiales Græcorum, quos haud dubiè à Syris vel Aramæis acceperunt, ob{{ls}}ervemus Primum enim intempe{{ls}}ta nocte in thalamum deducebantur, deinde {{ls}}pon{{ls}}us prior intromittebatur, Po{{ls}}t adducebatur {{ls}}pon{{ls}}a cum luce quidem ad thalami u{{ls}}que aditum {{ls}}ed ita velata ut à nemine in os videri po{{ls}}{{ls}}et. Po{{ls}}tremo intrudebatur {{ls}}ine luce in thalamum, &amp; tradebatur viro ad pudoris mulicbris &amp; hone{{ls}}tatis {{ls}}ignificationem. Hinc factum ut apud Græcos po{{ls}}terus à nuptiis dies {{grc|{{SIC|ἀνακαλυπ ήριον|ἀνακαλυπτήριον}}}} diceretur, quia nimirum tum nubes aut calyptra, qua obnubebatur {{ls}}pon{{ls}}a, eximebatur, &amp; revelata prodibat in virorum con{{ls}}pectum. vid. ''Hiddeg. l. c. 11. p. 431.'' Hoc pacto igitur facile potuit decipi {{ls}}implici{{ls}}{{ls}}imus Jacobus ut cum Lea in{{ls}}cius concumberet, &amp; po{{ls}}tea matrimonium con{{ls}}en{{ls}}u pleni{{ls}}{{ls}}imo, qui verè facit conjugium, con{{ls}}ummaret. Ab{{ls}}it itaque ut cum ''Palæotto de {{ls}}pur. &amp; Cypræo'' liberos Iacobi ex tribus ultimis uxoribus prognatos, ut &amp; Salomonem aliosve pro {{ls}}puriis, habeamus, ut potius ab hac labe illos omnes immunes cen{{ls}}eamus benè con{{ls}}cii quod {{ls}}purii non tantum în oculis Dei {{ls}}int abominabiles ut ex lege ''Deut.'' {{sc|xxiii.}} 2. illis u{{ls}}que ad decimam generationem non licuerit intere{{ls}}{{ls}}e communioni {{ls}}anctorum, {{ls}}ed &amp; in civili conver{{ls}}atione inter hone{{ls}}tos homines comparere vix audeant; {{ls}}icuti &amp; hodienum in multis civitatibus {{ls}}at tenuis e{{ls}}t {{ls}}puriorum exi{{ls}}timatio, quanquam, quod tali modo {{ls}}int geniti, non ip{{ls}}orum {{ls}}ed parentum culpa ver{{ls}}atur. v. l. ''5. C. ad SCtm. Orfitianum, &amp; Stobæum {{ls}}erm. 75.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Jacobus prater intentionem deceptus.
De intentione vid. Drex. Integro fibro.
Sanè Abraham non intendebat plures una
ducere uxores, fed ab uxore perfuafus &amp; im-
pulfus ad bigamiam pervenit. Comes de Glei-
ceben diuturnæ fervitutis pertæfus, ut exinde
liberaretur, novam priori fuperinduxit.
Et fi hodiè vel maximè à Magiftratu, vi con-
fcientiæ permitteretur &amp; nonnulli adigeren-
tur, ut ftupratas retinerent, plures tamen
forfitan una muliere, quod eft juxta Philo-
fophum, neceffarium malum, effent con-
tentæ, quam ut plures fibi afcifcerent, nifi
fortean fuæ fortunæ confulerent, aut affecti-

bus vinoque abrepti eo traherentur, quod
poftea vi confcientiæ continuarent, ut de-
virginatis honor ablatus reftitueretur, &amp; fi-
liorum alias fpuriorum famæ atque inde
pendenti fortunæ profpiceretur, atque abor-
tus, infanticidia, &amp; propricidia, quæ alias
ex illa matrimonii cum ftuprata confum-
mandi inhibitione &amp; intermiffione oriri fæpe
folent, minuerentur.
2. Leam in uxorem receperat. Matrimo-
nium aliàs invalidatur, cum revera in perfo-
na, non in nomine tantum erratum fuerit, ut
puta, fi exiftimans fe concu mbere cum Gem-
ma concumbat cum Berea. Et ratio eft, quia&lt;noinclude&gt;{{right|ta-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suvvz5ud6zmguzq5okef17wqpl6waum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epigrammata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86473</id>
    <revision>
      <id>282792</id>
      <timestamp>2026-10-07T21:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Saumache movit paginam [[Epigrammata]] ad [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]</comment>
      <origin>282792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="be6qtznusifa2fczc47glms3ungo89u" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]</text>
      <sha1>be6qtznusifa2fczc47glms3ungo89u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282795</id>
      <parentid>282792</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]</comment>
      <origin>282795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="kjsi1xi61d1v5m5pga3jq5s2ewv8ckc" xml:space="preserve">{{discretiva}}
Nonnulla opera '''&quot;Epigrammta&quot;''' vocantur:

