Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 104 72151 283171 238069 2026-10-09T18:56:37Z Trooper57 22870 283171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JimKillock" />{{rh||{{sc|Histor. Avivm Lib. V.}}|211}}</noinclude><section begin="XI"/>{{sc|Gviratirica}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, avis Alaud{{ae}} magnitudine. Ro{{s}}trum habet cra{{Ligatura ſſ}}um, rectum, {{s}}uperius fu{{s}}cum, inferius album {{et}} paululum incarnatum. Crura cinerea cum quatuor digitis more vulgari. Totum caput cum gutture {{et}} colli inferiore {{et}} media parte egregie {{s}}anguinei {{s}}unt coloris: oculi c{{ae}}rule{{s}}cunt; aurium foramina ampla. Latera colli, totum pectus {{et}} infimus venter albis ve{{s}}tiuntur pennis. Collum {{s}}uperius habet nigricantes, quibus pauc{{ae}} alb{{ae}} mixt{{ae}}. Dor{{s}}um gry{{s}}eum e{{s}}t (in{{s}}per{{s}}is nigris paucis) ut {{et}} initia alarum; reliquum alarum nigrum, ut {{et}} cauda, qu{{ae}} tres circiter digitos longa: or{{ae}} laterales in alis {{s}}unt alb{{ae}}. {{sc|Gviranheemgatv}} Tupinambis; Avis pa{{Ligatura ſſ}}eris magnitudine. Caput {{s}}uperius luteum, {{et}} guttur: collum, pectus, {{et}} infimus venter flavi coloris: al{{ae}} ex vire{{s}}cente {{et}} flavo mixt{{ae}} ac fu{{s}}co di{{s}}tinct{{ae}}, uti {{et}} cauda, ocelli {{et}} ro{{s}}trum {{s}}unt nigra. Crura fu{{s}}ca; hic mas egregie canens ut Frigilla, vulgo {{Gothica|Vincke|lang=nl}}. F{{oe}}mina ejusdem magnitudinis plumis pa{{Ligatura ſſ}}erinis ve{{s}}titur, nec ita canit{{s}}ed clamat ''t{{s}}chrip, t{{s}}chrip'', ut pa{{Ligatura ſſ}}er. <section end="XI"/> <section begin="XII"/>{{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''Curucui. Caracara. Tijeguacu. Teitei. Guiraguacu beraba. Guiracoereba. Guiraperea. Iapacani. Cabure. Andira aca.''}}}} {{is|C}}{{sc|Urvcvi}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Eleganti{{Ligatura ſſ}}ima avis, fere magnitudine Pic{{ae}}. Ro{{s}}trum habet breve, latiu{{s}}culum, coloris {{s}}ulfurei. Os amplum, {{et}} quando aperit triangulatum. Oculos pulchros c{{ae}}ruleos circulo aureo; {{et}} {{s}}ub quolibet oculo maculam cutaceam albam ut gallin{{ae}}: in palpebris {{s}}uperius {{et}} inferius pilos nigros duriu{{s}}culos: Collum haud longum: Crura brevia {{et}} ad pedes fere plumata pennis nigris. Caudam habet quinque {{et}} {{s}}emis digitos longam, latiu{{s}}culam. Sub ro{{s}}tro inferiori in medio {{et}} ad utrumque latus qua{{s}}i barbam {{s}}etis compo{{s}}itam nigris, {{s}}ed in quibus tran{{s}}plendet c{{ae}}ruleus ut in Anatum collo: {{s}}ub gutture autem plum{{ae}} tantum nigr{{ae}}. Totum pectus {{et}} infimus venter egregie miniato {{s}}unt coloris; totum dor{{s}}um {{et}} cauda {{s}}uperius ex c{{ae}}ruleo {{et}} igneo {{s}}plendide vire{{s}}cunt. Extremitas caud{{ae}} oram habet nigram: inferius autem cauda pennas habet albas, nigro tran{{s}}ver{{s}}im eleganter {{s}}triatas. Initium alarum etiam in{{s}}igni illa viriditate {{s}}plendet, media pars cane{{s}}cit, nimirum plumis nigricantibus, minuti{{Ligatura ſſ}}imis punctulis canis con{{s}}per{{s}}is, ut anates mares e{{Ligatura ſſ}}e {{s}}olent. Vltima pars, {{s}}cilicet long{{ae}} alarum penn{{ae}} ex fu{{s}}co nigre{{s}}cunt. Crura, ut dixi, fere tota ve{{s}}tita nigris pennis, c{{ae}}tera cum pedibus fu{{s}}ca {{s}}unt è cinereo. Digitos habet di{{s}}po{{s}}itos ut P{{s}}ittacus. Penn{{ae}} {{s}}ubter alas {{s}}unt can{{ae}}. {{sc|Caracara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, {{sic|{{Lingua|pt|''Gaviaon''}}|Gaviaõ}} Lu{{s}}itanis, Ni{{s}}i {{s}}pecies, Avis magnitudine Milvii: caudam habet longam novem digitos; alarum longitudo quatuordecim digitorum, qu{{ae}} tamen nondum ad finem caud{{ae}} pertingunt. Color pennarum totus e{{s}}t ravi coloris cum albis {{et}} flavis punctulis: cauda albo {{et}} fu{{s}}co e{{s}}t variegata. Caput accipitrinum, ro{{s}}tro adunco, mediocriter magno, nigro. Crura habet lutea, pedibus accipitrinis, unguibus {{s}}emilunaribus nigris acuti{{Ligatura ſſ}}imis {{et}} longis. Avis gallinis valde infe{{s}}ta. {{nop}} <section end="XII"/><noinclude>{{rh||Dd 2|Habui}}</noinclude> 32q2sd4mlbhx0efobjs8z5rk6lt9za5 283172 283171 2026-10-09T19:09:15Z Trooper57 22870 /* Proofread */ 283172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Trooper57" />{{rh||{{sc|Histor. Avivm Lib. V.}}|211}}</noinclude><section begin="XI"/>{{sc|Gviratirica}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, avis Alaud{{ae}} magnitudine. Ro{{s}}trum habet cra{{Ligatura ſſ}}um, rectum, {{s}}uperius fu{{s}}cum, inferius album {{et}} paululum incarnatum. Crura cinerea cum quatuor digitis more vulgari. Totum caput cum gutture {{et}} colli inferiore {{et}} media parte egregie {{s}}anguinei {{s}}unt coloris: oculi c{{ae}}rule{{s}}cunt; aurium foramina ampla. Latera colli, totum pectus {{et}} infimus venter albis ve{{s}}tiuntur pennis. Collum {{s}}uperius habet nigricantes, quibus pauc{{ae}} alb{{ae}} mixt{{ae}}. Dor{{s}}um gry{{s}}eum e{{s}}t (in{{s}}per{{s}}is nigris paucis) ut {{et}} initia alarum; reliquum alarum nigrum, ut {{et}} cauda, qu{{ae}} tres circiter digitos longa: or{{ae}} laterales in alis {{s}}unt alb{{ae}}. {{sc|Gviranheemgatv}} Tupinambis; Avis pa{{Ligatura ſſ}}eris magnitudine. Caput {{s}}uperius luteum, {{et}} guttur: collum, pectus, {{et}} infimus venter flavi coloris: al{{ae}} ex vire{{s}}cente {{et}} flavo mixt{{ae}} ac fu{{s}}co di{{s}}tinct{{ae}}, uti {{et}} cauda, ocelli {{et}} ro{{s}}trum {{s}}unt nigra. Crura fu{{s}}ca; hic mas egregie canens ut Frigilla, vulgo {{Gothica|Vincke|lang=nl}}. F{{oe}}mina ejusdem magnitudinis plumis pa{{Ligatura ſſ}}erinis ve{{s}}titur, nec ita canit{{s}}ed clamat ''t{{s}}chrip, t{{s}}chrip'', ut pa{{Ligatura ſſ}}er. <section end="XI"/> <section begin="XII"/>{{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''Curucui. Caracara. Tijeguacu. Teitei. Guiraguacu beraba. Guiracoereba. Guiraperea. Iapacani. Cabure. Andira aca.''}}}} {{is|C}}{{sc|Urvcvi}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Eleganti{{Ligatura ſſ}}ima avis, fere magnitudine Pic{{ae}}. Ro{{s}}trum habet breve, latiu{{s}}culum, coloris {{s}}ulfurei. Os amplum, {{et}} quando aperit triangulatum. Oculos {{FI |file=Curucui - Historia naturalis Brasiliae (Page 211) BHL289304 (cropped).jpg |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} pulchros c{{ae}}ruleos circulo aureo; {{et}} {{s}}ub quolibet oculo maculam cutaceam albam ut gallin{{ae}}: in palpebris {{s}}uperius {{et}} inferius pilos nigros duriu{{s}}culos: Collum haud longum: Crura brevia {{et}} ad pedes fere plumata pennis nigris. Caudam habet quinque {{et}} {{s}}emis digitos longam, latiu{{s}}culam. Sub ro{{s}}tro inferiori in medio {{et}} ad utrumque latus qua{{s}}i barbam {{s}}etis compo{{s}}itam nigris, {{s}}ed in quibus tran{{s}}plendet c{{ae}}ruleus ut in Anatum collo: {{s}}ub gutture autem plum{{ae}} tantum nigr{{ae}}. Totum pectus {{et}} infimus venter egregie miniato {{s}}unt coloris; totum dor{{s}}um {{et}} cauda {{s}}uperius ex c{{ae}}ruleo {{et}} igneo {{s}}plendide vire{{s}}cunt. Extremitas caud{{ae}} oram habet nigram: inferius autem cauda pennas habet albas, nigro tran{{s}}ver{{s}}im eleganter {{s}}triatas. Initium alarum etiam in{{s}}igni illa viriditate {{s}}plendet, media pars cane{{s}}cit, nimirum plumis nigricantibus, minuti{{Ligatura ſſ}}imis punctulis canis con{{s}}per{{s}}is, ut anates mares e{{Ligatura ſſ}}e {{s}}olent. Vltima pars, {{s}}cilicet long{{ae}} alarum penn{{ae}} ex fu{{s}}co {{FI |file=Caracara - Historia naturalis Brasiliae (Page 211) BHL289304 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} nigre{{s}}cunt. Crura, ut dixi, fere tota ve{{s}}tita nigris pennis, c{{ae}}tera cum pedibus fu{{s}}ca {{s}}unt è cinereo. Digitos habet di{{s}}po{{s}}itos ut P{{s}}ittacus. Penn{{ae}} {{s}}ubter alas {{s}}unt can{{ae}}. {{sc|Caracara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, {{sic|{{Lingua|pt|''Gaviaon''}}|Gaviaõ}} Lu{{s}}itanis, Ni{{s}}i {{s}}pecies, Avis magnitudine Milvii: caudam habet longam novem digitos; alarum longitudo quatuordecim digitorum, qu{{ae}} tamen nondum ad finem caud{{ae}} pertingunt. Color pennarum totus e{{s}}t ravi coloris cum albis {{et}} flavis punctulis: cauda albo {{et}} fu{{s}}co e{{s}}t variegata. Caput accipitrinum, ro{{s}}tro adunco, mediocriter magno, nigro. Crura habet lutea, pedibus accipitrinis, unguibus {{s}}emilunaribus nigris acuti{{Ligatura ſſ}}imis {{et}} longis. Avis gallinis valde infe{{s}}ta. {{nop}} <section end="XII"/><noinclude>{{rh||Dd 2|Habui}}</noinclude> kwc6jkyux72iv46u2co4mo2z8ri7khe 104 72152 283173 238070 2026-10-09T19:10:39Z Trooper57 22870 283173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JimKillock" /></noinclude>Habui aliam eju{{s}}dem magnitudinis, {{et}} colore pennarum ut pr{{ae}}cedens, {{s}}ed pectus {{et}} venter erant alba. Oculi aurei, {{et}} cutis circum eos flava. Crura lutea. T11τσυμσυ Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Avicula pa{{s}}{{s}}eris magnitu dine, aut paulo maior. Ro{{s}}tellum haber breye. triangulare, latiu{{s}}culum. nigrum: ocellos {{s}}apphyrinos: Crura {{et}} pedes cerci coloris, unguiculis fu{{s}}cis. digiri di{{s}}po{{s}}iti more vulgari. Tota ayicula ve{{s}}titur pennis coracinis: at in {{s}}umrititat{{ꝭ}} Cabitis maculam habet cylpeiformom {{s}}plendenris {{s}}.anguingi coloris. Totum dor{{s}}um autem {{s}}ere {{et}} utramque alam {{s}}uperius ad partem obtendit macula nigro. c{{ae}}rulen. Cauda breyis {{et}} niEII. T ειτ κι Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: quam etiam vocant Guiranbem. gela {{et}} Curaundi. Avicula rubecul{{ae}} magnitudine. Aviario includitur pro canora aye, {{s}}ed pipit tantum ut Rubrica. Ger manis Crmpel. Ve{{s}}citur paco {{et}} mamao. Lo{{s}}trum haber breye, cra{{s}}{{s}}iu{{s}}culum. nigrum. Caput. collum {{s}}uperius, al{{ae}} {{et}} totum dor{{s}}um {{et}} cauda nigris ve{{s}}tiuntur pernis. quibus aliquid c{{oe}}rulei admixtum, ita ut {{s}}plendeant in{{s}}tar chalybis politi. Gurtur. collum inferius. pectus, totus infimus venter {{et}} crura {{s}}uperiora {{s}}unt lutea: ad exortum ro{{s}}tri {{s}}uperioris po{{s}}t nares maculam habet {{em}} ponnis lurcis. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci {{s}}unt coloris {{et}} hic cIrmas. F{{oe}} mina proportίοης {{et}} magnitudine plans re{{s}}pondet mari, codem ro{{s}}tro {{et}} ii{{s}}dom cruribus: {{s}}ed color plutimum differt: e{{s}}t enim viridis ut Acanthis. German. Zy{{s}}chen. Al{{ae}} ac Caput cum collo {{s}}uperius paulum {{s}}u{{s}}ce{{s}}cunt {{et}} c{{oe}}rulo{{s}}cunt mixtim. Delectantur h{{ae}} ayicul{{ae}} quinque aut {{s}}ex Coniunctim Ayiariq includi. Gυτκλαυλσυ η ε κμη ¶ Fra{{s}}ilien{{s}}ibus: Ayis carduclis mugnitudin{{em}}. Collum inferius. dor{{s}}um {{et}} veneris extremitas Iurci {{s}}cu aurei e{{s}}t coloris. caput {{s}}uperius {{et}} collum. dor{{s}}i m{{en}}dietas anterior. alx {{et}} cauda dilure viridis. In alarum extremo fu{{s}}c{{ae}} penu{{ae}} mixt{{ae}} {{s}}unt. Sub gutture ad oculos u{{s}}que maculam habet magnam, nigram. Ro{{s}}tellum habet rectum, acutum, flauum, {{s}}upcrna parte paulum nigricans. Crura {{et}} pedes fu{{s}}ci coloris. Gυτηλσο εηε ν ¶ Bta{{s}}ilien{{s}}ibus. Avis Fringill{{ae}} magnitudine. Ro{{s}}tellum habet nigrum. πes quartas pattes digiti longum. acutum {{et}} paululum deor{{s}}um fleτum: oculos nigros, Iinguam multipliciter fi{{s}}{{s}}am: in capite {{s}}uperius mitellam thala{{s}}{{s}}inis pornis. reliquum caput. guttur {{et}} totum collum in{{s}}crius, pectus {{et}} totus infimus venter. cum dor{{s}}i medictate po{{s}}teriori eFrulcis vo{{s}}tiuntur pennis, lacto{{s}}centibus. {{et}} a pectore per initia alarum ad dor{{s}}um, ubi incipit c{{oe}}rulgus color. linea lata corulga tran{{s}}it tran{{s}}yer{{s}}im per exortum alaτum: totum autom collum {{s}}uperius cum medictate dor{{s}}i anteriore profunde nigris {{s}}ubtilibu{{ꝫ}}<!--inspice--> holo{{s}}ericis ve{{s}}titur plumis. Canda {{s}}e{{s}}quidigitum longa e{{s}}t {{et}} nigra. Al{{ae}} magn{{ae}}. qu{{ae}} ad medietates laterales flaye{{s}}cunt. Flar{{en}}do autem illa regitur nec videri pote{{s}}t quando avis con{{s}}idet. quando vero volat al{{ae}} ex nigro {{et}} {{s}}tayo eleganter {{s}}triat{{ae}} videntur: interius al{{ae}} ferme totaliter flaya {{s}}unt. Crura {{s}}uperiora pennis nigrigant. {{et}} c{{oe}}rulga quodammodo {{s}}unt. in{{s}}eriora nuda {{et}} cinnabrii coloris una cum pedibus, unguiguli in pedibus nigri. Habent autem pedes digitos quatuor vulgari modo di{{s}}po{{s}}itos. Gυτκμυ ε κ r¶ Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Avis Alaud{{ae}} magnitudin{{em}}. Ro{{s}}trum habet brcyc cra{{s}}{{s}}iu{{s}} culum, nigricans. Caput {{s}}uperius {{et}} collum, torum dor{{s}}um {{et}} in{{s}}imus venter, pennas hubent {{qui}}<!--inspice-->b{{s}}cure flayi coloris, ut gera citrina: caput inferius, guttur {{et}} collum inferius cum pectore nigrasqualcs {{et}} pauca in venere flayis {{s}}unt intermixi{{ae}}. Canda duos digitos longa {{et}} preterit alas Con{{s}}tat autm cauda {{et}} al{{ae}} pernis fu{{s}}cis {{et}} nigricantibus. quarum qu{{ae}} libet cum lateraIi extremitate thala{{s}}{{s}}ina, ita ut fu{{s}}c{{ae}} al{{ae}} thala{{s}}{{s}}ino vidcantur {{s}}triat{{ae}}. Cauda itidem. Crura {{s}}uperigra etiam cerei coloris: inferiora cum pedibus ob{{s}}cure cinerei: digiti quatuor modo vulgari. unguibus nigricantibus. I4αιμι Ira{{s}}ilien{{s}}ibus. Avis magnitudine Hemiere aut gcbιηενηε Lo{{s}}trum habet nigrum. db{{s}}ongum, acuminatum {{et}} paulum deor{{s}}um incuryatum: oculos aureos. pupilla nigra. Caput ycititur pennis nigricantibus, collum {{s}}uperius. dor{{s}}um, al{{ae}}x ex umbra {{et}} nigro mixtis. Cardi{{um}} {{s}}uperilis nigricans. inferius albo maculata e{{s}}t: Lectus {{et}} torus infimus venter ac crura {{s}}uperiora ex ilbo {{et}} flaxo mixta. ac lincis {{s}}c{{um}} {{s}}triis tran{{s}}per{{s}}is nigricantibus intertexia. Crura fu{{s}}ca. Digiti in pedibus quatuor vulgati modo, unguibus acutis {{et}} higris. CIIy ν ε Ira{{s}}ilien{{s}}ibus Noctur {{s}}pecies: aris magnitudine Turdel{{ae}}. Caput habet rotun<noinclude><references/></noinclude> 4vdlw1wha8vnord10qrslktpoum61uw 104 72530 283174 239681 2026-10-09T21:01:58Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 283174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|278|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}</noinclude><section begin="X"/> {{c|{{sc|Cap. X.}}}} {{c|{{larger|''De Armis Bra{{s}}ilien{{s}}ium, {{et}} exercitiis illorum.''}}}} {{Is|A}}{{sc|R}}cus habent è duro ligno factos, quos vocant ''Guirapara {{et}} Vrapara.'' Lignum autem unde fiunt ''Guirapariba {{et}} Vrapariba'', Lu{{s}}itanis ''Pao d' Arco.'' Cordas arcuum è go{{s}}{{s}}ypio contorquent, vocant ''Guirapacuma.'' Sagittas ex arundine {{s}}ilve{{s}}tri faciunt {{et}} vocant utramque rem uno nomine ''Vúba.'' Extremitates {{s}}agittarum, quas ''anha'' vocant, {{s}}unt ex ligno a{{s}}perat{{ae}}, vario modo: qu{{ae}}dam enim multa acumina ''Vutapoaeta'', qu{{ae}}dam unicum acumen habent, qu{{ae}}dam dentata, qu{{ae}}dam ferrata: quibu{{s}}dam etiam dentes pi{{s}}cium qui ''Iperu'' vocantur, aptant. ''Iurupara'' appellant {{s}}agittam qu{{ae}} acumen habet ex arundine ''Tacoara'' vocata. Tapuyarum nationes qu{{ae}}dam nullis arcubus utuntur, {{s}}ed {{s}}agittas {{s}}uas emittunt manus jactura {{s}}olummodo, imponendo ligno cuidam excavato in{{s}}tar tubi per medium {{s}}ecundum longitudinem di{{s}}{{s}}ecti. Cariri autem arcubus utuntur. Tapuy{{ae}} clavas habent ex {{s}}olido ligno nigro confectas, vocant ''Iapema'', longas {{et}} latas anterius, {{et}} o{{s}}{{s}}iculis interdum a{{s}}peratas. Manubrio autem circumvolvunt teniolas è go{{s}}{{s}}ypio, vel aliud quid: vocatur ''Iatirana'' quicqud ita circumligatur. In extremitate clav{{ae}} po{{s}}tic{{ae}} dependet fa{{s}}ciculus pennarum è cauda Arara, uti {{et}} in medio parvus fa{{s}}ciculus adligatus e{{s}}t. Vocatur id quod {{s}}ic à clava dependet ''Atirabebe {{et}} Iatirabebe.'' Tubas faciunt ex o{{s}}{{s}}ibus humanis, quas nominant ''Canguenca.'' Habent alias tubas, quas vocant ''Muremure.'' Alias itidem tubas grandes factas ex conchis quas ''Guata pi guacu'' nominant, {{et}} ip{{s}}as tubas ''Nhumbu goacu''. Item alias quas dicunt ''Vruca.'' Tuba item alia qu{{ae}} ex canna e{{s}}t facta, ip{{s}}is dicitur ''Membiapara''. Tubas autem no{{s}}trates vocant ''Itamembi'': quia è metallo fact{{ae}} {{s}}unt. Saltationibus {{s}}upra modum {{s}}unt addicti, quas generali nomine vocant ''Guau.'' Habent autem varios {{s}}altandi modos: quorum unus vocatur ''Vrucapi''. Habent {{et}} inter {{s}}altandum varios cantandi modos. Pueri quoque certos exercent lu{{s}}us; quorum unus vocatur ''Curupirara:'' alter ''Guaibipaie:'' tertius ''Guaibiguaibiabucu''. Atque h{{ae}}c tantum obiter ab Auctore de{{s}}ignata inveni, uberius explicaturum fui{{s}}{{s}}e liquet, {{s}}i {{s}}upervixi{{s}}{{s}}et; {{s}}ed apud Joannem Lerium h{{ae}}c pluribus explicata inveniuntur. <section end="X"/> {{dhr}} <section begin="XI"/> {{c|{{sc|Cap. XI.}}}} {{c|{{larger|''De Bra{{s}}ilien{{s}}ium religione.''}}}} {{Is|C}}{{sc|R}}edunt ex antiquorum traditione immortalitatem animarum, {{et}} f{{oe}}minas {{et}} fortes viros, qui multos inimicorum trucidarunt {{et}} commederunt, po{{s}}t mortem ad campos Ely{{s}}eos, quos pene montes quo{{s}}dam e{{s}}{{s}}e autumant, abire, ibique tripudiare. C{{ae}}teros ignavos {{et}} {{s}}ocordes qui nihil in vita digni ge{{s}}{{s}}erunt, credunt à Diabolo {{s}}tatim po{{s}}t mortem cruciari. Vocant autem Diabolum ''Anhanga, Iurupari, Curupari, Taguaiba, Temoti, Taubimama.'' {{sc|Annotatio.}} In Hi{{s}}toria no{{s}}tra {{s}}eu De{{s}}criptione Indi{{ae}} Occidentalis lib. {{sc|xv.}} cap. {{sc|ii}}. diximus de Religione Bra{{s}}ilien{{s}}ium, verum quia de quibu{{s}}dam po{{s}}tea melius edocti fuimus ab iis qui diutius inter illos egerant, totum illum locum ita con{{s}}tituimus, pro {{s}}ecunda editione. Bra{{s}}ilien{{s}}es Barbari nullum pene habent religionis {{s}}en{{s}}um, nec de origine, {{et}} creatione hujus univer{{s}}i quicquam norunt, de diluvio univer{{s}}ali ob{{s}}cure {{et}} fabulo{{s}}um quiddam recordantur: nimirum mortalibus omnibus aqua hau{{s}}tis, {{s}}uperfui{{s}}{{s}}e unum aliquem cum germana {{s}}ua, jam uterum ferente, atque ab iis rur{{s}}us genus {{s}}uum originem {{et}} incrementum accepi{{s}}{{s}}e. Neque Deum aliquem noverunt, neque proprie adorant quicquam, unde nec illud nomen in ip{{s}}orum idiomate reperire e{{s}}t quod Deum exprimat: ni{{s}}i forte ''Tupa'', quo excellentiam aliquam {{s}}upremam denotant; unde Tonitru vocant ''Tupacununga'', id e{{s}}t, {{s}}trepitum factum à {{s}}uprema excellentia, à verbo ''Acunvng'' {{s}}trepere: Fulgur autem ''Tupaberaba'', id e{{s}}t, {{s}}plendorem excellenti{{ae}}, à verbo ''Aberab'' re{{s}}plendere. Illi {{s}}e ligones {{et}} agricultur{{ae}} {{s}}cientiam debere profitentur, atque ideo pro numine aliquo agno{{s}}cunt. C{{oe}}lum aut inferos po{{s}}t hanc vitam pariter ignorant, licet animas po{{s}}t {{s}}eparationem à corpore {{s}}upere{{s}}{{s}}e credant, atque nonnumquam in d{{ae}}mones converti, {{et}} ad campos irriguos, varii{{s}}que arboribus am{{oe}}ne con{{s}}itos, traductas, ibidem jugiter choreas ducere. Spiritus malignos impen{{s}}e metuunt, quos ''Curipira, Taguai, Macachora, Iurupari, Marangigoana'' vocant: {{s}}ed diver{{s}}is {{s}}ignificationibus, nam ''Curipira'' {{s}}ignificat <section end="XI"/><noinclude>{{rh|||numen}}</noinclude> s9ums53nerfj71t7knnftplf4bxrdcl 283175 283174 2026-10-09T21:03:43Z EnaldoSS 18086 283175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{Rh|278|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}</noinclude><section begin="X"/>{{c|{{sc|Cap. X.}}}} {{c|{{larger|''De Armis Bra{{s}}ilien{{s}}ium, {{et}} exercitiis illorum.''}}}} {{Is|A}}{{sc|R}}cus habent è duro ligno factos, quos vocant ''Guirapara {{et}} Vrapara.'' Lignum autem unde fiunt ''Guirapariba {{et}} Vrapariba'', Lu{{s}}itanis ''Pao d' Arco.'' Cordas arcuum è go{{s}}{{s}}ypio contorquent, vocant ''Guirapacuma.'' Sagittas ex arundine {{s}}ilve{{s}}tri faciunt {{et}} vocant utramque rem uno nomine ''Vúba.'' Extremitates {{s}}agittarum, quas ''anha'' vocant, {{s}}unt ex ligno a{{s}}perat{{ae}}, vario modo: qu{{ae}}dam enim multa acumina ''Vutapoaeta'', qu{{ae}}dam unicum acumen habent, qu{{ae}}dam dentata, qu{{ae}}dam ferrata: quibu{{s}}dam etiam dentes pi{{s}}cium qui ''Iperu'' vocantur, aptant. ''Iurupara'' appellant {{s}}agittam qu{{ae}} acumen habet ex arundine ''Tacoara'' vocata. Tapuyarum nationes qu{{ae}}dam nullis arcubus utuntur, {{s}}ed {{s}}agittas {{s}}uas emittunt manus jactura {{s}}olummodo, imponendo ligno cuidam excavato in{{s}}tar tubi per medium {{s}}ecundum longitudinem di{{s}}{{s}}ecti. Cariri autem arcubus utuntur. Tapuy{{ae}} clavas habent ex {{s}}olido ligno nigro confectas, vocant ''Iapema'', longas {{et}} latas anterius, {{et}} o{{s}}{{s}}iculis interdum a{{s}}peratas. Manubrio autem circumvolvunt teniolas è go{{s}}{{s}}ypio, vel aliud quid: vocatur ''Iatirana'' quicqud ita circumligatur. In extremitate clav{{ae}} po{{s}}tic{{ae}} dependet fa{{s}}ciculus pennarum è cauda Arara, uti {{et}} in medio parvus fa{{s}}ciculus adligatus e{{s}}t. Vocatur id quod {{s}}ic à clava dependet ''Atirabebe {{et}} Iatirabebe.'' Tubas faciunt ex o{{s}}{{s}}ibus humanis, quas nominant ''Canguenca.'' Habent alias tubas, quas vocant ''Muremure.'' Alias itidem tubas grandes factas ex conchis quas ''Guata pi guacu'' nominant, {{et}} ip{{s}}as tubas ''Nhumbu goacu''. Item alias quas dicunt ''Vruca.'' Tuba item alia qu{{ae}} ex canna e{{s}}t facta, ip{{s}}is dicitur ''Membiapara''. Tubas autem no{{s}}trates vocant ''Itamembi'': quia è metallo fact{{ae}} {{s}}unt. Saltationibus {{s}}upra modum {{s}}unt addicti, quas generali nomine vocant ''Guau.'' Habent autem varios {{s}}altandi modos: quorum unus vocatur ''Vrucapi''. Habent {{et}} inter {{s}}altandum varios cantandi modos. Pueri quoque certos exercent lu{{s}}us; quorum unus vocatur ''Curupirara:'' alter ''Guaibipaie:'' tertius ''Guaibiguaibiabucu''. Atque h{{ae}}c tantum obiter ab Auctore de{{s}}ignata inveni, uberius explicaturum fui{{s}}{{s}}e liquet, {{s}}i {{s}}upervixi{{s}}{{s}}et; {{s}}ed apud Joannem Lerium h{{ae}}c pluribus explicata inveniuntur. <section end="X"/> {{dhr}} <section begin="XI"/>{{c|{{sc|Cap. XI.}}}} {{c|{{larger|''De Bra{{s}}ilien{{s}}ium religione.''}}}} {{Is|C}}{{sc|R}}edunt ex antiquorum traditione immortalitatem animarum, {{et}} f{{oe}}minas {{et}} fortes viros, qui multos inimicorum trucidarunt {{et}} commederunt, po{{s}}t mortem ad campos Ely{{s}}eos, quos pene montes quo{{s}}dam e{{s}}{{s}}e autumant, abire, ibique tripudiare. C{{ae}}teros ignavos {{et}} {{s}}ocordes qui nihil in vita digni ge{{s}}{{s}}erunt, credunt à Diabolo {{s}}tatim po{{s}}t mortem cruciari. Vocant autem Diabolum ''Anhanga, Iurupari, Curupari, Taguaiba, Temoti, Taubimama.'' {{sc|Annotatio.}} In Hi{{s}}toria no{{s}}tra {{s}}eu De{{s}}criptione Indi{{ae}} Occidentalis lib. {{sc|xv.}} cap. {{sc|ii}}. diximus de Religione Bra{{s}}ilien{{s}}ium, verum quia de quibu{{s}}dam po{{s}}tea melius edocti fuimus ab iis qui diutius inter illos egerant, totum illum locum ita con{{s}}tituimus, pro {{s}}ecunda editione. Bra{{s}}ilien{{s}}es Barbari nullum pene habent religionis {{s}}en{{s}}um, nec de origine, {{et}} creatione hujus univer{{s}}i quicquam norunt, de diluvio univer{{s}}ali ob{{s}}cure {{et}} fabulo{{s}}um quiddam recordantur: nimirum mortalibus omnibus aqua hau{{s}}tis, {{s}}uperfui{{s}}{{s}}e unum aliquem cum germana {{s}}ua, jam uterum ferente, atque ab iis rur{{s}}us genus {{s}}uum originem {{et}} incrementum accepi{{s}}{{s}}e. Neque Deum aliquem noverunt, neque proprie adorant quicquam, unde nec illud nomen in ip{{s}}orum idiomate reperire e{{s}}t quod Deum exprimat: ni{{s}}i forte ''Tupa'', quo excellentiam aliquam {{s}}upremam denotant; unde Tonitru vocant ''Tupacununga'', id e{{s}}t, {{s}}trepitum factum à {{s}}uprema excellentia, à verbo ''Acunvng'' {{s}}trepere: Fulgur autem ''Tupaberaba'', id e{{s}}t, {{s}}plendorem excellenti{{ae}}, à verbo ''Aberab'' re{{s}}plendere. Illi {{s}}e ligones {{et}} agricultur{{ae}} {{s}}cientiam debere profitentur, atque ideo pro numine aliquo agno{{s}}cunt. C{{oe}}lum aut inferos po{{s}}t hanc vitam pariter ignorant, licet animas po{{s}}t {{s}}eparationem à corpore {{s}}upere{{s}}{{s}}e credant, atque nonnumquam in d{{ae}}mones converti, {{et}} ad campos irriguos, varii{{s}}que arboribus am{{oe}}ne con{{s}}itos, traductas, ibidem jugiter choreas ducere. Spiritus malignos impen{{s}}e metuunt, quos ''Curipira, Taguai, Macachora, Iurupari, Marangigoana'' vocant: {{s}}ed diver{{s}}is {{s}}ignificationibus, nam ''Curipira'' {{s}}ignificat <section end="XI"/><noinclude>{{rh|||numen}}</noinclude> lasmqeyy195g64k9q8kxpi97pyl5pvh 104 72531 283177 239507 2026-10-09T21:52:34Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 283177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de ipsa Regione {{et}} Indigenis Lib. VIII.}}|279}}</noinclude>## XI ## numen mentium: ''Macachera'' numen viarum, viatores pr{{ae}}cedens. Petiguares fingunt boni nuntii paranymphum; contra Tupiguaos {{et}} Caryos medicum human{{ae}} {{s}}alutis ho{{s}}tem. ''Iuripari'' {{et}} ''Anhanga'' {{s}}ignificant {{s}}impliciter Diabolum. ''Marangigoana'' non {{s}}ignificat numen, {{s}}ed animam à corpore {{s}}eparatam vel aliud quid, in{{s}}tantem mortem pr{{ae}}nuntians, ip{{s}}is Bra{{s}}ilianis non {{s}}atis notum, {{et}} tamen illud vel maxime timent: ita ut interdum imaginario {{et}} vano illorum terrore {{s}}ubito exanimentur. Nec tamen ullis ceremoniis aut idolis venerantur: quidam tamen nonnumquam {{s}}tipitibus {{s}}olo defixis, {{et}} munu{{s}}culis juxta po{{s}}itis illos {{s}}piritus placare nituntur: rarius autem hi {{s}}piritus vi{{s}}ibiliter inter illos comparent, licet multi aliter prodiderint. Hactenus è libro no{{s}}tro ita correcto. ''Pergit jam Auctor no{{s}}ter.'' Habent {{s}}uos {{s}}ortilegos {{s}}eu {{s}}acrificulos, quos vocant ''Paie'' {{et}} ''Paj'', hos con{{s}}ulunt de futuris quando ad bellicam expeditionem profici{{s}}cuntur, vel alior{{s}}um, qui ip{{s}}is pr{{ae}}dicunt quicquid accidere debeat. Utuntur hi multis ceremoniis. Potiguara natio, modum aliquem habet fa{{s}}cinandi eos quibus male volunt, ut moriatur, faciendo magnam na{{s}}{{s}}am, quam vocant ''Iequie guacu''; atque hic modus fa{{s}}cinandi dicitur ip{{s}}is ''Anhamombicoab''. {{sc|Annotatio.}} Hunc quoque locum in libro no{{s}}tro ita jam con{{s}}tituendum duximus. Habent {{et}} {{s}}agas, quibus vix aliter quam Medici utuntur, ii{{s}}que valetudinis recuperand{{ae}} de{{s}}iderio valde {{s}}unt obnoxii: interdum {{et}} inter ip{{s}}os reperiuntur homines nequam, qui magicarum quidem artium rudes, {{s}}ed ludendi {{et}} ductandi mi{{s}}erorum animos gnari, in{{s}}olitis quibu{{s}}dam corporis jactationibus {{et}} ge{{s}}ticulationibus {{s}}ui admirationem excitant, {{et}} fal{{s}}is quibu{{s}}dam miraculis {{s}}ibi fidem conciliant: illi popularibus {{s}}uis {{et}} interdum integris provinciis per{{s}}uadent culturam agrorum penitus omittere, veni{{s}}{{s}}e enim tempus, quo tellus omnia {{s}}ponte {{s}}ua ip{{s}}is fit productura, atque ip{{s}}{{ae}} fer{{ae}} illis ultro pabulum allatur{{ae}}: His aut {{s}}imilibus n{{ae}}niis mi{{s}}eros ho{{s}}ce, natura {{s}}ua plerumque de{{s}}ides, ita infatuant, ut neglecto terr{{ae}} cultu, {{s}}enfim comeatu de{{s}}tituantur, pr{{ae}}que inedia deficiant, donec impo{{s}}tor ille {{s}}olus {{s}}uper{{s}}it, ni{{s}}i ante à {{s}}uis dolum per{{s}}entientibus trucidetur. C{{ae}}terum magos vocant ''Page'': at ''Caraiba'' e{{s}}t illis pote{{s}}tas miracula perpetrandi: quare Lu{{s}}itanos, quia multa faciebant qu{{ae}} ip{{s}}orum captum {{s}}uperabant, ''Caraibas'' appellabant, atque ita etiam hodie vocant {{et}} Europ{{ae}}os omnes. Non po{{s}}{{s}}um pr{{ae}}terire quin hîc addam, quibus pr{{ae}}{{s}}tigiis illi qui medicinam inter illos profitentur, hominibus {{ae}}gris illudant. Narrat ''Iacobus Rabbi'', cum Regulus ''Drarugh'' {{ae}}grotaret magnumque dolorem pateretur in lateribus {{et}} cruribus; neque à {{s}}uis medicis quicquam {{s}}olatii acciperet, ad vicinum Regulum profectum, ut ip{{s}}ius medicis uteretur; adhibiti tres, quorum primus, tabaco {{s}}umto totum Regis corpus eo perroravit, dein arreptis illius genibus illa ita fuxit qua{{s}}i devoraturus e{{s}}{{s}}et, {{et}} boatu quodam in{{s}}tar tauri edito, primum plurimum {{s}}puti è gutture in manum effudit, atque una {{s}}emivivum animal in{{s}}tar parv{{ae}} anguill{{ae}}, quod Regulum ita dolore crucia{{s}}{{s}}e a{{s}}{{s}}erebat. Alter medicus po{{s}}tquam ventrem Reguli ad eundem modum fuxi{{s}}{{s}}et, {{et}} in{{s}}tar fer{{ae}} rugii{{s}}{{s}}et, album lapidem è gutture evomuit, figura pene ro{{s}}{{ae}}. Et repetita fuctione in lateribus, evomuit aliquid {{s}}imile radici. Ad eundem modum perpetuo agunt, {{et}} à credulo vulgo creduntur magni e{{s}}{{s}}e medici. ''Sed pergit Marcgravius.'' Multi Bra{{s}}iliani jam in{{s}}tructi {{s}}unt in religione Chri{{s}}tiana: non tamen {{s}}eduli {{s}}unt in doctrina de Deo: nec magno ardore afficiuntur: Deum vocant ''Tupa'' {{et}} ''Tupana''. Dant no{{s}}trates operam ut in capitibus religionis Chri{{s}}tian{{ae}} in{{s}}tituantur {{et}} quidam {{s}}atis magnos progre{{s}}{{s}}us fecerunt: {{s}}ed in moribus corrigendis maxima difficultas e{{s}}t, ob agnata qu{{ae}}dam vitia, qu{{ae}} {{ae}}gerrime domantur. Tapuy{{ae}} adhuc pejores {{s}}unt reliquis omnibus, nihil de Deo {{s}}ciunt, neque in{{s}}titui volunt. Diabolum maxime colunt ne ip{{s}}is damnum inferat. Habent {{et}} {{s}}uos fortilegos quibus utuntur {{et}} multum deferunt. ''Hactenus Auctor no{{s}}ter, qui haud dubio plura addidi{{s}}{{s}}et, {{s}}i Deus ip{{s}}i longiorem vitam fui{{s}}{{s}}et largitus. Nos hic qu{{ae}}dam de Tapuyis adjungemus è Relatione Iacobi Rabbi, quam Illu{{s}}tr. Comes Io. Mauritius nobis {{s}}uppeditavit.'' ## XII ## {{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''De Tapuiyarum moribus, {{et}} con{{s}}uetudinibus, è Relatione ''{{x-larger|Iacobi Rabbi}}'', qui aliquot annos inter illos vixerat.''}}}} {{Is|I}}{{sc|Ncertis}} plerumque {{s}}edibus vagantur in{{s}}tar Nomadum, inter certos tamen limites, inter quos ca{{s}}tra mutant {{s}}ecundum Anni tempe{{s}}tatum mutationem; itaque Regulus eorum, qui ''Otshicayayn{{ae}}'' dicuntur, à maximo flumine quod fines eorum permeat, ut {{s}}upra diximus, cujus gentile nomen e{{s}}t ''Iandui'', ve{{s}}peri {{et}} mane per ca{{s}}tra proclamari curat pro arbitrio {{s}}uo, {{et}} con-<noinclude>{{rh|||{{s}}ultis}}</noinclude> 2niohboidih6sljbxeh2e40404lgirs 283178 283177 2026-10-09T21:53:31Z EnaldoSS 18086 283178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de ipsa Regione {{et}} Indigenis Lib. VIII.}}|279}}</noinclude><section begin="XI"/> numen mentium: ''Macachera'' numen viarum, viatores pr{{ae}}cedens. Petiguares fingunt boni nuntii paranymphum; contra Tupiguaos {{et}} Caryos medicum human{{ae}} {{s}}alutis ho{{s}}tem. ''Iuripari'' {{et}} ''Anhanga'' {{s}}ignificant {{s}}impliciter Diabolum. ''Marangigoana'' non {{s}}ignificat numen, {{s}}ed animam à corpore {{s}}eparatam vel aliud quid, in{{s}}tantem mortem pr{{ae}}nuntians, ip{{s}}is Bra{{s}}ilianis non {{s}}atis notum, {{et}} tamen illud vel maxime timent: ita ut interdum imaginario {{et}} vano illorum terrore {{s}}ubito exanimentur. Nec tamen ullis ceremoniis aut idolis venerantur: quidam tamen nonnumquam {{s}}tipitibus {{s}}olo defixis, {{et}} munu{{s}}culis juxta po{{s}}itis illos {{s}}piritus placare nituntur: rarius autem hi {{s}}piritus vi{{s}}ibiliter inter illos comparent, licet multi aliter prodiderint. Hactenus è libro no{{s}}tro ita correcto. ''Pergit jam Auctor no{{s}}ter.'' Habent {{s}}uos {{s}}ortilegos {{s}}eu {{s}}acrificulos, quos vocant ''Paie'' {{et}} ''Paj'', hos con{{s}}ulunt de futuris quando ad bellicam expeditionem profici{{s}}cuntur, vel alior{{s}}um, qui ip{{s}}is pr{{ae}}dicunt quicquid accidere debeat. Utuntur hi multis ceremoniis. Potiguara natio, modum aliquem habet fa{{s}}cinandi eos quibus male volunt, ut moriatur, faciendo magnam na{{s}}{{s}}am, quam vocant ''Iequie guacu''; atque hic modus fa{{s}}cinandi dicitur ip{{s}}is ''Anhamombicoab''. {{sc|Annotatio.}} Hunc quoque locum in libro no{{s}}tro ita jam con{{s}}tituendum duximus. Habent {{et}} {{s}}agas, quibus vix aliter quam Medici utuntur, ii{{s}}que valetudinis recuperand{{ae}} de{{s}}iderio valde {{s}}unt obnoxii: interdum {{et}} inter ip{{s}}os reperiuntur homines nequam, qui magicarum quidem artium rudes, {{s}}ed ludendi {{et}} ductandi mi{{s}}erorum animos gnari, in{{s}}olitis quibu{{s}}dam corporis jactationibus {{et}} ge{{s}}ticulationibus {{s}}ui admirationem excitant, {{et}} fal{{s}}is quibu{{s}}dam miraculis {{s}}ibi fidem conciliant: illi popularibus {{s}}uis {{et}} interdum integris provinciis per{{s}}uadent culturam agrorum penitus omittere, veni{{s}}{{s}}e enim tempus, quo tellus omnia {{s}}ponte {{s}}ua ip{{s}}is fit productura, atque ip{{s}}{{ae}} fer{{ae}} illis ultro pabulum allatur{{ae}}: His aut {{s}}imilibus n{{ae}}niis mi{{s}}eros ho{{s}}ce, natura {{s}}ua plerumque de{{s}}ides, ita infatuant, ut neglecto terr{{ae}} cultu, {{s}}enfim comeatu de{{s}}tituantur, pr{{ae}}que inedia deficiant, donec impo{{s}}tor ille {{s}}olus {{s}}uper{{s}}it, ni{{s}}i ante à {{s}}uis dolum per{{s}}entientibus trucidetur. C{{ae}}terum magos vocant ''Page'': at ''Caraiba'' e{{s}}t illis pote{{s}}tas miracula perpetrandi: quare Lu{{s}}itanos, quia multa faciebant qu{{ae}} ip{{s}}orum captum {{s}}uperabant, ''Caraibas'' appellabant, atque ita etiam hodie vocant {{et}} Europ{{ae}}os omnes. Non po{{s}}{{s}}um pr{{ae}}terire quin hîc addam, quibus pr{{ae}}{{s}}tigiis illi qui medicinam inter illos profitentur, hominibus {{ae}}gris illudant. Narrat ''Iacobus Rabbi'', cum Regulus ''Drarugh'' {{ae}}grotaret magnumque dolorem pateretur in lateribus {{et}} cruribus; neque à {{s}}uis medicis quicquam {{s}}olatii acciperet, ad vicinum Regulum profectum, ut ip{{s}}ius medicis uteretur; adhibiti tres, quorum primus, tabaco {{s}}umto totum Regis corpus eo perroravit, dein arreptis illius genibus illa ita fuxit qua{{s}}i devoraturus e{{s}}{{s}}et, {{et}} boatu quodam in{{s}}tar tauri edito, primum plurimum {{s}}puti è gutture in manum effudit, atque una {{s}}emivivum animal in{{s}}tar parv{{ae}} anguill{{ae}}, quod Regulum ita dolore crucia{{s}}{{s}}e a{{s}}{{s}}erebat. Alter medicus po{{s}}tquam ventrem Reguli ad eundem modum fuxi{{s}}{{s}}et, {{et}} in{{s}}tar fer{{ae}} rugii{{s}}{{s}}et, album lapidem è gutture evomuit, figura pene ro{{s}}{{ae}}. Et repetita fuctione in lateribus, evomuit aliquid {{s}}imile radici. Ad eundem modum perpetuo agunt, {{et}} à credulo vulgo creduntur magni e{{s}}{{s}}e medici. ''Sed pergit Marcgravius.'' Multi Bra{{s}}iliani jam in{{s}}tructi {{s}}unt in religione Chri{{s}}tiana: non tamen {{s}}eduli {{s}}unt in doctrina de Deo: nec magno ardore afficiuntur: Deum vocant ''Tupa'' {{et}} ''Tupana''. Dant no{{s}}trates operam ut in capitibus religionis Chri{{s}}tian{{ae}} in{{s}}tituantur {{et}} quidam {{s}}atis magnos progre{{s}}{{s}}us fecerunt: {{s}}ed in moribus corrigendis maxima difficultas e{{s}}t, ob agnata qu{{ae}}dam vitia, qu{{ae}} {{ae}}gerrime domantur. Tapuy{{ae}} adhuc pejores {{s}}unt reliquis omnibus, nihil de Deo {{s}}ciunt, neque in{{s}}titui volunt. Diabolum maxime colunt ne ip{{s}}is damnum inferat. Habent {{et}} {{s}}uos fortilegos quibus utuntur {{et}} multum deferunt. ''Hactenus Auctor no{{s}}ter, qui haud dubio plura addidi{{s}}{{s}}et, {{s}}i Deus ip{{s}}i longiorem vitam fui{{s}}{{s}}et largitus. Nos hic qu{{ae}}dam de Tapuyis adjungemus è Relatione Iacobi Rabbi, quam Illu{{s}}tr. Comes Io. Mauritius nobis {{s}}uppeditavit.'' <section end="XI"/> <section begin="XII"/>{{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''De Tapuiyarum moribus, {{et}} con{{s}}uetudinibus, è Relatione ''{{x-larger|Iacobi Rabbi}}'', qui aliquot annos inter illos vixerat.''}}}} {{Is|I}}{{sc|Ncertis}} plerumque {{s}}edibus vagantur in{{s}}tar Nomadum, inter certos tamen limites, inter quos ca{{s}}tra mutant {{s}}ecundum Anni tempe{{s}}tatum mutationem; itaque Regulus eorum, qui ''Otshicayayn{{ae}}'' dicuntur, à maximo flumine quod fines eorum permeat, ut {{s}}upra diximus, cujus gentile nomen e{{s}}t ''Iandui'', ve{{s}}peri {{et}} mane per ca{{s}}tra proclamari curat pro arbitrio {{s}}uo, {{et}} con- <section end="XII"/><noinclude>{{rh|||{{s}}ultis}}</noinclude> qmj0cwrkimhvgx0l9k5kvdxjytrfrmj 283179 283178 2026-10-09T21:55:35Z EnaldoSS 18086 283179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de ipsa Regione {{et}} Indigenis Lib. VIII.}}|279}}</noinclude><section begin="XI"/>numen mentium: ''Macachera'' numen viarum, viatores pr{{ae}}cedens. Petiguares fingunt boni nuntii paranymphum; contra Tupiguaos {{et}} Caryos medicum human{{ae}} {{s}}alutis ho{{s}}tem. ''Iuripari'' {{et}} ''Anhanga'' {{s}}ignificant {{s}}impliciter Diabolum. ''Marangigoana'' non {{s}}ignificat numen, {{s}}ed animam à corpore {{s}}eparatam vel aliud quid, in{{s}}tantem mortem pr{{ae}}nuntians, ip{{s}}is Bra{{s}}ilianis non {{s}}atis notum, {{et}} tamen illud vel maxime timent: ita ut interdum imaginario {{et}} vano illorum terrore {{s}}ubito exanimentur. Nec tamen ullis ceremoniis aut idolis venerantur: quidam tamen nonnumquam {{s}}tipitibus {{s}}olo defixis, {{et}} munu{{s}}culis juxta po{{s}}itis illos {{s}}piritus placare nituntur: rarius autem hi {{s}}piritus vi{{s}}ibiliter inter illos comparent, licet multi aliter prodiderint. Hactenus è libro no{{s}}tro ita correcto. ''Pergit jam Auctor no{{s}}ter.'' Habent {{s}}uos {{s}}ortilegos {{s}}eu {{s}}acrificulos, quos vocant ''Paie'' {{et}} ''Paj'', hos con{{s}}ulunt de futuris quando ad bellicam expeditionem profici{{s}}cuntur, vel alior{{s}}um, qui ip{{s}}is pr{{ae}}dicunt quicquid accidere debeat. Utuntur hi multis ceremoniis. Potiguara natio, modum aliquem habet fa{{s}}cinandi eos quibus male volunt, ut moriatur, faciendo magnam na{{s}}{{s}}am, quam vocant ''Iequie guacu''; atque hic modus fa{{s}}cinandi dicitur ip{{s}}is ''Anhamombicoab''. {{sc|Annotatio.}} Hunc quoque locum in libro no{{s}}tro ita jam con{{s}}tituendum duximus. Habent {{et}} {{s}}agas, quibus vix aliter quam Medici utuntur, ii{{s}}que valetudinis recuperand{{ae}} de{{s}}iderio valde {{s}}unt obnoxii: interdum {{et}} inter ip{{s}}os reperiuntur homines nequam, qui magicarum quidem artium rudes, {{s}}ed ludendi {{et}} ductandi mi{{s}}erorum animos gnari, in{{s}}olitis quibu{{s}}dam corporis jactationibus {{et}} ge{{s}}ticulationibus {{s}}ui admirationem excitant, {{et}} fal{{s}}is quibu{{s}}dam miraculis {{s}}ibi fidem conciliant: illi popularibus {{s}}uis {{et}} interdum integris provinciis per{{s}}uadent culturam agrorum penitus omittere, veni{{s}}{{s}}e enim tempus, quo tellus omnia {{s}}ponte {{s}}ua ip{{s}}is fit productura, atque ip{{s}}{{ae}} fer{{ae}} illis ultro pabulum allatur{{ae}}: His aut {{s}}imilibus n{{ae}}niis mi{{s}}eros ho{{s}}ce, natura {{s}}ua plerumque de{{s}}ides, ita infatuant, ut neglecto terr{{ae}} cultu, {{s}}enfim comeatu de{{s}}tituantur, pr{{ae}}que inedia deficiant, donec impo{{s}}tor ille {{s}}olus {{s}}uper{{s}}it, ni{{s}}i ante à {{s}}uis dolum per{{s}}entientibus trucidetur. C{{ae}}terum magos vocant ''Page'': at ''Caraiba'' e{{s}}t illis pote{{s}}tas miracula perpetrandi: quare Lu{{s}}itanos, quia multa faciebant qu{{ae}} ip{{s}}orum captum {{s}}uperabant, ''Caraibas'' appellabant, atque ita etiam hodie vocant {{et}} Europ{{ae}}os omnes. Non po{{s}}{{s}}um pr{{ae}}terire quin hîc addam, quibus pr{{ae}}{{s}}tigiis illi qui medicinam inter illos profitentur, hominibus {{ae}}gris illudant. Narrat ''Iacobus Rabbi'', cum Regulus ''Drarugh'' {{ae}}grotaret magnumque dolorem pateretur in lateribus {{et}} cruribus; neque à {{s}}uis medicis quicquam {{s}}olatii acciperet, ad vicinum Regulum profectum, ut ip{{s}}ius medicis uteretur; adhibiti tres, quorum primus, tabaco {{s}}umto totum Regis corpus eo perroravit, dein arreptis illius genibus illa ita fuxit qua{{s}}i devoraturus e{{s}}{{s}}et, {{et}} boatu quodam in{{s}}tar tauri edito, primum plurimum {{s}}puti è gutture in manum effudit, atque una {{s}}emivivum animal in{{s}}tar parv{{ae}} anguill{{ae}}, quod Regulum ita dolore crucia{{s}}{{s}}e a{{s}}{{s}}erebat. Alter medicus po{{s}}tquam ventrem Reguli ad eundem modum fuxi{{s}}{{s}}et, {{et}} in{{s}}tar fer{{ae}} rugii{{s}}{{s}}et, album lapidem è gutture evomuit, figura pene ro{{s}}{{ae}}. Et repetita fuctione in lateribus, evomuit aliquid {{s}}imile radici. Ad eundem modum perpetuo agunt, {{et}} à credulo vulgo creduntur magni e{{s}}{{s}}e medici. ''Sed pergit Marcgravius.'' Multi Bra{{s}}iliani jam in{{s}}tructi {{s}}unt in religione Chri{{s}}tiana: non tamen {{s}}eduli {{s}}unt in doctrina de Deo: nec magno ardore afficiuntur: Deum vocant ''Tupa'' {{et}} ''Tupana''. Dant no{{s}}trates operam ut in capitibus religionis Chri{{s}}tian{{ae}} in{{s}}tituantur {{et}} quidam {{s}}atis magnos progre{{s}}{{s}}us fecerunt: {{s}}ed in moribus corrigendis maxima difficultas e{{s}}t, ob agnata qu{{ae}}dam vitia, qu{{ae}} {{ae}}gerrime domantur. Tapuy{{ae}} adhuc pejores {{s}}unt reliquis omnibus, nihil de Deo {{s}}ciunt, neque in{{s}}titui volunt. Diabolum maxime colunt ne ip{{s}}is damnum inferat. Habent {{et}} {{s}}uos fortilegos quibus utuntur {{et}} multum deferunt. ''Hactenus Auctor no{{s}}ter, qui haud dubio plura addidi{{s}}{{s}}et, {{s}}i Deus ip{{s}}i longiorem vitam fui{{s}}{{s}}et largitus. Nos hic qu{{ae}}dam de Tapuyis adjungemus è Relatione Iacobi Rabbi, quam Illu{{s}}tr. Comes Io. Mauritius nobis {{s}}uppeditavit.'' <section end="XI"/> <section begin="XII"/>{{c|{{sc|Cap. XII.}}}} {{c|{{larger|''De Tapuiyarum moribus, {{et}} con{{s}}uetudinibus, è Relatione ''{{x-larger|Iacobi Rabbi}}'', qui aliquot annos inter illos vixerat.''}}}} {{Is|I}}{{sc|Ncertis}} plerumque {{s}}edibus vagantur in{{s}}tar Nomadum, inter certos tamen limites, inter quos ca{{s}}tra mutant {{s}}ecundum Anni tempe{{s}}tatum mutationem; itaque Regulus eorum, qui ''Otshicayayn{{ae}}'' dicuntur, à maximo flumine quod fines eorum permeat, ut {{s}}upra diximus, cujus gentile nomen e{{s}}t ''Iandui'', ve{{s}}peri {{et}} mane per ca{{s}}tra proclamari curat pro arbitrio {{s}}uo, {{et}} con- <section end="XII"/><noinclude>{{rh|||{{s}}ultis}}</noinclude> ewwngiph8hqrtu8dyjcsewaey1kbxbk 104 81828 283181 264331 2026-10-10T09:21:50Z PhiRho~dewiki 23851 nomima -> nomina 283181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|180|PRISCIANI INST.}}</noinclude>tribus, ut ‘imperterritus’, ‘inexpugnabilis’, ‘inextricabilis’, vel amplioribus, ut ‘cuiuscumquemodi’, quae tamen solent ex iam compositis secundam compositionem accipere. primo enim compositum est ‘perterritus’, ‘expugnabilis’, ‘extricabilis’, et post ‘imperterritus’, ‘inexpugnabilis’, ‘inextricabilis’, similiter ‘imperfectus’, ‘ineluctabilis’ et similia. est ergo illud quoque attendendum, quod separata composita non solum in simplices resolvuntur dictiones, sed etiam in ante compositas, sicut sunt ea, quae a tribus vel amplioribus componuntur. ipsa tamen quoque ante composita necesse est in duas intellegibiles dictiones resolvi. componuntur tamen etiam quaedam ex decompositis: ‘potens’ a verbo ‘potes’, quod est compositum. ex hoc componitur ‘impotens’, ‘omnipotens’, ‘ignipotens’, ‘viripotens’ ex simplici et decomposito. {{r|61}}et est sciendum, quod, si duo sint nominativi, ex utraque parte declinatur compositum, ut ‘respublica reipublicae’, ‘iusiurandum iurisiurandi’, quod Graeci numquam faciunt in compositis. dicunt enim, oportere compaginem, qua cohaerent in compositione dictiones, immobilem manere. hoc igitur non servantes [Latini] divisorum quidem utimur declinatione, accentu tamen compositorum. in omni enim casu sub uno accentu ea proferentes composita esse ostendimus, et possumus dicere, per singulos casus ea componi. quod dicentes non videmur contra supra dictam Graecorum de compagine rationem facere. nec mirum apud nos per singulos casus nomina componi, cum apud illos quoque inveniuntur etiam verba quaedam, quae per diversa tempora componuntur, ut {{graeca|''καταγράφω κατέγραφον''}}, {{graeca|''ἀναγινώσκω ἀνεγίνωσκον''}}. nam si a praesenti {{graeca|''καταγράφω''}} dicam nasci {{graeca|''κατέγραφον''}}, incipit labefactari compago<noinclude><references/></noinclude> psbwasa1ocg57g0aqmfxhcb7ye3dez4 104 85612 283064 278976 2026-10-09T12:39:26Z Greys Guzman 33158 283064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.<ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 5mxlsrscvnojirojnskbi8ww5221oqc 283066 283064 2026-10-09T12:40:34Z Greys Guzman 33158 283066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.<ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl. <references/><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9a18rpgiyqafc81638f3t6gl5kooigk 283067 283066 2026-10-09T12:40:51Z Greys Guzman 33158 283067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.<ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. <references/>(5) Hal.; hisdem, el códice Fl. <references/><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> fr0wlzmbmasxth6kblb9gnn65nf3pyb 283068 283067 2026-10-09T12:43:21Z Greys Guzman 33158 283068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref> Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.<ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> fbrx9lqohn14cbybq4977x3q11fsna8 283070 283068 2026-10-09T12:44:40Z Greys Guzman 33158 283070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et </ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.</ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> o1yd0aawfonbxejwva6pgh3dtm3n0mq 283071 283070 2026-10-09T12:44:54Z Greys Guzman 33158 283071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et </ref> Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.</ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pjburu728mcqvykm7gt0kir3xvacetr 283072 283071 2026-10-09T12:46:18Z Greys Guzman 33158 283072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.</ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid (2) aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti (3) tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti (4), quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem (5), quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /> (1) Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr. (2) ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud, Hal. (3) desiderandi, Hal . (4) Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br. (5) Hal.; hisdem, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2ui82rfaw8c8a80pfsw2wjlhv8iaqs7 283073 283072 2026-10-09T12:49:47Z Greys Guzman 33158 283073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.</ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid <ref>ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud,</ref> Hal. aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.-Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.-Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.-Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti <ref>desiderandi, Hal.</ref> tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8. Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti, <ref>Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.</ref> quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem, <ref>Hal.; hisdem, el códice Fl.</ref> quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nw51vn7xvsruomovyn0h3b2r1wra960 283074 283073 2026-10-09T12:50:42Z Greys Guzman 33158 283074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et <ref>Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su muerte, etc.)—N. del Tr.</ref> ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid <ref>ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud,</ref> Hal. aliud ex tabulis velit spectare. <div style="text-indent: 1em;">§ 5.—Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.—Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.—Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti <ref>desiderandi, Hal.</ref> tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.</div> <div style="text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;">§ 8.—Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti, <ref>Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.</ref> quod est de tabulis exhibendis.</div> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem, <ref>Hal.; hisdem, el códice Fl.</ref> quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator</div><br /><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> bq9ck4t2wy3df8yx442ia35e9dhbizx 104 85615 283087 278977 2026-10-09T13:17:52Z Greys Guzman 33158 283087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>reliquerit, Praetor eas aperiri, nisi causa cognita, non patietur. <div style="text-indent: 1em;">'''9.''' PAULUS ''libro XLV. ad Edictum.''—Si mulier ventris nomine in possessione sit, aperiendae sunt secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit curatío.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''10.''' ULPIANUs ''libro XIII.'' ad legem Iuliam et Papiam.—Si in duobus exemplariis scriptum sit testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae sunt.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Si sui natura tabulae patefactae sunt, apertum videri testamentum non dubitatur; non enim quaeremus, a quo aperiantur.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 2.—Si tabulae non compareant <ref>quia perditae sunt, inserta la Vulg.</ref> , vel exustae sint, futurum est, ut subveniri <ref>Hal. Vulg.; subvenire, el código Fl.</ref> legatariis debeat; idem est, si suppressae, vel <ref>vel, se considera añadida por antiguos copistas.</ref> occultae sint.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''11.''' GAIUS <ref>Paulus, Hal.</ref> ''libro XI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Sicut codicilli pars intelliguntur testamenti, ita secundae tabulae principalium tabula rum partem obtinere videntur.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''12.''' ULPIANUS ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si quis fecerit testamentum et exemplum eius, exemplo quidem aperto nondum apertum est testamentum, quodsi authenticum patefactum, est totum apertum.</div><br /> {{c|TIT. IV}} {{c|SI QUIS OMISSA CAUSA TESTAMENTI AB INTESTATO, VEL ALIO MODO POSSIDEAT HEREDITATEM}} {{c|''[Cf. Cod. VI. 89.]''}} <div style="text-indent: 1em;">'''1.''' ''ULPIANUS libro L. ad Edictum.''—Praetor voluntates defunctorum tuetur, et eorum calliditati occurrit, qui omissa causa testamenti ab intestato hereditatem partemve eius possident ad hoc, ut eos circumveniant, quibus quid ex iudicio defuncti deberi potuit, si non ab intestato possideretur hereditas, et in eos actionem pollicetur.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Et parvi refert, utrum quis per semet ipsum, an per alium acquirere potuit hereditatem; nam, quomodocunque potuit, si non acquisiit hereditatem, in ea causa est, ut incidat in Edictum Praetoris.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 2.—Practermittere autem causam testamenti videtur, qui, quum posset íubere, nolnit id facere.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 3.—Quid ergo, si servus eius, quum iuberetur adire hereditatem, dicto audiens non fuit? Sed compellendus est servus hoc facere; ideoque dominus ab intestato veniens incidit in Edictum.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 4.—Sin autem nec certioratus est dominus a servo, et postea ipse ab intestato possedit hereditatem, non debet incidere in Edictum, nisi si fingit ignorantiam.</div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 3w7cuq2c2l8alu9xfvviaucw8c9wiyl 283090 283087 2026-10-09T13:18:33Z Greys Guzman 33158 283090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>reliquerit, Praetor eas aperiri, nisi causa cognita, non patietur. <div style="text-indent: 1em;">'''9.''' PAULUS ''libro XLV. ad Edictum.''—Si mulier ventris nomine in possessione sit, aperiendae sunt secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit curatío.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''10.''' ULPIANUs ''libro XIII.'' ad legem Iuliam et Papiam.—Si in duobus exemplariis scriptum sit testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae sunt.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Si sui natura tabulae patefactae sunt, apertum videri testamentum non dubitatur; non enim quaeremus, a quo aperiantur.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 2.—Si tabulae non compareant <ref>quia perditae sunt, inserta la Vulg.</ref> , vel exustae sint, futurum est, ut subveniri <ref>Hal. Vulg.; subvenire, el código Fl.</ref> legatariis debeat; idem est, si suppressae, vel <ref>vel, se considera añadida por antiguos copistas.</ref> occultae sint.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''11.''' GAIUS <ref>Paulus, Hal.</ref> ''libro XI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Sicut codicilli pars intelliguntur testamenti, ita secundae tabulae principalium tabula rum partem obtinere videntur.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''12.''' ULPIANUS ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si quis fecerit testamentum et exemplum eius, exemplo quidem aperto nondum apertum est testamentum, quodsi authenticum patefactum, est totum apertum.</div><br /> {{c|TIT. IV}}<br /> {{c|SI QUIS OMISSA CAUSA TESTAMENTI AB INTESTATO, VEL ALIO MODO POSSIDEAT HEREDITATEM}} {{c|''[Cf. Cod. VI. 89.]''}}<br /> <div style="text-indent: 1em;">'''1.''' ''ULPIANUS libro L. ad Edictum.''—Praetor voluntates defunctorum tuetur, et eorum calliditati occurrit, qui omissa causa testamenti ab intestato hereditatem partemve eius possident ad hoc, ut eos circumveniant, quibus quid ex iudicio defuncti deberi potuit, si non ab intestato possideretur hereditas, et in eos actionem pollicetur.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Et parvi refert, utrum quis per semet ipsum, an per alium acquirere potuit hereditatem; nam, quomodocunque potuit, si non acquisiit hereditatem, in ea causa est, ut incidat in Edictum Praetoris.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 2.—Practermittere autem causam testamenti videtur, qui, quum posset íubere, nolnit id facere.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 3.—Quid ergo, si servus eius, quum iuberetur adire hereditatem, dicto audiens non fuit? Sed compellendus est servus hoc facere; ideoque dominus ab intestato veniens incidit in Edictum.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 4.—Sin autem nec certioratus est dominus a servo, et postea ipse ab intestato possedit hereditatem, non debet incidere in Edictum, nisi si fingit ignorantiam.</div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> stw140frwuygjkz8pe52kotpjbj86z2 2 86137 283117 281050 2026-10-09T14:13:22Z Sjgallagher2 29663 283117 wikitext text/x-wiki Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com]. {| style="border-collapse:collapse;" align="center" {{brace table parameters}} | &nbsp; | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 4em 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|mt}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">30</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">5</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | {{brace|l|s}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">49</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">18</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | {{brace|l|mb}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">68</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">25</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} oiexqhvh9dv6e6qehawmexzfdp41ea9 283120 283117 2026-10-09T14:13:53Z Sjgallagher2 29663 multa contenta ex pagina removit, contenta nova: 'Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com].' 283120 wikitext text/x-wiki Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com]. k72uuym60g0x3oklfq8ch3xn34m4qqo 104 86178 283169 281187 2026-10-09T18:37:53Z Trooper57 22870 283169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Trooper57" />{{c|{{sc|Index Omnivm}}}}</noinclude><poem>Macucagua avis. 213 Macumba Congen{{s}}ibus herba. 24 Maguari avis. 204 Maguey, {{s}}eu Metl Mexicanorum. 38, 88 Malaguetta vera. 39 Mameluco qui Bra{{s}}ilianis. 268 Mamoeira arbor. 102 Manaca frutex. 69 Mandatia Lablab Alpini. 33 Mandijba frutex. 65 Mandioca radix. ibid. Mandiopaba. 67 Mandubi d'Angola herba. 43 Mangagai in{{s}}ectum. 257 Mangaiba arbor. 122 Mange Verdadero Lu{{s}}itan. 118 Mani Hi{{s}}panis planta. 37 Mantis locu{{s}}ta. 246 Manacodiata rex, avis. 201 Manacodiata alia. 219 Maprecaucub fluvius. 268 Maracana avis. 207 Maracana Arara {{s}}pecies. ibid. Maracoana cancer. 184 Maraguaco quadrupes. 233 Marangigoana anima à corpore {{s}}eparata Bra{{s}}il. 279 Mareca avis. 214 Marinheiro cancer Lu{{s}}itan. 187 Marrubium Bra{{s}}ilien{{s}}e. 16 Mafarino avis Lu{{s}}itanis. 191 Maratata iba arbor. 132 Maruapoante nomen Chilien{{s}}ium. 287 Matapal{{s}}to herba Lu{{s}}itanis. 10 Maturui avis. 199, 217 Maturaque pi{{s}}cis. 169 Mauritia civitatis longitudo. 260 Mberuobi in{{s}}ectum. 254 Mecapatli Mexicanorum. 11 Melongela herba. 24 Mechoacan radix. 41 Meeru canna Indica. 4 Melis agre{{s}}tis {{s}}pecies. 259 Melo aquaticus. 22 Memieram bacala Congen{{s}}. 234 Mentha Gr{{ae}}ca. 25 Menta{{s}}tro herba Lu{{s}}itanis. 25 Mergi aquatici {{s}}pecies elegans. 218 Meros pi{{s}}cis Lu{{s}}itan. 169 Metl Mexicanorum. 38, 88 Micambe herba. 10 {{Gothica|Mieren-eter}} Belgis. 225 Miravipa pi{{s}}cis. 162 Millipeda {{s}}pecies. 253, 258 {{Dotted TOC page listing||''Mitu, vel Mutu avis.'' {{pli|194|150}}. ''alia ejus {{s}}pecies.''|{{pli|195|150}}|dottext=}} Molle arbor. 90 Monguape fluvius. 262 Monoceros pi{{s}}cis. 143 Monoceros pi{{s}}cis Clu{{s}}ii. 154 Mormylo Ge{{s}}neri pi{{s}}cis. 156 Mo{{s}}ambes d'Angola herba. 10 Mo{{s}}quito culex. 257 Mozombo qui Bra{{s}}ilianis. 268 Mucu pi{{s}}cis. 161 Mucuna pha{{s}}eolus. 18 Mucutaiba arbor. 106 Muiva arbor. 117 Mulato qui dicantur. 268 Mulli pi{{s}}cis {{s}}pecies. 156 Mundubi herba. 37 Mundubi guacu arbor. 96 Mureci arbor. 118 Mures Bra{{s}}ilien{{s}}es. 229 Murucuja {{s}}pecies. 70, 71 Mus araneus. 229 Mu{{s}}carum varia {{s}}pecies. 254 Myouros herba. 6 Myrta Lu{{s}}itanis. 108 {{c|N.}} {{is|N}}ana, vulgo Ananas planta. 33 Nana brava. ibid. Nari nari pi{{s}}cis. 175 Na{{s}}thos Gr{{ae}}cis. 4 Nebule rar{{ae}} in Bra{{s}}ilia. 265 Nhambi herba. 49 Nhambuguacu frutex. 77 Nhamdia pi{{s}}cis. 149 Nhamdugnacu araneus. 248 Nhamdui frutex. 73 Nhandiroba herba. 46 Nhanduguacu avis. 190 Nhaquunda pi{{s}}cis. 171 Nhatiu culex. 257 Nil, {{s}}ive Nir, color c{{ae}}ruleus. 57 Niqui pi{{s}}cis. 178 Noitibo avis Lu{{s}}itanis. 195 Nux Cathartica. 96 {{c|O.}} {{is|O}}Ccoembo Lu{{s}}itanis herba. 26 Oleum dantes plant{{ae}}. 47 Omenapo Yeima herba. 51 Onca Lu{{s}}itanis quadrupes. 235 Ononis non {{s}}pino{{s}}a floribus luteis. 3 Openauck radix. 43 Opponne fluvius. 269 Orbis muricatus. 159 Orellana tinctura. 62 Orobus Bra{{s}}ilien{{s}}is. 9 O{{s}}tchunogh fluvius. 268 Oves Peruvian{{ae}}. 243 Oves Chilien{{s}}es. 244 Ourico cacheiro Lu{{s}}itanis quadruped. 233 {{c|P.}} {{is|P}}aca cuniculi {{s}}pecies. 224 Pacomo pi{{s}}cis. 148 Paco caatinga herba. 48 Paco caatinga arbor. 102 Pacoeira Lu{{s}}itanis arbor. 137 Paco Seroca herba. 48 Paiomirioba herba. 9 Paipaiguacu in{{s}}ectum. 255 Palmeira Bra{{s}}ilia. 261 Panama in{{s}}ectum. 250 Panapana mucu in{{s}}ectum. 249, 250 Pao Bra{{s}}il Lu{{s}}itanis. 101 Pao d'arco Lu{{s}}itanis arbor. 118 Pao gamelo Lu{{s}}itanis arbor. 131 Papa peixe avis Lu{{s}}itanis. 194 Papay arbor. 102, 104 Papilionum vari{{ae}} {{s}}pecies. 250 Paragua pi{{s}}tacus. 207 Paranacure gammarus. 188 Pararo herba. 52 Parati pi{{s}}cis. 181 </poem><noinclude>{{d|''Paru''}}</noinclude> cx43wbz447o7sugne0n7z2x7s5e9ya7 106 86460 283164 282771 2026-10-09T15:57:45Z Seudo 3684 283164 sanitized-css text/css /* Style pour une table des matières */ ._tdm { margin-left: auto; margin-right: auto; width: 100%; } /* Affichage compact */ ._tdm td, th { padding-top: 0; padding-bottom: 0; line-height: normal; } /* La première colonne (titre de chapitre) */ ._tdm td:first-child { padding-left: 1.5em; text-indent: -1.5em; text-align: justify; vertical-align: top; } /* La seconde colonne (numéro de page) */ ._tdm td:nth-child(2) { text-align: right; vertical-align: bottom; padding-left: 0.5em; } /* Certaines sections sont juste en retrait */ ._tdm tr.retrait td:first-child { padding-left: 2.5em; } /* Section de niveau inférieur */ ._tdm tr.niveau2 td, ._tdm tr.niveau3 td { font-size: 85%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0px; line-height: 1em; } ._tdm tr.niveau2 td:first-child { text-indent: -1em; padding-left: 1.5em; } ._tdm tr.niveau3 td:first-child { text-indent: -1em; padding-left: 2.5em; } /* Ligne de description */ ._tdm tr.desc td { font-size: 85%; } ._tdm tr.desc td:first-child { text-indent: -1em; padding-left: 2.5em; } tgwh2ot2haub79xdukx1ih871j5xomi 104 86461 283165 282775 2026-10-09T15:58:41Z Seudo 3684 283165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Seudo" /></noinclude><section begin="la"/> {|class="_tdm" |- |5. Item D. Bossuetus, Meldensis episcopus, in omnibus operibus circa Ecclesiæ potestatem adversùs hæreticos editis. |{{pli|56|0|ib.}} |- |6. Item cardinalis Noallius in ''pastorali Mandato'' contra {{sc|XL}}&nbsp;doctores. |{{pli|56|0|ib.}} |- |7. Quantum religio detrimentum patietur, si damnentur Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes. |{{pli|57}} |- |8. Ejusdem argumenti confirmatio. |{{pli|57|0|ib.}} |- |9. Gallicani antistites de pontificia infallibilitate silentes, congruâ prorsus argumentatione Jansenistas refellunt. |{{pli|57|0|ib.}} |} {{c|EPISTOLA II. — AD EUMDEM.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}} {|class="_tdm" |- |Hujus Epistolæ occasio et argumentum. |{{pli|57}} |- |1. Quæstio de infallibilitate Ecclesiæ in judicandis textibus, omnino diversa est a quæstione in scholis agitata de summi Pontificis et concilii œcumenici auctoritate. |{{pli|57|0|ib.}} |- |2. Congruè prorsus de pontificia infallibilitate siletur, in disputatione adversùs Jansenistas instituta. |{{pli|58}} |- |3. Quantum religio detrimentum patietur, si alio ordine procedas. |{{pli|58|0|ib.}} |- |4. Archiepiscopus Cameracensis, hunc ordinem sequens, tam sedis apostolicæ dignitati, quàm causæ fidei et propriæ tranquillitati consuluit. |{{pli|58|0|ib.}} |- |5. Ejusdem argumenti continuatio. |{{pli|58|0|ib.}} |- |6. Archiepiscopus Cameracensis, in documentis suis pastoralibus, congruè distinguit ''Ecclesiam a corpore pastorum''. |{{pli|58|0|ib.}} |- |7. Seclusâ infallibilitate, idem prælatus quàm maximam sedi apostolicæ auctoritatem tribuit. |{{pli|59}} |- |8. Jansenistarum versutia, ad eludenda sedis apostolicæ decreta. |{{pli|59|0|ib.}} |- |9. Objectio ex Honorii facto desumpta, facilè diluenda. |{{pli|59|0|ib.}} |- |10. Irrita prorsus argumenta quibus amandatum fuit apostolicum Breve contra {{sc|XL}}&nbsp;doctores editum die 12&nbsp;februarii 1703. |{{pli|59|0|ib.}} |- |11. De novo Quesnellii libro contra mandatum episcopi Carnotensis. |{{pli|59|0|ib.}} |} {{c|EPISTOLA III. — AD CARDINALEM FABRONI.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}} {|class="_tdm" |- |1. Nihil jam dicendum superest de primo Documento pastorali. |{{pli|60}} |- |2. Cameracensis archiepiscopus multô cæteris Gallicanis impensiùs auctoritatem sedis apostolicæ in Documentis suis prædicavit. |{{pli|60|0|ib.}} |- |3. Hanc præsertim inculcat in recentiori Mandato, de accipienda Constitutione ''Vineam Domini''. |{{pli|60|0|ib.}} |- |4. Congruè prorsus idem prælatus infallibilitatem tribuit tam ''corpori pastorum'' quàm ''Ecclesiæ universali''. |{{pli|60|0|ib.}} |- |5. Non nimis congruè abstinuit ab infallibilitate Romanæ Ecclesiæ prædicanda. |{{pli|60|0|ib.}} |- |6. Hunc loquendi modum ipsi Transalpini jure merito vituperarent. |{{pli|61}} |- |7. Jansenistæ statim archiepiscopum Cameracensem, si aliter locutus fuisset, Francorum genti et clero invisum facerent. |{{pli|61|0|ib.}} |- |8. Idem prælatus, de pontificia infallibilitate silens, insigniorum theologorum monitis obtemperavit. |{{pli|61|0|ib.}} |- |9. Jansenianæ sectæ versutia, ad eludenda sedis apostolicæ decreta. |{{pli|61|0|ib.}} |- |10. Cameracensis archiepiscopus, uuà cura eminentissimo Cardinali, novatorum audaciam defiet. |{{pli|61|0|ib.}} |- |11. Ejusdem prælati opinio privata de infallibilitate Romani Pontificis. |{{pli|61|0|ib.}} |- |12. Ante omnia Ecclesiæ infallibilitas in ''dijudicandis textibus dogmaticis'' contra novatores adstrui debet. |{{pli|62}} |- |13. Infallibilitas illa pariter Ecclesiæ competit, sive brevem condat canonem, sive librum integrum condemnet. |{{pli|62|0|ib.}} |- |14. In utroque casu ''absolutus'' debetur assensus Ecclesiæ definitioni. |{{pli|62|0|ib.}} |- |15. Exemplis inconcussis doctrina hæc illustratur. |{{pli|63}} |- |16. Hâc sublatâ doctrinâ, causam obtinerent Pseudo-Reformati contra catholicam Ecclesiam disputantes. |{{pli|63|0|ib.}} |- |17. Conclusio. |{{pli|64}} |} {{c|EPISTOLA IV. — AD CARDINALE GABRIELLI.|font-size=120%|style=margin-top:1em;margin-bottom:1em}} {|class="_tdm" |- |§ I. Sedis apostolicæ præcellens auctoritas. |{{pli|64}} |- |1. {{corr|Qmid|Quid}} sit sedes apostolica. |{{pli|65}} |- |2. In quo præcisè sita sit ea singularis promissio quâ constat hanc sedem nunquam convelli posse. |{{pli|65|0|ib.}} |- |3. Concilia non sunt œcumenica, nisi præsit ea sedes. |{{pli|65|0|ib.}} |- |4. His positis, minimè desperandum de conciliandis in temperata quadam sententia Cisalpinis Transalpinisque doctoribus. |{{pli|66}} |- |§ II. Expenditur modus quo Gallicani præsules constitutionem Clementis&nbsp;XI acceperint, quæ incipit ''Vineam Domini'', in generalibus comitiis anni&nbsp;1705. |- |1. Nihil insolitum sibi arrogant præsules illi, dum doctrinale judicium sibi tribuunt. |{{pli|66|0|ib.}} |- |2. Ad episcopos pertinet ut de fide judicent, etiam post sedis apostolicæ judicium. |{{pli|66|0|ib.}} |- |3. Ejusdem argumenti continuatio. |{{pli|67}} |- |4. Exemplo concilii Jerosolymitani eadem doctrina confirmatur. |{{pli|67|0|ib.}} |- |5. Conciliorum generalium exemplo idem adstruitur. |{{pli|67|0|ib.}} |- |6. Sedis apostolicæ decreta, sæpissime ab episcopis approbata et confirmata, sive in concilio, sive extra concilium. |{{pli|67|0|ib.}} |- |7. Cur Gallicani antistites, in recipienda constitutione ''Vineam Domini'', parciùs quàm majores de auctoritate sedis apostolicæ locuti sint. |{{pli|68}} |- |8. Episcopi, quamvis fidei judices, sedis apostolicæ judicium dogmaticum reformare et convellere nequeunt. |{{pli|68|0|ib.}} |- |9. Metuendum est ne Franci opinione suâ abutantur ad Ecclesiæ matris ac magistræ potestatem deprimendam. |{{pli|69}} |- |§ III. Archiepiscopum Cameracensem inter et Sancti-Pontii episcopum præsens disputatio. |{{pli|69|0|ib.}} |} <section end="la"/> <section begin="fr"/>{{IwpageSection|fr|Œuvres complètes de Fénelon (1848-1852), tome 2.djvu/670|fr}}<section end="fr"/><noinclude></noinclude> arwjm3x2pt2mqpjtsf4xabvf6hagrog 0 86479 283093 282808 2026-10-09T13:27:58Z H QUEEM 33140 283093 wikitext text/x-wiki quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur. § 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset; 9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. rem<ref>"VII. ad Sabinum, Hal."</ref> —non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere. 10. POMPONIUS libro XVI. rem<ref>"XIII., Hal."</ref> ad Sabinum.— ideoque nec debere eum pro evictione promittere, quod ex contumacia mulieris id ita acciderit. 11. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. rem<ref>"XXXV. ad Sabinum, Hal."</ref> —Marcellus libro octavo rem<ref>"septimo, Hal."</ref> Digestorum scribit, sive vir uxorem, sive uxor virum domo expulit, et res amoverunt, rerum amotarum teneri. § 1.—Qui rerum amotarum instituit actionem, si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare, nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret, qui iusiurandum defert. § 2.—Iurare autem tam vir, quam uxor cogetur, pater autem amoventis iurare non cogitur, quum iniquum sit, de alieno facto alium iurare; is ergo cogitur iurare, qui amovisse dicitur, et idcirco nec heres eius, qui quaeve amovisse dicetur, iurare cogetur. § 3.—Si quis delatum sibi iusiurandum referre velit, non videtur Praetor permisisse, 12. PAULUS libro VII. Brevium. rem<ref>"ad Sabinum, Hal."</ref> — non magis, quam si quis ei, qui furti agat, iusiurandum deferat rem<ref>"referat, Hal. contra las Bas."</ref>, an ipse fur sit. 13. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. rem<ref>"XXXV. ad Sabinum, Hal."</ref> —Ideo rem<ref>"dem, Hal."</ref> Labeo scribit, mulieri non esse permittendum referre iusiurandum; et ita Edictum rem<ref>"Edicto, Hal."</ref> ordinatum videtur. 14. PAULUS libro XVIII. ad Edictum. rem<ref>"libro II. Sententiarum, Hal."</ref> —De rebus amotis permittendum marito vel uxori, de quibusdam rebus iusiurandum deferre, de rem<ref>"Taur. según corrección del códice Fl.; deinquibusdam, la escritura original, Br."</ref> quibusdam probare. 15. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Nihil interest, utrum simul, an separatim habitaverunt, quum actio rerum amotarum competat etiam adversus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum viro habitavit. § 1.—Uxor, et nurus, et pronurus viro, et soce- 1hkatqe7a8dzuk9j63ejkmu94bnxnam 104 86487 283079 282860 2026-10-09T13:01:58Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 283079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><p style="text-indent: 1em;">§ 7.—Sed et Divorum Fratrum est Rescriptum ad libellum Procliani <ref>Plocriani, Hal.; Proculiani, la Vulg.</ref> et Epitynchani <ref>Epitychani, Hal.</ref> ob debitum publicum desiderantium, ut sibi distrahere permittatur, quod iis ius distrahendi denegaverunt.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 8.—Hoc Senatusconsultum non tantum ad aedes, sed et ad balnea, vel aliud quod aedificium, vel porticus sine <ref>sine, por in, Hal.</ref> aedibus , vel tabernas, vel popinas extenditur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 9.—Item hoc prohibetur haec <ref>haec, se considera palabra supérflua.</ref> legari, quod non alias praestari potest, quam ut aedibus detrahatur, subducatur, id est marmora vel columnae; idem et in tegulis, et in tignis, et ostiis Senatus censuit; sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 10.—Sed si cancelli sint, vel vela, legari poterunt, non tamen fistulae, <ref>fistulae, se considera añadida por antiguos copistos.</ref> vel castelli <ref>castella, Hal. Vuly.</ref>.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 11.—Sed et <ref>Hal.; et, omitela el códice Fl.</ref> automataria, aut si qui canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 12.-Quid ergo in statuis dicendum? Si quidem inhaerent parietibus, non licebit, si vero alias existant, dubitari potest. Verum mens Senatus plenius accipienda est, ut, si qua ibi fuerunt perpetua, quasi portio aedium, distrahi non possint.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 13.—Proinde dicendum est, nec tabulas affixas et parietibus adiunctas, vel singula sigilla adaequata legari posse.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 14.—Sed si paravit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum, et haec legavit, dubitari poterit, an valeat; et puto valere.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 15.—Sed si ea, quae legavit, aedibus iunxit, extinctum erit legatum. <p style="text-indent: 1em;">§ 16. Sed si heres ea iunxit, puto non exstingui,</p> <p style="text-indent: 1em;">'''42.''' ['''44.'''] IDEM ''libro II. Fideicommissorum.''—sive scivit <ref>Hal.; scit, el códice Fl.</ref>, sive ignoravit;</p> <p style="text-indent: 1em;">'''43.''' ['''45.'''] IDEM ''libro XXI. ad Sabinum.''—Senatus enim ea, quae sunt aedium, legari (non) permisit; haec autem mortis tempore aedium non fuerunt, heres ergo aestimationem praestabit. Sed si detraxerit, et <ref>Vulg.; ut, el códice Fl.</ref> praestiterit, poenis erit locus, quamvis, non ut <ref>Hal. Vulg.; ut non, el códice Fl.</ref> vendat, detraxit, sed ut exsolvat.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mulieris tamen damno; nec ad hoc ei Senatusconsultum futurum impedimento. Ergo si non est ei obfuturum, quominus detrahat, dici oportebit, posse eum haec legare, quae detrahere potest.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Legatum in aliena voluntate poui potest, in heredis non potest. <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Qui ab hostibus redemtus est, legari sibi</p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> cjbdkbolepf1fszq1mpfxjbyy46fok1 283081 283079 2026-10-09T13:02:51Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 283081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><p style="text-indent: 1em;">§ 7.—Sed et Divorum Fratrum est Rescriptum ad libellum Procliani <ref>Plocriani, Hal.; Proculiani, la Vulg.</ref> et Epitynchani <ref>Epitychani, Hal.</ref> ob debitum publicum desiderantium, ut sibi distrahere permittatur, quod iis ius distrahendi denegaverunt.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 8.—Hoc Senatusconsultum non tantum ad aedes, sed et ad balnea, vel aliud quod aedificium, vel porticus sine <ref>sine, por in, Hal.</ref> aedibus , vel tabernas, vel popinas extenditur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 9.—Item hoc prohibetur haec <ref>haec, se considera palabra supérflua.</ref> legari, quod non alias praestari potest, quam ut aedibus detrahatur, subducatur, id est marmora vel columnae; idem et in tegulis, et in tignis, et ostiis Senatus censuit; sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 10.—Sed si cancelli sint, vel vela, legari poterunt, non tamen fistulae, <ref>fistulae, se considera añadida por antiguos copistos.</ref> vel castelli <ref>castella, Hal. Vuly.</ref>.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 11.—Sed et <ref>Hal.; et, omitela el códice Fl.</ref> automataria, aut si qui canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 12.-Quid ergo in statuis dicendum? Si quidem inhaerent parietibus, non licebit, si vero alias existant, dubitari potest. Verum mens Senatus plenius accipienda est, ut, si qua ibi fuerunt perpetua, quasi portio aedium, distrahi non possint.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 13.—Proinde dicendum est, nec tabulas affixas et parietibus adiunctas, vel singula sigilla adaequata legari posse.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 14.—Sed si paravit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum, et haec legavit, dubitari poterit, an valeat; et puto valere.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 15.—Sed si ea, quae legavit, aedibus iunxit, extinctum erit legatum. <p style="text-indent: 1em;">§ 16. Sed si heres ea iunxit, puto non exstingui,</p> <p style="text-indent: 1em;">'''42.''' ['''44.'''] IDEM ''libro II. Fideicommissorum.''—sive scivit <ref>Hal.; scit, el códice Fl.</ref>, sive ignoravit;</p> <p style="text-indent: 1em;">'''43.''' ['''45.'''] IDEM ''libro XXI. ad Sabinum.''—Senatus enim ea, quae sunt aedium, legari (non) permisit; haec autem mortis tempore aedium non fuerunt, heres ergo aestimationem praestabit. Sed si detraxerit, et <ref>Vulg.; ut, el códice Fl.</ref> praestiterit, poenis erit locus, quamvis, non ut <ref>Hal. Vulg.; ut non, el códice Fl.</ref> vendat, detraxit, sed ut exsolvat.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mulieris tamen damno; nec ad hoc ei Senatusconsultum futurum impedimento. Ergo si non est ei obfuturum, quominus detrahat, dici oportebit, posse eum haec legare, quae detrahere potest.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Legatum in aliena voluntate poui potest, in heredis non potest. <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Qui ab hostibus redemtus est, legari sibi</p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 8byolw0ixxmotcunk135vb3otpqty9u 104 86488 283101 282862 2026-10-09T13:47:51Z Sjgallagher2 29663 283101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>''Corol. 6.'' Exposito termino <math display="inline">R</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}R=A,\ \frac{1}{2}A=B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">S=R+A+B+C+D+E+\text{etc}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum minorem expositum <math display="inline">R</math> et majorem inventum <math display="inline">S</math>. Vel exposito termino <math display="inline">S</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}S=A,\ \frac{1}{2}B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">R=S-A+ B-C+D-E + \text{etc.}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum majorem expositum <math display="inline">S</math> et minorem inventum <math display="inline">R</math>. Porro eadem ratio est inter <math display="inline">2.718281828459 \text{ etc.}</math> et <math display="inline">1</math>, vel inter <math display="inline">1</math> et <math display="inline">0.367879441171\text{ etc.}</math> '''Scholium 3.''' Si forte termini minores desiderentur, qui eandem proxime Rationem Modularem ita exhibeant, ut nulli ipsis non majores propius: instituenda erit operatio ad modum sequentem. Dividatur terminus major {| style="border-collapse:collapse;" align="center" | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 4em .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">76</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">28</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">39</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">193</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">71</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">465</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1158</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">426</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">536</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">465</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">21768</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8008</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">536</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8544</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2721</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1001</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 8</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">9545</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8544</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">49171</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">18089</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 10</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">9545</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} <math display="inline">2.71828 \text{ etc.}</math> per minorem <math display="inline">1</math>, vel etiam major <math display="inline">1</math> per minorem <math display="inline">0.367879 \text{ etc}</math>. et rursus minor per numerum qui reliquus est, et hic rursus per ultimum residuum, atque ita porro pergatur: et prodibunt quotientes <math display="inline">2, 1, 2, 1, 1, 4, 1, 1, 6, 1, 1, 8, 1, 1, 10, 1, 1, 12, 1, 1, 14, 1, 1, 16, 1, 1,</math> etc.<noinclude></noinclude> 4yz0yqdrkrqagk9tmix05u4lrnzpbwp 283102 283101 2026-10-09T13:49:11Z Sjgallagher2 29663 283102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>''Corol. 6.'' Exposito termino <math display="inline">R</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}R=A,\ \frac{1}{2}A=B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">S=R+A+B+C+D+E+\text{etc}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum minorem expositum <math display="inline">R</math> et majorem inventum <math display="inline">S</math>. Vel exposito termino <math display="inline">S</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}S=A,\ \frac{1}{2}B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">R=S-A+ B-C+D-E + \text{etc.}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum majorem expositum <math display="inline">S</math> et minorem inventum <math display="inline">R</math>. Porro eadem ratio est inter <math display="inline">2.718281828459 \text{ etc.}</math> et <math display="inline">1</math>, vel inter <math display="inline">1</math> et <math display="inline">0.367879441171\text{ etc.}</math> {{c|''Scholium 3.''}} Si forte termini minores desiderentur, qui eandem proxime Rationem Modularem ita exhibeant, ut nulli ipsis non majores propius: instituenda erit operatio ad modum sequentem. Dividatur terminus major {| style="border-collapse:collapse;" align="center" | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 4em .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">76</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">28</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">39</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">193</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">71</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">465</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1158</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">426</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">536</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">465</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">21768</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8008</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">536</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8544</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2721</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1001</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 8</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">9545</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8544</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">49171</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">18089</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 10</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">9545</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} <math display="inline">2.71828 \text{ etc.}</math> per minorem <math display="inline">1</math>, vel etiam major <math display="inline">1</math> per minorem <math display="inline">0.367879 \text{ etc}</math>. et rursus minor per numerum qui reliquus est, et hic rursus per ultimum residuum, atque ita porro pergatur: et prodibunt quotientes <math display="inline">2, 1, 2, 1, 1, 4, 1, 1, 6, 1, 1, 8, 1, 1, 10, 1, 1, 12, 1, 1, 14, 1, 1, 16, 1, 1,</math> etc.<noinclude></noinclude> qaudisopdcpkzexo62m8qik2jreyioi 283103 283102 2026-10-09T13:50:47Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>''Corol. 6.'' Exposito termino <math display="inline">R</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}R=A,\ \frac{1}{2}A=B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">S=R+A+B+C+D+E+\text{etc}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum minorem expositum <math display="inline">R</math> et majorem inventum <math display="inline">S</math>. Vel exposito termino <math display="inline">S</math>, si sumatur <math display="inline">\frac{1}{1}S=A,\ \frac{1}{2}B,\ \frac{1}{3}B=C,\ \frac{1}{4}C=D,\ \frac{1}{5}D=E,\text{ etc.}</math> in infinitum; et capiatur <math display="inline">R=S-A+ B-C+D-E + \text{etc.}</math>: Ratio Modularis erit ea quæ est inter terminum majorem expositum <math display="inline">S</math> et minorem inventum <math display="inline">R</math>. Porro eadem ratio est inter <math display="inline">2.718281828459 \text{ etc.}</math> et <math display="inline">1</math>, vel inter <math display="inline">1</math> et <math display="inline">0.367879441171\text{ etc.}</math> {{c|''Scholium 3.''}} Si forte termini minores desiderentur, qui eandem proxime Rationem Modularem ita exhibeant, ut nulli ipsis non majores propius: instituenda erit operatio ad modum sequentem. Dividatur terminus major {| style="border-collapse:collapse;" align="center" | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 4em .5em 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 .5em 0;"|&nbsp; |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">76</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">28</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">39</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">193</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">71</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 6</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">465</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1158</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">426</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">536</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1264</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">465</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">21768</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8008</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1457</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">536</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">8544</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">2721</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">1001</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 8</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">9545</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">23225</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8544</math> |- | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">49171</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">18089</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 10</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">25946</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">9545</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | style="padding: 0 4em .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em .5em 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 .5em 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} <math display="inline">2.71828 \text{ etc.}</math> per minorem <math display="inline">1</math>, vel etiam major <math display="inline">1</math> per minorem <math display="inline">0.367879 \text{ etc}</math>. et rursus minor per numerum qui reliquus est, et hic rursus per ultimum residuum, atque ita porro pergatur: et prodibunt quotientes <math display="inline">2, 1, 2, 1, 1, 4, 1, 1, 6, 1, 1, 8, 1, 1, 10, 1, 1, 12, 1, 1, 14, 1, 1, 16, 1, 1,</math> etc.