Scriptor:Godefridus Guilielmus Leibnitius

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Scriptor:Godefridus Guilielmus Leibnitius</title>
    <ns>102</ns>
    <id>1740</id>
    <revision>
      <id>283325</id>
      <parentid>220264</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opera */ Add Annotatio de quibusdam Ludis</comment>
      <origin>283325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="r655lomuhkgtkcd8rv9rg7cg3sqgzhr" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Alias= germanice:''' Gottfried Wilhelm von Leibniz '''vel''' Leibnitz'''
|Natio=Germania
|Munera= mathematicus, physicus, naturalista, iuris peritus, rerum gestarum scriptor, musicologus, philosophusque
|IndicisNomen=Leibnitius, Godefridus Guilielmus
|NomenImago=Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
}}
== Opera ==
* [[24 thèses métaphysiques]]
* [[Confessio naturae contra atheistas]]
* [[Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae]] (1667)
* [[Confessio philosophi]] (1673)
* [[Meditationes de cognitione, veritate et ideis]] (1684)
* [[De primae philosophiae emendatione et de notione substantiae]] (1694)
* [[De rerum orginatione radicali]] (1697)
* [[De ipsa natura]] (1698)
* [[Leibnitii Animadversiones|Animadversiones ad Joh. George. Wachteri librum de recondita Hebræorum philosophia]] (1706-1710)
* [[Historia inventionis phosphori]] (1710)
* [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici &amp; Latrundulorum, &amp; novo genere Ludi Navalis]] (1710)

* Die philosophischen Schriften, ed. Gerhardt, 1875-90 : [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 1.djvu|1]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 2.djvu|2]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 3.djvu|3]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 4.djvu|4]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 5.djvu|5]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 6.djvu|6]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 7.djvu|7]]
* [[:fr:Réfutation inédite de Spinoza]]</text>
      <sha1>r655lomuhkgtkcd8rv9rg7cg3sqgzhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pro rege Deiotaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2589</id>
    <revision>
      <id>283278</id>
      <parentid>269343</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T14:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* III. */</comment>
      <origin>283278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27183" sha1="711rc22ice5vwceqx2izdhj2bbp0msy" xml:space="preserve">&lt; [[Marcus Tullius Cicero]]&lt;br&gt;
&lt; [[Orationes (Marcus Tullius Cicero)]]
{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= Pro rege Deiotaro
|OperaeWikiPagina= 
|Annus= 45 a.C.n.
|SubTitulus= Orationes
|Genera=Orationes
}}
==I.==
{{pn|1}}Cum in omnibus causis gravioribus, C. Caesar, initio dicendi commoveri soleam vehementius, quam videtur vel usus vel aetas mea postulare, tum in hac causa ita me multa perturbant, ut, quantum mea fides studii mihi adferat ad salutem regis Deiotari defendendam, tantum facultatis timor detrahat. Primum dico pro capite fortunisque regis, quod ipsum, etsi non iniquum est in tuo dum taxat periculo, tamem est ita inusitatum, regem reum capitis esse, ut ante hoc tempus non sit auditum; {{pn|2}}deinde eum regem, quem ornare antea cuncto cum senatu solebam pro perpetuis eius in nostram rem publicam meritis, nunc contra atrocissimum crimen cogor defendere. Accedit ut accusatorum alterius crudelitate, alterius indignitate conturber: crudelem Castorem, ne dicam sceleratum et impium, qui nepos avum in capitis discrimen adduxerit adulescentiaeque suae terrorem intulerit ei, cuius senectutem tueri et tegere debebat, commendationemque ineuntis aetatis ab impietate et scelere duxerit; avi servum corruptum praemiis ad accusandum dominum impulerit, a legatorum pedibus abduxerit.
 
{{pn|3}}Fugitivi autem dominum accusantis et dominum absentem et dominum amicis simum nostrae rei publicae cum os videbam, cum verba audiebam, non tam adflictam regiam con dicionem dolebam quam de fortunis communibus extimescebam. Nam cum more maiorum de servo in dominum ne tormentis quidem quaeri liceat, in qua quaestione dolor elicere veram vocem possit etiam ab invito, exortus est servus qui, quem in eculeo appellare non posset, eum accuset solutus.