* [[Epigrammata (Martialis)]]
* [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]
* [[Epigrammata (Ioannes Audoenus)]]</text>
      <sha1>kjsi1xi61d1v5m5pga3jq5s2ewv8ckc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282796</id>
      <parentid>282795</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="qtiomatfiaalnic6axe8r4344io9qg8" xml:space="preserve">{{discretiva}}
Nonnulla opera '''&quot;Epigrammta&quot;''' vocantur:

* [[Epigrammata (Martialis)]]
* [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]
* [[Epigrammata (Ioannes Audoenus)]]

Etiam vide paginam '''[[:Categoria:Epigrammata]]'''.</text>
      <sha1>qtiomatfiaalnic6axe8r4344io9qg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282800</id>
      <parentid>282796</parentid>
      <timestamp>2026-10-07T21:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>282800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="2rpu8y18oxqxo6zdtk4cvb4kaa22tu3" xml:space="preserve">{{discretiva}}
Nonnulla opera '''&quot;Epigrammta&quot;''' vocantur:

* [[Epigrammata (Martialis)]]
* [[Epigrammata (Angelus Politianus)]]
* [[Epigrammata (Ioannes Audoenus)]]
* [[Epigramma (Coelius)]]
* [[Epigrammata (Cyprianus Cordubensis)]]
* [[Epigrammata (Damasus)]]
* [[Epigrammata (Ennius)]]
* [[Epigrammata (Godefridus Wintoniensis)]]
* [[Epigrammata (Hildefonsus Toletanus)]]
* [[Epigrammata (Lutatius Catulus)]]
* [[Epigrammata (Martialis)]]
* [[Epigrammata (Pannonius)]]
* [[Epigrammata (Sarbievius)]]