<noinclude></noinclude> 9ocswhi9nklrd3e5ogtnj7jbsiiuwt3 104 86489 283141 282863 2026-10-09T14:36:20Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>His inventis, perficiendæ sunt binæ rationum columnæ, quarum altera terminos continet rationem habentes vera majorem, altera terminos quorum ratio est vera minor; ineundo computationem à rationibus <math display="inline">1</math> ad <math display="inline">0</math>, <math display="inline">0</math> ad <math display="inline">1</math>, quæ remotissimæ sunt à vera; inde autem exorsam deducendo ad rationes reliquas, quæ continue ad veram propius accedunt. Multiplicentur itaque termini <math display="inline">1</math> et <math display="inline">0</math> per quotientem primum <math display="inline">2</math>, et scribantur facti <math display="inline">2</math> et <math display="inline">0</math> infra terminos <math display="inline">0</math> et <math display="inline">1</math> ; et addendo prodibit ratio <math display="inline">2+0</math> ad <math display="inline">0+ 1</math>, sive <math display="inline">2</math> ad <math display="inline">1</math>. Hujus termini multiplicentur per quotientem secundum <math display="inline">1</math>, factique <math display="inline">2</math> et <math display="inline">1</math> addantur terminis <math display="inline">1</math> et <math display="inline">0</math>; et habebitur ratio <math display="inline">2+1</math> ad <math display="inline">1+0</math>, sive <math display="inline">3</math> ad <math display="inline">1</math>. Hujus termini multiplicentur per quotientem tertium <math display="inline">2</math>, factique <math display="inline">6</math> et <math display="inline">2</math> addantur terminis præcedentibus 2 et 1 ; et habebitur ratio <math display="inline">8</math> ad <math display="inline">3</math>. Hujus termini multiplicentur per quotientem quartum <math display="inline">1</math>, factique <math display="inline">8</math> et <math display="inline">3</math> addantur terminis præcedentibus <math display="inline">3</math> et <math display="inline">1</math>; et habebitur ratio <math display="inline">11</math> ad <math display="inline">4</math>. Hujus termini multiplicentur per quotientem quintum <math display="inline">1</math>, factique <math display="inline">11</math> et <math display="inline">4</math> addantur præcedentibus <math display="inline">8</math> et <math display="inline">3</math> ; et habebitur ratio <math display="inline">19</math> ad <math display="inline">7</math>. Hujus termini rursus multiplicentur per quotientem sextum <math display="inline">4</math>, factique <math display="inline">76</math> et <math display="inline">28</math> addantur præcedentibus <math display="inline">11</math> et <math display="inline">4</math>, ad inveniendam rationem <math display="inline">87</math> ad <math display="inline">32</math>; et sic porro pergendum quousque libuerit, transitu alternis facto in alteram columnam. Hisce peractis, habebuntur rationes vera majores <math display="inline">3</math> ad <math display="inline">1</math>, <math display="inline">11</math> ad <math display="inline">4</math>, <math display="inline">87</math> ad <math display="inline">32</math>, <math display="inline">193</math> ad <math display="inline">71</math>, <math display="inline">1457</math> ad <math display="inline">536</math>, <math display="inline">23225</math> ad <math display="inline">8544</math>, <math display="inline">49171</math> ad <math display="inline">18089</math>, etc. Vera autem minores erunt <math display="inline">2</math> ad <math display="inline">1</math>, <math display="inline">8</math> ad <math display="inline">3</math>, <math display="inline">19</math> ad <math display="inline">7</math>, <math display="inline">106</math> ad <math display="inline">39</math>, <math display="inline">1264</math> ad <math display="inline">465</math>, <math display="inline">2721</math> ad <math display="inline">1001</math>, <math display="inline">25946</math> ad <math display="inline">9545</math>, etc. Atque hæ quidem sunt præcipuæ et primariæ rationes, quibus ad rationem propositam continue appropinquatur. Quod si exquiratur integra series rationum omnium vera majorum quæ ita dari possint, ut nulla minoribus terminis designata ratio vera major ad veram propius accedat; et similiter series integra rationum omnium vera minorum quæ ita dari possint, ut nulla minoribus terminis designata ratio vera minor ad veram propius accedat: inter primarias illas modo inventas inserendæ sunt aliæ secundariæ rationes. Hæ vero locum habent ubi quotiens unitatem superat. Inveniuntur autem mutata multiplicatione, quæ supra per quotientem facta est, in continuam additionem terminorum tot vicibus quot sunt unitates in quotiente. Sic quia quotiens primus erat 2, termini 1 et 0 bis addendi sunt terminis 0 et 1; et summæ dabunt rationes 1 ad 1, 2 ad 1. Hi ultimi termini 2 et 1, quia quotiens secundus erat 1, semel addendi sunt terminis 1 et 0; et summæ dabunt rationem 3 ad 1. Hi termini 3 et 1, quia quotiens tertius erat 2, bis addendi sunt terminis 2 et 1; et summæ dabunt rationes 5 ad 2, 8 ad 3. Hi ultimi termini 8 et 3, quia quo-<noinclude></noinclude> 0w4042mxgnbr2qoi2d2xe95vqtsec1k 104 86490 283119 282864 2026-10-09T14:13:32Z Sjgallagher2 29663 283119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>tiens quartus erat 1, semel addendi sunt terminis 3 et 1; et summæ dabunt rationem 11 ad 4. Hi termini 11 et 4, quia quotiens quintus erat 1, semel addendi sunt terminis 8 et 3; et summæ dabunt rationem 19 ad 7. Hi denique termini 19 et 7, quia quotiens sextus erat 4, quater addendi sunt terminis 11 et 4; et summæ dabunt rationes 30 ad 11, 49 ad 18, 68 ad 25, 87 ad 32. Et sic porro {| style="border-collapse:collapse;" align="center" {{brace table parameters}} | &nbsp; | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 4em 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|mt}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">30</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">5</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | {{brace|l|s}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">49</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">18</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | {{brace|l|mb}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">68</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">25</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} procedere licebit quousque commodum videbitur. Ista tandem operatione peracta, series integra rationum omnium vera majorum, erit 1 ad 0, 3 ad 1, 11 ad 4, 30 ad 11, 49 ad 18, 68 ad 25, 87 ad 32, etc. similiterque series integra rationum omnium vera minorum, erit 0 ad 1, 1 ad 1, 2 ad 1, 5 ad 2, 8 ad 19 ad 7, etc. Harum approximationum utilitas ad alia multa sese diffundit: quapropter earum inventionem aliquanto prolixius expositam dedi, per Methodum quæ mihi simplicissima et facillima videtur. Idem argumentum paulo aliter pertractarunt Viri celeberrimi ''Wallisius'' et ''Hugenius''.<noinclude></noinclude> d2mpt2rhqj0vlyjrrh12qs8l07og5pt 283121 283119 2026-10-09T14:15:14Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>tiens quartus erat 1, semel addendi sunt terminis 3 et 1; et summæ dabunt rationem 11 ad 4. Hi termini 11 et 4, quia quotiens quintus erat 1, semel addendi sunt terminis 8 et 3; et summæ dabunt rationem 19 ad 7. Hi denique termini 19 et 7, quia quotiens sextus erat 4, quater addendi sunt terminis 11 et 4; et summæ dabunt rationes 30 ad 11, 49 ad 18, 68 ad 25, 87 ad 32. Et sic porro {| style="border-collapse:collapse;" align="center" {{brace table parameters}} | &nbsp; | colspan="3" style="padding-right:2em"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Majores.</math> | &nbsp; | colspan="3"|<math display="inline">Rationes\ Vera\ Minores.</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 4em 0 0;"|<math display="inline">0</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> | style = "padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">0</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">4</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|mt}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|t}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">30</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|s}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">5</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">2</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; |- | {{brace|l|s}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| {{brace|l|b}} | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">1</math> |- | {{brace|l|m}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">49</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">18</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">8</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">3</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">11</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">4</math> |- | {{brace|l|mb}} | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">68</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">25</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|&nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">7</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 4</math> |- | {{brace|l|b}} | style="padding: 0 4em 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">19</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">7</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;border-bottom:1px solid black;" |<math display="inline">32</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">87</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">32</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">106</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">39</math> | style="padding: 0 0 0 0;"|<math display="inline">\times 1</math> |- | &nbsp; | style="padding: 0 4em 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | colspan="2" style="padding: 0 4em 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;"| &nbsp; | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> | style="padding: 0 0 0 0;" |<math display="inline">\&\text{c.}</math> |} procedere licebit quousque commodum videbitur. Ista tandem operatione peracta, series integra rationum omnium vera majorum, erit 1 ad 0, 3 ad 1, 11 ad 4, 30 ad 11, 49 ad 18, 68 ad 25, 87 ad 32, etc. similiterque series integra rationum omnium vera minorum, erit 0 ad 1, 1 ad 1, 2 ad 1, 5 ad 2, 8 ad 19 ad 7, etc. Harum approximationum utilitas ad alia multa sese diffundit: quapropter earum inventionem aliquanto prolixius expositam dedi, per Methodum quæ mihi simplicissima et facillima videtur. Idem argumentum paulo aliter pertractarunt Viri celeberrimi ''Wallisius'' et ''Hugenius''.<noinclude></noinclude> fisvgdrr30poh9ssqqkktuqwpp18qyk 104 86491 283123 282865 2026-10-09T14:16:11Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|PROPOSITIO II.}} ''Logarithmorum Canonem'' Briggianum ''construere''. }} {{dropinitial|N}}Umerorum Compositorum Logarithmi derivantur ex Logarithmis Primorum componentium, per additionem solam; horum autem investigatio pluribus modis institui potest: Exemplum unicum appono. Per Corollarium quintum Propositionis superioris, scribendo <math display="inline">1</math> pro <math display="inline">M</math>, inveniantur Logarithmi rationum inter 126 et 125, 225 et 224, 2401 et 2400, 4375 et 4374; qui vocentur respective <math display="inline">p, q, r, s</math>: et Logarithmus denarii seu rationis decupli erit <math display="inline">239p+90q-63r+103s</math>, sive <math display="inline">2.302585092994</math> etc. Itaque cum Logarithmus ''Briggianus'' denarii sit <math display="inline">1</math>; fiat (per Corol. 3. Prop. 1.) ut denarii Logarithmus modo inventus <math display="inline">2.302585092994</math> etc, ad Modulum suum <math display="inline">1</math>, ita denarii Logarithmus ''Briggianus'' <math display="inline">1</math>, ad Modulum ''Briggianum'', qui adeo erit <math display="inline">0.434294481903</math> etc. Ponatur ergo deinceps iste valor pro <math display="inline">M</math>, et erunt <math display="inline">M \times \overline{202p+76q-53r+87s}</math>, <math display="inline">M \times \overline{167p+63q-44r+72s}</math>, <math display="inline">M\times \overline{114p+43q-30r+49s}</math> Logarithmi ''Briggiani'' numerorum <math display="inline">7</math>, <math display="inline">5</math>, <math display="inline">3</math>. Logarithmus numeri <math display="inline">2</math> habetur, subducendo Logarithmum numeri 5 à Logarithmo numeri <math display="inline">10</math>. Atque ita dantur et Modulus ''Briggianus'' et Logarithmi Primorum omnium qui sunt minores denario. Logarithmi numerorum sequentium Primorum 11, 13, 17, 19, 23, etc. ita computari possunt. Quæratur tum factus à numeris Primo proposito utrinque proxime adjacentibus, tum Primi ipsius quadratum, quod semper unitate factum illud superabit. Logarithmo rationis quadrati ad factum (per Corol. 5. Prop. 1. inveniendo) addatur ipsius facti Logarithmus, qui semper componetur ex datis Logarithmis Primorum qui proposito Primo sunt minores: et semisumma erit Logarithmus Primi quæsitus. ''Corol''. Canonis Briggiani Modulus est <math display="inline">0.434294481903</math> etc: Hujus vero Reciprocus est <math display="inline">2.302585092994</math> etc. {{c|''Scholium.''}} Ad hunc itaque modum perfici posset Logarithmorum Tabula amplissima, qualis edita est a ''Briggio'' vel ''Vacco''. Inventioni autem Numerorum et Logarithmorum sibi invicem congruentium, qui in-<noinclude></noinclude> c5m5mzed7kxcyq3lypopjptekukz59w 104 86492 283124 282866 2026-10-09T14:17:58Z Sjgallagher2 29663 283124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>termedii sunt et ultra Tabulæ limites excurrunt, abunde sufficiet terminus primus Seriei quæ in Corollario quinto Propositionis præcedentis exhibetur. Si dato Numero intermedio quæratur ejus Logarithmus; pone <math display="inline">a</math> et <math display="inline">e</math> pro Numero intermedio proposito atque huic proximo tabulari, ita ut <math display="inline">a</math> designet majorem, <math display="inline">e</math> minorem; sit eorum summa <math display="inline">z</math>, differentia <math display="inline">x</math>; pone pro Logarithmo rationis quam habet <math display="inline">a</math> ad <math display="inline">e</math>, hoc est, pro excessu Logarithmi Numeri <math display="inline">a</math> supra Logarithmum Numeri <math display="inline">e</math>: et erit <math display="inline">\lambda=2M \frac{x}{z}</math> quamproxime. Si quæratur Numerus qui congruit Logarithmo intermedio; quoniam est <math display="inline">\lambda = \frac{2Mx}{z} = \frac{2Mx}{2a-x}</math> vel <math display="inline">\frac{2Mx}{2e+x}</math>; erit <math display="inline">x= \frac{\lambda}{M+\frac{1}{2}\lambda}a</math> vel <math display="inline">\frac{\lambda}{M- \frac{1}{2}\lambda}e</math> quamproxime. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO III.}} ''Systematis cujusvis Logometrici constructionem exponere per Canonem Logarithmorum.'' }} ''Cas. 1.'' SI detur, è Systemate proposito, mensura rationis alicujus determinatæ: rationis cujusvis oblatæ mensura, erit ad mensuram illam datam determinatæ rationis, ut oblatæ rationis Logarithmus, ad Logarithmum rationis ejusdem determinatæ. ''Cas. 2.'' Si non detur, è Systemate proposito, mensura rationis alicujus determinatæ: inveniendus erit Modulus propositi Systematis, per Corollarium secundum Propositionis primæ. Et mensura cujus vis oblatæ rationis, erit ad Modulum inventum, ut oblatæ rationis Logarithmus, ad Canonis Modulum. Cafus hujus ultimi habentur Exempla in sequentibus. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO IV.}} ''Spatium quodvis Hyperbolicum quadrare per Canonem Logarithmorum''. }} {{dropinitial|S}}It Hyperbola quævis <math display="inline">ERSF</math> centro <math display="inline">A</math>, Asymptotis <math display="inline">ABC</math>, <math display="inline">AD</math> descripta; et quæratur area <math display="inline">BEFC</math> quam claudunt recta <math display="inline">BE, CF</math> ad Asymptoton <math display="inline">AD</math> parallelæ. Compleatur parallelogrammum <math display="inline">ABED</math>, et ad hunc Modulum inveniatur (per Propo-<noinclude></noinclude> lazuhnoytzp4ozu33yk3gt34ujvi5xn 283125 283124 2026-10-09T14:18:02Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>termedii sunt et ultra Tabulæ limites excurrunt, abunde sufficiet terminus primus Seriei quæ in Corollario quinto Propositionis præcedentis exhibetur. Si dato Numero intermedio quæratur ejus Logarithmus; pone <math display="inline">a</math> et <math display="inline">e</math> pro Numero intermedio proposito atque huic proximo tabulari, ita ut <math display="inline">a</math> designet majorem, <math display="inline">e</math> minorem; sit eorum summa <math display="inline">z</math>, differentia <math display="inline">x</math>; pone pro Logarithmo rationis quam habet <math display="inline">a</math> ad <math display="inline">e</math>, hoc est, pro excessu Logarithmi Numeri <math display="inline">a</math> supra Logarithmum Numeri <math display="inline">e</math>: et erit <math display="inline">\lambda=2M \frac{x}{z}</math> quamproxime. Si quæratur Numerus qui congruit Logarithmo intermedio; quoniam est <math display="inline">\lambda = \frac{2Mx}{z} = \frac{2Mx}{2a-x}</math> vel <math display="inline">\frac{2Mx}{2e+x}</math>; erit <math display="inline">x= \frac{\lambda}{M+\frac{1}{2}\lambda}a</math> vel <math display="inline">\frac{\lambda}{M- \frac{1}{2}\lambda}e</math> quamproxime. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO III.}} ''Systematis cujusvis Logometrici constructionem exponere per Canonem Logarithmorum.'' }} ''Cas. 1.'' SI detur, è Systemate proposito, mensura rationis alicujus determinatæ: rationis cujusvis oblatæ mensura, erit ad mensuram illam datam determinatæ rationis, ut oblatæ rationis Logarithmus, ad Logarithmum rationis ejusdem determinatæ. ''Cas. 2.'' Si non detur, è Systemate proposito, mensura rationis alicujus determinatæ: inveniendus erit Modulus propositi Systematis, per Corollarium secundum Propositionis primæ. Et mensura cujus vis oblatæ rationis, erit ad Modulum inventum, ut oblatæ rationis Logarithmus, ad Canonis Modulum. Cafus hujus ultimi habentur Exempla in sequentibus. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO IV.}} ''Spatium quodvis Hyperbolicum quadrare per Canonem Logarithmorum''. }} {{dropinitial|S}}It Hyperbola quævis <math display="inline">ERSF</math> centro <math display="inline">A</math>, Asymptotis <math display="inline">ABC</math>, <math display="inline">AD</math> descripta; et quæratur area <math display="inline">BEFC</math> quam claudunt recta <math display="inline">BE, CF</math> ad Asymptoton <math display="inline">AD</math> parallelæ. Compleatur parallelogrammum <math display="inline">ABED</math>, et ad hunc Modulum inveniatur (per Propo-<noinclude></noinclude> s6x9ujru9tnrec6htny6br2bmwysbhr 104 86493 283143 282867 2026-10-09T14:37:35Z Sjgallagher2 29663 283143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>sitionem tertiam) mensura rationis inter <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math> vel inter <math display="inline">BE</math> et <math display="inline">CF</math>: Dico mensuram inventam æqualem fore magnitudini areæ quæsitæ <math display="inline">BEFC</math>. Nam divisa concipiatur hujus areæ basis <math display="inline">BC</math> in particulas innumeras quam minimas <math display="inline">PQ</math>, ea lege, ut ubique detur ratio illa quæ est inter <math display="inline">AQ</math> et <math display="inline">AP</math>, et ducantur Asymptoto <math display="inline">AD</math> parallelæ <math display="inline">PR, OS</math>. [[File:CotesLogometria Fig42.png|inline|right]] Quoniam itaque est <math display="inline">AQ</math> ut <math display="inline">AP</math>; erit divisim <math display="inline">PQ</math> ut <math display="inline">AP</math>, hoc est, ut <math display="inline">PR</math> reciproce. Unde data est area <math display="inline">PRSQ</math>, quæ proinde potest haberi pro mensura rationis datæ quæ est inter <math display="inline">AQ</math> et <math display="inline">AP</math>. Hujus autem mensuræ Modulus erit parallelogrammum <math display="inline">ABED</math>, per Corol. 2. Prop.1. Nam si compleatur æquale parallelogrammum <math display="inline">APRT</math>; statim intelligetur, ita illud se habere ad aream <math display="inline">PRSQ</math>, ut se habet <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">PQ</math>. Similes ergo summas arearum atque rationum utrinque colligendo; area tota <math display="inline">BEFC</math> erit mensura rationis totius quæ est inter <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math>, vel inter <math display="inline">BE</math> et <math display="inline">CF</math>, ad eundem Modulum <math display="inline">ABED</math>. [[File:CotesLogometria Fig43.png|inline|right]] ''Aliter''. Sit rursus Hyperbola quævis <math display="inline">AP</math>, centro <math display="inline">C</math> atque Asymptoto <math display="inline">CB</math> descripta; et quæratur area Sectoris cujuslibet <math display="inline">CAP</math>, semidiametris <math display="inline">CA, CP</math> curvæque <math display="inline">AP</math> interjecti. Producta semidiametro utravis <math display="inline">CAQ</math> ultra verticem <math display="inline">A</math>, ducatur illius conjugata <math display="inline">CR</math>; et ad ipsas <math display="inline">CQ, CR</math> ordinatim applicentur à puncto <math display="inline">P</math> recta <math display="inline">PQ, PR</math>, quæ Asymptoto <math display="inline">CB</math> occurrant in <math display="inline">Z</math> et <math display="inline">X</math>; deinde agatur <math display="inline">AB</math> quæ Hyperbolam tangat in <math display="inline">A</math>, Asymptoton secet in <math display="inline">B</math> rectamque <math display="inline">CP</math> in <math display="inline">D</math>: et Triangulo <math display="inline">ABC</math> existente Modulo, area quæsita sectoris <math display="inline">CAP</math> erit mensura rationis inter <math display="inline">QZ+QP</math> et <math display="inline">AB</math>, sive rationis inter <math display="inline">AB</math> et <math display="inline">QZ-QP,</math> sive subduplicatæ rationis inter <math display="inline">QZ+QP</math>, et <math display="inline">QZ-QP</math>, sive subduplicatæ rationis inter <math display="inline">AB + AD</math> et<noinclude></noinclude> ncdlh2tbhgppiwn4hr6qk9w6ke3yb5z 283144 283143 2026-10-09T14:37:55Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>sitionem tertiam) mensura rationis inter <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math> vel inter <math display="inline">BE</math> et <math display="inline">CF</math>: Dico mensuram inventam æqualem fore magnitudini areæ quæsitæ <math display="inline">BEFC</math>. Nam divisa concipiatur hujus areæ basis <math display="inline">BC</math> in particulas innumeras quam minimas <math display="inline">PQ</math>, ea lege, ut ubique detur ratio illa quæ est inter <math display="inline">AQ</math> et <math display="inline">AP</math>, et ducantur Asymptoto <math display="inline">AD</math> parallelæ <math display="inline">PR, OS</math>. [[File:CotesLogometria Fig42.png|inline|right]] Quoniam itaque est <math display="inline">AQ</math> ut <math display="inline">AP</math>; erit divisim <math display="inline">PQ</math> ut <math display="inline">AP</math>, hoc est, ut <math display="inline">PR</math> reciproce. Unde data est area <math display="inline">PRSQ</math>, quæ proinde potest haberi pro mensura rationis datæ quæ est inter <math display="inline">AQ</math> et <math display="inline">AP</math>. Hujus autem mensuræ Modulus erit parallelogrammum <math display="inline">ABED</math>, per Corol. 2. Prop.1. Nam si compleatur æquale parallelogrammum <math display="inline">APRT</math>; statim intelligetur, ita illud se habere ad aream <math display="inline">PRSQ</math>, ut se habet <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">PQ</math>. Similes ergo summas arearum atque rationum utrinque colligendo; area tota <math display="inline">BEFC</math> erit mensura rationis totius quæ est inter <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math>, vel inter <math display="inline">BE</math> et <math display="inline">CF</math>, ad eundem Modulum <math display="inline">ABED</math>. [[File:CotesLogometria Fig43.png|inline|right]] ''Aliter''. Sit rursus Hyperbola quævis <math display="inline">AP</math>, centro <math display="inline">C</math> atque Asymptoto <math display="inline">CB</math> descripta; et quæratur area Sectoris cujuslibet <math display="inline">CAP</math>, semidiametris <math display="inline">CA, CP</math> curvæque <math display="inline">AP</math> interjecti. Producta semidiametro utravis <math display="inline">CAQ</math> ultra verticem <math display="inline">A</math>, ducatur illius conjugata <math display="inline">CR</math>; et ad ipsas <math display="inline">CQ, CR</math> ordinatim applicentur à puncto <math display="inline">P</math> recta <math display="inline">PQ, PR</math>, quæ Asymptoto <math display="inline">CB</math> occurrant in <math display="inline">Z</math> et <math display="inline">X</math>; deinde agatur <math display="inline">AB</math> quæ Hyperbolam tangat in <math display="inline">A</math>, Asymptoton secet in <math display="inline">B</math> rectamque <math display="inline">CP</math> in <math display="inline">D</math>: et Triangulo <math display="inline">ABC</math> existente Modulo, area quæsita sectoris <math display="inline">CAP</math> erit mensura rationis inter <math display="inline">QZ+QP</math> et <math display="inline">AB</math>, sive rationis inter <math display="inline">AB</math> et <math display="inline">QZ-QP,</math> sive subduplicatæ rationis inter <math display="inline">QZ+QP</math>, et <math display="inline">QZ-QP</math>, sive subduplicatæ rationis inter <math display="inline">AB + AD</math> et<noinclude></noinclude> 2uiaa0drrhw83zinus2o2tgxpup9e5q 104 86494 283126 282868 2026-10-09T14:18:43Z Sjgallagher2 29663 283126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude> <math display="inline">AB-AD</math>; vel erit mensura rationis inter <math display="inline">RP+RX</math> et <math display="inline">CA</math>, vel rationis inter <math display="inline">CA</math> et <math display="inline">RP-RX</math>, vel subduplicatæ rationis inter <math display="inline">RP + RX</math> et <math display="inline">RP-RX</math>. Nam si ducantur rectæ <math display="inline">AE, PF</math> quæ secent Asymptoton <math display="inline">CB</math> in <math display="inline">E</math> et <math display="inline">F</math> alterique Asymptoto parallelæ sint: æquales erunt hæ omnes rationes rationi quam habet <math display="inline">AE</math> ad <math display="inline">PF</math>, vel <math display="inline">CF</math> ad <math display="inline">CE</math>; erit et sector <math display="inline">CAP</math> areæ <math display="inline">EAPF</math> æqualis; similiterque triangulum <math display="inline">ABC</math> duplicato triangulo <math display="inline">AEC</math>, sive parallelogrammo Asymptotis et Hyperbolæ inscripto æquabitur. Quare patet propositum ex supra demonstratis. Data vero per modum priorem area <math display="inline">BEFC</math>, vel per modum posteriorem area <math display="inline">CAP</math>; dabitur alia quævis area Hyperbolica ad arcum <math display="inline">EF</math>, vel ad arcum <math display="inline">AP</math> terminata: quippe quæ semper est areæ modo inventæ et areæ alicujus rectilineæ vel summa vel differentia. ''Q. E. I.'' {{c|''Scholium''}} Hinc facilem habent solutionem Problemata omnia, quæcunque pendent ab Hyperbolæ quadratura. Exemplum satis luculentum præbebit descensus gravium in Mediis, quorum resistentia est in duplicata ratione velocitatis corporis moti. Sit <math display="inline">V</math> velocitas maxima quam corpus in hujusmodi Medio, infinite descendendo, potest acquirere; <math display="inline">T</math> dimidium temporis quo corpus idem in eodem Medio, vi sola ponderis sui relativi, absque resistentia cadendo velocitatem illam acquiret; <math display="inline">S</math> spatium hocce casu descriptum; <math display="inline">R</math> pondus relativum corporis in Medio resistente: et quæratur spatium <math display="inline">s</math> quod corpus descendens, tempore quovis <math display="inline">t</math>, describet in Medio resistente; et resistentia <math display="inline">r</math> quam patitur in fine illius temporis; et velocitas <math display="inline">v</math> ex isto descensu acquisita. {{missing image}} Centro <math display="inline">D</math>, vertice <math display="inline">A</math> describatur Hyperbola æquilatera <math display="inline">AT</math>, cujus una Asymptotorum est <math display="inline">DC</math> et ad verticem tangens <math display="inline">AC</math> semiaxi <math display="inline">AD</math> æqualis. Capiatur area <math display="inline">DAT</math> ad dimidium trianguli <math display="inline">DAC</math> ut <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math>, secetque <math display="inline">DT</math> tangentem <math display="inline">AC</math> in <math display="inline">P</math>: et erit <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math><noinclude></noinclude> 5ac62b8ebd7ka4cpd07nspo9lxxecv0 283146 283126 2026-10-09T14:38:37Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude> <math display="inline">AB-AD</math>; vel erit mensura rationis inter <math display="inline">RP+RX</math> et <math display="inline">CA</math>, vel rationis inter <math display="inline">CA</math> et <math display="inline">RP-RX</math>, vel subduplicatæ rationis inter <math display="inline">RP + RX</math> et <math display="inline">RP-RX</math>. Nam si ducantur rectæ <math display="inline">AE, PF</math> quæ secent Asymptoton <math display="inline">CB</math> in <math display="inline">E</math> et <math display="inline">F</math> alterique Asymptoto parallelæ sint: æquales erunt hæ omnes rationes rationi quam habet <math display="inline">AE</math> ad <math display="inline">PF</math>, vel <math display="inline">CF</math> ad <math display="inline">CE</math>; erit et sector <math display="inline">CAP</math> areæ <math display="inline">EAPF</math> æqualis; similiterque triangulum <math display="inline">ABC</math> duplicato triangulo <math display="inline">AEC</math>, sive parallelogrammo Asymptotis et Hyperbolæ inscripto æquabitur. Quare patet propositum ex supra demonstratis. Data vero per modum priorem area <math display="inline">BEFC</math>, vel per modum posteriorem area <math display="inline">CAP</math>; dabitur alia quævis area Hyperbolica ad arcum <math display="inline">EF</math>, vel ad arcum <math display="inline">AP</math> terminata: quippe quæ semper est areæ modo inventæ et areæ alicujus rectilineæ vel summa vel differentia. ''Q. E. I.'' {{c|''Scholium''}} [[File:CotesLogometria Fig44.png|inline|right]] Hinc facilem habent solutionem Problemata omnia, quæcunque pendent ab Hyperbolæ quadratura. Exemplum satis luculentum præbebit descensus gravium in Mediis, quorum resistentia est in duplicata ratione velocitatis corporis moti. Sit <math display="inline">V</math> velocitas maxima quam corpus in hujusmodi Medio, infinite descendendo, potest acquirere; <math display="inline">T</math> dimidium temporis quo corpus idem in eodem Medio, vi sola ponderis sui relativi, absque resistentia cadendo velocitatem illam acquiret; <math display="inline">S</math> spatium hocce casu descriptum; <math display="inline">R</math> pondus relativum corporis in Medio resistente: et quæratur spatium <math display="inline">s</math> quod corpus descendens, tempore quovis <math display="inline">t</math>, describet in Medio resistente; et resistentia <math display="inline">r</math> quam patitur in fine illius temporis; et velocitas <math display="inline">v</math> ex isto descensu acquisita. Centro <math display="inline">D</math>, vertice <math display="inline">A</math> describatur Hyperbola æquilatera <math display="inline">AT</math>, cujus una Asymptotorum est <math display="inline">DC</math> et ad verticem tangens <math display="inline">AC</math> semiaxi <math display="inline">AD</math> æqualis. Capiatur area <math display="inline">DAT</math> ad dimidium trianguli <math display="inline">DAC</math> ut <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math>, secetque <math display="inline">DT</math> tangentem <math display="inline">AC</math> in <math display="inline">P</math>: et erit <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math><noinclude></noinclude> q90ysp6yhkkqqtcryz3qajbry48c6ht 104 86495 283128 282870 2026-10-09T14:19:03Z Sjgallagher2 29663 283128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ut <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">AC</math>. Sit <math display="inline">AK</math> ipsis <math display="inline">AC</math>, <math display="inline">AP</math> tertia proportionalis: et erit <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">AK</math> ad <math display="inline">AC</math>. Ad tangentem <math display="inline">AC</math> erigantur normales <math display="inline">CZ, KN, AB</math>; centroque <math display="inline">C</math> et Asymptotis <math display="inline">CA, CZ</math> describatur Hyperbola quævis <math display="inline">BN</math>: et erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">ABNK</math> ad rectangulum <math display="inline">CKN</math>. Patent hæc omnia per Propositiones octavam et nonam Libri secundi Philosophiæ ''Newtoniane''. {{missing image}} Est itaque <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">DAT</math> ad dimidium trianguli <math display="inline">DAC</math>, hoc est, ut dimidiata mensura rationis inter <math display="inline">AC+AP</math> et <math display="inline">AC-AP</math> ad illius mensuræ dimidiatum Modulum. Ergo si recta quævis <math display="inline">EF</math> producatur ad <math display="inline">f</math>, ita ut <math display="inline">t</math> sit mensura rationis inter <math display="inline">Ef</math> et <math display="inline">EF</math> ad Modulum <math display="inline">T</math>, et bisecetur <math display="inline">Ff</math> in <math display="inline">G</math>: erit <math display="inline">GF</math> ad <math display="inline">GE</math> ut <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">AC</math>, hoc est, ut <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math>. Sumantur <math display="inline">GE, GF, GH</math> continue proportionales: et erit <math display="inline">GH</math> ad <math display="inline">GE</math> ut <math display="inline">AK</math> ad <math display="inline">AC</math>, hoc est, ut <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math>. Erit insuper <math display="inline">EG</math> ad <math display="inline">EH</math> ut <math display="inline">CA</math> ad <math display="inline">CK</math>; unde cum sit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">AB NK</math> ad rectangulum <math display="inline">CKN</math>, hoc est, ut mensura rationis inter <math display="inline">CA</math> et <math display="inline">CK</math> vel inter <math display="inline">EG</math> et <math display="inline">EH</math> ad mensuræ Modulum: erit <math display="inline">s</math> mensura rationis inter <math display="inline">EG</math> et <math display="inline">EH</math> ad Modulum <math display="inline">S</math>, atque inde dabitur. Ex hisce porro facillime se prodit, per unicam quamvis Hyperbolam, constructio non inconcinna; quam et adscribere visum est ob dignitatem Problematis. In recta quavis <math display="inline">GE</math> sumatur utcunque punctum <math display="inline">F</math> inter <math display="inline">E</math> et <math display="inline">G</math>, et ab altera parte capiatur <math display="inline">Gf</math> ipsi <math display="inline">GF</math> æqualis, et sint <math display="inline">GE, GF, GH</math> continue proportionales. Deinde per puncta <math display="inline">E, F, H, G, f</math> ducantur sibi invicem parallelæ recta <math display="inline">ER, FL, HM, GQ, fl</math>, quas secet Hyperbola quævis <math display="inline">LMQL</math> centro <math display="inline">E</math>, Asymptotis <math display="inline">ER, EG</math> descripta, et compleatur parallelogrammum <math display="inline">EGQR</math>. Jam si sit <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">LFfl</math> ad parallelogrammum <math display="inline">E Q</math>: erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">MHGQ</math> ad <math display="inline">EQ</math>; <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math> ut <math display="inline">GF</math> ad <math display="inline">GE</math>; <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">GH</math> ad <math display="inline">GE</math>. Libet et casum alterum adjicere ubi corpus ascendit; ne forte analogia illa, quæ inter utrumque servari debet, in allata constructione quodammodo perire videatur. Ergo eadem atque prius denotantibus <math display="inline">V, R, T, S</math>, ponantur <math display="inline">v</math> et <math display="inline">r</math> pro velocitate et resistentia sub ascensus initio, pro spatio quod corpus ascendendo describere possit antequam tota velocitas amittatur, <math display="inline">t</math> pro tempore hujus ascensus. Ad <math display="inline">EG</math> erigatur perpendicularis <math display="inline">GO</math> ipsi <math display="inline">EG</math> æqualis, et sumendo puncta <math display="inline">F, f</math>, ad easdem distantias hinc inde à puncto <math display="inline">G</math>,<noinclude></noinclude> 3jk99x9zzbkgxgwk96uegiot6g5vykf 283147 283128 2026-10-09T14:39:26Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ut <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">AC</math>. Sit <math display="inline">AK</math> ipsis <math display="inline">AC</math>, <math display="inline">AP</math> tertia proportionalis: et erit <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">AK</math> ad <math display="inline">AC</math>. Ad tangentem <math display="inline">AC</math> erigantur normales <math display="inline">CZ, KN, AB</math>; centroque <math display="inline">C</math> et Asymptotis <math display="inline">CA, CZ</math> describatur Hyperbola quævis <math display="inline">BN</math>: et erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">ABNK</math> ad rectangulum <math display="inline">CKN</math>. Patent hæc omnia per Propositiones octavam et nonam Libri secundi Philosophiæ ''Newtoniane''. [[File:CotesLogometria Fig23.png|inline|right]] Est itaque <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">DAT</math> ad dimidium trianguli <math display="inline">DAC</math>, hoc est, ut dimidiata mensura rationis inter <math display="inline">AC+AP</math> et <math display="inline">AC-AP</math> ad illius mensuræ dimidiatum Modulum. Ergo si recta quævis <math display="inline">EF</math> producatur ad <math display="inline">f</math>, ita ut <math display="inline">t</math> sit mensura rationis inter <math display="inline">Ef</math> et <math display="inline">EF</math> ad Modulum <math display="inline">T</math>, et bisecetur <math display="inline">Ff</math> in <math display="inline">G</math>: erit <math display="inline">GF</math> ad <math display="inline">GE</math> ut <math display="inline">AP</math> ad <math display="inline">AC</math>, hoc est, ut <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math>. Sumantur <math display="inline">GE, GF, GH</math> continue proportionales: et erit <math display="inline">GH</math> ad <math display="inline">GE</math> ut <math display="inline">AK</math> ad <math display="inline">AC</math>, hoc est, ut <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math>. Erit insuper <math display="inline">EG</math> ad <math display="inline">EH</math> ut <math display="inline">CA</math> ad <math display="inline">CK</math>; unde cum sit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">AB NK</math> ad rectangulum <math display="inline">CKN</math>, hoc est, ut mensura rationis inter <math display="inline">CA</math> et <math display="inline">CK</math> vel inter <math display="inline">EG</math> et <math display="inline">EH</math> ad mensuræ Modulum: erit <math display="inline">s</math> mensura rationis inter <math display="inline">EG</math> et <math display="inline">EH</math> ad Modulum <math display="inline">S</math>, atque inde dabitur. Ex hisce porro facillime se prodit, per unicam quamvis Hyperbolam, constructio non inconcinna; quam et adscribere visum est ob dignitatem Problematis. In recta quavis <math display="inline">GE</math> sumatur utcunque punctum <math display="inline">F</math> inter <math display="inline">E</math> et <math display="inline">G</math>, et ab altera parte capiatur <math display="inline">Gf</math> ipsi <math display="inline">GF</math> æqualis, et sint <math display="inline">GE, GF, GH</math> continue proportionales. Deinde per puncta <math display="inline">E, F, H, G, f</math> ducantur sibi invicem parallelæ recta <math display="inline">ER, FL, HM, GQ, fl</math>, quas secet Hyperbola quævis <math display="inline">LMQL</math> centro <math display="inline">E</math>, Asymptotis <math display="inline">ER, EG</math> descripta, et compleatur parallelogrammum <math display="inline">EGQR</math>. Jam si sit <math display="inline">t</math> ad <math display="inline">T</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">LFfl</math> ad parallelogrammum <math display="inline">E Q</math>: erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area <math display="inline">MHGQ</math> ad <math display="inline">EQ</math>; <math display="inline">v</math> ad <math display="inline">V</math> ut <math display="inline">GF</math> ad <math display="inline">GE</math>; <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">GH</math> ad <math display="inline">GE</math>. Libet et casum alterum adjicere ubi corpus ascendit; ne forte analogia illa, quæ inter utrumque servari debet, in allata constructione quodammodo perire videatur. Ergo eadem atque prius denotantibus <math display="inline">V, R, T, S</math>, ponantur <math display="inline">v</math> et <math display="inline">r</math> pro velocitate et resistentia sub ascensus initio, pro spatio quod corpus ascendendo describere possit antequam tota velocitas amittatur, <math display="inline">t</math> pro tempore hujus ascensus. Ad <math display="inline">EG</math> erigatur perpendicularis <math display="inline">GO</math> ipsi <math display="inline">EG</math> æqualis, et sumendo puncta <math display="inline">F, f</math>, ad easdem distantias hinc inde à puncto <math display="inline">G</math>,<noinclude></noinclude> owzypaf0frap614cuzt40c5s4sstccu 104 86496 283129 282871 2026-10-09T14:19:47Z Sjgallagher2 29663 283129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>jungantur <math display="inline">OF, Of</math>, quibus occurrat in <math display="inline">T</math> et <math display="inline">t</math> circuli arcus <math display="inline">TGt</math> centro <math display="inline">O</math> descriptus, et sint <math display="inline">Gh, Gf, GE</math> continue proportionales, et ducatur ipsi <math display="inline">ER</math> parallela <math display="inline">hm</math> Hyperbolæ occurrens in <math display="inline">m</math>. De- {{missing image}} inde si <math display="inline">t</math> sit mensura anguli <math display="inline">FOf</math> ad Modulum <math display="inline">T</math>, hoc est, si <math display="inline">t</math> sit ad <math display="inline">T</math> ut arcus <math display="inline">TGt</math> ad radium <math display="inline">OG</math>: erit <math display="inline">s</math> mensura rationis inter <math display="inline">Eh</math> et <math display="inline">EG</math> ad Modulum <math display="inline">S</math>, vel erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">mhGQ</math> ad <math display="inline">EQ</math>; et <math display="inline">v</math> erit ad <math display="inline">V</math> ut <math display="inline">Gf</math> ad <math display="inline">GE</math>; atque <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">Gh</math> ad <math display="inline">GE</math>. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO V.}} ''Logisticam describere per Canonem Logarithmorum.'' }} {{dropinitial|S}}I ad Logisticæ <math display="inline">BQDG</math> Asymptoton <math display="inline">APCF</math> ordinatim applicentur binæ quævis rectæ <math display="inline">AB, FG</math> intercludentes Asymptoti portionem quamvis <math display="inline">AF</math>: erit illa portio mensura rationis quam ad invicem habent ordinatæ; hæc utique est natura Curvæ notissima. Integrum ergo et perfectum Systema Logometricum per hanc Lineam exhibetur: id quod etiam de Hyperbola dici potest per Propositionem præcedentem, de Spirali Equiangula per subsequentem ;<noinclude></noinclude> fhyguibd05s5ljjw1ju9ye0k1uwqyat 283148 283129 2026-10-09T14:40:09Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>jungantur <math display="inline">OF, Of</math>, quibus occurrat in <math display="inline">T</math> et <math display="inline">t</math> circuli arcus <math display="inline">TGt</math> centro <math display="inline">O</math> descriptus, et sint <math display="inline">Gh, Gf, GE</math> continue proportionales, et ducatur ipsi <math display="inline">ER</math> parallela <math display="inline">hm</math> Hyperbolæ occurrens in <math display="inline">m</math>. De- [[File:CotesLogometria Fig6.png|center]] inde si <math display="inline">t</math> sit mensura anguli <math display="inline">FOf</math> ad Modulum <math display="inline">T</math>, hoc est, si <math display="inline">t</math> sit ad <math display="inline">T</math> ut arcus <math display="inline">TGt</math> ad radium <math display="inline">OG</math>: erit <math display="inline">s</math> mensura rationis inter <math display="inline">Eh</math> et <math display="inline">EG</math> ad Modulum <math display="inline">S</math>, vel erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">mhGQ</math> ad <math display="inline">EQ</math>; et <math display="inline">v</math> erit ad <math display="inline">V</math> ut <math display="inline">Gf</math> ad <math display="inline">GE</math>; atque <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">Gh</math> ad <math display="inline">GE</math>. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO V.