==II.==
{{pn|4}}Perturbat me, C. Caesar, etiam illud interdum, quod tamen cum te penitus recognovi, timere desino: re enim iniquum est, sed tua sapientia fit aequissimum: nam dicere apud eum de facinore, contra cuius vitam consilium facinoris inisse arguare, cum per se ipsum consideres, grave est; nemo enim fere est qui sui periculi iudex non sibi se aequiorem quam reo praebeat: sed tua, C. Caesar, praestans singularisque natura hunc mihi metum minuit. Non enim tam timeo quid tu de rege Deiotaro, quam intellego quid de te ceteros velis iudicare.
 
{{pn|5}}Moveor etiam loci ipsius insolentia, quod tantam causam, quanta nulla umquam in disceptatione versata est, dico intra domesticos parietes, dico extra conventum et eam frequentiam, in qua oratorum studia niti solent: in tuis oculis, in tuo ore voltuque acquiesco, te unum intueor, ad te unum omnis mea spectat oratio: quae mihi ad spem obtinendae veritatis gravissima sunt, ad motum animi et ad omnem impetum dicendi contentionemque leviora: {{pn|6}}hanc enim, C. Caesar, causam si in foro dicerem eodem audiente et disceptante te, quantam mihi alacritatem populi Romani concursus adferret! Quis enim civis ei regi non faveret, cuius omnem aetatem in populi Romani bellis consumptam esse meminisset? Spectarem curiam, intuerer forum, caelum denique testarer ipsum. Sic, cum et deorum immortalium et populi Romani et senatus beneficia in regem Deiotarum recordarer, nullo modo mihi deesse posset oratio.
 
{{pn|7}}Quae quoniam angustiora parietes faciunt actioque maximae causae debilitatur loco, tuum est, Caesar, qui pro multis saepe dixisti, quid mihi nunc animi sit, ad te ipsum referre, quo facilius cum aequitas tua tum audiendi diligentia minuat hanc perturbationem meam. Sed ante quam de accusatione ipsa dico, de accusatorum spe pauca dicam; qui cum videantur nec ingenio nec usu atque exercitatione rerum valere, tamen ad hanc causam non sine aliqua spe et cogitatione venerunt.

==III.==
{{pn|8}}Iratum te regi Deiotaro fuisse non erant nescii; adfectum illum quibusdam incommodis et detrimentis propter offensionem animi tui meminerant, teque cum huic iratum, tum sibi amicum esse cognoverant, cumque apud ipsum te de tuo periculo dicerent, fore putabant ut in exulcerato animo facile fictum crimen insideret. Quam ob rem hoc nos primum metu, Caesar, per fidem et constantiam et clementiam tuam libera, ne residere in te ullam partem iracundiae suspicemur. Per dexteram istam te oro, quam regi Deiotaro hospes hospiti porrexisti, istam, inquam, dexteram non tam in bellis neque in proeliis quam in promissis et fide firmiorem. Tu illius domum inire, tu vetus hospitium renovare voluisti; te eius di penates acceperunt, te amicum et placatum Deiotari regis arae focique viderunt.
 
{{pn|9}}Cum facile orari, Caesar, tum semel exorari soles. Nemo umquam te placavit inimicus, qui ullas resedisse in te simultatis reliquias senserit. Quamquam cui sunt inauditae cum Deiotaro querellae tuae? Num quam tu illum accusavisti ut hostem, sed ut amicum officio parum functum, quod propensior in Cn. Pompeii amicitiam fuisset quam in tuam: cui tamen ipsi rd veniam te daturum fuisse dicebas, si tantum auxilia Pompeio, vel si etiam filium misisset, ipse aetatis excusatione usus esset.
 