Etiam vide paginam '''[[:Categoria:Epigrammata]]'''.</text>
      <sha1>2rpu8y18oxqxo6zdtk4cvb4kaa22tu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:Epigrammata</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86474</id>
    <redirect title="Disputatio:Epigrammata (Angelus Politianus)" />
    <revision>
      <id>282794</id>
      <timestamp>2026-10-07T21:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Saumache movit paginam [[Disputatio:Epigrammata]] ad [[Disputatio:Epigrammata (Angelus Politianus)]]</comment>
      <origin>282794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="ku1gusmjbwf188fodeli8wnifcf0rvr" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Epigrammata (Angelus Politianus)]]</text>
      <sha1>ku1gusmjbwf188fodeli8wnifcf0rvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Umbris Idearum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86475</id>
    <revision>
      <id>282802</id>
      <timestamp>2026-10-07T21:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 | Scriptor = Iordanus Brunus | OperaeTitulus = De Umbris Idearum | OperaeWikiPagina =  | Annus = 1582 | SubTitulus =  | Genera = Memoria artificialis | Editio = | Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]] }} &lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=9 to=63 /&gt; {{smallrefs}}'</comment>
      <origin>282802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="7ymh36dr9urvb80ehisz47wkkcsl10q" xml:space="preserve">{{titulus2
| Scriptor = Iordanus Brunus
| OperaeTitulus = De Umbris Idearum
| OperaeWikiPagina = 
| Annus = 1582
| SubTitulus = 
| Genera = Memoria artificialis
| Editio =
| Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]]
}}
&lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=9 to=63 /&gt;
{{smallrefs}}</text>
      <sha1>7ymh36dr9urvb80ehisz47wkkcsl10q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ars Memoriae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86476</id>
    <revision>
      <id>282803</id>
      <timestamp>2026-10-07T21:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 | Scriptor = Iordanus Brunus | OperaeTitulus = Ars Memoriae | OperaeWikiPagina =  | Annus = 1582 | SubTitulus =  | Genera = Memoria artificialis | Editio = | Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]] }} &lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=64 to=185 /&gt; {{smallrefs}}'</comment>
      <origin>282803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="336" sha1="jas3qwyj57suvtvbayylu9ejy4ym8sl" xml:space="preserve">{{titulus2
| Scriptor = Iordanus Brunus
| OperaeTitulus = Ars Memoriae
| OperaeWikiPagina = 
| Annus = 1582
| SubTitulus = 
| Genera = Memoria artificialis
| Editio =
| Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]]
}}
&lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=64 to=185 /&gt;
{{smallrefs}}</text>
      <sha1>jas3qwyj57suvtvbayylu9ejy4ym8sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cantus Circaeus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86477</id>
    <revision>
      <id>282806</id>
      <timestamp>2026-10-07T22:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 | Scriptor = Iordanus Brunus | OperaeTitulus =  Cantus Circaeus | OperaeWikiPagina =  | Annus = 1582 | SubTitulus =  | Genera = Memoria artificialis | Editio = | Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]] }} &lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=186 to=265 /&gt; {{smallrefs}}'</comment>
      <origin>282806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="341" sha1="7vydmgj58kpejh46o44m0k3pa1a67xg" xml:space="preserve">{{titulus2
| Scriptor = Iordanus Brunus
| OperaeTitulus =  Cantus Circaeus
| OperaeWikiPagina = 
| Annus = 1582
| SubTitulus = 
| Genera = Memoria artificialis
| Editio =
| Fons = [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|Editio]]
}}
&lt;pages index=&quot;Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu&quot; from=186 to=265 /&gt;
{{smallrefs}}</text>
      <sha1>7vydmgj58kpejh46o44m0k3pa1a67xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86478</id>
    <revision>
      <id>282807</id>
      <timestamp>2026-10-07T23:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur.     § 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset;     9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. (1)—non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere.     10. POMPONIUS libro XVI. (2) ad Sabinum.— ideoque nec debere e...</comment>
      <origin>282807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="9mr0qyewx8mtm378en5nj57on4aik1s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur.   

§ 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset;   

9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. (1)—non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere.   

10. POMPONIUS libro XVI. (2) ad Sabinum.— ideoque nec debere eum pro evictione promittere, quod ex contumacia mulieris id ita acciderit.   

11. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. (3)—Marcellus libro octavo (4) Digestorum scribit, sive vir uxorem, sive uxor virum domo expulit, et res amoverunt, rerum amotarum teneri. 

§ 1.—Qui rerum amotarum instituit actionem, si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare, nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret, qui iusiurandum defert.   

§ 2.—Iurare autem tam vir, quam uxor cogetur, pater autem amoventis iurare non cogitur, quum iniquum sit, de alieno facto alium iurare; is ergo cogitur iurare, qui amovisse dicitur, et idcirco nec heres eius, qui quaeve amovisse dicetur, iurare cogetur.   

§ 3.—Si quis delatum sibi iusiurandum referre velit, non videtur Praetor permisisse,   

12. PAULUS libro VII. Brevium. (5)— non magis, quam si quis ei, qui furti agat, iusiurandum deferat (6), an ipse fur sit.   

13. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. (7)—Ideo (8) Labeo scribit, mulieri non esse permittendum referre iusiurandum; et ita Edictum (9) ordinatum videtur.   

14. PAULUS libro XVIII. ad Edictum. (10)—De rebus amotis permittendum marito vel uxori, de quibusdam rebus iusiurandum deferre, de (11) quibusdam probare.   

15. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Nihil interest, utrum simul, an separatim habitaverunt, quum actio rerum amotarum competat etiam adversus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum viro habitavit.

§ 1.—Uxor, et nurus, et pronurus viro, et soce-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mr0qyewx8mtm378en5nj57on4aik1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Página:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/216</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86479</id>
    <revision>
      <id>282808</id>
      <timestamp>2026-10-08T03:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens 'quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur.     § 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset;     9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. (1)—non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere.     10. POMPONIUS libro XVI. (2) ad Sabinum.— ideoque nec debere eum pro evict...'</comment>
      <origin>282808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1987" sha1="qeaaqduvid1e5av0f4safkwvtksw8i2" xml:space="preserve">quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur.   

§ 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset;   

9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. (1)—non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere.   