}} ''Logisticam describere per Canonem Logarithmorum.'' }} {{dropinitial|S}}I ad Logisticæ <math display="inline">BQDG</math> Asymptoton <math display="inline">APCF</math> ordinatim applicentur binæ quævis rectæ <math display="inline">AB, FG</math> intercludentes Asymptoti portionem quamvis <math display="inline">AF</math>: erit illa portio mensura rationis quam ad invicem habent ordinatæ; hæc utique est natura Curvæ notissima. Integrum ergo et perfectum Systema Logometricum per hanc Lineam exhibetur: id quod etiam de Hyperbola dici potest per Propositionem præcedentem, de Spirali Equiangula per subsequentem ;<noinclude></noinclude> 18fu9t3n5oqjo1dtyzh7x9xxb79q3y9 283149 283148 2026-10-09T14:40:40Z Sjgallagher2 29663 283149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>jungantur <math display="inline">OF, Of</math>, quibus occurrat in <math display="inline">T</math> et <math display="inline">t</math> circuli arcus <math display="inline">TGt</math> centro <math display="inline">O</math> descriptus, et sint <math display="inline">Gh, Gf, GE</math> continue proportionales, et ducatur ipsi <math display="inline">ER</math> parallela <math display="inline">hm</math> Hyperbolæ occurrens in <math display="inline">m</math>. De- [[File:CotesLogometria Fig6.png|center]] inde si <math display="inline">t</math> sit mensura anguli <math display="inline">FOf</math> ad Modulum <math display="inline">T</math>, hoc est, si <math display="inline">t</math> sit ad <math display="inline">T</math> ut arcus <math display="inline">TGt</math> ad radium <math display="inline">OG</math>: erit <math display="inline">s</math> mensura rationis inter <math display="inline">Eh</math> et <math display="inline">EG</math> ad Modulum <math display="inline">S</math>, vel erit <math display="inline">s</math> ad <math display="inline">S</math> ut area Hyperbolica <math display="inline">mhGQ</math> ad <math display="inline">EQ</math>; et <math display="inline">v</math> erit ad <math display="inline">V</math> ut <math display="inline">Gf</math> ad <math display="inline">GE</math>; atque <math display="inline">r</math> ad <math display="inline">R</math> ut <math display="inline">Gh</math> ad <math display="inline">GE</math>. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO V.}} ''Logisticam describere per Canonem Logarithmorum.'' }} {{dropinitial|S}}I ad Logisticæ <math display="inline">BQDG</math> Asymptoton <math display="inline">APCF</math> ordinatim applicentur binæ quævis rectæ <math display="inline">AB, FG</math> intercludentes Asymptoti portionem quamvis <math display="inline">AF</math>: erit illa portio mensura rationis quam ad invicem habent ordinatæ; hæc utique est natura Curvæ notissima. Integrum ergo et perfectum Systema Logometricum per hanc Lineam exhibetur: id quod etiam de Hyperbola dici potest per Propositionem præcedentem, de Spirali Æquiangula per subsequentem ;<noinclude></noinclude> 8lg1o8vo7ccmjwfd59c5nqmyi2svbe2 104 86497 283150 282873 2026-10-09T14:41:32Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>nam omitto complures alias Figuras, quæ et ipsæ dudum sunt in Geometriam receptæ. Itaque si detur Asymptoti positio et simul duo puncta per quæ Curva transire debet, dabuntur puncta reliqua per casum priorem Propositionis tertiæ. Quod si data positione Asymptoti, detur insuper Systematis Modulus atque unicum punctum per quod ducenda erit Curva; invenientur puncta reliqua per Casum posteriorem Propositionis ejusdem. Iste vero Modulus quo pacto definiendus sit, et qualem habeat magnitudinem, jam oportet exponere. [[File:CotesLogometria Fig45.png|inline|right]] Ducatur recta <math display="inline">BC</math> quæ Curvam tangat in <math display="inline">B</math> et Asymptoton secet in <math display="inline">C</math>. Dico primo, magnitudinem subtangentis <math display="inline">AC</math> eandem permanere ubicunque sumatur punctum <math display="inline">B</math>. Intelligatur enim Ordinata <math display="inline">PQ</math> vicinissima Ordinatæ <math display="inline">ARB</math>, recta vero <math display="inline">QR</math> parallela Asymptoto <math display="inline">AC</math>, ac detur Ordinatarum intervallum illud quam minimum <math display="inline">AP</math>. Ob datam igitur lineolam <math display="inline">AP</math>, dabitur ratio quam habet <math display="inline">AB</math> ad <math display="inline">PQ</math>, et divisim ratio quam habet <math display="inline">AB</math> ad <math display="inline">RB</math>, atque adeo (propter similia triangula <math display="inline">BAC, BRO</math>) ratio quam habet <math display="inline">AC</math> ad <math display="inline">RQ</math> sive <math display="inline">AP</math>, atque inde magnitudo ipsius <math display="inline">AC</math>. Dico secundo, determinatam hanc et immutabilem subtangentem <math display="inline">AC</math>, esse Modulum ad quem exigendæ sunt mensuræ illæ interceptæ <math display="inline">AF</math>. Patet hoc per Corollarium secundum Propositionis primæ: nam dum termini <math display="inline">AB</math> et <math display="inline">PQ</math> ad æqualitatem proxime accedunt, erit <math display="inline">AC</math> ad <math display="inline">AP</math>, quæ metitur rationem inter <math display="inline">AB</math> et <math display="inline">PQ</math>, ut terminus <math display="inline">AB</math> ad terminorum differentiam <math display="inline">BR</math>. Unde data subtangente, facilis est descriptio Curvæ et solutio Problematum omnium quæ exhinc pendent. Si Curva jam descripta habeatur, subtangentis magnitudo sic determinabitur. Producatur Ordinata quævis <math display="inline">CD</math> ad <math display="inline">E</math>, ita ut <math display="inline">CE</math> ad <math display="inline">CD</math> rationem habeat Modularem, per Corollarium sextum Propositionis primæ definitam; et recta <math display="inline">EB</math> quæ à puncto <math display="inline">E</math> parallela ducitur Asymptoto, quæque Curvæ occurrit in puncto <math display="inline">B</math>, æqualis erit subtangenti quæsitæ. {{nop}}<noinclude></noinclude> fffhvhkv6ickd6gfk5zq2kovm8dhgw1 104 86498 283130 282874 2026-10-09T14:20:16Z Sjgallagher2 29663 283130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>''Corol. 1''. Area <math display="inline">ABIH</math>, quæ inter Curvam <math display="inline">BDI</math> et Asymptoton ejus <math display="inline">ACH</math> infinite versus <math display="inline">HI</math> extenditur, et ad alteram partem ab Ordinata <math display="inline">AB</math> terminatur, æqualis est parallelogrammo <math display="inline">ABEC</math> ab Ordinata eadem <math display="inline">AB</math> et subtangente <math display="inline">AC</math> comprehenso. Componuntur enim area et parallelogrammum ex elementis quæ sunt ut <math display="inline">AP \times AB</math> et <math display="inline">AC \times RB</math>, quæque adeo æquantur propter analogiam inter <math display="inline">AP</math> et <math display="inline">RB</math>, <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math>. ''Corol. 2''. Atque hinc, ob datam subtangentis magnitudinem, area illa indefinita erit ut Ordinata ad quam terminatur. {{c|''Scholium.''}} Hujus Propositionis usus per Exemplum declarabitur. Proponatur ad quamlibet altitudinem à superficie telluris, invenire densitatem Atmosphæræ. Sit <math display="inline">AB</math> telluris superficies, et abinde sursum producatur perpendicularis <math display="inline">AH</math>, atque ad hujus puncta singula ductæ concipiantur Ordinatæ <math display="inline">FG</math>, quæ sint ut Aeris densitates in locis <math display="inline">F</math>; et Ordinatarum termini omnes <math display="inline">G</math> in Linea Logistica <math display="inline">BDGI</math> siti erunt. Patet hoc per Corollarium secundum hujus Propositionis. Nam area indefinita <math display="inline">FGIH</math> est ut quantitas seu pondus Atmosphæræ supra locum <math display="inline">F</math>, et pondus illud est vis quæ comprimit Aerem in hoc loco, isthæc vero vis (uti docet Experientia multiplex) est ut Aeris compressi densitas <math display="inline">FG</math>. Itaque si quotlibet altitudines sumantur in Arithmetica progressione: densitates Aeris in his altitudinibus erunt in progressione Geometrica; et differentia binarum quarumvis altitudinum, erit mensura rationis quæ est inter densitates Aeris in istis altitudinibus. Cessante vi gravitatis, ita jam per vim aliquam extraneam intelligatur Aeris facta compressio, ut eandem habeat ubique densitatem quam ad terræ superficiem; et quantitas ejus, quæ modo erat exposita per aream indefinitam <math display="inline">HABI</math>, nunc per æquale rectangulum <math display="inline">ABEC</math> exhibebitur. Atmosphæræ hujus homogeneæ altitudo <math display="inline">AC</math>, est ad altitudinem Hydrargyri in tubo Torricellii, ut gravitas Hydrargyri ad gravitatem Aeris; atque inde datur. Huic autem datæ altitudini æquatur (per Corol. 1.) subtangens Curvæ <math display="inline">BDGI</math>, atque adeo Modulus Systematis mensurarum omnium <math display="inline">AF</math>. Est ergo Logarithmus rationis inter densitates Aeris in binis quibusvis altitudinibus, ad Modulum Canonis, ut altitudinum earundem differentia, ad Atmosphæræ prædicta homogenea altitudinem illam datam <math display="inline">AC</math>. {{nop}}<noinclude></noinclude> 246qjof8t72ex3akei4we985vyprx3b 283151 283130 2026-10-09T14:41:52Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>''Corol. 1''. Area <math display="inline">ABIH</math>, quæ inter Curvam <math display="inline">BDI</math> et Asymptoton ejus <math display="inline">ACH</math> infinite versus <math display="inline">HI</math> extenditur, et ad alteram partem ab Ordinata <math display="inline">AB</math> terminatur, æqualis est parallelogrammo <math display="inline">ABEC</math> ab Ordinata eadem <math display="inline">AB</math> et subtangente <math display="inline">AC</math> comprehenso. Componuntur enim area et parallelogrammum ex elementis quæ sunt ut <math display="inline">AP \times AB</math> et <math display="inline">AC \times RB</math>, quæque adeo æquantur propter analogiam inter <math display="inline">AP</math> et <math display="inline">RB</math>, <math display="inline">AC</math> et <math display="inline">AB</math>. ''Corol. 2''. Atque hinc, ob datam subtangentis magnitudinem, area illa indefinita erit ut Ordinata ad quam terminatur. {{c|''Scholium.''}} Hujus Propositionis usus per Exemplum declarabitur. Proponatur ad quamlibet altitudinem à superficie telluris, invenire densitatem Atmosphæræ. Sit <math display="inline">AB</math> telluris superficies, et abinde sursum producatur perpendicularis <math display="inline">AH</math>, atque ad hujus puncta singula ductæ concipiantur Ordinatæ <math display="inline">FG</math>, quæ sint ut Aeris densitates in locis <math display="inline">F</math>; et Ordinatarum termini omnes <math display="inline">G</math> in Linea Logistica <math display="inline">BDGI</math> siti erunt. Patet hoc per Corollarium secundum hujus Propositionis. Nam area indefinita <math display="inline">FGIH</math> est ut quantitas seu pondus Atmosphæræ supra locum <math display="inline">F</math>, et pondus illud est vis quæ comprimit Aerem in hoc loco, isthæc vero vis (uti docet Experientia multiplex) est ut Aeris compressi densitas <math display="inline">FG</math>. Itaque si quotlibet altitudines sumantur in Arithmetica progressione: densitates Aeris in his altitudinibus erunt in progressione Geometrica; et differentia binarum quarumvis altitudinum, erit mensura rationis quæ est inter densitates Aeris in istis altitudinibus. Cessante vi gravitatis, ita jam per vim aliquam extraneam intelligatur Aeris facta compressio, ut eandem habeat ubique densitatem quam ad terræ superficiem; et quantitas ejus, quæ modo erat exposita per aream indefinitam <math display="inline">HABI</math>, nunc per æquale rectangulum <math display="inline">ABEC</math> exhibebitur. Atmosphæræ hujus homogeneæ altitudo <math display="inline">AC</math>, est ad altitudinem Hydrargyri in tubo Torricellii, ut gravitas Hydrargyri ad gravitatem Aeris; atque inde datur. Huic autem datæ altitudini æquatur (per Corol. 1.) subtangens Curvæ <math display="inline">BDGI</math>, atque adeo Modulus Systematis mensurarum omnium <math display="inline">AF</math>. Est ergo Logarithmus rationis inter densitates Aeris in binis quibusvis altitudinibus, ad Modulum Canonis, ut altitudinum earundem differentia, ad Atmosphæræ prædicta homogenea altitudinem illam datam <math display="inline">AC</math>. {{nop}}<noinclude></noinclude> oekyjpo96z3tlmylhbk7ks2a0v62msc 104 86499 283152 282875 2026-10-09T14:42:20Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>[[File:CotesLogometria Fig46.png|inline|right]] Hæc ita se habent ex Hypothesi, quod vis gravitatis eadem sit ad omnes altitudines. Ceterum ex Philosophia ''Newtoniana'' constat eam diminui, in recessu à centro telluris, in duplicata ratione distantiæ: conclusio itaque paulo aliter se habebit. Sit <math display="inline">S</math> centrum telluris, et <math display="inline">AB</math> superficies eiusdem; sumatur ipsis <math display="inline">SF, SA</math> tertia proportionalis <math display="inline">Sf</math>, erigatur ordinata <math display="inline">fg</math> quæ sit ut Aeris densitas in <math display="inline">F</math>: et Curva <math display="inline">Bgn</math> quam punctum <math display="inline">g</math> perpetuo tangit, erit eadem atque prius Logistica, sed inverso situ. Augeatur enim altitudo <math display="inline">AF</math> particula quam minima <math display="inline">FM</math>, capiatur <math display="inline">Sm</math> ad <math display="inline">SA</math> ut <math display="inline">SA</math> ad <math display="inline">SM</math>, ducatur Ordinata <math display="inline">mn</math> quæ sit ut Aeris densitas in <math display="inline">M</math>; et erit <math display="inline">Sm</math> ad <math display="inline">Sf</math> ut <math display="inline">SF</math> ad <math display="inline">SM</math>, et divisim <math display="inline">fm</math> ad <math display="inline">FM</math> ut <math display="inline">Sf</math> ad <math display="inline">SM</math>, sive ut <math display="inline">Sf</math> ad <math display="inline">SF</math>, hoc est, ut <math display="inline">SAq</math> ad <math display="inline">SFq</math>. Unde <math display="inline">fm</math> est ut <math display="inline">SFq</math> inverse et <math display="inline">FM</math> directe, id est, ut gravitatio et moles Aeris inter <math display="inline">F</math> et <math display="inline">M</math> conjunctim; adeoque <math display="inline">fm\times fg</math> sive area <math display="inline">fgnm</math> est ut gravitatio, moles et densitas eiusdem Aeris conjunctim, hoc est, ut pressio illius in Aerem inferiorem: et summa similium omnium arearum infra <math display="inline">fg</math> est ut summa pressionum omnium supra <math display="inline">F</math>, id est, ut Aeris in <math display="inline">F</math> densitas <math display="inline">fg</math>: et summarum differentia <math display="inline">fgnm</math> ut densitatum differentia <math display="inline">fg -mn</math>. Detur lineola <math display="inline">fm</math>; et erit <math display="inline">fg</math> ut area <math display="inline">fgnm</math>, adeoque ut <math display="inline">fg-mn</math>: atque inde (componendo) ut <math display="inline">mn</math>. Ergo data lineola <math display="inline">fm</math> erit mensura datæ illius rationis quæ est inter <math display="inline">fg</math> et <math display="inline">mn</math>: atque hinc patet Curvam <math display="inline">Bgn</math> esse Logisticam. Sed et eandem esse cum supra descripta Logistica, facile abinde colligitur, quod ordinatæ basi <math display="inline">AB</math> vicinissimæ et ad æqualia intervalla quam minima dispositæ, respective sunt æquales in utraque Curva; ac proinde eadem curvatura, eadem inclinatio tangentis ad punctum <math display="inline">B</math>, eademque subtangentis magnitudo.<noinclude></noinclude> j65cew7i4x31mtgqtamn2chtbhfkahx 104 86500 283132 282876 2026-10-09T14:21:03Z Sjgallagher2 29663 283132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Ergo si distantiæ <math display="inline">SF</math> à centro telluris, capiantur in Musica progressione; harum reciprocæ, nempe distantia <math display="inline">Sf</math>, erunt in progressione Arithmetica; et Aeris densitates <math display="inline">fg</math> erunt in progressione Geometrica. Ad inveniendam itaque densitatem in loco quovis <math display="inline">F</math>, minuenda est altitudo <math display="inline">AF</math> in ratione distantiæ <math display="inline">SF</math> ad telluris semidiametrum <math display="inline">SA</math>: et Logarithmus rationis inter densitates Aeris in <math display="inline">A</math> et <math display="inline">F</math>, erit ad Modulum Canonis, ut altitudo illa diminuta <math display="inline">Af</math>, ad Atmosphæræ homogeneæ altitudinem <math display="inline">AC</math>. Quæ supra demonstrata sunt, accurate obtinebunt, si modo Atmosphæra ex Aere pariter Elastico tota constet: rationes igitur allatas paululum conturbabunt admisti vapores atque exhalationes, quibus etiam accedet Caloris Frigorisque diversa temperies ad altitudines diversas. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO VI.}} ''Logarithmorum Canonem ad Spiralem Aequiangulam accomodare''. }} {{missing image}} {{dropinitial|Æ}}Quiangula Spiralis appellatur Linea illa curva <math display="inline">ADE</math>, quæ polo <math display="inline">P</math> descripta, in eodem dato angulo secat exeuntes à polo radios <math display="inline">PA, PD, PE</math>, etc. Si centro <math display="inline">P</math> et intervallo quovis <math display="inline">PA</math> describatur circulus <math display="inline">ABC</math>, qui radiis <math display="inline">PA, PD, PE</math> occurrat in <math display="inline">A, B, C</math>: Dico interceptum arcum <math display="inline">BC</math> mensuram fore rationis quam habet <math display="inline">PD</math> ad <math display="inline">PE</math>, et interceptum arcum <math display="inline">AB</math> mensuram rationis quam habet <math display="inline">PA</math> ad <math display="inline">PD</math>. Dividatur enim arcus <math display="inline">AB</math> in particulas quam minimas et æquales <math display="inline">QR</math>, et jungantur <math display="inline">PQ, PR</math> secantes Spiralem ad <math display="inline">S</math> et <math display="inline">T</math> in angulis datis <math display="inline">PST, PTS</math>: et ob datam particulam <math display="inline">QR</math>, dabitur angulus <math display="inline">QPR</math>, atque adeo species Figuræ <math display="inline">SPT</math>, et ratio laterum <math display="inline">PS, PT</math>. Data ergo particula <math display="inline">QR</math> mensura erit rationis datæ quam<noinclude></noinclude> 0dmr7us3dv3zrybaztrpz71zug5ools 283153 283132 2026-10-09T14:43:14Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Ergo si distantiæ <math display="inline">SF</math> à centro telluris, capiantur in Musica progressione; harum reciprocæ, nempe distantia <math display="inline">Sf</math>, erunt in progressione Arithmetica; et Aeris densitates <math display="inline">fg</math> erunt in progressione Geometrica. Ad inveniendam itaque densitatem in loco quovis <math display="inline">F</math>, minuenda est altitudo <math display="inline">AF</math> in ratione distantiæ <math display="inline">SF</math> ad telluris semidiametrum <math display="inline">SA</math>: et Logarithmus rationis inter densitates Aeris in <math display="inline">A</math> et <math display="inline">F</math>, erit ad Modulum Canonis, ut altitudo illa diminuta <math display="inline">Af</math>, ad Atmosphæræ homogeneæ altitudinem <math display="inline">AC</math>. Quæ supra demonstrata sunt, accurate obtinebunt, si modo Atmosphæra ex Aere pariter Elastico tota constet: rationes igitur allatas paululum conturbabunt admisti vapores atque exhalationes, quibus etiam accedet Caloris Frigorisque diversa temperies ad altitudines diversas. {{c| {{x-larger|PROPOSITIO VI.}} ''Logarithmorum Canonem ad Spiralem Aequiangulam accomodare''. }} [[File:CotesLogometria Fig8.png|inline|right]] {{dropinitial|Æ}}Quiangula Spiralis appellatur Linea illa curva <math display="inline">ADE</math>, quæ polo <math display="inline">P</math> descripta, in eodem dato angulo secat exeuntes à polo radios <math display="inline">PA, PD, PE</math>, etc. Si centro <math display="inline">P</math> et intervallo quovis <math display="inline">PA</math> describatur circulus <math display="inline">ABC</math>, qui radiis <math display="inline">PA, PD, PE</math> occurrat in <math display="inline">A, B, C</math>: Dico interceptum arcum <math display="inline">BC</math> mensuram fore rationis quam habet <math display="inline">PD</math> ad <math display="inline">PE</math>, et interceptum arcum <math display="inline">AB</math> mensuram rationis quam habet <math display="inline">PA</math> ad <math display="inline">PD</math>. Dividatur enim arcus <math display="inline">AB</math> in particulas quam minimas et æquales <math display="inline">QR</math>, et jungantur <math display="inline">PQ, PR</math> secantes Spiralem ad <math display="inline">S</math> et <math display="inline">T</math> in angulis datis <math display="inline">PST, PTS</math>: et ob datam particulam <math display="inline">QR</math>, dabitur angulus <math display="inline">QPR</math>, atque adeo species Figuræ <math display="inline">SPT</math>, et ratio laterum <math display="inline">PS, PT</math>. Data ergo particula <math display="inline">QR</math> mensura erit rationis datæ quam<noinclude></noinclude> c51dsccexratq5s5xyd5a98lvje8pau 104 86501 283133 282877 2026-10-09T14:21:20Z Sjgallagher2 29663 283133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>habet <math display="inline">PS</math> ad <math display="inline">PT</math>; et summa particularum, nempe arcus <math display="inline">AB</math>, mensura erit summæ similis rationum, hoc est, rationis quam habet <math display="inline">PA</math> ad <math display="inline">PD</math>. Et eodem argumento, erit arcus <math display="inline">BC</math> mensura rationis quam habet <math display="inline">PD</math> ad <math display="inline">PE</math>. {{missing image}} Ducatur <math display="inline">AF</math> Spiralem tangens ad Circuli et Spiralis intersectionem <math display="inline">A</math>, huic vero in <math display="inline">F</math> occurrat recta <math display="inline">PC</math> quæ ad radiam <math display="inline">PA</math> normalis erigitur : et subtangens <math display="inline">PF</math> erit mensurarum Modulus, per Corol. 2. Prop. I. Nam si in recta <math display="inline">PS</math> sumatur <math display="inline">PV</math> ipsi <math display="inline">PT</math> æqualis, et jungantur puncta <math display="inline">V, T</math>; similia erunt triangula <math display="inline">P AF, VST</math>. Unde <math display="inline">PF</math> est ad <math display="inline">VT</math> ut <math display="inline">PT</math> ad <math display="inline">VS</math>, sed et <math display="inline">VT</math> est ad <math display="inline">QR</math> ut <math display="inline">PT</math> ad <math display="inline">PA</math>: ergo ex æquo perturbate, <math display="inline">PF</math> est ad <math display="inline">QR</math> quæ metitur rationem inter <math display="inline">PS</math> ad <math display="inline">PT,</math> ut terminus <math display="inline">PT</math> ad terminorum differentiam <math display="inline">VS</math>. {{c|''Scholium.''}} Spiralem æquiangulam, ad Meridianæ Nauticæ divisionem demonstrandam, feliciter adhibuit Geometra clarissimus ''Edmundus Halleius''. Sit <math display="inline">acp</math> pars octava Sphæræ terrestris, <math display="inline">p</math> Polus, <math display="inline">ac</math> quadrans Aequatoris, <math display="inline">ap</math> quadrans Meridiani; et quæratur magnitudo rectæ, quæ propositum quemlibet hujus arcum designet in Planisphærio. Per Aequatoris et Meridiani intersectionem <math display="inline">a</math>, ducta intelligatur linea Helicoeides <math display="inline">ade</math> quæ secet omnes Meridianos ad angulum semirectum, huic occurrat in <math display="inline">d</math> parallelus Aequatori circulus <math display="inline">gd</math>, per idem punctum <math display="inline">d</math> agatur Meridianus <math display="inline">pdb</math>; et longitudo intercepti arcus Aequatoris <math display="inline">ab</math>, erit magnitudo Nautica quæsita arcus <math display="inline">ag</math>. Resolvatur enim arcus <math display="inline">ag</math> in particulas innumeras quam minimas <math display="inline">gk</math>, ducatur parallelus <math display="inline">kmn</math>, secans Meridianum <math display="inline">pdb</math> in <math display="inline">n</math>, Lineam <math display="inline">ade</math> in <math display="inline">m</math>; et actus Meridianus <math display="inline">pmb</math> abscindet Aequatoris particulam <math display="inline">bh</math>, quæ erit ad <math display="inline">mn</math>, sive huic (ob angulum semirectum <math display="inline">mdn</math>) æqualem <math display="inline">dn</math> vel <math display="inline">gk</math>, ut peripheria Aequatoris ad peripheriam paralleli <math display="inline">kmn</math>. Est ergo particula <math display="inline">bh</math> magnitudo Nautica particulæ <math display="inline">gk</math>, et summa particularum omnium <math display="inline">bh</math>, nempe longitudo arcus <math display="inline">ab</math>, magnitudo Nau-<noinclude></noinclude> iv96rezb3tplk3d9fylmpdm6306q7r1 283154 283133 2026-10-09T14:44:10Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>habet <math display="inline">PS</math> ad <math display="inline">PT</math>; et summa particularum, nempe arcus <math display="inline">AB</math>, mensura erit summæ similis rationum, hoc est, rationis quam habet <math display="inline">PA</math> ad <math display="inline">PD</math>. Et eodem argumento, erit arcus <math display="inline">BC</math> mensura rationis quam habet <math display="inline">PD</math> ad <math display="inline">PE</math>. [[File:CotesLogometria Fig8.png|inline|right]] Ducatur <math display="inline">AF</math> Spiralem tangens ad Circuli et Spiralis intersectionem <math display="inline">A</math>, huic vero in <math display="inline">F</math> occurrat recta <math display="inline">PC</math> quæ ad radiam <math display="inline">PA</math> normalis erigitur : et subtangens <math display="inline">PF</math> erit mensurarum Modulus, per Corol. 2. Prop. I. Nam si in recta <math display="inline">PS</math> sumatur <math display="inline">PV</math> ipsi <math display="inline">PT</math> æqualis, et jungantur puncta <math display="inline">V, T</math>; similia erunt triangula <math display="inline">P AF, VST</math>. Unde <math display="inline">PF</math> est ad <math display="inline">VT</math> ut <math display="inline">PT</math> ad <math display="inline">VS</math>, sed et <math display="inline">VT</math> est ad <math display="inline">QR</math> ut <math display="inline">PT</math> ad <math display="inline">PA</math>: ergo ex æquo perturbate, <math display="inline">PF</math> est ad <math display="inline">QR</math> quæ metitur rationem inter <math display="inline">PS</math> ad <math display="inline">PT,</math> ut terminus <math display="inline">PT</math> ad terminorum differentiam <math display="inline">VS</math>. {{c|''Scholium.''}} Spiralem æquiangulam, ad Meridianæ Nauticæ divisionem demonstrandam, feliciter adhibuit Geometra clarissimus ''Edmundus Halleius''. Sit <math display="inline">acp</math> pars octava Sphæræ terrestris, <math display="inline">p</math> Polus, <math display="inline">ac</math> quadrans Aequatoris, <math display="inline">ap</math> quadrans Meridiani; et quæratur magnitudo rectæ, quæ propositum quemlibet hujus arcum designet in Planisphærio. Per Aequatoris et Meridiani intersectionem <math display="inline">a</math>, ducta intelligatur linea Helicoeides <math display="inline">ade</math> quæ secet omnes Meridianos ad angulum semirectum, huic occurrat in <math display="inline">d</math> parallelus Aequatori circulus <math display="inline">gd</math>, per idem punctum <math display="inline">d</math> agatur Meridianus <math display="inline">pdb</math>; et longitudo intercepti arcus Aequatoris <math display="inline">ab</math>, erit magnitudo Nautica quæsita arcus <math display="inline">ag</math>. Resolvatur enim arcus <math display="inline">ag</math> in particulas innumeras quam minimas <math display="inline">gk</math>, ducatur parallelus <math display="inline">kmn</math>, secans Meridianum <math display="inline">pdb</math> in <math display="inline">n</math>, Lineam <math display="inline">ade</math> in <math display="inline">m</math>; et actus Meridianus <math display="inline">pmb</math> abscindet Aequatoris particulam <math display="inline">bh</math>, quæ erit ad <math display="inline">mn</math>, sive huic (ob angulum semirectum <math display="inline">mdn</math>) æqualem <math display="inline">dn</math> vel <math display="inline">gk</math>, ut peripheria Aequatoris ad peripheriam paralleli <math display="inline">kmn</math>. Est ergo particula <math display="inline">bh</math> magnitudo Nautica particulæ <math display="inline">gk</math>, et summa particularum omnium <math display="inline">bh</math>, nempe longitudo arcus <math display="inline">ab</math>, magnitudo Nau-<noinclude></noinclude> kxar8jihv1plvv2zaxiqkdqf563qwic 104 86502 283155 282878 2026-10-09T14:45:23Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 283155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>tica summæ particularum omnium <math display="inline">gk</math>, id est, arcus <math display="inline">ag</math>. Manente jam Aequatore <math display="inline">abc</math> vel <math display="inline">ABC</math>, concipiatur Sphærica superficies in plano ejus Stereographice depingi; et Polo <math display="inline">p</math> occupante centrum <math display="inline">P</math>, projicientur Meridiani <math display="inline">pga, pdb, pec</math> in totidem rectas <math display="inline">PA, PDB, PEC</math> à centro <math display="inline">P</math> exeuntes, ita ut distantia abinde puncti cujusvis <math display="inline">D</math> vel <math display="inline">A</math>, tangens sit arcus, dimidiati <math display="inline">pd</math> vel <math display="inline">pa</math> quem distantia illa repræsentat. [[File:CotesLogometria Fig47.png|inline|right]]Linea vero Helicoeides <math display="inline">ade</math> convertet se in Spiralem æquiangulam <math display="inline">ADE</math>, polo <math display="inline">P</math> descriptam, et secantem radios suos omnes ad angulum semirectum. Hoc siquidem postulat nota Lex hujusce Projectionis, ut anguli omnes eandem in Plano ac in Sphærica superficie magnitudinem servent. Arcus itaque propositi <math display="inline">ag</math> magnitudo Nautica <math display="inline">ab</math> vel <math display="inline">AB</math>, est ad subtangentem <math display="inline">PF</math> vel huic jam æqualem Sphæræ radium <math display="inline">PC</math>, ut Logarithmus rationis inter <math display="inline">PA</math> et <math display="inline">PD</math>, hoc est, inter tangentes dimidiatorum arcuum <math display="inline">pa</math> et <math display="inline">pd</math>, vel <math display="inline">pa</math> et <math display="inline">pg</math>, ad Modulum Canonis. Hinc quoniam longitudo Radii est ad longitudinem arcus minuti unius primi, ut 3437.746770784939 etc ad 1, et reciprocus Moduli Canonis est 2.302585092994 etc, atque hi numeri in se multiplicati efficiunt 7915.5704467897819 etc: si magnitudo illa Nautica <math display="inline">AB</math> in minutis primis exhibenda sit, uti mos exigit; subducta tangente artificiali dimidiati arcus <math display="inline">pg</math> à tangente artificiali dimidiati arcus <math display="inline">pa</math>, multiplicetur residuum per numerum 7915.704467897819 etc, et factus dabit partes Meridionales desideratas. Perinde vero se habebit conclusio, sive in Aequatore, sive extra hunc alibi ad utramvis partem locetur punctum <math display="inline">a</math>. {{nop}}<noinclude></noinclude> 9m5j3is0lz6b3tdcqs65jii597j28q2 104 86503 283134 282880 2026-10-09T14:21:58Z Sjgallagher2 29663 283134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|{{x-larger|SCHOLIUM GENERALE.}} {{dropinitial|I}}N eum potissimum finem præcedentia conscripsi, ut allatis aliquot Exemplis ostenderem, qua commodissima ratione Logarithmorum usus in Geometriam recipi, et ad resolutionem Problematum difficiliorum adhiberi possit. Visum est hoc loco nonnullas adjicere porro constructiones, eodem consilio affectas, quæ mihi ista tractanti subinde sese obviam non invitæ dederunt: ut ita, ex uberiore specimine, de præstantia Methodi hujus Logometricæ judicium feratur. {{missing image}} Parabolæ ''Apollonianæ'' <math display="inline">AP</math> sit <math display="inline">A</math> vertex, <math display="inline">F</math> focus, <math display="inline">AQ</math> axis, <math display="inline">PQ</math> ordinatim applicata ad axem. Ducatur <math display="inline">AL</math> quæ bifariam secet <math display="inline">PQ</math> in <math display="inline">L</math>, et productæ adjiciatur <math display="inline">L M</math> quæ sit mensura rationis inter <math display="inline">LA+AQ</math> et <math display="inline">QL</math> ad Modulum <math display="inline">AF</math>: et recta <math display="inline">AM</math> æqualis erit arcui Parabolico <math display="inline">AP</math>. {{missing image}} Spiralis ''Archimedea'' <math display="inline">PQ</math> similem habet extensionem in rectam. Sit <math display="inline">Q</math> polus ejus, <math display="inline">QP</math> radius à polo ductus ad Curvæ quodlibet punctum <math display="inline">P</math>, et ad eum radium normalis <math display="inline">QA</math>. Ducatur <math display="inline">LA</math> parallela tangenti Spiralem in <math display="inline">P</math>, quæ radium <math display="inline">PQ</math> bifariam secet in <math display="inline">L</math>; et ponendo <math display="inline">AF</math> ad <math display="inline">QL</math> ut <math display="inline">QL</math> ad <math display="inline">QA</math>, ipsi <math display="inline">AL</math> adjiciatur <math display="inline">LM</math> quæ sit mensura rationis inter <math display="inline">LA+AQ</math> et <math display="inline">QL</math> ad Modulum <math display="inline">AF</math>: et recta <math display="inline">AM</math> æquabitur Spiralis arcui <math display="inline">PQ</math>. Spiralis ''Reciprocæ'' <math display="inline">AeE</math> sit <math display="inline">A</math> polus, <math display="inline">AB</math> radius primus et infinitus, <math display="inline">CD</math> asymptotos radio primo parallela ad distantiam <math display="inline">AC</math>; et invenienda proponatur hujusce Curvæ longitudo. Inter Spiralem illam vulgarem ''Archimedis'' atque hanc, quam Reciprocam appello, isthæc intercedit differentia, quod cum illius radii sint ut anguli quos faciunt cum radio suo primo, hujus radii à contrario<noinclude></noinclude> c8jclvd6wtxqli66t10h6urmnd24w0g 283135 283134 2026-10-09T14:22:05Z Sjgallagher2 29663 283135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|{{x-larger|SCHOLIUM GENERALE.}}}} {{dropinitial|I}}N eum potissimum finem præcedentia conscripsi, ut allatis aliquot Exemplis ostenderem, qua commodissima ratione Logarithmorum usus in Geometriam recipi, et ad resolutionem Problematum difficiliorum adhiberi possit. Visum est hoc loco nonnullas adjicere porro constructiones, eodem consilio affectas, quæ mihi ista tractanti subinde sese obviam non invitæ dederunt: ut ita, ex uberiore specimine, de præstantia Methodi hujus Logometricæ judicium feratur. {{missing image}} Parabolæ ''Apollonianæ'' <math display="inline">AP</math> sit <math display="inline">A</math> vertex, <math display="inline">F</math> focus, <math display="inline">AQ</math> axis, <math display="inline">PQ</math> ordinatim applicata ad axem. Ducatur <math display="inline">AL</math> quæ bifariam secet <math display="inline">PQ</math> in <math display="inline">L</math>, et productæ adjiciatur <math display="inline">L M</math> quæ sit mensura rationis inter <math display="inline">LA+AQ</math> et <math display="inline">QL</math> ad Modulum <math display="inline">AF</math>: et recta <math display="inline">AM</math> æqualis erit arcui Parabolico <math display="inline">AP</math>. {{missing image}} Spiralis ''Archimedea'' <math display="inline">PQ</math> similem habet extensionem in rectam. Sit <math display="inline">Q</math> polus ejus, <math display="inline">QP</math> radius à polo ductus ad Curvæ quodlibet punctum <math display="inline">P</math>, et ad eum radium normalis <math display="inline">QA</math>. Ducatur <math display="inline">LA</math> parallela tangenti Spiralem in <math display="inline">P</math>, quæ radium <math display="inline">PQ</math> bifariam secet in <math display="inline">L</math>; et ponendo <math display="inline">AF</math> ad <math display="inline">QL</math> ut <math display="inline">QL</math> ad <math display="inline">QA</math>, ipsi <math display="inline">AL</math> adjiciatur <math display="inline">LM</math> quæ sit mensura rationis inter <math display="inline">LA+AQ</math> et <math display="inline">QL</math> ad Modulum <math display="inline">AF</math>: et recta <math display="inline">AM</math> æquabitur Spiralis arcui <math display="inline">PQ</math>. Spiralis ''Reciprocæ'' <math display="inline">AeE</math> sit <math display="inline">A</math> polus, <math display="inline">AB</math> radius primus et infinitus, <math display="inline">CD</math> asymptotos radio primo parallela ad distantiam <math display="inline">AC</math>; et invenienda proponatur hujusce Curvæ longitudo. Inter Spiralem illam vulgarem ''Archimedis'' atque hanc, quam Reciprocam appello, isthæc intercedit differentia, quod cum illius radii sint ut anguli quos faciunt cum radio suo primo, hujus radii à contrario<noinclude></noinclude> 5nzft40imq980pbnulk0a20syzy4r7x 104 86529 283089 282913 2026-10-09T13:18:24Z ~2026-54289-56 33437 283089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his <ref> de his, omitelas Hal. </ref> quaestionem haberi. § 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta. § 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur. § 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi. § 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit. § 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit. § 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit. § 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent. § 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit. '''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et <ref>(2)</ref> Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat <ref>(3)</ref> villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis <ref>(4)</ref>, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse». '''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis <ref>(5)</ref> gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei. § 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam <ref>(6)</ref>esse sibi, dicendum est, non esse cre- (1) de his, omítel as Hal. (2) Vulg.;et , omitela el códice Fl . (3) ad, inserta la Vulg. (4) pro servis , omitenlas otros en Hal, (5) Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal. (6) Hal.; allatam, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rx8jy06zx5hyno6pobigcofpncj1bcu 283091 283089 2026-10-09T13:21:40Z ~2026-54516-25 33439 283091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his <ref> de his, omitelas Hal. </ref> quaestionem haberi. § 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta. § 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur. § 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi. § 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit. § 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit. § 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit. § 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent. § 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit. '''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et <ref>Vulg.;et , omitela el códice Fl </ref> Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat <ref>(3)</ref> villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis <ref>(4)</ref>, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse». '''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis <ref>(5)</ref> gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei. § 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam <ref>(6)</ref>esse sibi, dicendum est, non esse cre- (1) de his, omítel as Hal. (2) Vulg.;et , omitela el códice Fl . (3) ad, inserta la Vulg. (4) pro servis , omitenlas otros en Hal, (5) Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal. (6) Hal.; allatam, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ngrjxzo9y22ghr6kujvtzye9x5cke4b 283092 283091 2026-10-09T13:24:21Z ~2026-54516-25 33439 283092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dana G. Canales" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his <ref> de his, omitelas Hal. </ref> quaestionem haberi. § 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta. § 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur. § 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi. § 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit. § 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit. § 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit. § 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent. § 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit. '''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et <ref>Vulg.;et , omitela el códice Fl </ref> Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat <ref>ad, inserta la Vulg.</ref> villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis <ref> pro servis , omitenlas otros en Hal,</ref>, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse». '''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis <ref>Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.</ref> gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei. § 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam <ref>Hal.; allatam, el códice Fl.</ref>esse sibi, dicendum est, non esse cre-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 4nnt7ba3k0mt5fgf0snqg3tpedxv6di 104 86572 283062 2026-10-09T12:26:23Z Greys Guzman 33158 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '448 DIGESTO .- LIBRO XXIX : TÍTULO IV sierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conveniri. § 6. Quod ergo tempus spectabimus, possideat, necne? Litis contestatae tempus spectari debet. hubiere dejado de poseer sin dolo malo, es más cierto que deja de ser demandado . § 6. Luego ¿å qué tiempo miraremos si posee, ó no? Se debe mirar al tiempo en que fué contestada la demanda . § 7. Certe si vacantia bona quis possederit, et quadrienniu... 283062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>448 DIGESTO .- LIBRO XXIX : TÍTULO IV sierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conveniri. § 6. Quod ergo tempus spectabimus, possideat, necne? Litis contestatae tempus spectari debet. hubiere dejado de poseer sin dolo malo, es más cierto que deja de ser demandado . § 6. Luego ¿å qué tiempo miraremos si posee, ó no? Se debe mirar al tiempo en que fué contestada la demanda . § 7. Certe si vacantia bona quis possederit, et quadriennium praeterierit, indubitate conveniri poterit ex hac parte Edicti, quia et omisit causam testamenti , et quia ab intestato possedit, et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit. § 8. Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus, dato sibi coherede ex alia parte, omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres , deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam, dandam in eum legatorum actionem, Celsus libro sextodecimo Digestorum ait, quae in Titium competeret, sufficeretque (1) patrono, quod integram debitam sibi portionem habeat. Haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono; aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare, neque enim interdictum est, ut quis omittat hereditatem, si sine fraude id fiat . § 7. A la verdad, si uno hubiere poseido bienes vacantes, y hubieren transcurrido cuatro años, indudablemente podrá ser demandado en virtud de esta parte del Edicto, tanto porque prescindió del titulo del testamento , como porque poseyó abintestato, y ciertamente de modo, que esté seguro con la prescripción de cuatro años . § 8. Si instituido el patrono heredero de la porción que se le debia, y habiéndosele nombrado un coheredero de la otra parte, hubiere prescindido de la institución, porque estaba exhausta la parte que se le debia, y también hubiere dejado de aceptarla el coheredero , y después el patrono poseyera abintestato toda la herencia legitima, dice Celso en el libro décimo sexto del Digesto, que se ha de dar contra él la acción de los legados , que competeria contra Ticio , y que al patrono le bastaría tener integra la porción á él debida. Mas esto es asi, si hubo colusión entre el heredero y el patrono; porque de otra suerte, no ha de ser obligado el patrono á pagar los legados, porque no está prohibido que cualquiera deje de aceptar la herencia, si esto lo hiciera sin fraude. Hoc Edictum etiam ad contra tabulas bo- § 9.