{{pn|10}}Ita cum maximis eum rebus liberares, perparvam amicitiae culpam relinquebas; itaque non solum in eum non animadvertisti, sed omni metu liberavisti, hospitem agnovisti, regem reliquisti. Neque enim ille odio tui progressus, sed errore communi lapsus est. Is rex, quem senatus hoc nomine saepe honorificentissimis decretis appellavisset, quique illum ordinem ab adulescentia gravissimum sanctissimumque duxisset, isdem rebus est perturbatus homo longinquus et alienigena, quibus nos in media re publica nati semperque versati:

==IV.==
{{pn|11}}cum audiret senatus consentientis auctoritate arma sumpta, consulibus, praetoribus, tribunis plebis, nobis imperatoribus rem publicam defendendam datam, movebatur animo et vir huic imperio amicissimus de salute populi Romani extimescebat, in qua etiam suam esse inclusam videbat: in summo tamen timore quiescendum esse arbitrabatur. Maxime vero perturbatus est, ut audivit, consules ex Italia profugisse omnisque consularis—sic enim ei nuntiabatur,—cunctum senatum, totam Italiam effusam: talibus enim nuntiis et rumoribus patebat ad orientem via nec ulli veri subsequebantur. Nihil ille de condicionibus tuis, nihil de studio concordiae et pacis, nihil de conspiratione audiebat certorum hominum contra dignitatem tuam. Quae cum ita essent, tamen usque eo se tenuit, quoad a Cn. Pompeio ad eum legati litteraeque venerunt.
 
{{pn|12}}Ignosce, ignosce, Caesar, si eius viri auctoritati rex Deiotarus cessit, quem nos omnes secuti sumus; ad quem cum di atque homines omnia ornamenta congessissent, tum tu ipse plurima et maxima. Neque enim, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Cn. Pompeii memoriam amisimus. Quantum nomen illius fuerit, quantae opes, quanta in omni genere bellorum gloria, quanti honores populi Romani, quanti senatus, quanti tui, quis ignorat? Tanto ille superiores vicerat gloria, quanto tu omnibus praestitisti; itaque Cn. Pompeii bella, victorias, triumphos, consulatus admirantes numerabamus: tuos enumerare non possumus.

==V.== 
{{pn|13}}Ad eum igitur rex Deiotarus venit hoc misero fatalique bello, quem antea iustis hostilibusque bellis adiuverat, quocum erat non hospitio solum, verum etiam familiaritate coniunctus, et venit vel rogatus ut amicus, vel arcessitus ut socius, vel evocatus ut is, qui senatui parere didicisset: postremo venit ut ad fugientem, non ut ad insequentem, id est ad periculi, non ad victoriae societatem. Itaque Pharsalico proelio facto a Pompeio discessit; spem infinitam persequi noluit; vel officio, si quid debuerat, vel errori, si quid nescierat, satis factum esse duxit; domum se contulit, teque Alexandrinum bellum gerente utilitatibus tuis paruit.
 
{{pn|14}}Ille exercitum Cn. Domitii, amplissimi viri, suis tectis et copiis sustentavit; ille Ephesum ad eum, quem tu ex tuis fidelissimum et probatissimum omnibus delegisti, pecuniam misit; ille iterum, ille tertio auctionibus factis pecuniam dedit, qua ad bellum uterere; ille corpus suum periculo obiecit, tecumque in acie contra Pharnacem fuit tuumque hostem esse duxit suum. Quae quidem a te in eam partem accepta sunt, Caesar, ut eum amplissimo regis honore et nominc adfeceris.
 
{{pn|15}}Is igitur non modo a te periculo liberatus, sed etiam honore amplissimo ornatus, arguitur domi te suae interficere voluisse: quod tu, nisi eum furiosissimum iudicas, suspicari profecto non potes. Ut enim omittam cuius tanti sceleris fuerit in conspectu deorum penatium necare hospitem, cuius tantae importunitatis omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen exstinguere, cuius tantae ferocitatis victorem orbis terrarum non extimescere, cuius tam inhumani et ingrati animi, a quo rex appellatus esset, in eo tyrannum inveniri„ut haec omittam, cuius tanti furoris fuit, omnis reges, quorum multi erant finitimi, omnis liberos populos, omnis socios, omnis provincias, omnia denique omnium arma contra se unum excitare? Quonam ille modo cum regno, cum domo, cum coniuge, cum carissimo filio distractus esset, tanto scelere non modo perfecto, sed etiam cogitato?