10. POMPONIUS libro XVI. (2) ad Sabinum.— ideoque nec debere eum pro evictione promittere, quod ex contumacia mulieris id ita acciderit.   

11. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. (3)—Marcellus libro octavo (4) Digestorum scribit, sive vir uxorem, sive uxor virum domo expulit, et res amoverunt, rerum amotarum teneri.

§ 1.—Qui rerum amotarum instituit actionem, si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare, nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret, qui iusiurandum defert.   

§ 2.—Iurare autem tam vir, quam uxor cogetur, pater autem amoventis iurare non cogitur, quum iniquum sit, de alieno facto alium iurare; is ergo cogitur iurare, qui amovisse dicitur, et idcirco nec heres eius, qui quaeve amovisse dicetur, iurare cogetur.   

§ 3.—Si quis delatum sibi iusiurandum referre velit, non videtur Praetor permisisse,   

12. PAULUS libro VII. Brevium. (5)— non magis, quam si quis ei, qui furti agat, iusiurandum deferat (6), an ipse fur sit.   

13. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. (7)—Ideo (8) Labeo scribit, mulieri non esse permittendum referre iusiurandum; et ita Edictum (9) ordinatum videtur.   

14. PAULUS libro XVIII. ad Edictum. (10)—De rebus amotis permittendum marito vel uxori, de quibusdam rebus iusiurandum deferre, de (11) quibusdam probare.   

15. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Nihil interest, utrum simul, an separatim habitaverunt, quum actio rerum amotarum competat etiam adversus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum viro habitavit. 

§ 1.—Uxor, et nurus, et pronurus viro, et soce-</text>
      <sha1>qeaaqduvid1e5av0f4safkwvtksw8i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/567</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86480</id>
    <revision>
      <id>282809</id>
      <timestamp>2026-10-08T04:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fare. Ex fuperioribus etiam conftat. Phil., Mel. fubfcripfiffe literis Polygamicis à Lu- thero ad Landgrafium exaratis. 11. Cecropem. de hoc vid. fuprà th. 2. 14. 12. 2. 12 Abyffines. De his populis Chriftianis, quod etiam ducant plures uxores. vid. Hil- debr. in Antiquit. Eccl. Francifc. Alvarez. c.  3. Legat. ad Principem Abyffinum Dam. de Goes de Athiop. Mor. p. 431. ait eos ma- gnam reverentiam exhibere ædibus facris. Chriftianifmi initia...</comment>
      <origin>282809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="oc7zc8sns62ls28ymmtbf3e0byizbrm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|557|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;fare. Ex fuperioribus etiam conftat. Phil.,
Mel. fubfcripfiffe literis Polygamicis à Lu-
thero ad Landgrafium exaratis.
11. Cecropem. de hoc vid. fuprà th. 2. 14.
12. 2.
12 Abyffines. De his populis Chriftianis,
quod etiam ducant plures uxores. vid. Hil-
debr. in Antiquit. Eccl. Francifc. Alvarez. c.