-Preferentemente se ha de decir, que este norum possessionem pertinere, magis dicendum est, scilicet ut, qui accipiendo (2) contra tabulas bonorum possessionem liberis parentibusque legata praestaret, si omiserit eam bonorum possessionem, et ab intestato possideat hereditatem, cogatur ea praestare, quae praestaret, si contra tabulas bonorum possessionem acceperit (3) . § 9. Edicto pertenece también á la posesión de los bienes contra el testamento , esto es , que el que recibiendo contra el testamento la posesión de los bienes pagaria á los descendientes y á los ascendientes los legados, si hubiere dejado de aceptar la posesión de los bienes, y poseyera la herencia abin . testato, sea obligado à pagar los que pagaria, si contra el testamento hubiere recibido la posesión de los bienes . § 10. Si libertas sub conditione fuerit data: «si decem dederit», et omissa causa testamenti fuerit , non aliter libertas competet, quam si conditioni paritum sit. § 10. Si se hubiere dado la libertad bajo esta condición: « si hubiere dado diez » , y se hubiere prescindido del titulo del testamento , no competerá la libertad de otra suerte , que si se hubiera cumplido la condición. Qui- 7. MARCELO; Digesto, libro XII. - Uno institu- dam Titium et Maevium instituit heredes, et cen- actionem Titius postulabit; idem, si utrique le- yó herederos á Ticio y á Mevio, y le legó cien à Ticio, y ambos adieron la herencia habiendo prescindido del testamento ; Ticio no pedirá honradamente la acción de los legados; y lo mismo, si a ambos les gasset. hubiese dejado legados. 7. MARCELLUS libro XII. Digestorum. tum Titio legavit, uterque omisso (4) testamento legitimam adiit hereditatem; non probe legatorum 8. ULPIANUS libro L. ad Edictum . - Si quis 8. ULPIANO; Comentarios al Edicto, libro L.- sub conditione dandorum decem, vel qua alia, quae in dando vel in faciendo fuit, heres institutus omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem , videndum est, an huic, in cuius persona conditio collata est, subveniri debeat; et magis est, ne subveniatur, neque enim legatarius est ; Si instituido uno heredero bajo la condición de dar diez, ó bajo otra cualquiera, que consistió en dar ó en hacer, poseyera abintestato la herencia habien- do prescindido del titulo del testamento, se ha de ver, si se deberá auxiliar á este á cuya persona fuc referida la condición ; y es más cierto que no se le auxilia, porque no es legatario; 9. PAULUS libro XLV. ad Edictum.-sed et si 9. PAULO; Comentarios al Edicto, libro XLV. adhuc parendi conditioni tempus habeat, hac par- -pero aun si tuviese todavia tiempo de cumplir la condición, no está obligado por esta parte del Edicto. te Edicti non tenetur . 10. ULPIANUS libro L. ad Edictum . - Si non 10. ULPIANO; Comentarios al Edicto, libro L.- solus, sed cum alio possidet hereditatem is, qui omisit causam testamenti, rectissime Iulianus ait, quod et Marcellus probat, dandam in ipsum quo- Si no solo , sino con otro, poseyera la herencia el (1) sufficereque, Hal. (2) Taur. según corrección del códice Fl.; accipienda, la escritura original, Br , que prescindió del titulo del testamento, con mu- chisima razón dice Juliano, y lo aprueba también (3) Vulg.; accepit, el códice Fl. (4) Hal. Vulg.; amissa, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 7tojq52aey458gr26vqpgdewjypn5am 104 86573 283063 2026-10-09T12:37:38Z Romel89 33160 /* Emendata */ 283063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 3.—Inest autem conditio legati, veluti quum ita legamus: «quod ex Arescusa (1) natum fuerit, heres dato», aut: «fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres datos», aut: «servum, quem alii non legavero, Seio dato». 2. ULPIANUS libro V. ad Sabinum.—Conditio- num quaedam sunt, quae quandoque impleri pos- sunt etiam vivo testatore, utputa: «si navis ex Asia venerit», nam quandoque venerit navis, conditioni paritum videtur; quaedam, quae non nisi post mor- tem testatoris: «si decem dederit, si Capitolium ascenderit», nam, ut pareatur quis conditioni vi- deatur, etiam scire debet hanc conditionem inser- tam; nam, si fato fecerit, non videtur obtemperasse voluntati. 3. IDEM libro VI. ad Sabinum.—Obtinuit, im- possibiles conditiones testamento adscriptas pro nullis habendas. 4. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.—Si his legatum est, quibus patronus legata praestat, tem- perare debet Praetor conditionem, ut et patrono, et heredibus scriptis pro portione dentur conditio- nes explendae gratia. § 1.—Si ita scriptum sit: «si in quinquennio proximo Titio filius natus non erit, tum decem Seiae (2) heres dato», si Titius ante mortuus sit, non statim Seiae (3) decem deberi, quia hic articu- lus stans extremi quinquennii tempus significat. 5. PAULUS libro III. ad Sabinum.—Conditioni- bus pupillus et iis tutoris auctoritate parere po- test, nec quem moveri, quod expleta conditione necessarius heres aliquando esse potest; nam hoc iure potestatis fieri, non conditionis expletae. § 1.—Item servus vel filiusfamilias sine iussu patris vel domini conditioni impleri possunt, quia eo facto nemo fraudatur. 6. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.—Multa testamento non committitur ab herede, vel legata- rio, vel eo, qui ex ultima voluntate aliquid lucratus est, qui ius alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is, cuius arbitrium sit, non vivat, vel adesse non possit, aut rei (4) arbitrari nolit. § 1.—Si servos certos quis manumisisset, heres esse iussus erat; quibusdam ex his ante mortuis, Neratius respondit, defici eam conditionem, nec ae- stimabat, pareri posset conditioni, necne. Sed Ser- vius respondit, quum ita esset scriptum: «si filia et mater mea vivent, altera iam mortua, non defici conditionem; idem est et apud Labeonem scriptum. Sabinus quoque et Cassius, quasi impossibiles ea conditiones in testamento positas pro non scriptis esse; quae sententia admittenda est.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nei1i9zthjk8gmiagjwcr97jc04n415 104 86574 283065 2026-10-09T12:40:12Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '7. ULPIANUS libro XVIII. ad Sabinum.—Mu- cianae cautionis utilitas (1) consistit in conditioni- bus, quae in non faciendo sunt conceptae, utputa: «si in Capitolium non ascenderit, si Stichum non manumiserit», et in similibus; et ita Aristoni, et Neratio, et Iuliano visum est; quae sententia et Constitutione Divi Pii comprobata est. Nec solum in legatis placuit, verum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est. § 1.—Unde si uxor marit... 283065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>7. ULPIANUS libro XVIII. ad Sabinum.—Mu- cianae cautionis utilitas (1) consistit in conditioni- bus, quae in non faciendo sunt conceptae, utputa: «si in Capitolium non ascenderit, si Stichum non manumiserit», et in similibus; et ita Aristoni, et Neratio, et Iuliano visum est; quae sententia et Constitutione Divi Pii comprobata est. Nec solum in legatis placuit, verum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est. § 1.—Unde si uxor maritum suum, cui dotem promiserat, ita heredem scripserit ex parte: «si dotem, quam ei promisi, neque petierit, neque exce- perit», denuntiare eum posse coheredi, paratum se accepto facere dotem, vel cavere, et ita adire posse hereditatem. Sed si ex asse sit institutus maritus sub ea conditione, quoniam non est, quod caveat, non impediri eum, quominus adeat hereditatem; nam iure ipse videtur impleta conditio eo, quod non est, quem possit de dote convenire ipse adeun- do hereditatem. 8. POMPONIUS libro V. ad Sabinum.—Si quis ita legaverit: «dum uxor mea cum filio erit, heres meus ei tantum datos, si ea latitans patronum de medio discessit, ut tamen consultum reuneret ha- bendi secum liberos, deberi ei legatum, Trebatius et Labeo aiunt, quia non omne momentum exigen- dum sit, ut cum liberis sit, sed si (2) eam men- tem, et id propositum habeat, ne filium a samet di- mittat, neve per eam stet, quominus cum ea filius educetur. 9. ULPIANUS libro XX. ad Sabinum.—Solemus dicere, eum, qui in tempus liberorum uxori legat, de his non sensisse, quos iam tunc uxor habuit, quum testator maritus. 10. IDEM libro XXIII. ad Sabinum.—Haec con- ditio: «filiae meae, quum nupserit», talis est, ut, quod potestas est, impleri solummodo conditionem voluerit, non satis egerit (3), quando; et ideo, et si vivo testatore nupserit post testamentum factum, impleta conditio videtur, praesertim quum condi- tio haec talis est, ut semel impleri debeat. Sed enim non omnes coniunctiones impleri conditio- nem, puta enim nondum nubilis aetatis in domum mariti deducta non paruit conditioni; sed et si coniuncta sit, cuius nuptiis ei interdictum sit, idem dicemus. Ac tamen nubendo postea parere condi- tioni possit, quasi non nupserit, dubitari potest. Et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto de- fectam conditione (4); benigne tamen dici potest, si ea sic legatum est: «quum pubes erit», simili modo hoc erit dicendum. § 1.—Si sic legatum sit: «si navis ex Asia vene- rit», et ignorante testatore navis venerit testamenti facti tempore, placuit, pro impleta haberi. Et si ea sic legatum est: «quum pubes erit», simili modo hoc erit dicendum.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> it774dnfbyl7kk3hg6jt1p1y1p14782 104 86575 283069 2026-10-09T12:43:32Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ratione praestari debere dicitur; sed res ita expe- dietur, si, quum quadringenta haberet, testamento quadringenta, codicillis centum legaverit, ex quin- ta parte, id est octoginta, quae ad legatarium ex codicillis pervenirent, si Falcidiam non paterétur, quartam, id est viginti, heres retinebit. 18. PAULUS libro XI. Quaestionum.—Filius- familias, qui militaverat, decedens patris sui fidei commisit (1) codicillis, ut peculium suum castren- s... 283069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ratione praestari debere dicitur; sed res ita expe- dietur, si, quum quadringenta haberet, testamento quadringenta, codicillis centum legaverit, ex quin- ta parte, id est octoginta, quae ad legatarium ex codicillis pervenirent, si Falcidiam non paterétur, quartam, id est viginti, heres retinebit. 18. PAULUS libro XI. Quaestionum.—Filius- familias, qui militaverat, decedens patris sui fidei commisit (1) codicillis, ut peculium suum castren- se Titio post mortem restitueret; quaerebatur, an ut heres quartam deducere possit. Dixi, legem Falcidiam inductam esse a Divo Pio etiam in in- testatorum successionibus propter fideicommissa, sed in proposito nec hereditatibus esse, quamvis placeret mihi, extraneo herede instituto fieri here- ditatem aditione eius; nam quum apud patrem re- manet, ius pristinum durat, si peculium est. Nec huic contrarium est, quod in testamento eius, qui apud hostes decessit, exercetur Falcidia; nam fictio legis Corneliae et hereditatem, et heredem facit. Sed ego non dubitare, quin debeat id quoque in- dulgeri legis beneficium, siquidem quasi (2) patris- familias bona restituere cogitur, et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo Edicti le- gatorum nomine conveniétur. § 1.—His consequens erit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam, et quartae fructus habue- rit pater, ei quam Trebellianum Senatusconsultum inducamus, et utiles actiones exerceri possint, fiat- que hereditas post restitutionem. 19. SCAEVOLA libro VIII. Quaestionum.—Si dignum decem fundum damnetur heres quinque vendere, sine dubio quinque erunt imputanda Fal- cidiae. 20. IDEM libro IX. Quaestionum.—Si a servo meo heres institutus mihi legetur, et mihi acquira- tur hereditas, negat Maecianus, id legatum in Fal- cidia computari, quia non debeatur. 21. PAULUS libro XII. Quaestionum.—Si pu- pillus, qui sine tutore auctore decem mutuo dato aunt, legatum a creditore mereri sub hac condi- tione, si decem, quae accepit, heredi reddiderit, una numeratione et impleri conditionem, et libera- tur naturali obligatione, ut etiam in Falcidia he- redi imputentur, quamvis non imputaretur, si tan- tum conditionis implendae causa data fuisset. Adeo autem et solvere videtur, ut repudiato lega- to, vel Sticho, qui legatus est, mortuo, nihil repe- tere possit. § 1.—Si ego et servus meus heredes instituti simus ex diversis partibus, nec a servo erogatus dodrans his, quibus a me legatum est, contra Fal- cidiam prodert, quod ex portione servi ad me pervenit supra Falcidiam, dicto portione. Ex con- trario si servo meo servus, et mihi decem legata fuerint, servi Falcidia ex decem mihi legatis non<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> md6sao1c0sotudooxutalirv1e7p5vy 104 86576 283075 2026-10-09T12:50:59Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tenetur exemplo eodem Falcidiae; nam quartam retineo ex persona servi, quamvis de mea portione nihil exhaustum sit. 22. IDEM libro XVII. Quaestionum.—Nesen- nius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit: Titia filias suas tres nu- mero aequis ex partibus scripsit heredes, et a sin- gulis legata invicem dedit, ab una tamen ita lega- vit tam coheredibus eius, quam extraneis, ut Falcidiae sit locus; quaero, an adversu... 283075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>tenetur exemplo eodem Falcidiae; nam quartam retineo ex persona servi, quamvis de mea portione nihil exhaustum sit. 22. IDEM libro XVII. Quaestionum.—Nesen- nius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit: Titia filias suas tres nu- mero aequis ex partibus scripsit heredes, et a sin- gulis legata invicem dedit, ab una tamen ita lega- vit tam coheredibus eius, quam extraneis, ut Falcidiae sit locus; quaero, an adversus coheredes suas (1), a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia, et, si non possit, vel doli exceptione sum- movenda sit (2), quemadmodum adversus extra- neos computatio Falcidiae iniri possit. Respondi: id quidem, quod a coherede legatorum nomine percipitur, non solet legatariis proficere, quominus Falcidiam patiantur, sed quum is, qui legatum praestiturus est, ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans, uti adversus eum Falcidiae beneficio, si id, quod perceptus est ex voluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. Plane ceteris legatariis non universum, quod coheredi praestat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet. § 1.—Servo herede instituto, si a domino fidei- commissa, a servo legata data sunt, prius ratio le- gatorum habenda est, deinde ex eo, quod superest, fideicommissorum. Dominus enim ideo tenetur, quod ad eum pervenit; pervenit autem, quod de- ductis legatis superest; plane Falcidiam exercet. § 2.—Sed et si dominus omissa hereditatis adi- tione servum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur, quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum, quae a servo relicta sunt, ratio initur, si patitur Falcidia. § 3.—Si debitori liberatio legata sit, quamvis sol- vendo non sit, totum legatum computetur, licet nomen hoc non augeat hereditatem, nisi ex even- tu. Igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus videbi- tur legatum, quod huic legatum esset, cetera quo- que minuentur legata per hoc, et ipsum hoc per alia; capere enim videtur eo, quod liberatur. § 4.—Sed si alii hoc nomen legetur, nullum le- gatum erit, nec ceteris contribuetur. 23. SCAEVOLA libro XV. Quaestionum.—Si fundus mihi legetur et via, in Falcidiae ratione, si tantum sit in via, quantum (3) amplius est in Fal- cidia, integer fundus capietur, et via perit. Sed si via legetur, nec solvendo sit hereditas, non debe- bitur. Videndum etiam, si fundo et via legato mi- nus ex utroque desideret (4), quam sit viae pre- tium; potest coacta ratione dici, non tantum fundum solidum capi, sed etiam, (5) ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat, ut tunc solum via inter-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jdba25rvpqtpx1ng3qwnn7z5who787z 104 86577 283076 2026-10-09T12:52:59Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cidat, quoties plus Falcidia desiderat, quam est viae pretium. 24. PAULUS libro XIV. (1) Responsorum res- pondit.—Falcidiae legis rationem, si haberi opor- tet, ita habendum, ac si hae res, quae ab herede subtractae sunt, in hereditate relictae non fuis- sent. § 1.—Idem respondit, partus ancillarum ante diem fideicommissi editos ad heredes eius, qui ro- gatus est, pertinere, eosque in quartam et in quartae fructus computandos, si de lege Fa... 283076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>cidat, quoties plus Falcidia desiderat, quam est viae pretium. 24. PAULUS libro XIV. (1) Responsorum res- pondit.—Falcidiae legis rationem, si haberi opor- tet, ita habendum, ac si hae res, quae ab herede subtractae sunt, in hereditate relictae non fuis- sent. § 1.—Idem respondit, partus ancillarum ante diem fideicommissi editos ad heredes eius, qui ro- gatus est, pertinere, eosque in quartam et in quartae fructus computandos, si de lege Falcidia quaestio intercedat. § 2.—Idem respondit, fructus ex propria re he- redis, quae legata est, post (2) diem fideicommissi cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fidei- commissario, heredi in quartam imputari non solere. 25. SCAEVOLA libro IV. Responsorum.—Mari- tum suum et filium communem aequis partibus heredes instituit; quaesitum est, an in ratione le- gis Falcidiae imputandum sit marito, quod ad eum ex eadem hereditate per filium pervenit. Respon- dit, si ex institutione filii tantum retineat (3), quan- tum ad Falcidiam satis sit, nihil quartae nomine deducendum. § 1.—A liberto, cui fundum legaverat, per fidei- commissum Seiae annua decem dedit; quaesitum est, si lex Falcidia liberti legatum minuerit, an Seiae quoque annuum fideicommissum minutum videatur, quum reditus largitur annuam praesta- tionem. Respondit, secundum ea, quae proponc- rentur, non videri minutum, nisi alia mens testato- ris probetur. 26. IDEM libro V. Responsorum.—Lineam mar- garitorum (4) trigintaquinque legavit, quae linea apud legatarium fuerat mortis tempore; quaero, an ea linea heredi restitui deberet propter legem Fal- cidiam. Respondit, posse heredem consequi, ut ei restituatur, ac, si malit, posse vindicare partem in ea linea, quae propter legis Falcidiae rationem de- beret remanere. § 1.—Quaesitum est, an pretium statuarum Fal- cidiam (5) pati debeat. Respondit, debere. 27. IDEM libro VI. Responsorum.—«Seius et Agerius (6), si intra diem trigesimum mortis meae Reipublicae nostrae caverint, contentos se futuros tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, here- des mihi sunto; quos invicem substituo; quodsi noluerint, vel non cavissent, exheredes sun- to»; quaesitum est, an heredes instituti hereditatem adire possint, si conditioni parere nolunt, quum habeant substitutos eadem conditione prae- scripta. Respondit, Seium et Agerium primo loco<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9uz2f7pnlsu6ylgxk2sh3obuqhtox4t 104 86578 283077 2026-10-09T12:54:53Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'institutos perinde adire posse, ac si ea conditio, quae fraudis causa adscripta est, adscripta non esset. 28. MAECIANUS libro I. Fideicommissorum.— Pater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur. 29. PAULUS (1) libro II. Fideicommissorum.— Si a me tibi fideicommissum vel legatum est, tuque id post tempus rogatus sis mihi restituere, non puto, hoc imputandum esse in Falcidiam, quia in- c... 283077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>institutos perinde adire posse, ac si ea conditio, quae fraudis causa adscripta est, adscripta non esset. 28. MAECIANUS libro I. Fideicommissorum.— Pater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur. 29. PAULUS (1) libro II. Fideicommissorum.— Si a me tibi fideicommissum vel legatum est, tuque id post tempus rogatus sis mihi restituere, non puto, hoc imputandum esse in Falcidiam, quia in- cipio postea quasi fideicommissarius id recipere. 30. MAECIANUS libro VIII. Fideicommissorum. —In ratione legis Falcidiae mortes servorum cete- rorumque animalium, furta, rapinae, incendia, rui- nae, naufragia, vis hostium, praedonum, latronum, debitorum facta pecora nomina, in summa quod- cunque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi percunt, quemadmodum ad heredis fuerunt pertinent fructus, partus ancillarum, et quae per servos acquisita sunt, et stipulationes, rerum tra- ditiones, legata, hereditatesve his datae, ceterae donationes, item servitutes, quibus liberata prae- dia pretiosiora fierent, actionesque acquisitae, ut furti, damni iniuriae, similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidiae cadit. § 1.—Vendere autem vel emere iussus certo pretio fundum aliamve quampiam rem, in legis Falcidiae ratione, quum, quantum sit legatum, re- quiratur, tantum ex nomine inducetur (2), quanto pluris minorisve sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed (3) ei qui- dem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur, quippe non nostri causa eum id (4) pretium; sed eo deducto pretium reliquum legatum esse intellectum est. § 2.—Rursus (5) diligenter animadvertendum est, ne, quod dicitur, damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere, usquequaque et sine ulla distinctione recipiatur; quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constituerit, hoc enim attinet, damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis ideo commissis detrahatur. § 3.—Verum est autem, his solis, quae pondere, numero, mensura constant, nec damno postea inci- dente ex portione, quae fieri solet (6) ad aestima- tionem eorum honorum, quae mortis tempore fue- runt, quidquam detrahi. § 4.—Certis vero corporibus et iis ipsis ita reli- ctis: speciebus, quam in illa area, vinum, quod in illis dolis, pondus argenti, quod in illis horreis habeos, si sine culpa heredis deperierunt, vel de- teriora sunt facta, proculdubio aut nihil debebitur, aut eorum, quae exstabunt, qualia erunt, ea portio<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lyve7nqzh67njkvl0yvevvjrhwk2xml 104 86579 283078 2026-10-09T12:59:17Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '11. PAULUS libro IV. ad Sabinum.—Si iam fa- cta sint, quae conditionis loco ponuntur, et sciat testator, quae iterum fieri possunt, exspectentur, ut fiant, si vero nesciat, praesenti (1) debeantur. § 1.—Item sciendum est, promiscuas conditiones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, veluti: «si Capitolium ascen- derit», et similia, non promiscuas, etiam vivo te- statore existere posse, veluti: «si Titius Consu... 283078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>11. PAULUS libro IV. ad Sabinum.—Si iam fa- cta sint, quae conditionis loco ponuntur, et sciat testator, quae iterum fieri possunt, exspectentur, ut fiant, si vero nesciat, praesenti (1) debeantur. § 1.—Item sciendum est, promiscuas conditiones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, veluti: «si Capitolium ascen- derit», et similia, non promiscuas, etiam vivo te- statore existere posse, veluti: «si Titius Consul factus fuerit». 12. ULPIANUS libro XXIV. ad Sabinum.—Si ita legatum sit: «quoniam filius maior ex arca mea decem sustulit, heres minor filius decem e medio sumito», debetur legatum, quia idcirco relictum est, ut conditio filiorum exaequaretur; et sane haec causa est, nam causa in praeteritum, poena in fu- turum confertur. 13. PAULUS libro V. ad Sabinum.—Si fundus alicui legatus fuerit, si pupillo vel furioso pecuniam dedisset, videtur expresse conditionem, curatori vel tutori dando. 14. POMPONIUS libro VIII. ad Sabinum.—«Ti- tius, si statuas in municipio posuerit, heres esto»; si paratus est ponere, sed locus a municipibus ei non datur, Sabinus, Proculus, heredem eum fore, et in legato idem iuris esse dicunt. 15. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.—Cui fuerit sub hac conditione legatum: «si in familia nupsisset», videtur impleta conditio statim atque ducta est uxor, quamvis nondum in cubiculum ma- riti venerit; nuptias enim non concubitus, sed con- sensus facit. 16. CAIUS libro I. de testamentis ad Edictum Praetoris.—In his, quae extra testamentum incur- rerent, possunt res ex bono et aequo interpretatio- nem capere. Ea vero, quae ex iure testamento orirentur (2), necesse est secundum scripti iuris rationem expediri. 17. IDEM libro II. de legatis ad Edictum Prae- toris (3).—Demonstratio falsa est, veluti si ita scri- ptum fuerit: «Servum Stichum, quem de Titio emi; fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est»; nam si constat, de quo homine, de quo fundo sen- serit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significavit, donatus esset, aut, quem dona- tum sibi esse significaverat, emeritus. § 1.—Igitur et si ita servus legatus sit: «Stichum coquum, Stichum sutorem Titio lego», licet neque coquus, neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conveniat; nam et si in persona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare voluerit, perinde<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> p12kvf3w6rbi3g0oghj0wsl7utu9pw7 104 86580 283080 2026-10-09T13:02:39Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'valet legatum, ac si nullus error interveniret. § 2.—Quod autem iuris est in falsa demonstra- tione, hoc vel magis est in falsa causa, veluti ita: «Titio fundum do, quia negotia mea curavit», item: «fundum Titius filius meus praecipito, quia frater eius ipse ex arca tot aureos sumsit; licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumsit, utile legatum est. § 3.—At si conditionaliter concepta sit causa, veluti hoc modo: «Titio, si negotia mea... 283080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>valet legatum, ac si nullus error interveniret. § 2.—Quod autem iuris est in falsa demonstra- tione, hoc vel magis est in falsa causa, veluti ita: «Titio fundum do, quia negotia mea curavit», item: «fundum Titius filius meus praecipito, quia frater eius ipse ex arca tot aureos sumsit; licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumsit, utile legatum est. § 3.—At si conditionaliter concepta sit causa, veluti hoc modo: «Titio, si negotia mea curavit, fundum do; Titius, filius meus, si frater eius cen- tum ex arca sumsit, fundum praecipito», ita utile erit legatum, si et ille negotia curavit, et huius frater centum ex arca sumsit. § 4.—Quodsi cui in hoc legatum sit, ut ex eo aliquid faceret, veluti monumentum testatori, vel opus, aut opulum municipibus faceret, vel ex eo ut partem alii restitueret, sub modo legatum vi- detur. 18. IDEM libro XVIII. ad Edictum provincialc.— Is, cui sub conditione non faciendi aliquid relictum est, id est caveri debet Muciana cautione, ad quem iure civili deficiente conditione hoc legatum, eave hereditas pertinere potest. 19. ULPIANUS libro V. Disputationum.—In con- ditionibus primum locum voluntas defuncti obti- net, eaque regit conditiones; denique et in ea con- ditione: «si filia mea cum Titio nupta erit», placuit, non semper mortis tempus observari, sed volun- tate patrocinante tardius produci. § 1.—Haec scriptura: «si Primus heres erit, dam- nas esto dare, pro conditione non est accipien- da; magis enim demonstravit testator, quando legatum debeatur, quam conditionem inseruit, nisi forte hoc animo fuerat testator, ut faceret condition- nem. Proinde nec illud dicendum erit facere con- ditionem: quidquid mihi Ephesi oportet dari, hoc do lego. Sed si sic leget: «si Primus mihi heres non erit, damnas esto Secundus dare», et Primus heres exstitit, legatum non debebitur; si Primus adierit cum Secundo, non exstitisse conditionem, nequaquam ambigendum est. § 2.—Si patronus contra tabulas bonorum pos- sessione accepta debitam portionem occupet, lega- ta, quae ab eo data sunt: «si patronus heres non erit», non debet coheres patroni praestare. (1) § 3.—Si a Primo ita legatum est: «si Secundus heres non erit, viginti Titio dato», simili modo a Secundo eidem Titio ita legatum est: «si Primus heres non erit», et ambo heredes exstiterint, legati conditio deficiet; si alter heres exstitit, alter heres non exstitit, legatum debebitur. 20. (2) MARCELLUS apud Iulianum libro XXVII. Digestorum notat.—Non dubitamus, quin turpes<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lcfflvoqo1mop0jb6gve857honfiu9q 104 86581 283082 2026-10-09T13:06:44Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'conditiones remittendae sint (1), quo in numero plerumque sunt etiam iurisiurandi. 21. [20.] IULIANUS libro XXXI. Digestorum.— Multum interest, conditio facti, an iuris esset; nam huiusmodi conditiones: «si navis ex Asia venerit, si Titius Consul factus erit», quamvis impletae es- sent, impedient heredem circa adeundam heredi- tatem, quamdiu ignoraret, eas impletas esse. Quae vero ex iure venient, in his nihil amplius exigen- dum, quam ut im... 283082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>conditiones remittendae sint (1), quo in numero plerumque sunt etiam iurisiurandi. 21. [20.] IULIANUS libro XXXI. Digestorum.— Multum interest, conditio facti, an iuris esset; nam huiusmodi conditiones: «si navis ex Asia venerit, si Titius Consul factus erit», quamvis impletae es- sent, impedient heredem circa adeundam heredi- tatem, quamdiu ignoraret, eas impletas esse. Quae vero ex iure venient, in his nihil amplius exigen- dum, quam ut impletae sint, veluti si quis se filium- familias existimat, quum sit paterfamilias, poterit acquirere hereditatem; quare et ex parte heres scriptus, qui ignorat, an tabulae testamenti apertae sint, adire hereditatem poterit. 22. [21.] IDEM libro XXXV. Digestorum.—Quo- ties sub conditione mulieri legatur, si non nupse- rit, et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio resti- tuat, si nubat, commode statuitur, et si nupserit, legatum eam petere posse, et non esse cogendam fideicommissum praestare. 23. [22.] IDEM libro XLIII. Digestorum.—Qui duobus heredibus decem dare iussus est, et fun- dum sibi habere, verius est, ut conditionem scin- dere non possit, no etiam legatum scindatur. Igitur quamvis alteri quinque dederit, nullam partem fundi vindicabit, nisi alteri quoque adeunti heredi- tatem reliqua quinque numeraverit, aut illo omit- tente hereditatem ei, qui solus adierit hereditatem, tota decem dederit. 24. [23.] IDEM libro LV. Digestorum.—Iure civili receptum est, quoties per eum, cuius inter- est conditionem (2) impleri, fit, quominus implea- tur, ut perinde habeatur, ac si impleta conditio fuisset; quod plerique et ad legata, et ad heredum institutiones perduxerunt. Quibus exemplis stipu- lationes quoque committi quidam recte putaverunt, quum per promissorem factum esset, quo minus stipulator conditioni pareret. 25. [24.] IDEM libro LXIX. Digestorum.—Quam vir uxori, quandoque liberos habebit, fundum le- gat, si mulier divortio facto liberos ex alio procrea- verit, deinde soluto secundo matrimonio ad priorem maritum redierit, non intelligitur expleta conditio, quod testatorem verisimile non est de his liberis sensisse, qui se vivo ex alio auscepti fuissent. 26. [25.] IDEM libro LXXXII. Digestorum.— Haec scriptura: «si viginti dederit, aut iuraverit se aliquid facturum», unam conditionem exprimit ha- bentem duas partes; quare, si quicunque heres scriptus erit sub conditione, si iuraverit, se decem daturum, aut monumentum facturum, quamvis verbis Edicti ad hereditatem vel legatum admitta- tur, tamen compellitur facere id, quod facturum se iurare iussus est, solo iureiurando remisso.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 907e4zapt87pdq8ifr0v8p1ao7lh3df 104 86582 283083 2026-10-09T13:09:00Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Quum eadem res alteri pure, alteri sub conditione legatur, aut quum alter pure, alter sub conditione heres scriptus est, pars legati vel here- ditatis deficiente conditione accrescit etiam here- di eius, cui pure legatum vel hereditas data est, si tamen hereditas eius adita fuerit. 27. [26.] ALFENUS VARUS libro V. Digesto- rum.—In testamento quidam scripserat, ut sibi mo- numentum ad exemplum eius, quod in via Salaria esset Publii Septi... 283083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1.—Quum eadem res alteri pure, alteri sub conditione legatur, aut quum alter pure, alter sub conditione heres scriptus est, pars legati vel here- ditatis deficiente conditione accrescit etiam here- di eius, cui pure legatum vel hereditas data est, si tamen hereditas eius adita fuerit. 27. [26.] ALFENUS VARUS libro V. Digesto- rum.—In testamento quidam scripserat, ut sibi mo- numentum ad exemplum eius, quod in via Salaria esset Publii Septimii Demetrii, fieret, nisi factum esset, heredes magna pecunia multari (1); et quum id monumentum Publii Septimii Demetrii nullum reperiebatur, sed Publii Septimii Damae erat, ad quod exemplum suspicabatur (2), eum, qui testa- mentum fecerat, monumentum sibi fieri voluisse, quaerebant heredes, cuiusmodi monumentum se facere oporteret, et si ob eam rem nullum monu- mentum fecissent, quia non reperirent, ad quod exemplum facerent, num poena tenerentur. Re- spondit, si intelligeretur, quod monumentum de- monstrare voluisset is, qui testamentum fecisset, tametsi in scriptura non tam (3) esset, tamen ad id, quod ille se demonstrare animo sensisset, fieri debere; sin autem voluntas eius ignoraretur, poe- nam quidem nullam vim habere, quoniam ad quod exemplum fieri iussisset, id nusquam extaret; mo- numentum tamen omnimodo secundum substan- tiam et dignitatem defuncti exstruere debere. 28. [27.] PAULUS libro II. Epitomarum (4) Al- feni Digestorum.—Filiae suae ita quis legavit: «si Attia, filia mea, arbitratu Lucii Titii nupserit, ei tot heres meus dato»; Titio ante testatorem mor- tuo Attia nupserat; quaerebatur, an legatum ei debe- retur. Respondit, deberi. § 1.—«Attia (5), uxor mea, optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt, quum moriar»; is, qui testamentum fecit, Agatheam, quam testamenti tempore habuit, vendidit, et post- ea ancillas emit; ex his uni Agatheae nomen impo- suit; quaesitum est, an haec legata videretur. Re- spondit, legatam videri. 29. [28.] IULIANUS libro I. ad Urseium Fero- cem.—Haec conditio: «si in Capitolium ascende- ris», sic recipienda est, si quum primum potueris Capitolium ascendere. 30. [29.] IDEM libro I. ex Minicio.—Si separa- tim mihi totus fundus pure, tibi sub conditione le- gatus fuerit, et tu decesseris, antequam condi- tio exstiterit, non habebo necessitatem implere condi- tionem, utpote quum, etiam si conditio defecerit, pars, quam vindicaturus, mihi accrescat. 31. [30.] AFRICANUS libro II. Quaestionum.— In testamento ita erat scriptum: «Stichus et Pam-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> r5qx7vh8itwm1xuswo085fqsmtadjay 104 86583 283084 2026-10-09T13:11:27Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'phila liberi sunto, et si in matrimonium coierint, heres meus his centum dare damnas esto»; Stichus ante apertas tabulas decessit; respondit, partem Stichi defectam esse; sed et Pamphilam defectam conditione videri, ideoque partem eius apud here- dem remansuram. Sed etsi uterque viveret, et Sti- chus nollet eam uxorem ducere, quum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum debere- tur, Stichi autem portio inutilis fiebat. Nam quum uni it... 283084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>phila liberi sunto, et si in matrimonium coierint, heres meus his centum dare damnas esto»; Stichus ante apertas tabulas decessit; respondit, partem Stichi defectam esse; sed et Pamphilam defectam conditione videri, ideoque partem eius apud here- dem remansuram. Sed etsi uterque viveret, et Sti- chus nollet eam uxorem ducere, quum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum debere- tur, Stichi autem portio inutilis fiebat. Nam quum uni ita legatum sit: «Titio, si Seia uxorem duxe- rit, heres meus centum dato», si quidem Seia mo- riatur, defectus conditione intelligitur; at si ipse decedat, nihil ad heredem suum cum transmittere, quia morte eius conditio defecisse intelligitur; utro- que autem vivente, si quidem ipse nolit uxorem ducere, quia ipsius facto conditio deficit, nihil ex legato consequitur; muliere autem nolente nubere, quum ipse paratus esset, legatum ei debetur. 32. [31.] IDEM libro IX. Quaestionum.—Quam- vis rationes reddere nihil aliud sit, quam reliqua solvere, tamen si et statuliberi, et heredis culpa, sine fraude tamen servi, minus solutum sit, et bona fide redditas esse rationes existimatum fuerit, libe- rum fore; et nisi ita observetur, neminem, qui sub conditione ita manumissus esset, unquam ad liber- tatem perventurum, si per imprudentiam minus solutum esset. Haec ita accipienda ait, si quando is, qui rationes reddere iussus sit, per aliquem er- rorem sine dolo malo ita rationes ediderit, ut do- minus quoque circa computationem erraret. 33. [32.] MARCIANUS (1) libro VI. Institutio- num.—Falsa demonstratio neque legatario, neque fideicommissario nocet, neque heredi instituto, veluti si fratrem dixerit, vel sororem, vel nepotem, vel quodlibet aliud; et hoc ita iuris civilis ratione et Constitutionibus Divorum Severi et Antonini cautum est. § 1.—Sed si controversia sit de nomine inter plures, qui probaverit, sensisse de se defunctum, ille admittetur. § 2.—Sed si cui quasi liberto, id est inter liber- tos, legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea annulos ab Imperatore acceperit; nam honor eius auctus est, non conditio mutata; et ita Divi Severus et Antoninus rescripserunt. § 3.—Si quis legaverit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius invenitur, nec aestimatio eius legari videbitur. § 4.—Quid ergo, si quis ita scripserit: «Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt, quum moriar», et unum ex his alienaverit, an vel alter possit a legatario vindicari? Placet, vindicari; nam hunc sermonem, licet pluralis sit, pro eo oportet accipi, atque si separatim dixisset: «Stichum, si meus erit, quum moriar» (2). 34. [33.] FLORENTINUS libro XI. Institutio-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qf6zlrb6saoinf9esjosxj565205m80 104 86584 283085 2026-10-09T13:13:20Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'num.—Nominatim alicui legatur ita: «Lucio Ticios; an per demonstrationem corporis, vel artificii, vel officii, vel necessitudinis, vel affinitatis, nihil inter- est; nam demonstratio plerumque vice nominis fungitur, nec interest, falsa, an vera sit, si certum sit, quem testator demonstraverit. § 1.—Inter demonstrationem et conditionem hoc interest, quod demonstratio plerumque factam rem ostendit, conditio futuram. 35. [34.] POMPONIUS libro... 283085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>num.—Nominatim alicui legatur ita: «Lucio Ticios; an per demonstrationem corporis, vel artificii, vel officii, vel necessitudinis, vel affinitatis, nihil inter- est; nam demonstratio plerumque vice nominis fungitur, nec interest, falsa, an vera sit, si certum sit, quem testator demonstraverit. § 1.—Inter demonstrationem et conditionem hoc interest, quod demonstratio plerumque factam rem ostendit, conditio futuram. 35. [34.] POMPONIUS libro singulari Regula- rum.—Levissima libertatis conditio ea intelligenda est, quae ad libertatem perducit, quamvis natura gravior et durior sit. 36. [35.] MARCELLUS libro singulari Respon- sorum.—Publius Maevius testamento suo ita cavit: «quisquis mihi heres heredesve erunt, do lego, fideique eorum committo, uti dent Caio Seio, soro- ris meae filio, in honorem Consulatus quadringen- ta»; vivo Maevio Selus Consul designatus est, et munus edidit; deinde ex kalendis ianuariis consu- latum ingressus est, atque ita Maevius decessit; quaero, an quadringenta Seio debeantur. Marcel- lus respondit, deberi. § 1.—Titia codicillis de praediis, quae testamento Septiciae reliquerat, ita cavit: «ea te peto, Septicia, ut filio meo, quum annorum sedecim esset (1), ea- dem praedia restituere» (2); quodsi filius meus se- decim annos non impleverit, peto, uti reddas ea restituas Publio Maevio et Caio Cornelios; quaero, quum Septicia decesserit, deinde filius quintumde- cimum annum agens defunctus sit, an repraesen- tetur fideicommissum quintodecimo anno impleto, et heredes Septiciae restituere id Publio Maevio et Caio Cornelio debeant. Marcellus respondit, Septi- ciam ius, quod in his praediis habuisset, heredi suo reliquisse; etenim videri contra voluntatem te- statricis (3) repraesentationem fideicommissi desi- derari, ut amplius ad substitutos pervenat, quam ad puerum pervenire vel a Septicia, vel ab heredi- bus potuisset; et verba quidem videntur repraesen- tare fideicommissum. Sed non est verisimile, ut maturius voluerit testatrix ad substitutos id trans- ferre. Nec quidquam mutat, quod Septicia ante decessit, nam etsi puer viveret, non prius Septi- ciae heredes, quam Septicia possent convenviri. 37. [36.] PAULUS libro singulari ad legem Fu- siam (4) Caniniam.—Si quis eum, quem ipse manu- mittere non poterat, legaverit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur, non est compellendus, ut manumittat, quoniam toties se- cundum vol. testatoris facere compellitur, quoties contra legem nihil sit futurum; idque Ne- ratius scripsit; et tamen a legato non esse eum re- pellendum, quoniam magis legatarium aliquod (5) commodum testator in hoc servo, quam heredem habere voluisset. 38. [37.] IDEM libro singulari de iure codicillo-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> atcnv2sd0l5h3unpozrdpye2bro6n6t 104 86585 283086 2026-10-09T13:16:11Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'rum.—Si ita scripsero: «quantum codicillis Titio legavero», licet codicillis legatum explicetur, tamen ex testamento valet, solaque quantitas in codicil- lo (1) delata est; nam et apud veteres legata talia fuere: «quantum ei per epistolam scripsero, quan- tum ex illa actione detraxero, heres dato». 39. [38.] IAVOLENUS libro I. ex Posterioribus Labeonis.—Quae conditio ad genus personarum, non ad certas et notas personas pertineat, eam exi- st... 283086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rum.—Si ita scripsero: «quantum codicillis Titio legavero», licet codicillis legatum explicetur, tamen ex testamento valet, solaque quantitas in codicil- lo (1) delata est; nam et apud veteres legata talia fuere: «quantum ei per epistolam scripsero, quan- tum ex illa actione detraxero, heres dato». 39. [38.] IAVOLENUS libro I. ex Posterioribus Labeonis.—Quae conditio ad genus personarum, non ad certas et notas personas pertineat, eam exi- stimamus totius esse testamenti, et ad omnes here- des institutos pertinere; at quae conditio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debe- mus ad eum duntaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt. § 1.—Quum ita in testamento scriptum erat: «ut aliquid in foro fiat», neque adscriptum erat, in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus sen- serit, in cius municipii foro faciendum, in quo is, qui testamentum fecerit, domicilium habuerit; quam sententiam ego quoque probo. 40. [39.] IDEM libro II. ex Posterioribus Labeo- nis.—Quibus diebus vicinus tuus te via publica, quum ad parendum conditioni ire velles, ire prohi- buerit, nec per te staret, quominus agendo ob ca- lumnias eum summoveas, hi dies conditioni non imputabuntur. § 1.—Quidam ita legaverat: «si Publius Corne- lius imponsam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Corne- lio fundum Seianum dato»; Cascellius aiebat, etiam pretium fundi dari debere. Ofilius impensae verbo negat pretium significari, sed eos duntaxat sum- tus, quos in eum, posteaquam emitus esset, fecit. Idem Cinna scribit, adiecto eo, quod non deductis fructibus impensarum ratio haberi debeat (2); et hoc magis verum puto. § 2.—Quidam Titio centum legaverat, deinde infra ita iusserat: «quas pecunias cuique legavi, eas heres meus, si mater mea moritur, dato»; mor- tuo patrefamilias Titius vixerat, et viva matrefa- milias decesserat. Mortua matre beredibus Titii legatum deberi Ofilius respondit, quoniam non sub conditione esset legatum, sed ante legatum pure, deinde dies solvendi adiecta. Videamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil interesit, utrum ita scripserit: «quas pecunias cuique legavi, eas heres meus, si mater mea moritur, dato», an ita: «nisi mater mea moritur, ne dato»; utrubique enim sub conditione vel datum, vel ademtum esse lega- tum. Labeonis responsum probo. § 3.—Dominus servo aureos quinque sic legave- rat: «heres meus Sticho, servo meo, quem testa- mento liberum esse iussi, aureos quinque, quos in tabulis debeo, dato»; nihil servo legatum esse, Na- msa Servium respondisse scribit, quia dominus servo nihil debere potuisset. Ego puto, secundum mentem testatoris naturale magis, quam civile de- bitum spectandum esse; et eo iure utimur.