==VI.==
{{pn|16}}At, credo, haec homo inconsultus et temerarius non videbat. Quis consideratior illo? Quis tectior? Quis prudentior? Quamquam hoc loco Deiotarum non tam ingenio et prudentia quam fide et religione vitae defendendum puto. Nota tibi est hominis probitas, C. Caesar, noti mores, nota constantia. Cui porro, qui modo populi Romani nomen audivit, Deiotari integritas, gravitas, virtus, fides non audita est? Quod igitur facinus nec in hominem imprudentem caderet propter metum praesentis exitii, nec in facinorosum, nisi esset idem amentissimus, id vos et a viro optimo et ab homine minime stulto cogitatum esse confingitis?
 
{{pn|17}}At quam non modo non credibiliter, sed ne suspitiose quidem! &quot;Cum&quot; inquit &quot;in castellum Blucium venisses et domum regis, hospitis tui, devertisses, locus erat quidam, in quo erant ea composita, quibus te rex munerari constituerat: huc te e balneo, prius quam accumberes, ducere volebat; erant enim armati, qui te interficerent, in eo ipso loco conlocati.&quot; En crimen, en causa, cur regem fugitivus, dominum servus accuset. Ego me hercules, Caesar, initio, cum est ad me ista causa delata, Phidippum medicum, servum regium, qui cum legatis missus esset, ab isto adulescente esse corruptum, hac sum suspitione percussus: medicum indicem subornavit; finget videlicet aliquod crimen veneni. Etsi a veritate longe, tamen a consuetudine criminandi non multum res abhorrebat.
 
{{pn|18}}Quid ait medicus? Nihil de veneno. At id fieri potuit primum occultius in potione, in cibo; deinde etiam impunius fit, quod cum est factum, negari potest. Si palam te interemisset, omnium in se gentium non solum odia, sed etiam arma convertisset: si veneno, Iovis ille quidem hospitalis numen numquam celare potuisset, homines fortasse celasset. Quod igitur et conari occultius et efficere cautius potuit, id tibi et medico callido et servo, ut putabat, fideli, non credidit: de armis, de ferro, de insidiis celare te noluit?
 
{{pn|19}}At quam festive crimen contexitur! &quot;Tua te&quot; inquit &quot;eadem, quae saepe, fortuna servavit: negavisti tum te inspicere velle.&quot;

==VII.==
Quid postea? An Deiotarus, re illo tempore non perfecta, continuo dimisit exercitum? Nullus erat alius insidiandi locus? At eodem te, cum cenavisses, rediturum dixeras, itaque fecisti. Horam unam aut duas eodem loco armatos, ut conlocati fuerant, retinere magnum fuit? Cum in convivio comiter et iucunde fuisses, tum illuc isti, ut dixeras: quo in loco Deiotarum talem erga te cognovisti, qualis rex Attalus in P. Africanum fuit, cui magnificentissima dona, ut scriptum legimus, usque ad Numantiam misit ex Asia, quae Africanus inspectante exercitu accepit; quod cum praesens Deiotarus regio et animo et more fecisset, tu in cubiculum discessisti.
 
{{pn|20}}Obsecro, Caesar, repete illius temporis memoriam, pone illum ante oculos diem, voltus hominum te intuentium atque admirantium recordare: num quae trepidatio? Num qui tumultus? Num quid nisi modeste, nisi quiete, nisi ex homiuis gravissimi et sanctissimi disciplina? Quid igitur causae excogitari potest cur te lautum voluerit, cenatum noluerit occidere?
 
{{pn|21}}&quot;In posterum&quot; inquit &quot;diem distulit, ut, cum in castellum Bluciuml ventum esset, ibi cogitata perficeret.&quot; Non video causam mutandi loci, sed tamen acta res criminose est. &quot;Cum&quot; inquit &quot;vomere post cenam te velle dixisses, in balneum te ducere coeperunt: ibi enim erant insidiae. At te eadem tua fortuna servavit: in cubiculo malle dixisti.&quot; Di te perduint, fugitive! Ita non modo nequam et improbus, sed fatuus et amens es. Quid? Ille signa aenea in insidiis posuerat, quae e balneo in cubiculum transferri non possent? Habes crimina insidiarum: nihil enim dixit amplius. &quot;Horum&quot; inquit &quot;eram conscius.&quot; Quid tum? Ita ille demens erat, ut eum, quem conscium tanti sceleris haberet, a se dimitteret? Romam etiam mitteret, ubi et inimicissimum sciret esse nepotem sum et C. Caesarem, cui fecisset insidias? Praesertim cum is unus esset qui posset de absente se indicare?
 