3. Legat. ad Principem Abyffinum Dam. de
Goes de Athiop. Mor. p. 431. ait eos ma-
gnam reverentiam exhibere ædibus facris.
Chriftianifmi initia referunt ad Eunuchum
Candaces (Philippum) Indich dictum Act.
8. alii ad Matthæum Apoftolum. conf. Nicol.
Gadign. de Reb. Abyffin. l. 1. c. 36. Selden.
Ux. Hebr.p. 529.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T35&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T36&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis X|C.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 90.png|left|95px|V]]Erumenimvero Diabolus acerrimus ho{{ls}}tis generis humani omnem movet lapidem ne hoc effectui detur, ideo non acquievit, u{{ls}}quedum {{ls}}ancti{{ls}}{{ls}}imis Patriarchis &amp; pienti{{ls}}{{ls}}imis Regibus frequentatam Polygamiam penitus extirparet; Et quidem, ut my{{ls}}terium iniquitatis eo melius pateat, gradus quo{{ls}}dam animadvertere licet, quibus ille u{{ls}}us, antequam ad {{grc|ἀκμὴν}} res fuerit perducta. Primum enim nullus {{ls}}ub ditione Romana, decernentibus hoc quibusdam Imperatoribus, fuit toleratus, qui duas haberet uxores, &amp; cum hoc pacto res non adeo præ{{ls}}ertim apud Judæos &amp; Chri{{ls}}tianos {{ls}}uccederet, in principio cum à plebe ad labem aliis affricandam facili, tum etiam deinde à Legibus infamia notabantur Polygami, qui tamen in primitiva Eccle{{ls}}ia ad Bapti{{ls}}mum fuerunt admi{{ls}}{{ls}}i. Tandem à Carolo V. in{{ls}}tinctu Nunciorum Apo{{ls}}tolicorum primum capitaliter prohibita, &amp; in Concilio Tridentino, Anathemati{{ls}}ata fuit Polygamia. Cum enim Papa re{{ls}}ci{{ls}}ceret, quod Lutherus in {{ls}}uis {{ls}}criptis ut in Comment in Gen. in Propo{{ls}}. &amp; in libro de bigamia Epi{{ls}}coporum, a{{ls}}{{ls}}ereret, Polygynæciam non e{{ls}}{{ls}}e contra legem naturæ, aut moralem aut ip{{ls}}am {{ls}}cripturam {{ls}}acram, inter alia, ut Sleidanus re{{ls}}ert {{ls}}uis Nunciis Apo{{ls}}tolicis ad Comitia Spiren{{ls}}ia, Augu{{ls}}tana, Wormacen{{ls}}ia aliaque mi{{ls}}{{ls}}is in mandatis dedit, ut ex hoc capite Prote{{ls}}tantium {{ls}}eu Lutheranam Doctrinam exo{{ls}}am faccrent, quod {{ls}}int Turcæ quia probarent Polygamiam. Quod vaferrime etiam executi {{ls}}unt, &amp; optimum alias Imperatorem eò adduxerunt, ut primus capitalem pœnam in Polygamos promulgaret, à Concilio Tridentino po{{ls}}tea Anathemate confirmatam. Quæ lex et{{ls}}i hactenus non tantum in imperio Romano, {{ls}}ed &amp; in aliis regnis vicinis per con{{ls}}uetudinem pe{{ls}}{{ls}}imam obtinuerit, nullus tamen Magi{{ls}}tratus ad legem Reip, Chri{{ls}}tianæ pernicio{{ls}}am &amp; verbo Dei contrariam {{ls}}ervandam obligatus e{{ls}}t. Audivi{{ls}}tis enim Polygamiam legi naturæ, legi morali &amp; {{ls}}cripturæ toti nullo modo contrariari, {{ls}}ed potius ab&lt;noinclude&gt;{{right|omni-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oc7zc8sns62ls28ymmtbf3e0byizbrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/568</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86481</id>
    <revision>
      <id>282810</id>
      <timestamp>2026-10-08T04:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="p3xggddzwuaaul3mg14skoznkpqp8cg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|558|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;omnibus commendari {{ls}}ummopere. Scitis etiam Polygamiæ favere ip{{ls}}um jus civile, cum concubinatum {{ls}}eu po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ionem {{ls}}ecundariarum uxorum permittit (vid Clari{{ls}}{{ls}}. Heroldus in di{{ls}}{{ls}}ert. Juridicà de Polygamià {{ls}}imultanea &amp; {{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}ivà, ejusque Ju{{ls}}titià interna hoc anno edità mihique nondum vi{{ls}}à) De Jure Canonico audivi{{ls}}tis antea. No{{ls}}tis ''con{{ls}}en{{ls}}u omnium gentium'' {{ls}}ane non fru{{ls}}traneo eundem {{ls}}tabiliri, Creditis in ''Præcepto illo primo Catholico,'' omnibus in Adamo po{{ls}}teris &amp; omnibus Noachidis dato, de multiplicatione generis humani omnes homines obligari pro virili ad {{ls}}e multiplicandum &amp; con{{ls}}equenter, ut ex {{ls}}uperioribus {{ls}}citis, ad Polygamiam mediocrem juxta ductum naturæ propriæ non adeo nimis onerandæ nec opprimendæ in{{ls}}tituendam. Imperator {{ls}}ummus imperavit: cre{{ls}}cite &amp; multiplicamini. Fac hoc &amp; vives. Pe{{ls}}{{ls}}imus miles e{{ls}}t, qui Imperatorem {{ls}}uum gemens {{ls}}equitur. Deo vero tuo Imperatorum Imperatori magis e{{ls}}t obediendum, quam omnibus hominibus, omnibus Imperatoribus, omnibus Canonibus. ''Nulla lex humana pote{{ls}}t prohibere, quæ lege divina {{ls}}ive naturali {{ls}}ive po{{ls}}itiva fuerunt mandata, neque mandare, quæ fuerunt prohibita,'' inquit acuti{{ls}}{{ls}}imus {{ls}}upra laudatus Theologus Calixtus in tr. de legibus. Jam vero percepi{{ls}}tis Polygamiam cum lege naturali {{ls}}eu naturæ no{{ls}}træ in{{ls}}cripta, tum po{{ls}}itiva illa Catholica, Antelap{{ls}}aria Adamica &amp; Po{{ls}}tlap{{ls}}aria Noachica mandari. Ergo nulla lex humana {{ls}}eu Carolina {{ls}}eu Pontificalis Canonica pote{{ls}}t de jure prohibere &amp; {{ls}}i de facto fiat, meliori imo optimo jure repudiatur. Erra{{ls}}ti hactenus &amp; veritatem hanc ignora{{ls}}ti, improba{{ls}}ti aut impugna{{ls}}ti. Age pœnitentiam &amp; factis contrariis illam conte{{ls}}tare. Errare humanum e{{ls}}t, {{ls}}ed in errore per{{ls}}everare, illum propugnare Diabolicum. Nos omnes {{ls}}umus natura cœci, &amp; {{ls}}emper opus habemus lumine divino ad dirigendos pedes no{{ls}}tros. Qui illuminatus e{{ls}}t, pote{{ls}}t adhuc magis magisque illuminari. Perfectus