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6mlumubiv4gpf3gfxcaohvch3x1vsbe 104 86586 283088 2026-10-09T13:17:59Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 4.—Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: «fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato»; Labeo, Ofilius, Trebatius responderunt, fundum nihilominus legatum esse, quia, quum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non perimit. § 5.—Thermus (1) Minor, quorum arbitratu mo- numentum sibi fieri vellet, testamento scripserat, deinde ita legaverat: «Lucilis, Publiis, Corneliis ad monumentum m... 283088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 4.—Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: «fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato»; Labeo, Ofilius, Trebatius responderunt, fundum nihilominus legatum esse, quia, quum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non perimit. § 5.—Thermus (1) Minor, quorum arbitratu mo- numentum sibi fieri vellet, testamento scripserat, deinde ita legaverat: «Lucilis, Publiis, Corneliis ad monumentum meum aedificandum mille heres meus dato»; Trebatius respondit, pro eo habendum, ac si id legatum esset, si satisdedissent, se ita id monumentum ex ea pecunia facturos. Labeo Trebatii sententiam probat, quia haec mens testan- tis fuisset, ut ea pecunia in monumentum consu- mereur; idem et ego, et Proculus probamus. 41. [40.] ULPIANUS (2) libro XXXIV. ad Edi- ctum.—Legata sub conditione relicta non statim, sed quum conditio exstiterit, deberi incipiunt; ideo- que interim delegari (3) non potuerunt. 42. [41.] AFRICANUS libro II. Quaestionum.— Filiofamilias legatum est sub hac conditione, si in potestate patris mansisset; magis patri legatum vi- deri est, et patrem suo nomine legatum petere. Idem iuris esse, et si servo similiter legatur. Argu- mentum rei est, quod, etsi cibaria servis Titii le- gentur, procul dubio domini est, non servorum legatum. 43. [42.] PAULUS libro VIII. ad Plautium.— Plautius rogatus est heres a liberto testatore, ut perceptis sibi decem totam hereditatem redde- ret (4); postea patronus defuncti bonorum posses- sionem contra tabulas petierat, et partem heredita- tis, quae debebatur, abstulerat; Proculus, Cassius, fideicommissarium pro rata, quod solvit, repetere debere aiunt. Paulus: hoc iure utimur, nam quem- admodum praestatione fideicommissorum et lega- torum heres exoneratur per Praetorem, ita etiam ipse partem consequi debet. § 1.—Diversum est, si Falcidia interveniat, et minuat legatum; nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum conditioni paretur. § 2.—Item scinditur ius dandi, si is, cui legatum est, non potest partem hereditatis sibi relictam to- tam capere; nam verius est, partem eum praestare debere, partem illos, qui aderunt ab eo, quod plus relictum est, quam a lege conceditur. § 3.—Neratius libro primo Responsorum scribit, ex duobus scriptis heredibus si unus rogatus sit tibi hereditatem restituere, tu Titio certam sum- mam dare, et beneficio legis Falcidiae in restituen- do heres utatur, quanto minus tibi praestiterit, tanto minus te Titio praestare non esse iniquum. 44. [43.] IDEM libro IX. ad Plautium.—Qui<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rl54nsto5mqyrhadypz5ckb2vgqfk4x 104 86587 283094 2026-10-09T13:28:48Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'heredi dare iussus est servo alieno instituto, non domino dare debet; nam et si alio herede instituto iussus est servo Titii dare, ipso servo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quem- admodum si mihi aut servo Titii stipulatus sim, non Titio, sed servo eius dari potest; et haec vera sunt. § 1.—Sed quum heredi dare iussus est, videa- mus, ne domino dandum sit; et consequens est, et hic servo dari. § 2.—Certe statuliber, qu... 283094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>heredi dare iussus est servo alieno instituto, non domino dare debet; nam et si alio herede instituto iussus est servo Titii dare, ipso servo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quem- admodum si mihi aut servo Titii stipulatus sim, non Titio, sed servo eius dari potest; et haec vera sunt. § 1.—Sed quum heredi dare iussus est, videa- mus, ne domino dandum sit; et consequens est, et hic servo dari. § 2.—Certe statuliber, quin domino dare debeat, non est dubium. § 3.—Contra, qui domino debet dare, non implet conditionem dando servo eius, nisi si dominus con- senserit; nemo enim in tali specie conditionem, nesciente me vel nolente, implere potest. § 4.—Quum hereditas ex Trebelliano Senatus- consulto restituta est, heredi dandum est, ut im- pleatur conditio, nec hoc restituendum est ex causa fideicommissi. § 5.—Sed quum suspectam adiit et restituit, du- bitabatur (1), an ei auferendum sit; et benignius est, et in hoc casu nihil ei auferri. § 6.—Si autem me herede instituto controversia mihi fiet hereditatis, si cavet legatarius, evicta he- reditate reddi legatum, et ipsi cavendum est, reddi, quod dedit. § 7.—Sed si iussus sis mihi decem dare, et acci- pere hereditatem ex Senatusconsulto, decem tibi ex causa fideicommissi non restituam. § 8.—Si duorum servo legatum sit sub conditio- ne dandi, non posse per partes conditioni pareri quidam aiunt, sed semel dandam [pecuniam; sed ego contra puto. § 9.—Si pars rei legatae usucapta sit, an in soli- dum parendum sit, dubito; et potest dici, pro parte parendum ex sententia testatoris. § 10.—Plautius: uni ex heredibus fundum lega- vi, si centum heredibus dedisset; deducet suam partem hereditariam, et reliquam summam here- dibus pro portione eorum dabit. At si heres ex parte ita institutus esset, si heredibus decem dedis- set, non aliter esset heres, quam si tota decem coheredibus dedisset, quia non ante ad hereditatem admitteretur, quam si omnem summam dedisset; nam quum et servus testamento liber, et ex parte heres ita scriptus esset, si heredibus decem dedis- set, constitit (2), non aliter eum liberum heredem- que futurum, quam si tota decem coheredibus de- disset. Paulus: hoc iure utimur. 45. [44.] IDEM libro XVI. ad Plautium.—Julia- nus ait, si heredi legatarius, cui sub conditione le- gatum erat: «si heredi decem dederis, id, quod ei deberer, (3) heres accepto tulisset, non quidem vi- deri conditioni paruisse quasi dederit, sed quasi<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> hufkzs44i7emgj0yz45ldcglop4kwc7 104 86588 283095 2026-10-09T13:31:31Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'per heredem stet, quominus pareat, posse petere le- gatum, quasi extiterit conditio. 46. [45.] IDEM libro III. ad Vitellium.—Si in (1) diem, exempli gratia centesimum, imperatum est statulibero, ut pecuniam solveret, neque initium temporis eius, quod futurum esset, adscriptum est, adita hereditate cedere dies incipit, quia absurdum visum est, ante diem praeterire, quam is existeret, quem oportet accipere; et hoc in omnibus, qui he- redi dar... 283095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>per heredem stet, quominus pareat, posse petere le- gatum, quasi extiterit conditio. 46. [45.] IDEM libro III. ad Vitellium.—Si in (1) diem, exempli gratia centesimum, imperatum est statulibero, ut pecuniam solveret, neque initium temporis eius, quod futurum esset, adscriptum est, adita hereditate cedere dies incipit, quia absurdum visum est, ante diem praeterire, quam is existeret, quem oportet accipere; et hoc in omnibus, qui he- redi dare iussi sunt, dicendum est; igitur et lega- tario ex adita hereditate ad parendum conditioni tempus computabitur. 47. (2) MARCELLUS libro XIV. Digestorum.— Servo libertatem ita dedit: «ille, si meus erit, liber esto»; legatum vel hereditatem sine conditione ei dedit, deinde eum alienavit; debebitur domino eius legatum vel hereditas, et iussu eius adiri poterit, nam id expressit: «si meus erit», in libertate danda, quo futurum erat, ut impediretur libertas, etiamsi expressum non esset. Saepenumero tamen muta- tur rei effectus, quamquam id expresserit testator, quod, etsi non fecisset, inesset tamen. 48. [46.] IDEM libro XV. Digestorum. — Non putabam, diem fideicommissi venisse, quum sex- tumdecimum annum ingressus fuisset, cui erat relictum: quum ad annum sextumdecimum perve- nisset; et ita etiam Aurelius Imperator Antoninus ad appellationem ex Germania iudicavit. 49. [47.] CELSUS libro XXII. Digestorum.—Si in (3) annos decem heres dare damnatus, aut quis liber esse iussus est, novissimo eius temporis die legatum debebitur, et libertas obtingit. 50. [48.] ULPIANUS libro 1. de officio Consulis. —Si cui libertas data sit directo sub hac conditio- ne, si rationes reddidisset, arbitratu a Consulibus Divus Pius dari permisit his verbis: «Aditi a vobis amplissimi Consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus, non tantum quae reliqua sunt Epaphro- diti, constituent, verum etiam quas rationes, quae- que instrumenta tradere, aut exhibere dominis suis debeat; cuius sententiae quum fuerit satisfa- ctum, non impedietur Epaphroditi libertas». 51. [49.] MODESTINUS libro V. Differentiarum. —Sub diversis conditionibus disjunctim positis li- ber esse iussus, eam conditionem eligere potest, quae sibi levior esse videbitur; legato vero eo modo relicto, legatarium novissimae conditioni parere oporteT. § 1.—Heredi decem dare iussus, et liber esse, et heredis heredi dando perveniet ad libertatem; quod non similiter in legatarii persona custodiri, Publi- cius scribit.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> b44voxalkshixgm9wh3jgc4j7a8yyg3 104 86589 283096 2026-10-09T13:33:05Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '52. [50.] IDEM libro VII. Differentiarum.—Non- numquam contingit, ut quaedam nominatim ex- pressa officiant, quamvis omissa tacite intelligi potuissent, nec essent obfutura, quod evenit, si alicui ita legatur: «Titio decem do, si Maevius Capitolium ascenderit»; nam quamvis in arbitrio Maevii sit, an Capitolium ascendat, et velit effice- ro, ut Titio legatum debeatur, non tamen poterit aliis verbis utiliter legari: «si Maevius voluerit, Titio... 283096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>52. [50.] IDEM libro VII. Differentiarum.—Non- numquam contingit, ut quaedam nominatim ex- pressa officiant, quamvis omissa tacite intelligi potuissent, nec essent obfutura, quod evenit, si alicui ita legatur: «Titio decem do, si Maevius Capitolium ascenderit»; nam quamvis in arbitrio Maevii sit, an Capitolium ascendat, et velit effice- ro, ut Titio legatum debeatur, non tamen poterit aliis verbis utiliter legari: «si Maevius voluerit, Titio decem do», nam in alienam voluntatem con- ferri legatum non potest. Inde dictum est: expres- sa nocent, non expressa non nocent. 53. [51.] IDEM libro singulari de Heurematicis. —Si quis servum liberum esse iusserit, si heredi rationes reddidisset, posteaque eum rationes red- dere vetuerit, quasi puram facturus libertatem, competit ex testamento libertas. 54. [52.] IAVOLENUS libro II. ex Cassio. — Si quis legata, quibus dies apposita non esset, annua, bima, trima die dari iussit, et alicui, quum pubes esset, pecuniam legavit, id quoque legatum annua, bima, trima die post pubertatem praestandum esse, in Commentariis Caii scriptum est, quia magis conditio, quam dies legato adiecta esset. Contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, quae ad praesens tempus, non etiam quae in futurum legata sunt, diesque pubertatis habet ali- quam temporis demonstrationem. § 1.—Duobus eadem res, si heredi centum de- dissent, legata est; si alter ex his quinquaginta dederit, partem legati consequetur, et pars eius, qui non dederit, alteri cum sua conditione ac- crescit. 55. [53.] IDEM libro XIII. Epistolarum.—Mae- vius, cui fundus legatus est, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset, conditioni parere debet, et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet numos non faciat accipientis. Quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur, an aliquo loco ponere, vel in mare deiicere? neque enim illud, quod ad talem personam perventurum est, testamenti no- mine, sed mortis causa capitur. 56. [54.] IDEM libro XIV. Epistolarum. — Cui fundus legatus est, si decem dederit, partem fundi consequi non potest, nisi totam pecuniam nime- rasset. Dissimilis est causa, quum duobus eadem res sub conditione legata est; in hac enim quae- stione statim a testamento, quo pluribus conditio apposita est, divisa quoque in singulas personas videri potest; et ideo singuli cum (1) sua parte et conditioni parcere, et legatum capere possunt. Nam quamvis summa universae conditionis sit adscri- pta, enumeratione (2) personarum potest videri esse divisa; in eo vero, quod uni sub conditione legatum est, scindi ex accidenti conditio non de- bet, et omnis numerus eorum, qui in locum eius substituuntur, pro singulari persona est habendus.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nu72ls2lh5z0mi2e4gxhrakr56e3sgc 104 86590 283097 2026-10-09T13:34:46Z Greys Guzman 33158 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '<div style="text-indent: 1em;">§ 5.—Si proponatur idem et institutus, et substitutus, et praetermiserit institutionem, an incidat in Edictum, quaeritur; et non puto incidere, quasi testator hanc ei dederit facultatem, qui eum substituit.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.—Praetermittere est causam testamenti, si quis repudiaverit hereditatem.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.—Qui sunt in potestate, statim heredes sunt <ref>se... 283097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><div style="text-indent: 1em;">§ 5.—Si proponatur idem et institutus, et substitutus, et praetermiserit institutionem, an incidat in Edictum, quaeritur; et non puto incidere, quasi testator hanc ei dederit facultatem, qui eum substituit.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 6.—Praetermittere est causam testamenti, si quis repudiaverit hereditatem.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 7.—Qui sunt in potestate, statim heredes sunt <ref>seu ab intestato, seu, inserta la Vulg.</ref> ex testamento, nec quod se abstinere possunt, quidquam facit; quodsi postea miscuerunt <ref>Taur. según la escritura original; immiscuerint, corrección del códice Fl., Br.</ref>, ex testamento videntur heredes, nisi si abstinuerint quidem se testamento, verum ab intestato petierint bonorum possessionem, hic enim incident in Edictum.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 8.—Qui sub conditione institutus heres potuit parere conditioni, nec paruit, quum conditio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti, deinde ab intestato possideat hereditatem, debebit Edicto teneri, quia eiusmodi conditio pro pura debet haberi.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 9.—Non quaerimus, qui praetermissa causa testamenti ab intestato hereditatem possideant <ref>vel partem eius, inserta la Vulg.</ref>, utrum iure legitimo possideant, an non; nam quoquo iure possideant hereditatem, vel partem eius, conveniri ex Edicto poterunt, utique si non ex alia causa possideant, utputa si quis omisit quidem hereditatem, sed ex causa fideicommissi possidet missus in possessionem fideicommissorum servandorum causa, vel si proponas, eum crediti servandi causa venisse in possessionem, nam nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. Toties igitur Edictum Praetoris locum habebit, quoties aut quasi heres legitimus possidet, aut quia bonorum possessionem accipit ab intestato, aut si forte quasi praedo possideat hereditatem, fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis; quocunque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 10.—Sane interveniente cautione «evicta hereditate legata reddi», etsi non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit, quo minus possideat, eveniet, ut perinde teneatur, atque si hereditatem ediisset.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 11.—Dolo autem malo fecisse videtur, quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraudem, ut legatarii ceterique, qui quid intestamento acceperunt, careant his, quae sibi relicta sunt.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 12.—Sane quaestionis fuit, utrum is demum dolo malo facere videatur, quo minus possideat, qui per dolum eam possessionem dimittat, quam aliquando habuit, an vero is quoque, qui hoc ipsum malitiose fecit, ne ab initio possidere inciperet. Labeo sibi videri ait, non minus delinquere eum, qui non incipiat possidere, quam eum, qui desinat; quae sententia obtinet.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 13.—Si quis per fraudem omiserit hereditatem, ut ad legitimum perveniat, legatorum petitione tenebitur.</div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ea286aeop7za186q12fm8xvs4ldk76m 104 86591 283098 2026-10-09T13:39:55Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'poterit, et proficiet legatum ad liberationem vinculi pignoris, quod in eo habuit, qui redemit. <p style="text-indent: 1em;">'''44.''' ['''46.'''] IDEM ''libro XXII. ad Sabinum.''—Servum filii sui, castrensis peculii, legare pater potest, et, si vivo patre mortuus sit filius, et apud patrem peculíam remensit, consistit <ref>Según nuestra enmíenda; constitit, el códice Fl. según costumbre.</ref> legatum; quum enim filius iure suo non utitur,... 283098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>poterit, et proficiet legatum ad liberationem vinculi pignoris, quod in eo habuit, qui redemit. <p style="text-indent: 1em;">'''44.''' ['''46.'''] IDEM ''libro XXII. ad Sabinum.''—Servum filii sui, castrensis peculii, legare pater potest, et, si vivo patre mortuus sit filius, et apud patrem peculíam remensit, consistit <ref>Según nuestra enmíenda; constitit, el códice Fl. según costumbre.</ref> legatum; quum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in servo peculiari habuisse.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Si quis rem sibi legatam ignorans adhuc legaverit, postea cognoverit, et voluerit ad se pertinere, legatum valebit, quia, ubi legatarius non repudiavit, retro ipsius fuisse videtur, ex quo hereditas adita est; si vero repudiaverit, retro videtur res repudiata fuisse heredis.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Si pocula quis legavit, et massa facta est, vel contra, item si lana legetur, et vestimentum ex ea fiat, lulianus libro trigesimo secundo Digestorum scripsit, legatum in omnibus suprascriptis consistere, et deberi, quod extat; quam sententiam puto veram, si modo non mutaverit testator voluntatem.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 3.—Sed et sí lancem legavit, et massam fecit, mox poculum, debebitur poculum, durante scilicet voluntate.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 4.—Si areae legatae domus imposita sit, debe. bitur legatario, nisi testator mutavit voluntatem.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 5.—Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas, argumento est veuditio; nam quum chirographa veneunt, nomen <ref>vel corpus, inserta la Vulg.</ref> venisse videtur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 6.—Sed etsi nomen legetur, benigne id, quod debetur, accipiendum est, ut actiones adversus debitorem cedantur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 7.—Si idem servus et legatus, et liber esse iussus sit, interdum procedere solum legatum poterit, utputa si in fraudem creditoris data erit libertas, vel si is sit servus, qui in perpetuam servitutem venierit, idem erit, vel si servus sit forte pignori datus.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 8.—Si statuliberum heres legaverit, expediet heredi ipsum statuliberum praestare magis, quam aestimationem; etenim aestimationem veram praestabit, ipsum vero si dederit, existente conditione nullum sentiet damnum, iam enim aestimatio postea non petitur ab eo hominis liberi.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 9.—Si duos fundos habens testator alterius mihi usumfructum, alterum Titio leget, aditumm mihi legatarius non debebit, sed heres cogetur <ref>Hal . Vulg.; cogitur, el códice Fl.</ref> redimere aditum, et praestare.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''45.''' ['''47.'''] РОМPONIUS ''libro VI. ad Sabinum.''—Si a substituto pupilli ancillas tibi legassem, easque tu a pupillo emisses et, antequam scires, tibi legatas esse, alienaveris, utile legatum esse Neratius, prado del pupilo, y antes que supieses que te haet Aristo, et Ofilius probant.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1.—Heres <ref>servum, inserta Hal.</ref>generaliter dare damnatus sa-</p><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ntwjbrmsi6yhh6f1stnd5l6kfdqzggz 104 86592 283099 2026-10-09T13:45:49Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '57. [55.] POMPONIUS libro IX. ad Quintum Mucium.—Quaesitum est, an, si iussus fuerit ser- vus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, con- ditio talis sit recipienda, ut, quemadmodum (1) circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa prae- stationem operarum dicamus. Sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex pe- culio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et si operam praestiterit, necesse sit eum ad- mitti... 283099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>57. [55.] POMPONIUS libro IX. ad Quintum Mucium.—Quaesitum est, an, si iussus fuerit ser- vus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, con- ditio talis sit recipienda, ut, quemadmodum (1) circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa prae- stationem operarum dicamus. Sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex pe- culio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et si operam praestiterit, necesse sit eum ad- mitti ad libertatem. Itaque et in proposito sapien- ter faciet heres, si impedierit eum, quominus prae- stet et operas; hac enim ratione servus perveniet quidem ad libertatem, sed operis eius extraneus non utetur. 58. [56.] IDEM libro X. ex variis lectionibus.— Si ancillae alienae, quum ea nupsisset, legatum sit, Proculus ait, utile legatum esse, quia possit manumissa nubere. 59. [57.] ULPIANUS libro XIII. ad legem Iu- liam et Papiam.—Intercidit legatum, si ea persona decesserit, cui legatum est sub conditione. § 1.—Quid ergo, si non decesserit, sed in civitate esse desierit — puta alicui legatum, si Consul fue- rit, et is in insulam deportatus est —, numquid non interim extinguitur legatum, quia restitui in civi- tatem (2) potest? quod probabilius esse arbitror. § 2.—Non idem erit dicendum, si ea poena in eum statuta fuerit, quae irrogat servitutem, quia servitus morti assimilatur (3). 60. [58.] PAULUS libro VII. ad legem Iuliam et Papiam.—In facto consistentes conditiones varie- tatem habent, et quasi tripertitam recipiunt divi- sionem: ut quid detur, ut quid fiat, ut quid obtingat, vel retro: ne detur, ne fiat, ne obtingat. Ex his dandi faciendique conditiones in personas collo- cantur aut ipsorum, quibus quid relinquitur, aut aliorum; tertia species in eventu ponetur. § 1.—Fiscus iisdem conditionibus parere debet, quibus persona, a qua ad ipsum, quod relictum est, pervenit, sicut etiam cum suo onere hoc ipsum vindicat. 61. [59.] ULPIANUS libro VIII. ad legem Iu- liam et Papiam.—Si vir uxori ad tempus liberorum legaverit, dubitari potest, an de his duntaxat filiis sensisset testator, qui post mortem eius nati fuis- sent, an et de his, qui vivo eo ab eo suscepti fuissent post testamentum factum, quum manente matrimonio decessisset; verum aequum est pro- ficere, sive vivo marito, sive post mortem nascan- tur (4). 62. [60.] TERENTIUS CLEMENS libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.—Sed si hoc specialiter ex- pressit testator: etiam si ex alio post mortem suam liberos procreaverit, nihilominus eam ad legatum admitti.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 8nemthymhliwol60duj6tr0msfybiwq 104 86593 283100 2026-10-09T13:47:27Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Cuidam non solidum capienti amplius le- ge (1) concessae portionis relicta est (2): si heredi aliquid dedisset; quaeritur, an id, quod conditionis implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit, quasi non capiat id, quod deroget (3), an vero id extra sit, nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus esset, si sine condi- tione legatum esset. Et Iulianus rectissime scribit, tanto amplius eum capturum, quantum... 283100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1.—Cuidam non solidum capienti amplius le- ge (1) concessae portionis relicta est (2): si heredi aliquid dedisset; quaeritur, an id, quod conditionis implendae causa dederat, consequi ex causa legati possit, quasi non capiat id, quod deroget (3), an vero id extra sit, nec ideo magis ex bonis testatoris amplius capiat, quam capturus esset, si sine condi- tione legatum esset. Et Iulianus rectissime scribit, tanto amplius eum capturum, quantum conditionis implendae causa dare eum oportet, nec interesse, heredi, an extraneo dare iussus sit, quia computa- tione facta, quae semper in persona eius introdu- ceretur, non amplius lege (4) concessae portio- nis (5) ad eum subsideret. § 2.—Quum vir uxori, «si liberis ne (6) nupse- rit», in annos singulos aliquid legavit, quid iuris sit? Iulianus respondit, posse mulierem nubere, et legatum capere; quod si ita scriptum esset: «si a liberis impuberibus ne (7) nupserit», legem locum non habere, quia magis cura liberorum, quam vi- duitas iniungeretur. 63. [61.] GAIUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—Quum ita legatum sit: «si Titio non nu- pserit», vel ita: «si neque Titio, neque Seio, neque Maevio nupserit», et denique si plures personae comprehensae fuerint, magis placuit, cuilibet eo- rum si nupserit, amissuram legatum, nec videri tali conditione viduitatem iniunctam, quum alii cuilibet satis commode possit nubere. § 1.—Videamus, et si ita legatum sit: «si Titio nupserit», et quidem si honeste Titio possit nubere, dubium non erit, quin, nisi paruerit conditioni, excludatur a legato; si vero indignus sit nuptiis eius iste Titius, dicendum est, posse eam beneficio legis cuilibet nubere; quae enim Titio nubere iu- betur, ceteris omnibus nubere prohibetur. Itaque si Titius indignus sit, tale est, quale si generaliter scriptum esset: «si non nupserit», imo, si verum amamus, durior haec conditio est, quam illa; «si non nupserit»; nam et ceteris omnibus nubere pro- hibetur, et Titio, cui inhoneste nuptura sit, cum (8) nubere iubetur. 64. [62.] TERENTIUS CLEMENS libro V. ad legem Iuliam et Papiam. — Hoc modo legato dato: «si Lucio Ticio non nupserit», non esse legi locum, Iulianus aiebat. § 1.—Quodsi ita scriptum esset: «si Ariciae non nupserit», interesse, an fraus legi facta esset; nam si ea esset, quae alicubi nuptias non facile possit invenire, interpretandum, ipso iure rescindi, quod fraudandae legis gratia esset adscriptum; legem enim utilem Reipublicae, sobolis scilicet procrean- dae causa latam, adjuvandam interpretatione. 65. [63.] PAULUS libro LXII. ad Edictum.— Legato sub conditione relicto, si heres, a quo sub<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> salbh8a4gnoeg4l6bqf7q2ed09rne80 104 86594 283104 2026-10-09T13:52:40Z H QUEEM 33140 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 21. IDEM libro I. rem<ref>"III., Hal.; el mismo omite el texto griego en los fr. 21. y 22."</ref> Excusationum.— Εἰδέναι δεῖ τοὺς ἄρχοντας, ὅτι κουράτορας ἀφήλιξι γυναῖκας οὐ χειροτονήσουσιν. [Scire oportet magistratus, quod curatrices minoribus mulieres non creabunt.] rem<ref>"Esta versión latina, y la de los siguientes párrafos, es la de la Vulgata."</ref> § 1.—Ἐὰν...' 283104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="H QUEEM" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 21. IDEM libro I. rem<ref>"III., Hal.; el mismo omite el texto griego en los fr. 21. y 22."</ref> Excusationum.— Εἰδέναι δεῖ τοὺς ἄρχοντας, ὅτι κουράτορας ἀφήλιξι γυναῖκας οὐ χειροτονήσουσιν. [Scire oportet magistratus, quod curatrices minoribus mulieres non creabunt.] rem<ref>"Esta versión latina, y la de los siguientes párrafos, es la de la Vulgata."</ref> § 1.—Ἐὰν μήτηρ ἐπὶ ταύτῃ τῇ αἱρέσει γράψῃ υἱοὺς κληρονόμους, ἐὰν ἀπολυθῶσι τῆς τοῦ πατρὸς ἐξουσίας, ἀπολυθέντων τούτων, καὶ διὰ τοῦτο κληρονομησάντων, αὐτὸς ὁ πατὴρ κουράτωρ χειροτονηθῆναι οὐ δύναται, κἂν βούληται, ἵνα μὴ ἄλλῃ ὁδῷ τοῦτο, ὅπερ οὐκ ἠβουλήθη ἡ διαθεμένη, γένηται· καὶ τοῦτο οὕτως ὑπὸ τοῦ Θείου Σεβήρου νενομοθέτηται. [§ 1.—Si mater sub hac conditione scripserit filios heredes, si soluti patris potestate fuerint, solutis his et propter hoc heredibus ipse pater curator creari non poterit, etiamsi voluerit, ut non alia via hoc, quod noluit testatrix, fiat; et hoc ita a Divo Severo promulgatum est.] § 2.—Ἀλλὰ κἂν τις ἀπὸ γονέων κωλύθῃ ἐπιτροπεύειν, τοῦτον οὔτε χειροτονεῖσθαι προσήκει· κἂν χειροτονηθεὶς μὴ παραιτήσηται, κωλύεσθαι αὐτὸν ἐπιτροπεύειν μενούσης τῆς ἐπιτιμίας. § 2.—Ἀλλὰ κἂν τις ἀπὸ γονέων κωλύθῃ ἐπιτροπεύειν, τοῦτον οὔτε χειροτονεῖσθαι προσήκει· κἂν χειροτονηθεὶς μὴ παραιτήσηται, κωλύεσθαι αὐτὸν ἐπιτροπεύειν μενούσης τῆς ἐπιτιμίας. [§ 2.—Sed et si quis a parentibus prohibitus fuerit tutor esse, hunc neque creari oportet; et si creatus sit, nec recusaverit, prohiberi eum esse tutorem manente epitimia.] § 3.—Τοὺς ἐν πρεσβείᾳ ὄντας μὴ χειροτονείτωσαν ἐπιτρόπους ἢ κουράτορας οἱ ἄρχοντες, ἐπειδήπερ παρ' ὃν χρόνον πρεσβεύουσιν, ὁ κίνδυνος αὐτοῖς οὐ διαφέρει. [§ 3.—Eos, qui in legatione sunt, nec creent tutores vel curatores magistratus, quia per id tempus, quo in legatione sunt, periculum ad eos non pertinet.] § 4.—Ἐὰν ἐπαρχιακὸν ἄνθρωπον πρεσβεύοντα ὁ ἐν Ῥώμῃ ἄρχων δῷ ἐπίτροπον, ἀφεθήσεται. [§ 4.—Si praefectorium hominem in legatione existentem Romanus Princeps dederit tutorem, dimittetur.] § 5.—Πρὸς τοῖς λοιποῖς δικαίοις δεῖ τὸν ἄρχοντα καὶ τοὺς τρόπους τῶν μελλόντων χειροτονηθήσεσθαι σκοπεῖν, οὔτε γὰρ οὐσία, οὔτε ἀξίωμα οὕτως ἱκανὸν πρὸς πίστιν, ὡς ἀγαθὴ προαίρεσις, καὶ χρηστοὶ τρόποι. [§ 5.—Cum reliquis oportet magistratum et mores creandorum investigare, neque facultates enim, neque dignitas ita sufficiens est ad fidem, ut bona electio, vel voluntas rem<ref>"vel voluntas, omítelas Hal."</ref>, et benigni mores.] § 6.—Διὰ παντὸς δὲ μάλιστα τοῦτο παρατηρείτωσαν οἱ ἄρχοντες, μὴ χειροτονεῖν τοὺς βουλομένους ἐπιρίπτειν ἑαυτούς, ἵνα χειροτονηθῶσιν, καὶ ἀργύριον διδόντας· τούτους γὰρ καὶ κολάσει ὑπευθύνους εἶναι νενομοθέτηται. [§ 6.—Semper autem maxime hoc observent magistratus, ne creent eos, qui se ipsos volunt ingerere, ut creentur, quique pecuniam dant; hos enim et poenae obnoxios esse rem<ref>"lege, inserta Hal."</ref> promulgatum est.] 22. IDEM libro V. Excusationum.— Καὶ οἱ μὴ βουλευταὶ βουλευτῶν παισὶ χειροτονοῦνται ἐπίτροποι, ὥσπερ καὶ βουλευταὶ τοῖς μὴ ἐκ βουλευτῶν. [Et qui non sunt consiliarii vel senatores rem<ref>"vel senatores, omítelas acertadamente Hal."</ref>, consiliariorum vel senatorum rem<ref>"vel senatorum, omítelas acertadamente Hal."</ref> filiis tutores creantur, sicut et consiliarii vel senatores rem<ref>"vel senatores, omítelas acertadamente Hal."</ref> his, qui non sunt ex consiliariis vel senatoribus rem<ref>"vel senatoribus, omítelas acertadamente Hal.—La versión latina es la de la Vulgata."</ref>.] 23. IDEM libro IV. Pandectarum.— Simul plures tutores dari possunt.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s0pff51di4g3d1ur998fe3laf260oau 104 86595 283105 2026-10-09T13:53:21Z Greys Guzman 33158 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'rede gerere non videatur, qui pretio accepto praetermisit hereditatem , tamen dandam in eum actionem exemplo eius, qui omissa causa testamenti ab intestato possidet hereditatem, Divus Hadrianus rescripsit ; proinde legatariis et fideicommissariis tenebitur. <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Sed utrum ab eo erit incipiendum, et sic ad heredem veniendum, an convertemus ordinem? Mihi videtur humanior esse haec sententia, ut possessor heredita... 283105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rede gerere non videatur, qui pretio accepto praetermisit hereditatem , tamen dandam in eum actionem exemplo eius, qui omissa causa testamenti ab intestato possidet hereditatem, Divus Hadrianus rescripsit ; proinde legatariis et fideicommissariis tenebitur. <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Sed utrum ab eo erit incipiendum, et sic ad heredem veniendum, an convertemus ordinem? Mihi videtur humanior esse haec sententia, ut possessor hereditatis prior excutiatur, maxime si lucrativam habet possessionem.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''3.''' POMPONIUS ''libro III. ad Sabinum.''—Si pecuniam a substituto acceperis, ut praetermitteres, isque adierit, an danda sit legatariis actio, dubitari potest. Et puto, si ipse quoque praetermiserit, et, quod lege ad se rediret, possederit <ref>Hal.; possidebit, el códice Fl.</ref> hereditatem, in utrumque vestrum dandam, ut ei tamen, cui ab utroque legatum sit, in alterutum detur actio.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—Si quis pecuniam non accepit, simpliciter autem omisit causam testamenti, dum vult praestitum ei, qui substitutus est, vel legitimo, numquid locus non sit Edicto? Plane indignandum est, circumventam voluntatem defuncti; et ideo si liquido constiterit, in necem legatariorum hoc factum, quamvis non pecunia accepta, sed nimia gratia collata, dicendum erit, locum esse utili actioni adversus eum, qui possidet hereditatem.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 1.—Et recte dicetur, ubicunque quis, dum vult praestitum ei, qui se repudiante venturus est, non repudiaturus, nisi praestitum vellet, et maxime si ob evertenda iudicia id fecit, ibi dicendum est, adversus possessorem competere actionem; sic tamen, ut, ubi quidem pecunia accepta repudia vit, ibi dicamus <ref>Taur.; dicemus, el códice Fl., Br.</ref>, eum, qui omisit, conveniendum, ubi vero <ref>Br. considera vero añadida por antiguos copistas, pero no Taur.</ref> gratis, in fraudem tamen eorum, quibus quid relictum est, possessorem debere conveniri utili actione.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 2.—Quamquam de heredibus institutis videatur Praetor loqui, attamen etiam ad alios haec res serpet, ut si sit legatarius, a quo fideicommissum relictum est, et hic id egisset, ut omittatur hereditas, doloque id fecit, conveniri debeat <ref>Hal. Vulg.; debet, el códice Fl.</ref>.</div> <div style="text-indent: 1em;">§ 3.—Si quis vendiderit hereditatem, utique possidere videtur, non dolo fecisse, quominus possideat.</div><br /> <div style="text-indent: 1em;">'''5.''' MARCELLUS ''libro XII. Digestorum.''—Excusatus videtur patronus, qui institutionem praetermisit, quum aliter esset a liberto scriptus heres, quam eum institui oportet; nam et si servus eius ex asse institutus fuerit. et per quemcunque casum non potuerit iussu domini adire hereditatem, impune praetermittet ex testamento hereditatem.</div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> obw76ialel7v4t8n1qwemm9fgsvc3qd 104 86596 283106 2026-10-09T13:53:54Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'conditione legatum est, pendente conditione mo- riatur, heredem suum obligatum relinquit[cite: 7]. 66. [64.] MODESTINUS libro X. Responsorum. —Heres statuliberum, cui in eventum conditionis fideicommissum restituere rogatus erat, manumi- sit; quaero, an fideicommissum ei praestare debeat. Herennius Modestinus respondit: quamquam sta- tuliberum heres manumiserit, tamen fideicommis- sum, quod sub iisdem conditionibus relictum ei debet, ita pr... 283106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>conditione legatum est, pendente conditione mo- riatur, heredem suum obligatum relinquit[cite: 7]. 66. [64.] MODESTINUS libro X. Responsorum. —Heres statuliberum, cui in eventum conditionis fideicommissum restituere rogatus erat, manumi- sit; quaero, an fideicommissum ei praestare debeat. Herennius Modestinus respondit: quamquam sta- tuliberum heres manumiserit, tamen fideicommis- sum, quod sub iisdem conditionibus relictum ei debet, ita praestare cogitur, si conditiones imple- tas esse constabit (1), aut per eum stetit, quominus impleantur[cite: 7]. 67. [65.] IAVOLENUS (2) libro XI. Epistola- rum.—Quum sub hac conditione fundus alicui lega- tus esset: «si servum non manumiserit», et si manumiserit, legatum fundi ad Maevium transla- tum esset, legatarius de non liberando satisdedit, et legatum accepit, et postea liberavit; quaero, an aliquid Maevio detur. Respondit, si cui ita legatum erit: «si servum non manumiserit», satisfactione interposita accipere a herede legatum poterit; et si postea servum manumiserit, commissa stipula- tione, heredi vel fundum, vel quanti ea res est, re- stituet; coque casu heres ei, cui ex sequenti condi- tione legatum debuerit, restituet[cite: 7]. 68. [66.] IDEM libro II. ex Cassio.—Si ita lega- tum esset: «quum nupserit», si nupta fuerit, et hoc testator sciisset, alterum matrimonium erit exspe- ctandum; nihililque intererit, utrum vivo testatore, an post mortem ea iterum nupserit[cite: 7]. 69. [67.] GAIUS libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.—Si ita expressum erit: «Titio, si voluerit, do lego», apud Labeonem Proculus notat, non ali- ter ad heredem legatarii pertinere, quam si ipse legatarius voluerit ad se pertinere, quia conditio personae iniuncta videtur[cite: 7]. 70. [68.] PAPINIANUS libro XVI. Quaestio- num.—Duos mater filios sub conditione emancipa- tionis ex partibus heredes instituit, iisque plurium rerum praeceptiones pure dedit; hereditatem adie- runt; patrem a legatorum commodo illa quoque ratio debet summovere, quod emancipando filios, obsecutus voluntati, supremum iudicium uxoris suae custodiri voluit[cite: 7]. 71. [69.] IDEM libro XVII. Quaestionum. -- Ti- tio centum, ita ut fundum emat, legata sunt; non esse cogendum Titium cavere, Sextus Caecilius existimat, quoniam ad ipsum duntaxat emolumen- tum legati rediret. Sed si filio, fratri (3), alumno minus industrio prospectum esse voluit, interesse heredis credendum est; atque adeo cautionem in- terponendam, ut et fundus comparetur, ac postea non alienaretur<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gkm0k4t69ro40wqxg46voorvampum6c 104 86597 283107 2026-10-09T13:55:59Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Titio centum relicta sunt ita, ut Maeviam uxorem, quae vidua est, ducat; conditio non remit- titur, et ideo nec cautio remittenda est. Huic sen- tentiae non refragatur, quod, si quis pecuniam promittat, si Maeviam uxorem non ducat, Praetor actionem denegat; aliud est enim eligendi matri- monii poenae metu libertatem auferri, aliud ad matrimonium (1) certa lege invitari. § 2.—Titio centum relicta sunt ita: «ut a monu- mento meo non rece... 283107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1.—Titio centum relicta sunt ita, ut Maeviam uxorem, quae vidua est, ducat; conditio non remit- titur, et ideo nec cautio remittenda est. Huic sen- tentiae non refragatur, quod, si quis pecuniam promittat, si Maeviam uxorem non ducat, Praetor actionem denegat; aliud est enim eligendi matri- monii poenae metu libertatem auferri, aliud ad matrimonium (1) certa lege invitari. § 2.—Titio centum relicta sunt ita: «ut a monu- mento meo non recedat», vel: «uti in illa civitate domicilium habeat»; potest dici, non esse locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur; sed in defuncti libertis alio iure utimur. § 3.—«Titio, genero meo, heres meus dotis Seiae, filiae meae, nomine centum datus»; legati quidem emolumentum ad Seiam, quae dotem habere inci- pit, pertinebit; sed quia non tantum mulieri, sed Titio quoque, cui pecuniam legavit, consultum vi- detur, prope est, ut ipse legatarius intelligatur, et legatum petere debeat. Si post divortium genero pecuniam heres solverit, aeque liberabitur, quo- niam in dotem solutio convertitur. Constante autem matrimonio, etiam prohibente muliere, Titio recte solvetur; hoc enim et mulieris interest, ut incipiat esse donata. Nam et si quis ipsam quoque petitio- nem habere responderit, eaque pecuniam petat, neque dotis fieri velit, non dubie deli summovebi- tur exceptione. Ante nuptias vero Titio vel muliere defunctis legatum apud heredem manet; quodsi nolit eam uxorem ducere, causae (2) legati, quod ad mulieris personam attinet, satisfactum intelli- getur, sed Titio legatum petenti nocebit exceptio doli (3). Sabinus autem existimabat, nupta muliere Titio, sine cautione legatum deberi, quoniam pe- cunia dotis efficeretur; sed quum ante nuptias, quia purum legatum est, peti potest, cautio: «mu- lieri pecuniam reddi», necessaria erit. Quodsi ma- ritus vitio suo causa ceciderit, neque solvendo sit, numquid adversus heredem mulieri, quae nihil de- liquit, succurri debeat ob eam pecuniam, quae doti fuerat destinata? Sed quoniam ambo legati pe- titionem habuerunt, salvam habebit, non soluta pecunia viro, mulier actionem. 72. [70.] IDEM libro XVIII. Quaestionum. — Quum tale legatum esset relictum: «Titiae, si a liberis non discesserit», negaverunt, eam recte ca- vere, quia vel mortuis liberis legati conditio possit existere; sed displicuit sententia, non enim voto matris opponi tam ominosa non (4) interponendae cautionis interpretatio debuit. § 1.—Et quum patronus liberto certam pecuniam legasset, si a liberis eius non discessisset, permisit Imperator velut Mucianam cautionem offerri; fuit enim periculosum ac triste, libertum coniunctum patroni liberis eorumdem mortem exspectare.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s77m7ngji9peq4edeetzr0ezwsedogs 104 86598 283108 2026-10-09T13:57:35Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2.— Titius heredem institutum rogavit post mortem suam hereditatem restituere, si fideicom- missi cautio non fuisset petita; Mucianae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam vivo eo, cui re- lictum est, impleri conditio potuit. § 3.—Quid ergo, si ita scriptum sit: «peto, post mortem tuam restituas hereditatem, ita ne satis fideicommissi petatur, neve ratio exigatur—» Sine dubio per huiusm... 283108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 2.— Titius heredem institutum rogavit post mortem suam hereditatem restituere, si fideicom- missi cautio non fuisset petita; Mucianae cautionis exemplum ante constitutionem remissae cautionis locum habere non potuit, quoniam vivo eo, cui re- lictum est, impleri conditio potuit. § 3.—Quid ergo, si ita scriptum sit: «peto, post mortem tuam restituas hereditatem, ita ne satis fideicommissi petatur, neve ratio exigatur—» Sine dubio per huiusmodi verba non interponendae qui- dem cautionis conditio videbitur adscripta, rationi vero non exigendae modus adhibitus, scilicet ut culpa, non etiam dolus remissus intelligatur; idque in eius persona, qui negotia gessit, cuique rationis reddendae necessitas fuerat testamento remissa, rescriptum est. § 4.—«Si arbitratu Titii Seia nupserit, heres meus ei fundum dato»; vivo Titio etiam sine arbi- trio Titii eam nubentem legatum accipere respon- dendum est; eamque legis sententiam videri, ne quod omnino nuptiis impedimentum inferatur. Sed si Titius vivo testatore decedat, licet conditio defi- cit, quia tamen suspensa quoque pro nihilo foret, mulieri succurretur. § 5.—«Mueviae, si non nupserit, fundum quum morietur, lego»; potest dici, et si nupserit, eam confestim ad legatum admitti. Non idem probatur, si certus dies incertusve alius legato fuerit ad- scriptus. § 6.—Falsam causam legato non obesse, verius est, quia ratio legandi legato non cohaeret; sed plerumque doli exceptio locum habebit, si probe- tur alias legaturus non fuisse. § 7.—Falsam conditionem Cassius et Caelius (1) Sabinus impossibilem esse dixerunt, veluti: «Pam- philus, si, quod Titio debeo, solverit, liber esto», si modo nihil Titio fuit debitum; quodsi post testa- mentum factum testator pecuniam exsolvit, defe- cisse conditionem intelligi. § 8.—Falsam legati demonstrationem non facere legatum, Sabinus respondit, veluti si quis, quum Titio nihil legasset, ita scriptum reliquerit: «ex centum, quae Titio legavi, quinquaginta heres Seio dato»; idque summit ex defuncti voluntate, quia non animo legandi, sed deminuendi legatum, quod falso datum existimaret, ita scriberet. Pro- pter falsam tamen demonstrationem legati non plus Seius assequetur, quam si vere demonstratum fuisset. 73. [71.] IDEM libro XIX. Quaestionum.