pote{{ls}}t fieri perfectior. Nos vivimus in {{ls}}tatu imperfectionis &amp; præ{{ls}}ertim omnes {{ls}}umus proni ad peccata omi{{ls}}{{ls}}ionis, de quibus parum {{ls}}umus {{ls}}oliciti, ideo {{ls}}emper dicendum cum Davide: ''Domine quis intelligit, quoties deficiat.'' Omnem itaque moveamus lapidem, ut nihil intermittamus eorum, quæ ad augendam no{{ls}}tram beatitudinem ullo modo facere videbuntur. Laboremus indies, ut quotidiè lumen cognitionis &amp; bonorum operum &amp; perfectio ip{{ls}}a in nobis augeatur. Aperite ergo oculos mentis, divini{{ls}}{{ls}}imæ animæ, ''illuminati{{ls}}. Heroes, Chri{{ls}}tiani{{ls}}. Principes, Defen{{ls}}ores fidei Catholici{{ls}}. Patroni Polygamias Optimi Maximi, ejusque Statores veri{{ls}}{{ls}}imi'' atque ''unici.'' Ad vos pertinet conjugium ceu ''contractus purè Politicus.'' Nolite hæc Regalia jura ve{{ls}}tris extorqueri manibus. Clava hæc e{{ls}}t Herculis, qua ho{{ls}}tem ve{{ls}}trum, totiu{{ls}}que generis humani infen{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imum Diabolum, qui vobis ve{{ls}}tri{{ls}}que regionibus turmà multorum&lt;noinclude&gt;{{right|pec-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3xggddzwuaaul3mg14skoznkpqp8cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/569</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86482</id>
    <revision>
      <id>282811</id>
      <timestamp>2026-10-08T04:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>282811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="ax9kk0mppqtchcl4mbb0vs21aj3rc6k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|559|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;peccatorum, mollitie {{ls}}cilicet, impuritatibus, peccatis Onaniticis, {{ls}}cortationibus, adulteriis, infanticidiis, uxoricidiis, multum negotii face{{ls}}{{ls}}it, &amp; tantum non exitium minatur, profligare &amp; ad internecionem fere opprimere pote{{ls}}tis. Sequimini Sancti{{ls}}{{ls}}imos Patriarchas, Abrahamum, Jacobum, Pienti{{ls}}{{ls}}imos Reges Davidem, Salomonem, Joas, Jo{{ls}}ias, qui inter {{ls}}uos &amp; in populo Dei proprio &amp; {{ls}}electi{{ls}}{{ls}}imo permi{{ls}}erunt &amp; proprio exemplo præiverunt atque promoverunt. Agite igitur Dii terre{{ls}}tres implete voluntatem Dei ve{{ls}}tri cum Adamo &amp; Noacho loquentis imperate promovete introducite. Ita multa {{ls}}candala &amp; infinita peccata minuetis, &amp; multas plagas à ve{{ls}}tris imperiis, regnis, ditionibus {{ls}}ubditis averruncabitis, &amp; contra omnem benedictionem vobis ve{{ls}}trisque {{ls}}ubditis conciliabitis &amp; accelerabitis. Augete Augu{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imi Magnates ditionem ve{{ls}}tram hominibus, Eccle{{ls}}iam Chri{{ls}}tianis &amp; mittite colonias Chri{{ls}}tianas in remotas gentiles terras. Sic fiet voluntas Dei {{ls}}icut in cœlo ita &amp; in terris, Nomen Dei maximopere ubique celebrabitur, regnum Dei gratiæ propius &amp; {{ls}}uavius accedet, Regnum gratiæ &amp; gloriæ amplificabitur, regnum iræ &amp; inferni decre{{ls}}cet. Panis quotidianus nunquam ve{{ls}}tris {{ls}}ubditis deerit. Aperite etiam oculos ''Ephori Eccle{{ls}}iarum Summi, Curatores animarum vigilanti{{ls}}{{ls}}imi,'' &amp; hanc {{ls}}cientiam Magi{{ls}}tratibus, juvenibus virginibus in{{ls}}tillate, quo in po{{ls}}terum eorum con{{ls}}cientia {{ls}}it purior, pacatior, ca{{ls}}tior. Qui non habet {{ls}}cientiam, non habebit con{{ls}}cientiam, unde enim {{ls}}cient, {{ls}}i non audiunt nec prædicatur. Ve{{ls}}trum ergo e{{ls}}t hunc ''errorem de Polygamiæ impietate'' auditorum animis eximere &amp; {{ls}}candalis omnibus, peccatisque quæ ex improbatione &amp; prohibitione Polygamiæ oriuntur, viam occludere, alias gravi{{ls}}{{ls}}imum, &amp; horrendum judicium in die pantocritico {{ls}}u{{ls}}tinebitis, cum de omnibus ve{{ls}}trorum auditorum factis ip{{ls}}is non indicatis vobis re{{ls}}pondendum erit. Vos ''à teneris innutriti e{{ls}}tis,'' 2 Timoth. {{sc|iii}}. cum Timotheo ''literis {{ls}}acris'' ut in ''{{ls}}uccum &amp; {{ls}}anguinem convertatis'' &amp; cum Chri{{ls}}to {{ls}}ecundum interiorem renovatum hominem indies ''cre{{ls}}catis gratia &amp; {{ls}}apientia,'' Luc. 11. &amp; cum Stephano, Davide, Samuele, Daniele, Salomone repleamini fide Spiritus, {{ls}}cientia &amp; virtute Dei, &amp; illorum ve{{ls}}tigiis, qui nuspiam &amp; nunquam Polygamiam improbarunt, in{{ls}}i{{ls}}tatis. Vos e{{ls}}tis à Deo {{ls}}egregati, {{ls}}piritu ip{{ls}}ius uncti, ut ''idonei'' {{ls}}itis ''ad mini{{ls}}terium N. T. in Spiritu cum omni lætitiâ'' gerendum, 2. Corinth. 3. uti in vobis &amp; per vos dona Spiritus in commune bonum {{ls}}e exhibeant. 1 Cor. x 21. Ve{{ls}}trum e{{ls}}t nil aliud quærere quam honorem Dei, Eccle{{ls}}iæ ædificationem &amp; auditorum ve{{ls}}trorum {{ls}}alutem, &amp; omnia quæ Chri{{ls}}ti {{ls}}unt, ita ut vos ip{{ls}}os abnegetis, propriam gloriam, delicias, commoda po{{ls}}tponatis imò etiam vitam pro ve{{ls}}tris auditoribus deponere non dubitetis, 2 Cor. {{sc|xii}}. Vos e{{ls}}tis in{{ls}}trumenta Dei, per quæ&lt;noinclude&gt;{{right|Deus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax9kk0mppqtchcl4mbb0vs21aj3rc6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Titus Quinctius Atta</title>
    <ns>102</ns>
    <id>86483</id>
    <revision>
      <id>282818</id>
      <timestamp>2026-10-08T09:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{Scriptor}}  ==Opera== * [[Socrus]]'</comment>
      <origin>282818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="gkdeglx8k63dyyojm26ii2vqomy58d5" xml:space="preserve">{{Scriptor}}