—Titio fundus, si in Asiam non venerit, idem, si pervene- rit, Sempronio legatus est; quum in omnibus con- ditionibus, quae morte legatariorum finiuntur, re- ceptum est, ut Muciana cautio interponatur, heres 2026-10-09 cautionem a Titio accepit, et fundum ei dedit; si postea in Asiam pervenerit, Sempronio heres, quod ex stipulatu cautionis interpolitae consequi potest, utili actione praestare cogitur. Sed si cautio medio<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rgaei8y6pjo32ms72frnvwjdxuqpcga 104 86599 283109 2026-10-09T13:59:57Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tempore defecerit, quae solicite fuerat exacta, non de suo praestabit heres, quod quia nihil ei potest obiici, satis erit actiones praestari; si tamen, Titius quum (1) Asiam venisset, Sempronius, priusquam legatum accipiat, decesserit, heredi eius debere- tur, quod defunctus petere potuit. 74. [72.] IDEM libro XXXII. Quaestionum. — Mulieri et Titio ususfructus, si non nupserit mu- lier, relictus est; si mulier nupserit, quamdiu Ti- tius et... 283109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>tempore defecerit, quae solicite fuerat exacta, non de suo praestabit heres, quod quia nihil ei potest obiici, satis erit actiones praestari; si tamen, Titius quum (1) Asiam venisset, Sempronius, priusquam legatum accipiat, decesserit, heredi eius debere- tur, quod defunctus petere potuit. 74. [72.] IDEM libro XXXII. Quaestionum. — Mulieri et Titio ususfructus, si non nupserit mu- lier, relictus est; si mulier nupserit, quamdiu Ti- tius et vivit (2), et in eodem statu erit, partem ususfructus habebit; tantum enim beneficio legis ex legato concessum esse mulieri intelligendum est, quantum haberet, si conditioni paruisset; nec, si Titius, qui conditione defectus est, legatum re- pudiet, ea res mulieri proderit. 75. [73.] IDEM libro XXXIV. Quaestionum.— Dies incertus conditionem in testamento facit. 76. [74.] IDEM libro VI. Responsorum.—Fidei- commissum a filiis relictum: «si quis ex his sine liberis diem suum obierit», adoptionis commento non excluditur. 77. [75.] IDEM libro VII. Responsorum.—Avia, quae nepotem sub conditione emancipationis pro parte heredem instituerat, ita postea codicillis scri- psit: «hoc amplius nepoii meo, quam quod (3) cum heredem institui, praedia illas»; conditionem emancipationis repetitam videri placet, quamvis avia nullam in legatis, ut in hereditate, substitu- tionem fecisset. Nam et quum servus pure quidem liber, heres autem sub conditione scriptus, et si heres non extiterit, legatum accipere iussus est, in legato repetitam videri libertatem, Divus Pius re- scripsit. § 1.—Muciana cautio locum non habet, si per aliam conditionem actio legati differri possit. § 2.—«Titio, si mulier non nupserit, heres cen- tum dato»; quam pecuniam eidem mulieri Titius restituere rogatus est; si nupserit mulier die legati cedente fideicommissum petet, remoto autem fidei- commisso legatarius exemplum Mucianae cautio- nis non habebit. § 3.—Pater exheredatae filiae tutores dedit, eos- que, si mater eius, impubere filia constituta, vita decessisset, ad rem gerendam accedere iussit; cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies (4) restitueret, non sub conditione tutores videbuntur dati, nec si quid aliud interea puella quaesiisset, eius administratione (5) prohi- beri, cautio vero fideicommissi matri remissa. Quo- cunque (6) indicio voluntatis cautio legatorum vel fideicommissorum remitti potest. Itaque si cautio- nis non petendae conditio legato vel fideicommisso praescribatur, conditionem ea res non faciet; non enim deficit, si quis caveri (7) desideraverit, one-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> khxjf2ime2n4szw61bqhxd6hv4l71t3 104 86600 283110 2026-10-09T14:01:34Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 're cautionis non secuto; quod adversus invitum hodie iure publico sequi non potest, postquam re- mitti posse cautionem placuit (1), 78. [76.] IDEM libro IX. Responsorum.—Quum pupillus aut tutor eius conditionem in personam pupilli collatam impedit, tam legati, quam liberta- tis, iure communi conditio impleta esse videtur. § 1.—Disiunctivo modo conditionibus adscriptis alteram defecisse non oberit, altera vel postica im- pleta; nec interest... 283110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>re cautionis non secuto; quod adversus invitum hodie iure publico sequi non potest, postquam re- mitti posse cautionem placuit (1), 78. [76.] IDEM libro IX. Responsorum.—Quum pupillus aut tutor eius conditionem in personam pupilli collatam impedit, tam legati, quam liberta- tis, iure communi conditio impleta esse videtur. § 1.—Disiunctivo modo conditionibus adscriptis alteram defecisse non oberit, altera vel postica im- pleta; nec interest, in potestate fuerint accipientis conditiones, an in eventum collatae. 79. [77.] IDEM libro I. Definitionum. — «Heres meus, quum morietur Titius, centum ei dato»; pu- rum legatum est, quia non conditione, sed mora suspenditur; non potest enim conditio non existere. § 1.—«Heres meus quum ipse morietur, centum Titio dato»; legatum sub conditione relictum est; quamvis enim here-lam moriturum certum sit, tamen incertum est, an legatario vivo dies legati non cedet (2), et non est certum, ad eum legatum perventurum. § 2.—Qui post Mucianam cautionem interposi- tam legatum accepit, si contra cautionem aliquid fecerit, stipulatione commissa etiam fructus (3) he- redi restituet; hoc enim legatarius et in exordio cavere cogitur. § 3.—Quamvis ususfructus, quum morietur lega- tarius, inutiliter legetur, tamen cautionis Mucia- nae remedium ususfructu quoque sub conditione (4) alicuius non faciendi legato locum habet. § 4.—Quod in fraudem legis ad impediendas nuptias scriptum est, nullum vim habet, veluti: «Titio patri centum, si filia, quam habet is in po- testate, non nupserit, heres dato», vel: «filiofami- lias, si pater eius uxorem non duxerit, heres dato». 80. [78.] SCAEVOLA (5) libro VIII. Quaestio- num.—Eas causas, quae protinus agentem repel- lunt, in fideicommissis non pro conditionalibus observari oportet, eas vero, quae habent moram cum sumtu admittemus cautione oblata; nec enim parem dicemus cum cui ita datum sit: «si monu- mentum fecerit», et eum, cui datum est: «ut mo- umentum (6) faciat». 81. [79.] PAULUS libro XXI. Quaestionum.— Iulius Paulus Nymphidio (7). Quaesiisti, si ita in testamento cautum esset: «Stichus, si rationes red- diderit, cum contubernali sua liber esto, iisque decem heres dato», an Stichio mortuo, antequam rationes redderet, vel pariatore (8), vel reliqua habente, libera esset mulier, et an de legato idem accipiamus. Libertate data «si rationes reddiderit»<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 26qeh6veyf845hczj3mvrldb2sbphbf 104 86601 283111 2026-10-09T14:01:53Z Analy Erika Mamani Huaman 33116 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'num eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat, sanitas autem servi ad proprietatem eius nihil pertinet. Sed ob id, quod furtum fecit servus, aut noxam nocuit, evenit, quominus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus , accidere possit, ut eum habere domino non liceat.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Si vero certus homo legatus... 283111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Analy Erika Mamani Huaman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>num eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat, sanitas autem servi ad proprietatem eius nihil pertinet. Sed ob id, quod furtum fecit servus, aut noxam nocuit, evenit, quominus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus , accidere possit, ut eum habere domino non liceat.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Si vero certus homo legatus est, talis dari debet, qualis est.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''46.''' ['''48.'''] IDEM ''libro IX. Epistolarum.''—Quae de legato dicta sunt, eadem transferre licebit ad eum, qui vel Stichum, vel hominem dari promiserit.</p> <p style="text-indent: 1em;">'''47.''' ['''49.'''] ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.''—Quum res legata est, si quidem propria fuit testatoris, et copiam eius habet heres, moram facere non debet, sed eam praestare (1). Sed si res alibi sit, quam ubi petitur, primum quidem constat, ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator voluit; nam si alibi voluit, ibi praestanda est, ubi testator voluit, vel ubi verisimile est, eum voluisse; et ita lulianus scripsit tam in propriis, quam in alienis legatis. Sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius, nisi ibi praestetur, ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine; ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 1. Sed si id petatur, quod pondere, numero, mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo, vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur, ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis; sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum, ubi petitur.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 2.—Itaque si Stichus sit legatus, et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare; sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimationem praestare (2). Sed et si alienus servus in fuga sit sine culpa heredis, idem dici potest, nam et in alieno culpa admitti potest; cavebit autem sic, ut, si fuerit apprehensus, aut ipse, aut aestimatio praestetur; quod et in servo ab hostibus capto constat.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 3. Sed si Stichus, aut Pamphilus legetur, et alter ex his vel in fuga sit, vel apudhostes, dicendum erit, praesentem praestari, aut absentis aestimationem; toties enim electio est heredi committenda, quoties moram non est facturus legatario. Qua ratione placuit, et si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis vel mortui pretium. Sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut si in potestatem (3) ambo redirent, sed si vel alter, et vel ipsum, vel absentis aestimationem praestandam.</p> <p style="text-indent: 1em;">§ 4.-Item si res aliena vel hereditaria sine culpa heredis perierit, vel non compareat, nihil am-</p> (1) absque mora. Qua intercedente, usuras et omnem utilitatem praestandam Sabinus ait, insertan acertadamente Hal. Vulg. (2) Idem et in aliis in rem actionibus Iulianus putat, insertan acertadamente Hal. Vulg. (3) Hal. Vulg.; potestate, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> k24x1kumt5zgu3dkxgfxpb59chyc6d5 104 86602 283112 2026-10-09T14:02:05Z Greys Guzman 33158 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '6. ULPIANUS libro L. ad Edictum.—Quia autem is, qui ab intestato possidet hereditatem, conveniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex voluntate testatoris (1) videatur omisisse, an cogatur praestare; utputa fratrem suum scripsit heredem, et codicillos fecit ab intestato, petiitque (2) a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam; si igitur omissa causa testamenti ab int... 283112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Greys Guzman" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>6. ULPIANUS libro L. ad Edictum.—Quia autem is, qui ab intestato possidet hereditatem, conveniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex voluntate testatoris (1) videatur omisisse, an cogatur praestare; utputa fratrem suum scripsit heredem, et codicillos fecit ab intestato, petiitque (2) a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam; si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, videndum est, an legatariis cogatur respondere. Et Iulianus libro trigesimo primo (3) Digestorum scribit, co- gendum primum legata praestare, mox dimissis legatis (4) si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare; ceterum si legata absumant (5) dodrantem, tune nihil fideicommissariis praestandum, habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. Ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur. Ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare; nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo reliquit ab intestato. § 1.—Plane si nominatim id ei permisit, dicemus, non eum incidere in Edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit; quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostendit. el testador no le permitió especialmente que prescindiera de la herencia, se habrá de seguir el ór- § 2 -Quid deinde dicemus, si iisdem et ex testamento legata, et fideicommissa ab intestato fuerint relicta , et praeterea aliis fideicommissa, an den que señala Juliano . § 2 -Finalmente ¿qué diremos si à los mismos les hubieren sido dejados legados en el testamento , y fideicomisos abintestato, y además fideicomi- § 1.- Pero si expresamente le permitió esto, di- remos que no incurre él en el Edicto, porque usó ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus sos a otros, deberemos acaso seguir el órden, que monstrat, an vero contribuemus omnes fideicomis sarios, quasi aequales? Et magis est, ut ita distinguamus, multum interesse, utrum incidit in Edictum heres, an non. Nam si incidit, praeferendi erunt hi, quibus testamento relicta fuerunt quaedam; sin vero non incidit, quia haec fuit testatoris voluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succedendi , vel quia alia causa intercessit, quae indica Juliano, ó contribuiremos á todos los fideicomisarios , como iguales? Y es preferible que distin- secundum ea, quae supra scripta sunt, non offendit Edictum,dicendum est, contribui fideicommissa debere, quasi exaequata. § 3. Non simpliciter autem Praetor pollicitus est, se daturum actionem, sed causa cognita; nam sive invenerit, testatorem huius rei auctorem esse , ipsumque permisisse ab intestato succedere, aut si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum . § 4.-Item si invenerit, bona ad alium pertine- re, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem Praetoris instruxerit . gamos de este modo, que importa mucho saber, si el heredero incurrió , ó no , en el Edicto. Porque si incurrió, habrán de ser preferidos aquellos á quienes se les dejaron algunas cosas en el testamento; pero si no incurrió, porque fué voluntad del testador darle facultad para suceder también abintesta- to, ó porque medió otra causa, que según lo que arriba se ha dicho no infringe el Edicto, se ha de decir, que se debe contribuir á los fideicomisos, como si fuesen iguales. § 3. Mas el Pretor no prometió simplemente que él daria acción, sino con conocimiento de causa; porque si hallare que el testador fué autor de esto, y que él mismo permitió suceder abintestato , ó sihubiere mediado alguna otra justa causa para dejar de aceptar la herencia, ciertamente que no dará contra éste la acción de los legados. § 4. Asimismo, si hallare que los bienes pertenecen a otro, no dará acción, pero esto si ninguna sospecha de colusión penetrare en la conciencia del Pretor . § 5. Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate, et possidere de- (1) praetoris, Hal. (2) Hal.; petitque, el códice Fl. (8) vicesimo sexto, Hal. § 5. - Mas si aquel a quien se le puede quitar la herencia poseyera alguna cosa de la herencia, y (4) legatariis , Hal . (5) Hal. Vulg.; adsumant, el códice Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ipg5ne856yl3rjmhmv6l1s2z0k1gc02 104 86603 283113 2026-10-09T14:03:16Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'hanc (1) conditionem rationum reddendarum, ut iussus videatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui; quae si nulla sunt, pure accepisse libertatem videbuntur, et si post aditam heredita- tem decessit, competente libertate etiam legatum eos secutum est. Quodsi, quum adhuc reliqua ha- beret, decessit, sub eadem conditione et contuber- nalis eius libertatem accepisse videtur, et defecta videbitur conditione. Sed non ineleganter illud... 283113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>hanc (1) conditionem rationum reddendarum, ut iussus videatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui; quae si nulla sunt, pure accepisse libertatem videbuntur, et si post aditam heredita- tem decessit, competente libertate etiam legatum eos secutum est. Quodsi, quum adhuc reliqua ha- beret, decessit, sub eadem conditione et contuber- nalis eius libertatem accepisse videtur, et defecta videbitur conditione. Sed non ineleganter illud di- cetur, Stichum quidem sub conditione manumis- sum, contubernalem autem eius pure, et illam coniunctionem non ad coniungendam conditionem, and ad necessitudinem demonstrandam pertinere. § 1.—Tunc demum pro impleta habetur condi- tio, quum per eum stat, qui, si impleta esset, debi- turus erat. 82. [80.] CALLISTRATUS libro II. Quaestio- num.—Quum servus ita liber esse iussus sit: «si rationes reddiderit», eique fundum heres dare damnas sit (2), videamus, utrum conditio libertati praeposita sit, an vero et legato. Et quidem si li- bertati soli accipiamus praepositam, nullus tracta- tus amplius superest, nam legatum purum inveni- tur, et ideo inutile fit; quodsi conditio etiam legato insita sit, quod quidam recte putant, simul cum libertate dies quoque legati utiliter cedit. Quid er- go continetur his verbis: «si rationes reddiderit—» Quidam hoc aiunt: «si reliqua reddiderit», quasi nihil intersit, utrum sub hac conditione: «si reli- qua», vel sub (3) hac: «si rationes reddiderit». Sed nos neque conditionem meram putamus esse, quae in datione existit, neque meram conditionem, quae in facto sit, sed eam conditionem, quae ex mixtura quadam consistit; nam non utique, si ille in folle reliqua obtulerit, liber erit. Non enim testator hoc sensit, sed illud, ut rationes reddat, quomodo ser- vus reddere solet, id est, legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes (4) probe, an improbe referantur, accepta recte relata, an non recte. Ita enim incipit quidem res a facto, pervenit autem ad pecuniam. Inest his verbis etiam, heredes notitia instrui ra- tionum, ut sciant, quid in quaque ratione scriptum sit; nam quod ipse vivus facturus erat, ab heredi- bus suis fieri iussisse intelligitur. Ille autem utique non sic solebat servo suo, ostendenti reliqua (5), rationes subscribere, sed ita, ut legeret, examina- ret, exciperet (6). Itaque quum servo sub hac con- ditione testamento libertas datur: «si rationes red- diderit», non hanc solam habet significationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhi- buerit heredi, sed et si reliqua solverit. 83. [81.] PAULUS libro XII. Responsorum.-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> bl2m4iwno66e0bfn6xrki2uki0umzqk 104 86604 283114 2026-10-09T14:05:27Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Lucius Titius ita testamentum fecit: «Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se case iudici probaverit, heres mihi esto»; Paulus re- spondit, filium, de quo quaereretur, non sub ea con- ditione institutum videri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius esse momenti. 84. [82.] IDEM libro XIV. Responsorum.—«Illis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo mo- rati fuerint, menstruos denarios centenos et ve-... 283114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>Lucius Titius ita testamentum fecit: «Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se case iudici probaverit, heres mihi esto»; Paulus re- spondit, filium, de quo quaereretur, non sub ea con- ditione institutum videri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius esse momenti. 84. [82.] IDEM libro XIV. Responsorum.—«Illis libertis alimentorum nomine, si cum filio meo mo- rati fuerint, menstruos denarios centenos et ve- stiaria dari volo»; liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adolescens ad militiam promoveretur; qua causa effectum est, ut quibusdam Romae relictis proficisceretur, et apud castra defunctus est; quae- situm est, an ab heredibus eius alimenta debean- tur. Paulus respondit, conditionem quidem in per- sona libertorum, qui cum filio defuncti morati sunt, aut per quos (1) non stetit, quominus morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non videri; sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo mo- rati fuissent, alimenta praestari voluit, contra vo- luntatem defuncti petentes audiri non oportere. 85. [83.] SCAEVOLA libro III. Responsorum.— Titia heredis instituti liberos habentis filii fidei commisit, uti rem eius universam restitueret filiis eius, liberisve (2) eorum, quum ipsi petiissent, sine ulla iuris cavillatione; quaero, an his verbis: «quum illi a te petierint», conditio fideicommisso adscripta videatur. Respondit, non videri. 86. [84.] MARCIANUS (3) libro III. Fideicom- missorum.—Iulius noster, eum, qui decem dare, et ita liber esse iussus esset, si a vivente manu- missus esset, non aliter legatum, quod ei cum li- bertate datum esset, habiturum, quam si conditioni libertatis paruisset; item in emtore (4), si alienatus esset. Sed id tunc locum habet, quum omnimodo simul cum libertate legatum acquiri potuit, licet legato imposita non sit, veluti quum in tempus li- bertatis legatum collatum esset. Quum vero liber- tas sub conditione, legatum autem praesenti die datum est, in hoc quaestio est, an constiterit lega- tum. Etenim nec Catonianae sententiae locum in proposito esse, quia etsi statim testator decessisset, non tamen omnimodo inutile esset legatum, quum posset conditio libertatis ante aditam hereditatem impleri, et legatum manumisso deberi, nisi forte necessarius heres extitisset; tune enim omnimodo inutile erit legatum iure ipso, quia sub conditione acceperit libertatem. 87. [85.] VALENS libro I. Fideicommissorum.— Quod traditum est, in legatis novissimam, in liber- tatibus levissimam conditionem spectandam esse, 88. [86.] GAIUS libro I. Fideicommissorum.— id est, quae ipsi servo commodior sit,<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s1w6k9en1d2kk3fj0pmc5ucsevj37zh 104 86605 283115 2026-10-09T14:08:28Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '89. [87.] VALENS libro I. Fideicommissorum. —non ad ea duntaxat pertinet, quae saepius sub diversis conditionibus, sed etiam, quae primo pure, deinde sub conditione dantur. Itaque quod heres pure dare iussus est, quodve pure legatum est, quum id ex intervallo (1) sub conditione legatum est, posterius valet. Si prius sub conditione, deinde pure legatum est, praesens debetur. Quodsi pure legatum, ex continenti heres sub conditione da- natus aut... 283115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>89. [87.] VALENS libro I. Fideicommissorum. —non ad ea duntaxat pertinet, quae saepius sub diversis conditionibus, sed etiam, quae primo pure, deinde sub conditione dantur. Itaque quod heres pure dare iussus est, quodve pure legatum est, quum id ex intervallo (1) sub conditione legatum est, posterius valet. Si prius sub conditione, deinde pure legatum est, praesens debetur. Quodsi pure legatum, ex continenti heres sub conditione da- natus aut rogatus est dare, perinde est, ac si iuncta subiecta scriptura idem legatum esset, vel ut praesens vindicari, si hoc voluerit legatarius, vel, quum conditio extiterit, ab herede peti possit, nisi commemoratione superioris legati posterius scriptum fuerit, velut: «Stichum, quem illi legavi, heres meus ei, si illud factum erit, dato»; tunc enim revocandi animo praesens legatum, et sub conditione dandi ita scripsisse videbitur; et si ante conditionem rem vindicet, doli exceptio locum ha- bere poterit. 90. [88.] GAIUS libro I. Fideicommissorum.— Per fideicommissum varie data libertate non levis- sima spectanda est, sed novissima, quia posterior voluntas potior haberi debet; cui consonat etiam Rescriptum Divi Antonini. 91. [89.] MAECIANUS (2) libro II. Fideicom- missorum. — Conditionum, quae in futurum confe- runtur, triplex natura est, ut quaedam ad id tem- pus, quo testator vivat, quaedam ad id, quod post mortem eius futurum sit, quaedam ad (3) alter- utrum pertineant, tempus autem vel certum, vel infinitum comprehendatur. Quae omnia non minus in fideicommissis, quam in institutionibus ac legatis incidere solent, ut haec conditio: «Titiae, si mihi nupserit», non dubie, nisi vivente testatore, illa autem: «si ad exsequias funeris mei venerit», nisi post mortem, impleri non possit, illa vero: «si filio meo nupserit», vel vivente, vel mortuo testatore impleri possit. Et prima quidem ac tertia ex relatis conditionibus infinitum tempus habent, quandoque enim nupserit, impletur conditio, secunda ad cer- tum tempus adscripta est. 92. [90.] ULPIANUS libro V. Fideicommisso- rum.—Si cui legatum fuerit relictum, isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manu- mittere. Et retineo, me dixisse, defici (4) eos a pe- titione fideicommissi; neque enim Praetor fidei- commissarius eos ad libertatem tuetur, ut servos. Papinianum quoque libro nono Responsorum seri- bere referebam, non esse cogendum emancipare filios suos. Arbitror tamen extra ordinem debere constitui, eum, qui agnovit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanci- ret, cogendum emancipare; neque enim debet cir- cumveniri testantium voluntas. Sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub conditione li- berorum emancipandorum ei fuisset legatum, vel<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jpx24smtlmxyx18tgq0qrhwcofrfcs1 104 86606 283116 2026-10-09T14:10:23Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ita relictum, ut eos emanciparet. Cui rei conse- quens est, quod Divus Severus rescripsit; nam quum quaedam mulier nepotes suos heredes in- stituisset, et ipsum filium coheredem filiis suis de- disset, eosque invicem substituisset, rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem iis restitueret, ex auctoritate Divi Severi emancipare eos compulsus est, hisque re- stituere hereditatem; et adiectum est, ut (1) si ta... 283116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ita relictum, ut eos emanciparet. Cui rei conse- quens est, quod Divus Severus rescripsit; nam quum quaedam mulier nepotes suos heredes in- stituisset, et ipsum filium coheredem filiis suis de- disset, eosque invicem substituisset, rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem iis restitueret, ex auctoritate Divi Severi emancipare eos compulsus est, hisque re- stituere hereditatem; et adiectum est, ut (1) si tar- dius id faceret, quasi ex mora usuras praestiturum; videri enim eum, qui moram faceret emancipatio- ni, moram restitutioni fideicommissi etiam (2) facere[cite: 15]. 93. [91.] PAPINIANUS libro VIII. Responso- rum.—Mater (3) filio suo coheredes sine ulla con- ditione filias ipsius dedit, ac petiit (4), ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a Praetore ac- ciperent; filii videri fidei comisisse placuit, ut eas sub iuris constitutus ad hereditatem aviae pervenire pateretur; nec ad rem pertinere, si portionem filia- rum iure substitutionis quaesiisset[cite: 15]. 94. [92.] HERMOGENIANUS libro I. Iuris Epi- tomarum.—Quum ita datur libertas: «si Titio, qui non est heres, decem dederit», certa persona de- monstratur, ac propterea in persona (5) eius tan- tum conditio impleri potest. Sane si, quum cesserit dies, pecuniam conditioni comprehensam statuli- ber habuerit, iure constituto nulli dando consequi- tur libertatem. Diversa causa est legatarii, in cuius persona placuit conditionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniam, Titius moriatur[cite: 15]. § 1.—Ex his verbis: «si heredi», vel: «si here- di (6) Titio decem dederit, liber esto», non tantum heredi, sed etiam heredis heredi dando pervenit ad libertatem; at si nullus heredi successerit, iure constituto nulli dando ad libertatem perveniet[cite: 15]. 95. [93.] IDEM libro IV. Iuris Epitomarum.— Legatum sub conditione relictum, et ad alium translatum, si non conditio personae cohaereat, sub eadem conditione translatum videtur[cite: 15]. 96. [94.] PAULUS libro I. ad Neratium.—Titio ususfructus servi legatus est, et, si ad eum perti- nere desiisset, libertas servo data est; Titius vivo testatore decessit; libertas non valet, quia conditio nec initium accipit. Paulus: ergo et si viveret Ti- tius, et capere non potest, idem dicendum est; desiisse enim (7) non videtur, quod nec incipit[cite: 15]. § 1.—Servi ususfructus mulieri, quoad vidua esset, legatus, idem servus, si ea nupsisset, liber<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jut15f5sztkubtdbsxxna0hhb2ybiog 104 86607 283118 2026-10-09T14:13:30Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'esse iussus est; si mulier nupserit, liber erit, quia potior est legato libertas[cite: 16]. 97. [95.] IDEM libro II. ad Neratium.— Muni- cipibus, si iurassent, legatum est; haec conditio non est impossibilis. Paulus: quemadmodum ergo pareri potest (1)? Per cos itaque iurabunt, per quos municipii res geruntur[cite: 16]. 98. [96.] IDEM libro III. ad Neratium. — Mea res sub conditione legari mihi potest, quia in huiusmodi legatis non testament... 283118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>esse iussus est; si mulier nupserit, liber erit, quia potior est legato libertas[cite: 16]. 97. [95.] IDEM libro II. ad Neratium.— Muni- cipibus, si iurassent, legatum est; haec conditio non est impossibilis. Paulus: quemadmodum ergo pareri potest (1)? Per cos itaque iurabunt, per quos municipii res geruntur[cite: 16]. 98. [96.] IDEM libro III. ad Neratium. — Mea res sub conditione legari mihi potest, quia in huiusmodi legatis non testamenti facti tempus, sec conditionis expletae spectari oportet[cite: 16]. 99. [97.] PAPINIANUS libro XVIII. Quaestio- num.—Conditiones extrinsecus, non ex testamento venientes, id est, quae tacite inesse videantur, non faciunt legata conditionalia[cite: 16]. 100. [98.] IDEM libro VII. Responsorum. — Ti- tiae, si non nupserit, ducenta, si nupserit, centum legavit; nupsit mulier; ducenta, non etiam centum residua petat; ridiculum est enim, eandem et ut viduam, et ut nuptam admitti[cite: 16]. 101. [99.] IDEM libro VIII. Responsorum.—Pa- ter Severianam (2) Proculam Aelio Philippo co- gnato nuptiis designavit, eidem filiae praedium, si Aelio Philippo nupsisset, verbis fidei- commissi reliquit; quodsi non nupsisset, idem prae- dium Philippo dari voluit; nondum viripotens puel- la diem suum obiit. Respondi, quum in conditioni- bus testamentorum voluntatem potius, quam verba considerari oporteat, Aelio Philippo fideicommis- sum ita datum videri, si ei Procula, defuncti filia, nubere noluisset; quare quum ea, priusquam viri- potens fieret, vita decesserit, conditionem extitisse non videri[cite: 16]. § 1.—Ita fideicommisso dato: «volo restituas, si sine liberis decedas», conditio deficit ex voluntate vel uno filio superstite relicto[cite: 16]. § 2.—Conditionum verba, quae testamento prae- scribuntur, pro voluntate considerantur; et ideo, quum tutores testamento dati, quoniam interea puer adoleverat, id egerint, ut curatores ipsi con- stituerentur, conditio fideicommissi talis praescri- pta: «si tutelam in annum octavum decimum ges- serint», defecisse non videbitur[cite: 16]. § 3.—Socrus nurui fideicommissum ita relique- rat: «si cum filio meo in matrimonio persevera- verit»; divortio sine culpa viri post mortem socrus facto defecisse conditionem respondi, nec ante diem fideicommissi cedere, quam mori coeperit nupta, vel maritus; et ideo nec Mucianam cautio- nem locum habere, quia morte viri conditio possit existere.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9cuurpwcdraybfjq0e5z2r3nz2k0j5y 104 86608 283122 2026-10-09T14:16:02Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mor- tis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestima- tionem fundi nomine, qui videtur illo in tempore fuisse pretiosior. § 1.—Circa ventrem ancillae nulla temporis ad- missa distinctio est; nec immerito, quia partus nondum editus homo non recte fuisse dicitur. 10. IDEM libro XX. Quaestionum.—Quod supra quadrantem apud (1) heredem potest pervenire, supra dodrantem in pecuniam (2) legatum no... 283122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>placuit, ut fructus postea percepti, qui maturi mor- tis tempore fuerunt, augeant hereditatis aestima- tionem fundi nomine, qui videtur illo in tempore fuisse pretiosior. § 1.—Circa ventrem ancillae nulla temporis ad- missa distinctio est; nec immerito, quia partus nondum editus homo non recte fuisse dicitur. 10. IDEM libro XX. Quaestionum.—Quod supra quadrantem apud (1) heredem potest pervenire, supra dodrantem in pecuniam (2) legatum non onerat heredem, veluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato, qui patri pupilli heres extitit. 11. IDEM libro XXIX. Quaestionum.—In ratio- ne legis Falcidiae retentiones omnis temporis he- redi in quadrantem imputatur. § 1.—Si servus sub conditione libertate data, vita decessit, si quidem impleta conditio quando- que fuerit (3), heredi non videbitur periisse, quodsi defecerit, in contrarium ratio trahit, sed, quanti statuliber moriens fuisse videbitur. § 2.—Imperator Marcus Antoninus decrevit, he- redes, quibus pars bonorum ablata est, non in ampliorem partem, quam pro ea parte, quae reli- cta est, legatorum nomine teneri. § 3.—Quum quidam parte dimidia honorum ademta fuisset relegatus, idem provocatione interposita testamento postea facto obiisset, atque post mortem eius non iuste appellatum esset pro- nuntiatum, quaesitum est, utrum aeris alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola videretur fuisse in bonis, an vero succurri heredi necessa- rium esse videbitur? Sed videtur, succurri debere, quum animus litigantis et obtinendi votum hanc opinionem admittit. § 4.—Si servus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem periis- se intelligitur; sed cuius pretii erit, qui, si viveret, not aestimaretur? Nam et eos, qui moriente do- mino ea valetudine affecti fuerant, ut eos non pos- se vivere certum esset, tamen, si postea moriantur, hereditati periisse responsum est. Nec aliud in iis, qui sub eodem tecto fuerunt, quum dominus a fa- milia necaretur. § 5.—Quod vulgo dicitur, in tabulis patris et filii unam Falcidiam servari, quam potestatem habeat, videndum est. Quamvis enim substitutus, quae a pupillo relicta sunt, quum filius heres extitit, ut aes alienum quodlibet debeat, tamen propter ca, quae data sunt tabulis secundis, contributioni lo- cus est. Secundum quae poterit evenire, ne substi- tutus quidquam retineat, velut (4) longe plus habeat quartae (5) paternae hereditatis. Quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, quum patris suf- fecisset? De suo quadrante nimirum dabit substi- tutus, quoniam (6) pater legavit de suo, nec ad<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 5vfab5cvn687bebom32ok5gsc39awhc 104 86609 283127 2026-10-09T14:18:57Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '3. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam. —Si heres institutus eam hereditatem, quae sol- vendo non est, vendiderit, vix quidem poterit per- suaderi, non fuisse eam hereditatem solvendo, quae emtorem invenerit; vera autem ratione nihil legatariis debebitur, quia magis ex stultitia emto- ris habere videtur heres institutus, quam ex bonis defuncti. Nam et e contrario, si male vendiderit res hereditarias, non erit hoc legatariorum detri- men... 283127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>3. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam. —Si heres institutus eam hereditatem, quae sol- vendo non est, vendiderit, vix quidem poterit per- suaderi, non fuisse eam hereditatem solvendo, quae emtorem invenerit; vera autem ratione nihil legatariis debebitur, quia magis ex stultitia emto- ris habere videtur heres institutus, quam ex bonis defuncti. Nam et e contrario, si male vendiderit res hereditarias, non erit hoc legatariorum detri- mentum; ita ergo commodum debet esse (1) here- dis, si bene res administraverit. § 1.—Sed et si is, qui solvendo non est, legave- rit, et heres cum creditoribus deciderit, ne solidum solveret, et ob eam decisionem factam sit, ut ali- quid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditate, sed ex deci- sione habet. § 2.—Item si Reipublicae in annos singulos le- gatum sit, quum de lege Falcidia quaeratur, Mar- cellus putat, tantum videri legatum, quantum suf- fecit sorti ad usuras trientes eius summae, quae legata est, colligendas. 4. PAPINIANUS libro XVI. Quaestionum.—Fun- do legato mihi sub conditione, pendente legati con- ditione heres me heredem instituit, ac postea lega- ti conditio extitit; in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati, meus esse intelli- gitur. 5. IDEM libro VIII. Responsorum. — Verbis le- gati vel fideicommissi non necessario (2) civitati relinquitur, quod ex causa pollicitationis praestari necesse est. Itaque si debiti modum testamento do- minus excessit, superfluum duntaxat Falcidia mi- nuetur; quare nec fidei committi legatarii poterit. Quodsi dies aut conditio legatum fecerit, non uti- litatis aestimatio, sed totum petetur, quod datum est; nec si vivo testatore dies venerit, aut conditio fuerit impleta, fiet irritum, quod semel competit. 6. VENULEIUS libro XIII. Stipulationum. — Si vir uxori heres extiterit, et in funus eius impende- rit, non videbitur totum quasi heres impendere, sed deducto eo, quod quasi dotis nomine, quam lu- crifacit, conferre debuerit. 7. PAPINIANUS libro VII. Quaestionum.—Lege Falcidia interveniente legata servitus, quoniam dividi non potest, non aliter in solidum restituetur, nisi partis offeratur aestimatio. 8. IDEM libro XIV. Quaestionum.—In lege Fal- cidia (3) aeris alieni rationem (4) in hereditate re- licti, quod unus ex heredibus solvere damnatus sit, ipse solus habebit. 9. IDEM libro XIX. Quaestionum.—In Falcidia<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lcmpkqz8ceheq1mnfto12gz4kijuuuk 104 86610 283131 2026-10-09T14:20:58Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, quum in hac parte iuris legata, quae tabulis secundis relinquuntur, quasi primis sub conditione relicta intelliguntur. § 6.—Si filio suo duos substituerit, et alterius portionem oneraverit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet, vel unus pupilli substitutus. Et facile quis dixerit consequenter prioribus, qua... 283131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, quum in hac parte iuris legata, quae tabulis secundis relinquuntur, quasi primis sub conditione relicta intelliguntur. § 6.—Si filio suo duos substituerit, et alterius portionem oneraverit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet, vel unus pupilli substitutus. Et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falci- diae locum, et ultra vires portionis conveniendum alterum substitutum. Sed verior est diversa sen- tentia perinde huic quartam relinquendam existi- mantium, atque ita si (1) patri heres extitisset; ut enim opes (2) patris et contributio legatorum in- de (3) capiunt et formam, et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli revocandi sunt ad intellectum institutionis (4). Quid tamen dice- mus de altero substituto, qui non est oneratus,—si forte nondum legata pupillus a se relicta solvit, et aliquid ultra dodrantem sit—, in omnibus et ipsum Falcidiam habiturum? Atquin quartam habet, ne- que idem patiatur instituti comparatio. Rursus si negemus, aliud aperte, quam quod vulgo probatum est, respondetur. Itaque varitas existet, ut is qui- dem, qui proprio nomine oneratus est, velut insti- tutus desideret quartam, alter autem, qui non est oneratus, ut substitutus, licet portio largiatur eius, non in solidum conveniatur propter calculi confu- sionem. Huic consequens est, ut, si pupillo de Fal- cidia cautum fuit, duobus committatur stipulatio, videlicet in eam quantitatem, quam unusquisque sibi retinere potuisset. § 7.—Quaesitum est, si quis pupillo coheredem substituisset, quemadmodum legis Falcidiae ratio inquiri debeat, et quale sit (5), quod vulgo dicere- tur, legatorum rationem separandam. Dixi, quan- tum ad legata, quae pater a filio, item a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, quum communi calculo subiiciantur, et invicem inducant contributionem; sed legata, quae ab instituto (6) extero data sunt, permisceri ceteris non oportere, ideoque quartam pupillo datae portionis habere substitutum, quamvis suam portionem habeat, ut institutus; et aliam causam esse eius, qui ex variis portionibus heres scriberetur; ibi enim legatorum confundi rationem non minus, quam si semel fuis- set nuncupatus ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus; neque referre, pure saepe, an sub di- versis conditionibus sit heres institutus. § 8.—Si quis exheredato filio substituit heredem institutum, et ab eo tabulis quoque secundis lega- verit, necessario ratio confundetur, quum ideo le- gata valere dixerit Iulianus a substituto relicta, quod idem patri heres extiterit.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 48ywhxhriarh62xcij93ob0uh8cpl1j 104 86611 283136 2026-10-09T14:22:37Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '12. IDEM libro XXX. Quaestionum. — Si debi- tor, creditore herede instituto petiisset, ne in ra- tione legis Falcidiae ponenda creditum suum le- gatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti vo- luntas servatur[cite: 16]. 13. IDEM libro XXXVII. Quaestionum. — Si ta- citum fideicommissum servus iniungente domino susceperit, habiturum eum legis Falcidiae benefi- cium, quia parere domino debuit, c... 283136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>12. IDEM libro XXX. Quaestionum. — Si debi- tor, creditore herede instituto petiisset, ne in ra- tione legis Falcidiae ponenda creditum suum le- gatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiae defuncti vo- luntas servatur[cite: 16]. 13. IDEM libro XXXVII. Quaestionum. — Si ta- citum fideicommissum servus iniungente domino susceperit, habiturum eum legis Falcidiae benefi- cium, quia parere domino debuit, constitutum est. Idemque placuit in filio, qui (1) fuit in patris po- testate[cite: 16]. 14. IDEM libro IX. Responsorum.—Pater filiam, quae a viro diverterat, heredem pro parte instituit, et ab ea petiit (2), ut fratri et coheredi suo portio- nem hereditatis acceptam deducta sexta restitue- ret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ra- tione; si pater dotem consentiente filia non petiisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam habituram respondi, quia dos in hereditate patris non inveniretur[cite: 16]. § 1.—Avia nepotibus heredibus institutis fidei- commisit, ut omissa retentione, quae per legem Falcidiam ex alio testamento competebat, solida legata fratribus et coheredibus solverent; recte datum fideicommissum respondi, sed huius quoque onus in contributionem venire[cite: 16]. § 2.—Duobus impuberibus substitutum utrique heredem existentem in alterius hereditate Falcidia non uti convenit, si de bonis alterius impuberis quartam partem hereditatis patris, quae ad filios pervenerit, retineat[cite: 16]. § 3.—Quodsi frater fratri legitimus heres extitit, et impuberi supremo substitutus, portio quidem paternorum bonorum, quam intestatus puer (3) accepit, rationi Falcidiae non confundetur, sed quartam eius tantum portionem substitutus re- tinebit, quam impubes accepit, qui substitutum habuit[cite: 16]. 15. IDEM libro XIII. Responsorum. — Quod bo- nis iure Falcidiae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur[cite: 16]. § 1.—Frater, quem heredem sororem scriberet, alium (4) ab ea, cui donatum volebat, stipulari cu- ravit, ne Falcidia uteretur, et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret; privatorum cautione legibus non esse refragandum constitit; et ideo sororem iure politico retentionem habituram, et actionem ex stipulatu denegandam[cite: 16]. § 2.—Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti visum est, quod pri- mo ac secundo anno sine ulla detractione fuissent legatario soluta[cite: 16]. § 3.—Quod avus ex causa tutelae neposti debuit,<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> m818wfh98nug1wx97l81ew1vuy6f49o 104 86612 283137 2026-10-09T14:25:21Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quum avo nepos solus heres extitisset, ratio Falci- diae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi, nec ad rem pertinere, quod heredem avus, idemque tutor rogaverat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam hereditaria, quam propria bona restitueret; non enim ex hoc hereditatem debito compensatam videri, quum vel ideo maxime declararet, non esse compensationem factam, quoniam heredem suum habere propria bona defunct... 283137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>quum avo nepos solus heres extitisset, ratio Falci- diae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi, nec ad rem pertinere, quod heredem avus, idemque tutor rogaverat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam hereditaria, quam propria bona restitueret; non enim ex hoc hereditatem debito compensatam videri, quum vel ideo maxime declararet, non esse compensationem factam, quoniam heredem suum habere propria bona defunctus ostendit. Plane si conditio fidei- commissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem avi percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, quantam heres nepotis (1) de bonis duntaxat, quae moriens avus reliquit, re- tinebit. § 4.