==Opera==
* [[Socrus]]</text>
      <sha1>gkdeglx8k63dyyojm26ii2vqomy58d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>282819</id>
      <parentid>282818</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T09:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */</comment>
      <origin>282819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="2rjp7l3531fjz4sl1b648tpwaa05wkt" xml:space="preserve">{{Scriptor}}

==Opera==
* [[Aedilicia]]
* [[Aquae caldae]]
* [[Conciliatrix]]
* [[Gratulatio]]
* [[Lucubratio]]
* [[Materterae]]
* [[Megalensia]]
* [[Nurus]]
* [[Satura]]
* [[Socrus]]
* [[Supplicatio]]
* [[Tiro proficiscens]]</text>
      <sha1>2rjp7l3531fjz4sl1b648tpwaa05wkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Italo Pizzi, Elementa grammaticae Hebraicae.djvu/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86484</id>
    <revision>
      <id>282825</id>
      <timestamp>2026-10-08T11:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'נָטָה ''tetendit,'' Imperf. יִטִּה, apoc. וַיֵּט; ''hiphîl,'' Imperf. יַטֶּה,  apoc. וַיַּט.   נכה, ''hiphîl, percussit,'' Imperf. יַכֶּה apoc. וַיַּךְ.   153. — Imperfectum apocopatum, praeter officium  exprimendi, cum Vau conversivo, Perfecti actionem,  adhibetur etiam ad praecipiendum et ad vetandum. In  vetando, particula אַל ''ne,'' praeponitur. Ex.   ''a'') ad praecipiendum: יְהִי אוֹר ''fiat lu...'</comment>
      <origin>282825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="ogxqkwgxsy43wbzz0yfhg4uk0yuq24y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|—&amp;emsp;74&amp;emsp;—}}&lt;/noinclude&gt;נָטָה ''tetendit,'' Imperf. יִטִּה, apoc. וַיֵּט; ''hiphîl,'' Imperf. יַטֶּה, 
apoc. וַיַּט. 