—Quum fideicommissum ex voluntate matris a patre moriente debitum (2) filio pater hereditate sua (3), quam in filium conferebat, compensari voluit (4), quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis pa- tris cum effectu percipit, compensabitur, atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detra- hetur. § 5.—Ex donationibus in uxorem collatis quod heredes eius reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit; nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse videatur; quod autem heres inde minuit, viro non perit. § 6.—Fructus praediorum sub conditione verbis fideicommissi relictos, in causam fideicommissi non deductos heres in ratione Falcidiae sic acce- pto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fru- ctus ex die mortis, bonorum, quae mortis tempore fuerunt, habeat. Nec ad rem pertinet, quando Fal- cidia lex adinissa sit; nam etsi maxime post imple- tam conditionem fideicommissum (5) locum habe- re coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. § 7.—Fideicommissum portionis supplendae gra- tia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur; et eam pecuniam mater supra quartam portionis suae per- cipiet. § 8.—Quarta, quae per legem Falcidiam retine- tur, aestimatione, quam testator fecit, non magis minui potest, quam auferri. 16. SCAEVOLA libro III. Quaestionum. — Si ex pluribus rebus legatis heres quasdam solverit, ex reliquis Falcidiam plenam per doli exceptionem retinere potest etiam pro his, quae iam data sunt. § 1.—Sed et si una res sit legata, cuius pars so- luta sit, ex reliqua potest plena Falcidia retineri. 17. IDEM libro VI. Quaestionum.—Si post mis- sionem faciat codicillos miles, et intra annum de- cedat, ex testamento, quod in militia iure militari fecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 84s44vsnra5wd4rndwevd6i8rhjgtl7 104 86613 283138 2026-10-09T14:27:58Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 4.—Fideicomissa menstrua et annua sub ea conditione liberto relicta: «quamdiu res patroni filiae gesserit», etsi praestari necesse est, filia pro- hibente res suas administrari, tamen voluntatem filia mutante conditionem resumunt, quoniam plu- ra sunt[cite: 18]. 102. [100.] IDEM libro IX. Responsorum.— Quum avus filium ac nepotem ex altero filio here- des instituisset, a nepote petiit (1), ut, si intra an- num trigesimum moreretur, heredi... 283138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 4.—Fideicomissa menstrua et annua sub ea conditione liberto relicta: «quamdiu res patroni filiae gesserit», etsi praestari necesse est, filia pro- hibente res suas administrari, tamen voluntatem filia mutante conditionem resumunt, quoniam plu- ra sunt[cite: 18]. 102. [100.] IDEM libro IX. Responsorum.— Quum avus filium ac nepotem ex altero filio here- des instituisset, a nepote petiit (1), ut, si intra an- num trigesimum moreretur, hereditatem patruo suo restitueret; nepos liberis relictis intra aetatem suprascriptam vita decessit; fideicommissi condi- tionem coniectura pietatis respondi defecisse, quod minus scriptum, quam dictum fuerat, inveniretur[cite: 18]. 103. [101.] PAULUS libro XIV. Quaestionum.— Si ita legatum sit: «Titio post decem annos dato, si satis ab herede non exegerit», et Titis intra deci- mum annum decesserit, ad heredem suum trans- mittat legatum, quia moriente eo conditio extitit[cite: 18]. 104. [102.] IDEM libro XIV. (2) Responsorum. —Eum, qui post apertum testamentum deportatus et restitutus est, fideicommissum petere posse, cuius conditio postea extitit, quam civitatem Ro- manam recipiat[cite: 18]. 105. [103.] POMPONIUS libro V. Epistolarum. —Si fundum a testatore sub conditione legatum heres alii pendente conditione legavit, post exi- stontem conditionem, quae priori testamento prae- posita fuerat, neque proprietas a priore legatario recedit, nec locum religiosum in eo fundo heres facere, nec servutem imponere poterit; sed et imposita servitus finietur existente conditione[cite: 18]. 106. [104.] IULIANUS libro XXV. Digestorum. —Hoc genus legati: «si Titio non nupserit», perin- de habendum est, ac si post mortem Titii legatum fuisset, et ideo nec Muciana satisfactione interposi- ta capere legatum potest: sed et alii nubendo, nihi- lo minus legatum consequitur[cite: 18]. 107. [105.] GAIUS libro singulari de Casibus.— Aliquando accidit, ut sub conditione datum lega- tum purum intelligatur, veluti quod sub eadem conditione relictum est, sub qua etiam heres alius institutus est; item quod sub hac conditione reli- ctum est: «si hereditatem adierit». Ex diverso quo- que purum datum legatum conditionale videtur, veluti quod sub conditione ademtum est, quia sub contraria conditione datum intelligitur[cite: 18]. 108. [106.] SCAEVOLA libro XIX. Digestorum. —Libertis omnibus legavit domum, et haec verba adiecit: «ut in ea habitent liberti, ne de nomine exeat, et ut ad unum, qui novissimus extiterit, perveniat; et eo amplius iisdem libertis meis dari volo fundum Sosianum» (3); quaesitum est, an con- ditio apposita: ne de nomine exiret, ad sequens<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> frcf0zh36zdoyncf3eekmgqpew8uq3w 104 86614 283139 2026-10-09T14:33:15Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quoque legatum pertineret. Respondit (1), per- tinere[cite: 16]. 109. [107.] IDEM libro XX. Digestorum.— A testatore rogatus, ut acceptis centum numis resti- tueret hereditatem Titiae, coheredi suae, adita he- reditate decessit, simaliter et Titia, antequam daret centum; quaesitum est, an heres Titiae offerendo centum fidei commisso (2) partem hereditatis con- sequi possit. Respondit, heredem conditioni parere non posse. Claudius: magno inge... 283139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>quoque legatum pertineret. Respondit (1), per- tinere[cite: 16]. 109. [107.] IDEM libro XX. Digestorum.— A testatore rogatus, ut acceptis centum numis resti- tueret hereditatem Titiae, coheredi suae, adita he- reditate decessit, simaliter et Titia, antequam daret centum; quaesitum est, an heres Titiae offerendo centum fidei commisso (2) partem hereditatis con- sequi possit. Respondit, heredem conditioni parere non posse. Claudius: magno ingenio de iure aperto respondit, quum potest dubitari, an in proposito conditio esset[cite: 16]. 110. [108.] POMPONIUS libro IX. Epistolarum. —Etiam si invitis heredibus ex peculio statuliber pecuniam Titio det, liber quidem sit; sed Titius, qui invitis heredibus sciens accipit, pro possessore videtur eam pecuniam possidere, ut avocare cam hi, qui inviti fuerunt, possint[cite: 16]. 111. [109.] IDEM libro XI. Epistolarum. — Qui sub conditione rationum reddendarum liber esse iussus est, docere debet, constare fidem omnibus, quae ab eo gesta sunt, neque subtraxerit quid ex his, quae acceperit, neque expensum (3) ratio- nibus praescripserit (4), quod non dederat. Sed et quod reliquum per contextum scriptum est, rema- nere apud eum, solvere debet; neque enim aliter liber esse potest, quam si hoc modo conditioni, sub qua (5) data est libertas, satisfecerit. Ceterum de- bitores, cum quibus ipse contraxit, non utique in diem mortis domini sui fuisse idoneos praestare cogendus est; sed co tempore, quo his creditum est, eius conditionis fuisse, ut diligens paterfami- lias iis (6) crediturus fuerit[cite: 16]. 112. [110.] IDEM libro XII. Epistolarum. — Ta- les conditiones: «si monumentum», puta, «fecerint», pluribus propositae, non possunt nisi in omnibus simul personis existere. § 1.—Item: «si Symphoro (7) es Ianuario cen- tum Titius praestiterit, fundum ei lego», Sympho- ro (8) mortuo an legatum periisset? Sed hoc quo- que sic puto interpretandum, ut si, dum quisque eorum vivet, praestitisset. Sed benigna interpreta- tione dicendum, si non post moram Titii Sympho- rus,(9) decessit, debere partem dimidiam Ianuario dantem, partem fundi dimidiam legatarium esse consecuturum[cite: 16]. § 2.—De illo quoquae quaeritur, fundus quibus- dam legatus est, si pecuniam certam in funus im- pensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent; nam (10), nisi uterque dederit, neutri sit legatum, quoniam conditio, nisi per utrumque, ex- pleri non potest. Sed haec humanius interpretari solemus, ut, quum duobus fundus legatus sit, si decem dedissent, et alteri, dando partem, legatum quoque debeatur.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 3c5kr1gxlk3hoei72dp69y5loo4e6px 104 86615 283140 2026-10-09T14:35:16Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 3.—Priscus respondit, statuliberum non utique ibi, ubi paterfamilias decessit, aut ubi ipse relictus sit, aut ubi velit, rationes reddere debere, sed in- terim proficisci ad eum, cui reddere debeat; utique si is Reipublicae causa aberit; verissimum est au- tem, ut alias aliud ex persona locoque sit aesti- mandum[cite: 15]. 113. [111.] PAULUS Imperialium sententiarum in cognitionibus prolatarum ex libris sex libro secundo. —Quum filius roga... 283140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 3.—Priscus respondit, statuliberum non utique ibi, ubi paterfamilias decessit, aut ubi ipse relictus sit, aut ubi velit, rationes reddere debere, sed in- terim proficisci ad eum, cui reddere debeat; utique si is Reipublicae causa aberit; verissimum est au- tem, ut alias aliud ex persona locoque sit aesti- mandum[cite: 15]. 113. [111.] PAULUS Imperialium sententiarum in cognitionibus prolatarum ex libris sex libro secundo. —Quum filius rogatus fuisset a patre, si, antequam res suas administrare posset, decessisset, heredi- tatem Titio restituere, et egressus viginti annos decessisset, rescriptum est, fideicommissum deberi[cite: 15]. TIT. II AD LEGEM FALCIDIAM [Cf. Cod. VI. 50. (49.)] 1. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam.— Lex (1) Falcidia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem (2) his verbis: QUI CIVES ROMANI SUNT, QUI EORUM POST HANC LEGEM ROGATAM TESTAMENTUM FACERE VOLET, UT EAM PECUNIAM EASQUE RES QUIBUSQUE DARE, LEGA- RE VOLET, IUS POTESTASQUE ESTO, UT HAC LEGE SE- QUENTI LICEBIT (3). Secundo capite modum legato- rum constituit his verbis: QUICUNQUE CIVIS ROMANUS POST HANC LEGEM ROGATAM TESTAMENTUM FACET, IS QUANTUM CUIQUE CIVI ROMANO PECUNIAM IURE PUBLICO DARE, LEGARE VOLET, IUS POTESTASQUE ESTO, DUM ITA DETUR LEGATUM, NE MINUS, QUAM PARTEM QUARTAM HEREDITATIS, EO TESTAMENTO HEREDES CAPIANT. EIS, QUIBUS QUID ITA DATUM, LEGATUMVE ERIT, EAM PECC- NIAM SINE FRAUDE SUA CAPERE LICETO; ISQUE HERES, QUI EAM PECUNIAM DARE IUSSUS DAMNATUS ERIT, EAM PECUNIAM DEBETO DARE, QUAM DAMNATUS EST[cite: 15]. § 1.—Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere vi- detur, quod ea lex perinde eorum testamenta con- firmat, atque si in civitate decessissent; propter quam fictionem lex Falcidia, et omnes testamenta- riae pertinent, quae tamen possint locum habere[cite: 15]. § 2.—Ad eos, qui omissa causa testamenti pos- sident hereditatem, non pertinet lex Falcidia, sed per Edictum Praetoris inducitur potestas legis[cite: 15]. § 3.—Idemque est, si iurisiurandi conditio re- missa sit[cite: 15]. § 4.—Sed et si servo suo testator data libertate legaverit, quia (4) differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei, qui apud hostes est, aut ei, qui nondum natus est, datum sit aliquid, haec lex locum habebit[cite: 15]. § 5.—Ad municipia quoque legata, vel etiam ea, quae Deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 50wrlxm3piy62gac59jr58gevfx3ljt 104 86616 283142 2026-10-09T14:36:52Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 6.—Non solum autem ad res proprias testato- ris legatas, set et alienas lex pertinet[cite: 16]. § 7.—Et omne, quod ex bonis defuncti erogatur, refertur ad hanc legem, sive in corpore constat certo incertove, sive pondere, numero, mensura valeat, aut etiam si ius legatum sit, ut ususfructus, aut quod in nominibus est[cite: 16]. § 8.—Item si ita legatum sit: «heres meus Seio penum dato, si non dederit, decem dato», quidam putant, omnimodo i... 283142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 6.—Non solum autem ad res proprias testato- ris legatas, set et alienas lex pertinet[cite: 16]. § 7.—Et omne, quod ex bonis defuncti erogatur, refertur ad hanc legem, sive in corpore constat certo incertove, sive pondere, numero, mensura valeat, aut etiam si ius legatum sit, ut ususfructus, aut quod in nominibus est[cite: 16]. § 8.—Item si ita legatum sit: «heres meus Seio penum dato, si non dederit, decem dato», quidam putant, omnimodo in legato decem esse, penum mortis causa capi, nec in Falcidiam impu- tare id heredem posse. Ego autem didici, si in con- tinenti heres penum solverit, videri hoc legatum esse, et in legem Falcidiam imputari posse; et quod dixi in continenti, ita accipiendum: cum ali- quo spatio. Quodsi iam mora facta solverit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse, nec in Falcidiam imputari posse; iam enim transfusum legatum esse, et decem deberi. Idemque erit, et si ab initio ita legatum datum sit: «si penum non de- derit, decem dato», quia hic penus non est legata; et penus si datur, mortis causa capitur, quia defi- cit legati conditio[cite: 16]. § 9. (1)—Si ususfructus legatus sit, qui et dividi potest, non sicut ceterae servitutes individuae sunt, veteres quidem aestimandum totum usumfructum putabant, et ita constituendum, quantum sit in le- gato, sed Aristo a veterum opinione recessit; ait enim, posse quartam partem ex eo, sicut ex corpo- ribus, retineri; idque Iulianus recte probat. Sed operis servi legatis, quum neque usus, neque usus- fructus in eo legato esse videtur, necessaria est veterum sententia, ut sciamus, quantum est in le- gato, quia necessario ex omnibus, quae sint facti, pars decedere debet, nec pars operae intelligi potest. Imo et in ususfructu, si quaeratur, quantum hic capiat, cui ususfructus datus est, quantum ad ceterorum legatorum aestimationem, aut etiam huius ipsius, ne dodrantem excedat legatum, ne- cessario ad veterum sententiam revertendum est[cite: 16]. § 10.—Si quis creditori suo, quod debet, legave- rit, aut inutile legatum erit, si nullum commodum in eo versabitur, aut si propter repraesentationis, puta, commodum utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit[cite: 16]. § 11.—Si legatarius possessionem nactus est, et non potest avocari ei res, quia voluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio he- redi, ut id, quod supra dodrantem est, affera- tur (2)[cite: 16]. § 12.—Interdum omnimodo necessarium est, so- lidum solvi legatario interposita stipulatione: «quan- to amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddis», veluti si, quae a pupillo legata sint, non excedant modum legis Falcidiae. Veremur autem,<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 7i6oyyho45l2g4t0v3j3erzidm4i5dm 104 86617 283145 2026-10-09T14:38:27Z Romel89 33160 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ne impubere eo mortuo alia legata inveniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. Idem dicitur, et si principali testamento quaedam sub conditione legata sunt, quae an debeantur, incer- tum est; et ideo si heres sine iudice solvere para- tus sit, prospiciet sibi per hanc stipulationem. § 13.—Id, quod ex substitutione coheredis ad coheredem pervenit, proficit legatariis; is enim similis est heres ex parte pure, ex parte sub con- di... 283145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Romel89" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ne impubere eo mortuo alia legata inveniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. Idem dicitur, et si principali testamento quaedam sub conditione legata sunt, quae an debeantur, incer- tum est; et ideo si heres sine iudice solvere para- tus sit, prospiciet sibi per hanc stipulationem. § 13.—Id, quod ex substitutione coheredis ad coheredem pervenit, proficit legatariis; is enim similis est heres ex parte pure, ex parte sub con- ditione heredi instituto. Sed ea, quae ab eo legata sunt, si omiserit hereditatem (1), non augebuntur, scilicet si ab eo nominatim data sunt, non: «quis- quis mihi heres erit». § 14.—Si coheredis mei portio exhausta sit, mea integra, et illam vindicavero; Cassius confunden- das esse partes existimat, Proculus contra, in qua specie et Iulianus Proculo assensit; quam senten- tiam probabiliorem esse puto. Sed et Divus Anto- ninus iudicasse dicitur, commiscendas esse utras- que partes in computatione legis Falcidiae. § 15.—Si coheredem meum post aditam heredi- tatem arrogavero, non dubitabitur, quin separan- dae sint portiones, perinde atque si coheredi meo heres extitissem. § 16.—Si in annos singulos legatum sit Titio, quia multa legata et conditionalia sunt, cautioni locus est, quae in Edictio proponitur: QUANTO AM- PLIUS ACCIPIT (2) REDDI. § 17.—Id, quod natura hereditati debetur, et peti quidem non potest, solutum vero non repetitur, non esse computandum in hereditate quidam pu- tant. Sed Iulianus et haec ex eventu augere patri- monium, aut non augere existimat, et hereditario iure quoque capi, ideoque et in restitutionem hereditatis venturum. § 18.—Si debitor creditori heres existat, quam- vis confusione liberetur, tamen locupletiorem he- reditatem percipere videtur, ut computetur ei, quod debet, quamvis aditione confusum sit. § 19.—De impensa monumenti nomine facta quaeritur, an deduci debeat. Et Sabinus ita dedu- cendum putat, si necessarium fuerit, monumen- tum exstruebat. Marcellus consultus, an funeris monumentique impensa, quantum testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat, respondit, non amplius eo nomine, quam quod funeris causa con- sumtum est, deducendum; nam eius, quod in ex- structionem monumenti erogatum est, diversam esse causam, nec enim ita monumenti aedificatio- nem necessariam esse, ut sit funus ac sepultura; idcirco eum, cui pecunia ad faciendum monumen- tum legata sit, Falcidiam passurum. 2. MARCELLUS libro XXII. Digestorum.—Nec amplius concedendum erit, quam quod sufficiat ad speciem modicam monumenti.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> a3h9k7xkj84eksoku11d6zfpco674iy 104 86618 283156 2026-10-09T15:21:02Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Created blank page 283156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude><noinclude></noinclude> e0ghpi5kq2tyx9jj5fi45wdk6sbckrm 104 86619 283157 2026-10-09T15:22:10Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Created blank page 283157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude><noinclude></noinclude> e0ghpi5kq2tyx9jj5fi45wdk6sbckrm 104 86620 283158 2026-10-09T15:23:38Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Digitized by the Internet Archive in 2011 with funding from University of Toronto http://www.archive.org/details/commentariiinsac01lapi' 283158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude>Digitized by the Internet Archive in 2011 with funding from University of Toronto http://www.archive.org/details/commentariiinsac01lapi<noinclude></noinclude> 5wz6n0hkj1gbonotlh2kdw8b82mdur9 104 86621 283159 2026-10-09T15:24:03Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Created blank page 283159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude><noinclude></noinclude> e0ghpi5kq2tyx9jj5fi45wdk6sbckrm 104 86622 283160 2026-10-09T15:24:22Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'CORNELIUS A LAPIDE COMMENTARII IN SCRIPTURAM SACRAM.' 283160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude>CORNELIUS A LAPIDE COMMENTARII IN SCRIPTURAM SACRAM.<noinclude></noinclude> d2tb2bkemwfdkrnypav4im49f2g5ven 104 86623 283161 2026-10-09T15:25:07Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'LUGDUNI, EX TYPIS PELAGAUD ET LESNE' 283161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude>LUGDUNI, EX TYPIS PELAGAUD ET LESNE<noinclude></noinclude> n54cewzdnh2wgo8bd4bw0vggy8zsujf 104 86624 283162 2026-10-09T15:35:17Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'R. P. C. CORNELII A LAPIDE È SOCIETATE JESU, S. SCRIPTURÆ OLIM LOVANII, POSTEA ROMÆ PROFESSORIS COMMENTARII IN SACRAM SCRIPTURAM TOMUS I, COMPLECTENS COMMENTARIA IN PENTATEUCHUM, INDICIBUS NECESSARIIS ILLUSTRATA. EDITIO RECENS, A QUAMPLURIMIS, QUIBUS CÆTERÆ SCATEBANT , DILIGENTISSIMÈ EXPURGATA ET CASTIGATA, ET ILLUSTRISSIMO DD. A. R. DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI DEDICATA. LUGDUNI, APUD PELAGAUD ET LESNE SS. DD. PAPÆ BIBLIOTYPO... 283162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude>R. P. C. CORNELII A LAPIDE È SOCIETATE JESU, S. SCRIPTURÆ OLIM LOVANII, POSTEA ROMÆ PROFESSORIS COMMENTARII IN SACRAM SCRIPTURAM TOMUS I, COMPLECTENS COMMENTARIA IN PENTATEUCHUM, INDICIBUS NECESSARIIS ILLUSTRATA. EDITIO RECENS, A QUAMPLURIMIS, QUIBUS CÆTERÆ SCATEBANT , DILIGENTISSIMÈ EXPURGATA ET CASTIGATA, ET ILLUSTRISSIMO DD. A. R. DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI DEDICATA. LUGDUNI, APUD PELAGAUD ET LESNE SS. DD. PAPÆ BIBLIOTYPOGRAPHOS M.D.CCC.XL.<noinclude></noinclude> fbbnggyi1z3t2few5gfhzx0qas8bkc9 104 86625 283163 2026-10-09T15:36:20Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Created blank page 283163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude><noinclude></noinclude> e0ghpi5kq2tyx9jj5fi45wdk6sbckrm 104 86626 283166 2026-10-09T16:41:54Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ 283166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|317|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>4. Recompenfat Deus, non eft peccatum. Futilis eft diftinctio, quam autor Polygy- nias p. 155. affert quando differentiam facit inter Polygyniam Iacobo per Leam fuppedi- tatam, & inter Polygyniam aliorum in ge- nere confideratam, de illâ concedit non effe peccatum, fed non de hâc. Sed fi in gene- re fpectata Polygamia eft delictum, nil video caufæ, cur non in fpecie etiam Iacobi multi- nubentia fit peccatum. Privilegium enim illud fpeciale eft figmentum cerebri humani. Nec Deus eft gorwwohnwns. {{smaller-block/e}}<section end="T57" /> {{dhr}} <section begin="T58" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LVII|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 58.png|left|95px|N]]Ec minus etiam Deus reconpen{{ls}}avit labores & {{ls}}ervitia Labani à Jacobo præ{{ls}}tita, ita ut ad {{ls}}ocerum etiam redundaverit, ceu Laban ip{{ls}}e avaris{{ls}}imus ille Euclio fatetur, quod Deus ip{{ls}}i propter Jacobum benedixerit. Et Jacobus etiam inju{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imo {{ls}}uo {{ls}}ocero objicit, quod Deus ip{{ls}}i benedicere cepi{{ls}}{{ls}}et, quam primum pedem in ip{{ls}}ius familiam intuli{{ls}}{{ls}}et. Talis enim erat Jacobus, ut quocunque {{ls}}e conferret, divinam benedictionem comitem haberet. Tales olim erant, quos ''Namphaniones'' lingua Punica dictos te{{ls}}tatur ''Augu{{ls}}tinus Epi{{ls}}t. 44. Bom pedis,'' inquit, ''homines, quorum adventus aliquid affert felicitatis; {{ls}}icut {{ls}}olemus dicere, {{ls}}ecundo pede introi{{ls}}{{ls}}e; cujus introitum felicitas aliqua con{{ls}}ecuta e{{ls}}t.'' Conf. Virgilium, qui Herculem ad Sacra, quæ illi & Evandro celebrantur, invitat hoc modo: ''Et nos & tua dextero adi pede {{ls}}acra {{ls}}ecundo.'' Sed vocem hanc ''Namphanio,'' quam ''boni pedis'' hominem {{ls}}ignificare notat Augu{{ls}}tinus, leviter corruptam e{{ls}}{{ls}}e & {{grc|ἀνθὶ τοῦ}} ''Namphanio'' re{{ls}}cribendum e{{ls}}{{ls}}e Namphano, quod e{{ls}}t Punicè {{ls}}eu Hebraicè {{he|פעמ הענו}} ''pulcher e{{ls}}t pes ejus'' (huc pertinet illud ''Ho{{ls}}ianna qui venit in nomine Domini'') ob{{ls}}ervavit docti{{ls}}{{ls}}imus ''Samuel Petitus l. 11. 36.'' & po{{ls}}t ip{{ls}}um ''Bochartus Georg. S. l. 2. c. 16.'' Talis ''Namphamo'' erat Jacobus, in quo impletum illud Davidis de homine ju{{ls}}to. P{{ls}}alm. l. 3. ''quicquid facit pro{{ls}}perabitur.'' Notatu verò dignum, quod Gen. 31. Laban Syrus juramento ob{{ls}}tringit Jacobum abiturientem in patriam, ne plures uxores {{ls}}uis filiabus {{ls}}uperinducat, non ut {{ls}}impliciter Polygamiam, quam elocando ip{{ls}}i duas filias & matrimonio ancillarum non contradicendo {{ls}}atis approbarat, deprecaretur, {{ls}}ed ut mole{{ls}}tias ex pluribus {{ls}}uperinductis na{{ls}}cituras à filiabus {{ls}}uis averruncaret, & illarum decrepitam ætatem tranquilliorem & beatiorem redderet. Ex quibus Exemplis omnibus eluce{{ls}}cit cultiores gentes quæ {{ls}}atis hone{{ls}}te & legi naturæ conformiter vixere, & non tantum 7. Præcepta Noachica ob{{ls}}ervarunt, {{ls}}ed & multum lucis ex I{{ls}}raëlitica Eccle{{ls}}ia habuerunt, ut fuerunt Syri, quales Laban, Ægyptii, Phili{{ls}}tæi, quales Pharao, Abimelech, I{{ls}}maelis & E{{ls}}avi po{{ls}}teri, à Polygamia non abhorrui{{ls}}{{ls}}e, unde denuo talis propullulat Syllogi{{ls}}mus. {{nop}}<noinclude>{{right|''A quo-''}}</noinclude> 4z0dtsr9kxjpdhsn8cc2nh0tyfsl1gy 104 86627 283167 2026-10-09T17:11:37Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''A quocunque cultiores gentes legi naturæ {{ls}}atis congrue {{ls}}e gerentes non abhorruerunt, illud non e{{ls}}t contra legem naturæ, & ex inde natum Decalogum.'' {{nop}} ''Atqui prædicti Ethnici moratiores à Polygamia non abborruerunt.'' {{nop}} ''E. Non e{{ls}}t contra legem Naturæ & exinde compo{{ls}}itum Decalogum.'' {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. A quocunque cultiores Gentes. Deus aliàs fuis ifraelitis ferio injunxerat, ne am- bu... 283167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|318|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>''A quocunque cultiores gentes legi naturæ {{ls}}atis congrue {{ls}}e gerentes non abhorruerunt, illud non e{{ls}}t contra legem naturæ, & ex inde natum Decalogum.'' {{nop}} ''Atqui prædicti Ethnici moratiores à Polygamia non abborruerunt.'' {{nop}} ''E. Non e{{ls}}t contra legem Naturæ & exinde compo{{ls}}itum Decalogum.'' {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. A quocunque cultiores Gentes. Deus aliàs fuis ifraelitis ferio injunxerat, ne am- bulent in viis Emoraorum, neque in viis gen- tium.Regum, nationum (i. e. reliquorum po- pulorum) i. e. ne ambuletis in ftatutis gen- tis, quam ego eje turus fum de facie veftrâ. Lev. 20. 33. Eadem ratio eft reliquarum gen- trum, quia omnes recedunt à Deo idola co- lunt. Innuit autem hoc præceptum, ne affue- fcamus veftibus aut negotiis eorum; fequendo (uti dicunt in Siphri ad verba in ftatutis eo- rum ne ambuletis) leges eorum, quas ftatu- tas illi habeant & fixas, cujusmodi funt thea- tra & circi, & hiftrionia, quafpecies funt ludorum in congregationibus eorum ufitato- rum, quo confluunt ad exercendas, infaniam, fcortationes idololatriam. Ibidem tradunt: R. Meir dicit, H&funt via Emoraorum, quas numerarunt fapientes. R. Jehuda filius Bethirà dicit: Ne alas cincinnos capitis ficut illi. Ne- que detondeas comam, i.e. nequis temporibus derenfis pilis quos appellant Cafariem, reli- quat in medio. Repetitur hoc præceptum alio loco & aliis verbis. q. d. Cave tibi, ne illaquees te eundo poft eas. Deut. 12. 30. Quod quidem præceptum Rabbini in Sipbri de ornamentis gentilium explicant ut ne il lis quidem Ifraelitæ ad gentes ejectas & ex- alfas accedant, dicendo: Ecce purpurati hi in publicum prodeunt, idem liceat mihi. Ratio vero præcepti eft omnis idololatrice fpeciei amolitio & abolitio. Obftringit au- tem hoc præceptum omni loco & tempore utrumque fexum, & transgreffor, qui ulla fe in re commemorata fimilem præbuerit gentibus, flagris caditur, qui verò quàm longiffime recedit à confuetudinibus eorum, & ab omnibus legibus eorum, & animum fuum, cogitationesque fuas Deo & praceptis ejus pretiofis impenderit, anima ejus habit bit in bono, femen ejus hereditario jure pof- fidebit terram. vid. plura & quidem fpecialia in Taln.Maß. Schabb. c.7. in Tofepht in eun- dem codicem. Maim. Hil. Abb. Zar. c. 10. Verum enim vero, cum Gentes etiam ha- beant aliquid boni & nonnihil honeftatis ex lumine naturæ, nobis vitio verti non po- teft, fi iis infiftamus, non quidem eo pacto, quatenus à Gentilibus proveniunt, fed qua- tenus rectæ rationi, juri naturæ & juri divino funt confentanea. Quemadmodum enim complurium virginum pulcherrimarum, quas feligendi poteftatem Zeuxi publico con- filio dederant Crotonitatæ, formæ, invi- cem fatis diffimiles, id ei præftiterunt, un- de unicam Helenæ quæ ei magno pretio ab illis conducto depingenda erat, faciem velut excerperet. Cic. de Invent. l. 2. Ita ex multa- rum Gentium honeftis & fanis inftitutis, illa quæ natura jufta aut turpia funt, recte colli- gimus. Unde cum Polygamia omnium Gentium moribus conveniat, legi etiam na- turæ, & divinæ non contraveniat, nec Lev. 18. inter illa peccata, ob quæ gentes ejicien- dæ erant, numeretur, & prætereà à popu- lo Dei honeftiffimis legibus inftructo, fem- per fine ulla taxatione fuerit ufurpata, nil video caufæ, cur non inter honefta collocari poffit. Huc fpectat illud Alberti Balogneti Iurisconfulti non incelebris, quod vicem alio- rum, quæ deduci facile poffent è Theologis Juris confultisque fimilium fortiri hic volu- mus. Generatim, inquit de lege jure & æ- quitate c. 18. § 6. concludimus naturam, ut aliis emnibus femper in rebus ita in boc maxime providam, pleniffime illa omnia no- bis fuggeffiffe, quibus ad vitam jufte, pie & honefte degendam optime inftrui poffimus, Que ut perfecte ac diftincte à nobis cognofcantur, fciendum eft, bipartitam eorum rationem ef- fe, Quadam enim funt, que natura neque prohibentur, neque imperantur, fed libero ipfo rum hominum arbitrio permittuntur, ita ut poffint hommes libere decernere, qua pro locis. & temporibus fibi magis expedire judicave- rint. Quadam vero funt, qua determinate, ut ita dicam, natura imperantur, vel probi- bentur, ita ut ejus imperii vel prohibitionis<noinclude>{{right|''mu-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> oveeenmierprxw0pjtbv9m2nwvt1jny 104 86628 283168 2026-10-09T17:49:52Z Cgorton02 33431 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ILLUSTRISSIMO AC REVERENDISSIMO DD. ALEXANDRO-RAYMONDO DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI. Nobis in mente fuit, illustrissime ac reverendissime Præsul, cùm egregios Cornelii à Lapide Commentarios typis iterùm mandare suscepimus, et Episcoporum qui summoperè Biblica promovent præceptis consulere, et Clero quod valdè peroptarat novas uberrimum exarandi solum rationes subministrare. Ne verò tale consilium temeritatis insimularetur, hoc providendum... 283168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgorton02" /></noinclude>ILLUSTRISSIMO AC REVERENDISSIMO DD. ALEXANDRO-RAYMONDO DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI. Nobis in mente fuit, illustrissime ac reverendissime Præsul, cùm egregios Cornelii à Lapide Commentarios typis iterùm mandare suscepimus, et Episcoporum qui summoperè Biblica promovent præceptis consulere, et Clero quod valdè peroptarat novas uberrimum exarandi solum rationes subministrare. Ne verò tale consilium temeritatis insimularetur, hoc providendum erat ut Episcopus inter eximios Ecclesiæ principes virtutibus et doctrinâ præstantissimus, tantam operis molem patrocinio sustineret; cuique comprobanti libenter accederet raptus omnium consensus. Cui verò ista meditanti non protinùs occurrisset quali vigilantià et quo studio quidquid ad Litteras sacras attinet usquè prosequaris? Quot et quantas opes illis elucubrandis assiduè conferas? Quantâ denique curâ in hoc totus incumbere videaris, ut Sacerdotes disciplinis ecclesiasticis onmimodè vacare possint?<noinclude></noinclude> qhbdis32b5s9315hd572kt0ors6c5hj 104 86629 283170 2026-10-09T18:43:25Z Trooper57 22870 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Bonito pi{{s}}cis Lu{{s}}itanis. 150 Bra{{s}}ilia olim Sta Cruz dicta. 260. illius {{s}}itus. ibid. illius pr{{ae}}fectura. 261. foli ratio. ibid. {{et}} 262. aeris temperies {{et}} anni tempe{{s}}tates. 264 Bra{{s}}ilien{{s}}ium {{s}}tatura {{et}} habitus corporis. 269. ve{{s}}titus {{et}} ornatus eorum. 270. Icones. ibid. Suppellex. 271. Venandi {{et}} pi{{s}}candi modi. 272. Cibus {{et}} potus. 273. Lingua. 274. Arma {{et}} exercitia.... 283170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Trooper57" />{{c|{{sc|Index omnivm Plantarvm et Animantivm.}}}}</noinclude>Bonito pi{{s}}cis Lu{{s}}itanis. 150 Bra{{s}}ilia olim Sta Cruz dicta. 260. illius {{s}}itus. ibid. illius pr{{ae}}fectura. 261. foli ratio. ibid. {{et}} 262. aeris temperies {{et}} anni tempe{{s}}tates. 264 Bra{{s}}ilien{{s}}ium {{s}}tatura {{et}} habitus corporis. 269. ve{{s}}titus {{et}} ornatus eorum. 270. Icones. ibid. Suppellex. 271. Venandi {{et}} pi{{s}}candi modi. 272. Cibus {{et}} potus. 273. Lingua. 274. Arma {{et}} exercitia. 278. Religio. ibid. Bredos Lu{{s}}itanis {{s}}pecies Bliti. 13 Bufo avis Lu{{s}}itanis. 199 Buraca de Velha Lu{{s}}itanis pi{{s}}cis. 163 Buyobuyo Philippinen{{s}}ium. 75 C. CAA-api a herba. 52 Caa-ataya herba. 31 Caaço frutex. 73 Cacica herba. 7. alia. 15 Caetimay herba. 26 Caaghiyoyo frutex. 59 Caaguacu iba, arbor. 97 Caa-opia arbor. 96 Caapeba herba. 25 Caaponga herba. 49 Caapomonga herba. 28 Caapotiragoa herba. 8 Cabocles qui dicantur. 268 Cabuibe arbor. 137 Cabure avis. 212 Cachorro do mato Lu{{s}}itanis quadruped. 223 Cagado do terra te{{s}}tudo. 241 Cagni cercopithecus major {{et}} minor. 227 Caiu fructus. 94 Camacari arbor. 102 Camarambaya herba. 3 Camara herba vari{{ae}} {{s}}pecies. 5 Camara Japo herba. 25 Camara Niba herba. 6 Camaron de Salgado Lu{{s}}it. 186 Camaru herba. 12 Camarpuaguacu pi{{s}}cis. 179 Cambui arbor. 108 Camuri pi{{s}}cis. 160 Cana do mato Lu{{s}}itanis. 48 Canambaya herba. 46 Canambaya frutex. 78 Canis Carcharias pi{{s}}cis. 172 Canna Indica duplex. 4 Canna Sacchari. 82 Canna fi{{s}}tula arbor. 134 Caon potus Bra{{s}}ilien{{s}}ium. 273 Capiraribi fluvius. 262 Capeuna pi{{s}}cis. 155 Capupuba gramen plumeum. 2 Capybara porcus fluviatilis. 230 Cara herba. 29 Caracara avis. 211 Caraguata herba. 37 Caraguata fruticis vari{{ae}} {{s}}pecies. 88 Caraiba Bra{{s}}ilien{{s}}. 279 Carana iba arbor. 130 Caranna re{{s}}ina. ibid. Carapopeba Lacertulus. 238 Carapo pi{{s}}cis. 170 Carara herba. 13 Carara pinima cancer. 187 Carapicos Lu{{s}}itanis. 28 Carauna pi{{s}}cis. 147 Carara una cancer. 184 Cardon Lu{{s}}itanis herba. 23 Cariama avis. 203 Carigueya quadrupes. 222 Carigueyberu quadrupes. 235 Cariri Tapuya. 274 Carucuocu mus. 229 Ca{{s}}aca amargofa herba Lu{{s}}it. 25 Ca{{s}}caucela Lu{{s}}itanis {{s}}erpens. 240 Ca{{s}}{{s}}aon Lu{{s}}itanis pi{{s}}cis. 164 Cavala Lu{{s}}itanis pi{{s}}cis. 178 Caviacobaya cuniculus. 224 Caxabu arbor. 126 Cebipira arbor. 100 Cebola albarra Lu{{s}}itanis. 32 Cega Lu{{s}}itanis {{s}}erpens. 239 Ceixu Pleiades Bra{{s}}ilian{{ae}}. 269 Ceixupira pi{{s}}cis. 158 Centopea Lu{{s}}itanis infeƈtum. 253 Cercopithecum vari{{ae}} {{s}}pecies. 227 Cereiba arbor. 127 Chayaquarona Lu{{s}}itan. pi{{s}}cis. 167 Chica potus Chilien{{s}}ium. 285 Chilen{{s}}ium {{s}}tatura {{et}} habitus corporis, 283. ve{{s}}titus. ibid. Icones, 284. Domicilia, ibid. Suppellex, 285. Se-mentis, ibid. Connubia, ibid. Fœmin{{ae}} viris obnoxi{{ae}}; facile pariunt, 286. Sen{{s}}us de religione, ibid. Regimen Politicum, 287. Arma, ibid. Lingua Vocabula-rium. 288 Chilli Mexicanorum. 40 Churaqua Mexicanorum. 102 Cicie ete cancer. 185 Cicie panema cancer. ibid. Cicutaria palu{{s}}tris. 37 Cigarra Lu{{s}}itanis infeƈtum. 256 Cipo de Cobras Lu{{s}}itan. herba. 25 Ciri apoa cancer. 183 Ciri obi cancer. 184 Coapoiba arbor. 130 Coati quadrupes. 228 Cobra de Cipo Lu{{s}}itanis {{s}}erpens. 241 Cobra de Coral Lu{{s}}it. {{s}}erpens. 240 Cocoi arde{{ae}} {{s}}pecies. 209 Cocos nuces {{s}}erendi ratio. 139 Colherado Lu{{s}}itanis avis. 204 Columba {{s}}ilve{{s}}tres. 213 Comanda guira frutex. 62 Convolvulus marinus. 51 Copaiba arbor. 130 Copyba arbor. 121 Coqueiro Lu{{s}}itanis. 138 Corcovado minor. 172 Corocoro pi{{s}}cis. 177 Cororococa pi{{s}}cis. 179 Corta pao Lu{{s}}itanis avis. 207 Coruina Lu{{s}}itanis pi{{s}}cis. 177 Cotia quadrupes. 224 Corvina {{s}}pecies. 147 Craça de navios Lu{{s}}itanis. 189 Cranguer{{s}}inho des Manges. 185 Criolos qui dicantur. 268 Crocodilus. 242 Cru{{s}}tacei pi{{s}}ces. 182 {{Gothica|Cruyshaye}} Belgis. 181 Cuandu quadrupes. 233 Cubricunha pi{{s}}cis Lu{{s}}itanis. 181 Cucumis {{s}}ilve{{s}}tris. 44 Cucuri pi{{s}}cis. 164<noinclude>{{d|''Cugua-''}}</noinclude> hirb81i50kd5rptttulhd94j5kvqx2h 104 86630 283176 2026-10-09T21:35:09Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tbaum caufain nullam habuiffe Syros inter il las collocandi gentes, quæ fatis bene juxta ductum juris naturalis vixerint, cum unita- tem Dei non agnoverint, fed wou9sórnea ftatuerint, ut ex libro (eft Seldeni, fi for- fitan tantus Anti-Polygamus nefcit) de Diis Syris conftare poffit Theophilo Alethao, ni- fi forfitan dicere velis nunquam aliquid Theophilum audiviffe de hoc alias noto libro. Sed ne hic Anti-Polygynos fibi foli magnam librorum... 283176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|320|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}</noinclude>tbaum caufain nullam habuiffe Syros inter il las collocandi gentes, quæ fatis bene juxta ductum juris naturalis vixerint, cum unita- tem Dei non agnoverint, fed wou9sórnea ftatuerint, ut ex libro (eft Seldeni, fi for- fitan tantus Anti-Polygamus nefcit) de Diis Syris conftare poffit Theophilo Alethao, ni- fi forfitan dicere velis nunquam aliquid Theophilum audiviffe de hoc alias noto libro. Sed ne hic Anti-Polygynos fibi foli magnam librorum notitiam arroget, fciendum ipfi eft, Alethaum plures fortean Bibliothecas perlu- ftraffe, libros etiam plures perlegiffe & ex- cepfiffe,meliori etiam fortaffe adhuc inter tot peffimæ fortunæ agitationes memoriâ & ju- dicio pollere; quanquam, cum omnis com- paratio fit odio fa, cum nullo ipfum confer- re velim, optine gnarus, quod ipfe ea propter neminem contemnat, fed fe omnium minimum in vineâ Domini cenfeat, Deoque fuo indefinenter pro beneficiis immeritis gra- tias agat nunquam intermorituras. Sed ut ad rem redeamus, fi ex reve. Syro- rum colligi poteft, ipfos fecundum jus natu- ræn on vixiffe, fequeretur, nullas gentes, exceptis folis forfitan Judais, legem natura- lem obfervaffe, fiquidem pleræque omnes, ut vel ex Voffio de Idololatria conftat, fue- runt woodsos. Pauci quidem & literati Philo- fophi beneficio Polyhiftorias eò devenerunt, ut unitatem Dei exclufivam, absque trini- tate tamen, adorarent, ut cum Ariftoteles inquit, in agone mortis conftiturus: ens en- tium miferere mei; & Socrates dixiffe fertur, quando cum populo loquatur, fe de multis Diis differere, quando vero cum eruditis, fe unum profiteri Deum: populus tamen & plebs inter omnes fere gentes nonnifi de plu- ribus Diis nugari poterat. Ex lumine natu- ræ Rom. 1. gentes etfi Deum aliquem agno- verint, in applicatione tamen errarunt, nec concipere potuerunt, quo pacto unum ens tot rebus gerundis & gubernandis femper fuf- ficere poffit. {{smaller-block/e}}<section end="T58" /> {{dhr}} <section begin="T59" />{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LI|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 59.png|left|95px|G]]En. 32. Notatu dignum occurrit, quod Iacob ad fratrem reconciliandum ip{{ls}}i obviam mi{{ls}}erit dona nempe 200. capras, & 20. capros. 200. & 20. arietes. 40. vaccas, & 10. boves. (Talem proportionem decuplam in capris & ovibus hic {{ls}}ervatam Varro etiam de Re ru{{ls}}tica, l. 2. c. 3. {{ls}}uo exemplo commendat: ''De maribus,'' inquit ''fœminis fere di{{ls}}crimen ut alii ad denas capras parent {{ls}}ingulos hircos ut ego.'' conf. 2 Par. 17. 11.) Ubi animadvertimus Iacobum Pa{{ls}}torem inter be{{ls}}tias & jumenta {{ls}}ua Polygamiam, {{ls}}i ita appellare licet, ob{{ls}}erva{{ls}}{{ls}}e, quod & hodienum faciunt omnes Pa{{ls}}tores bubulci, equi{{ls}}ones, imo univer{{ls}}i Oeconomi & Patres familias, qui Gallis plures adjungunt gallinas. Iam {{ls}}i polygamia inter homines e{{ls}}t peccatum, quia e{{ls}}t contra primam creationem, ubi Deus ma{{ls}}culum & fœminam creavit, etiam Polygamia inter bruta erit peccatum, quia etiam cum prima creatione non concordat, ubi Deus etiam par & par creavit. Par & par intrabant in arcam. Nec hominibus citra peccatum licet abuti brutis, {{ls}}eu non uti illis contra beneplacitum divinum, & illa ad gemitus contra nos, ut Apo{{ls}}tolus loquitur, provocare, Sicuti vero Pa{{ls}}tores non peccant, quando brutis ma{{ls}}culis<noinclude>{{right|plu-}}</noinclude> igi0nxdfbmewrnzmiq92mhg7lz9x7x8 104 86631 283180 2026-10-09T22:20:59Z Erblanchard57 30712 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'plures fæmellas admittunt, ita Magi{{ls}}tratus qui Pa{{ls}}torum officium gerit, non peccat, {{ls}}i {{ls}}ubditis Polygamiam concedit. Pa{{ls}}tores vero non pecca{{ls}}{{ls}}e patet, quia Deus nullibi eos propterea reprehendit, nec legem {{ls}}ingularem dedit. Nec in exemplis punivit Cæterum multas circa animantia bruta leges promulgarat, uti nota e{{ls}}t lex ip{{ls}}i Decalogo in{{ls}}erta ''de non concupi{{ls}}cendis aliorum jumentis.''... 283180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Erblanchard57" />{{rvh|321|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}</noinclude>plures fæmellas admittunt, ita Magi{{ls}}tratus qui Pa{{ls}}torum officium gerit, non peccat, {{ls}}i {{ls}}ubditis Polygamiam concedit. Pa{{ls}}tores vero non pecca{{ls}}{{ls}}e patet, quia Deus nullibi eos propterea reprehendit, nec legem {{ls}}ingularem dedit. Nec in exemplis punivit Cæterum multas circa animantia bruta leges promulgarat, uti nota e{{ls}}t lex ip{{ls}}i Decalogo in{{ls}}erta ''de non concupi{{ls}}cendis aliorum jumentis.'' Præterea leges propo{{ls}}uit de ''puris animalibus, de e{{ls}}u {{ls}}anguinis, de bove petulco,'' {{ls}}eu cornupeta, qui cum hominem occidi{{ls}}{{ls}}et lapidandus juxta Exod. {{sc|xxi}}. 28. erat, non quod ip{{ls}}e pecca{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}ed partim, ne in po{{ls}}terum aliis {{ls}}imilem noxam inferret, partim ut puniretur dominus in re {{ls}}ua, qui eam negligenter cu{{ls}}todii{{ls}}{{ls}}et. Quæ etiam cau{{ls}}a erat, quod ejusmodi bovis carnes non deberent comedi. Et hoc modo plectebatur dominus ami{{ls}}{{ls}}ione {{ls}}ui pecoris, quando levis tantum culpa ip{{ls}}ius intervenerat, {{ls}}eu quando ignorarat ferociam bovis. A{{ls}}t {{ls}}i Dominus vitium noverat, ip{{ls}}e quoque pœnas capite luebat. Ubi ob{{ls}}ervant Hebræi bovem fui{{ls}}{{ls}}e occi{{ls}}um tantum, quando Iudæum occiderat, non verò quando gentilem. Enim verò in{{ls}}trumenta alicujus maleficii aut infortunii aboleri apud reliquas quoque gentes non inu{{ls}}itatum fuit, {{ls}}ic ex ''Demo{{ls}}th. Oratione contra Ari{{ls}}tocratem & Æ{{ls}}chinis contra Cte{{ls}}iphontem'' apparet ex Athenien{{ls}}ium legibus lapidem, lignum, {{ls}}ecurim & id generis alia, quotiens homicidii in{{ls}}trumenta fuerant, in prytanæo in judicium deducta velut in pœnam. Sic {{ls}}tatuam Theagenis, quæ ca{{ls}}u {{ls}}uo aliquem oppre{{ls}}{{ls}}erat, Tha{{ls}}ii in mare protrahendam decreverunt, vid. Chry{{ls}}o{{ls}}tomus in Rhodiaca p. 340. edit. Morelli. {{smaller-block/s}} {{anchor|n1}}1. Jacob miferit 200 capras 20 capros. Hic Paragraphus & fequentes Anti-Polyga- mis funt fudes in oculis, qui magno conatu magnas nugas agunt, & Theophilum exo- fum mundo, & præfertim mulierculis fu- perbis facere fatagunt, quod Polygamiam à brutis accerfat, & Polygyniam exinde pro- bare conetur; quæ tamen Theophili mens non eft, fed tantum eo ipfo vult oftendere, Anti-Polygamorum argumentum, (quod- cunque eft contra primam creationem & in- ftitutionem, &c) effe nullius momenti. Eo- dem enim pacto Polygamiam brutalem, à plerisque Patribus familias, fi occafionem habent, exerceri folitam effe contra primam creationem; ubi etfi bruta, in quæ pecca- tum non cadit, non delinquant, homines tamen nihilominus culpandi effent, quod contra primam agerent creationem. Ne- que propterea par conditio hominum cum brutis afferitur, uti quidem autor Pfeudo- victoriæ Theophile affingit; nemo tamen ceu mens eft fana in corpore Jano, inficias ibit, beftias cum hominibus, ut fupra th. 16. n z. vidimus, in multis convenire. Sunt enim utræque creaturæ Dei, & gaudent anima vegetativa & fenfitiva. Bruta vero habere conjugium indiffolubile ut homines nemo di- cet, adeoque non opus fit, ut autor per- verfi Colloquii Polygamiam Gallorum àTheo- philo bono fenfu adductam ceu peffimus alie- norum verborum interpres, tàm odiofe pro- ponat. Non nefcimus quidem bruta ani- mantia, absque ulla fanguinis aut propin- quitatis confideratione, cum eis, per quos aut cum quibus genita funt mifceri, ut Ovi- dius canit. /. 10. Met. Coeunt animalia nullo Cetera delicto, nec habetur turpe juven- cæ {{nop}}<noinclude>{{right|''Fer-''}}{{smaller-block/e}}</noinclude> 9rohb0o7o3c1wrbtz00ubl7sss4hiu4