נכה, ''hiphîl, percussit,'' Imperf. יַכֶּה apoc. וַיַּךְ. 

153. — Imperfectum apocopatum, praeter officium 
exprimendi, cum Vau conversivo, Perfecti actionem, 
adhibetur etiam ad praecipiendum et ad vetandum. In 
vetando, particula אַל ''ne,'' praeponitur. Ex. 

''a'') ad praecipiendum: יְהִי אוֹר ''fiat lux!,'' a verbo הָיָה
(§ 151), ''fuit, accidit;''

''b'') ad vetandum: אַל־תַּעַשׂ ''ne feceris!'' a verbo עָשָׂה 
''fecit,'' (cfr. § 59). 

154. — Praecedente Imperativo, Imperfectum 
apocopatum, cum copula וְ ''et,'' vim habet Conjunctivi latini 
praecedente ''ut.'' Ex. הַעְתִּירוּ אֶל־יְהָוֹה וְיָסֵר הַצְפַרְדְּעִים 
''orate'' (Imperat. ''hiphîl'' verbi עָתַּר) ''Dominum ut auferat ranas'' 
(Exod. VIII, 8; יָסֵר Imperf. ''hiphîl'' apoc. verbi סוּר 
''recessit''). 


{{ct|{{§|24.}} De littera ה paragogiea.}}
155. — Litteram ה grammatici vocant ''paragogicam'' 
cum, Imperfecto vel Imperativo adjecta, vim afferat verbo 
vel animi intendendi in aliquam rem, vel cohortandi. 
Ex. אֶשְׁמְעָה ''audire volo!'' אֶעְבְּרָה ''transire volo!'' נֵלְכָה 
''eamus!'' (a verbo הָלַךְ ''ivit,'' §. 114), אֶקְטְלָה ''certe necabo!'' 
אַזְכִּירָה ''certe praedicabo!'' (''hiphîl'' verbi זָכַר ''meminit''). 

156. — Littera ה paragogica, praecedente vocali 
''qâmez'' (''â''), adhibetur tantum in 1&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; persona sing., in 1&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; 
persona plur. Imperfecti omnium formarum, passivis exceptis, 
et in 2&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; persona masc. sing. Imperativi. 

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogxqkwgxsy43wbzz0yfhg4uk0yuq24y</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>