{{pn|22}}&quot;Et fratres meos,&quot; inquit &quot; quod erant conscii, in vincula coniecit.&quot; Cum igitur eos vinciret, quos secum habebat, te solutum Romam mittebat, qui eadem scires, quae illos scire dicis?
 
==VIII.==
Reliqua pars accusationis duplex fuit: una regem semper in speculis fuisse, cum a te esset animo alieno, altera exercitum eum contra te magnum comparasse. De exercitu dicam breviter, ut cetera. Numquam eas copias rex Deiotarus habuit, quibus inferre bellum populo Romano posset, sed quibus finis suos ab excursionibus et latrociniis tueretur et imperatoribus nostris auxilia mitteret. Atque antea quidem maiores copias alere poterat; nunc exiguas vix tueri potest.
 
{{pn|23}}At misit ad Caecilium nescio quem: sed eos, quos misit, quod ire noluerunt, in vincula coniecit. Non quaero quam veri simile sit aut habuisse regem quos mitteret aut eos, quos misisset, non paruisse, aut, qui dicto audientes in tanta re non fuissent, eos vinctos potius quam necatos. Sed tamen cum ad Caecilium mittebat, utrum causam illam victam esse nesciebat an Caecilium istum magnum hominem putabat? Quem profecto is, qui optime nostros homines novit, vel quia non nosset vel si nosset, contemneret.
 
{{pn|24}}Addit etiam illud, equites non optimos misisse. Credo, Caesar, nihil ad tuum equitatum, sed misit ex eis, quos habuit, electos. Ait nescio quem ex eo numero servum iudicatum. Non arbitror, non audivi: sed in eo, etiam si accidisset, culpam regis nullam fuisse arbitrarer.

==IX.==
Alieno autem a te animo fuit quo modo? Speravit, credo, difficilis tibi Alexandriae fore exitus propter regionis naturam et fluminis. At eo tempore ipso pecuniam dedit, exercitum aluit, ei, quem Asiae praefeceras, in nulla re defuit; tibi victori non solum ad hospitium, sed ad periculum etiam atque ad aciem praesto fuit.
 
{{pn|25}}Secutum est bellum Africanum: graves de te rumores, qui etiam furiosum illum Caecilium excitaverunt. Quo tum rex animo fuit? Qui auctionatus sit seseque spoliare maluerit quam tibi pecuniam non subministrare. &quot;At eo&quot; inquit &quot;tempore ipso Nicaeam Ephesumque mittebat qui rumores Africanos exciperent et celeriter ad se referrent: itaque cum esset ei nuntiatum Domitium naufragio perisse, te in castello circumsederi, de Domitio dixit versum Graecum eadem sententia, qua etiam nos habemus Latinum:
 
          pereant amici, dum inimici una intercidant.&quot;
 
Quod ille, si esset tibi inimicissimus, numquam tamen dixisset: ipse enim mansuetus, versus immanis. Qui autem Domitio poterat esse amicus, qui tibi esset inimicus? Tibi porro inimicus cur esset, a quo cum vel interfici belli lege potuisset, regem et se et filium suum constitutos esse meminisset?
 
{{pn|26}}Quid deinde? Furcifer quo progreditur? Ait hac laetitia Deiotarum elatum vino se obruisse in convivioque nudum saltavisse. Quae crux huic fugitivo potest satis suppliciu adferre? Deiotarum saltantem quisquam aut ebrium vidit umquam? Omnes in illo sunt rege virtutes, quod te, Caesar, ignorare non arbitror, sed praecipue singularis et admiranda frugalitas: etsi hoc verbo scio laudari regem non solere; frugi hominem dici non multum habet laudis in rege: fortem, iustum, severum, gravem, magnanimum, largum, beneficum, liberalem: hae sunt regiae laudes, illa privata est. Ut volet quisque, accipiat: ego tamen frugalitatem, id est modestiam et temperantiam, virtutem maximam iudico. Haec in illo est ab ineunte aetate cum a cuncta Asia, cum a magistratibus legatisque nostris, tum ab equitibus Romanis, qui in Asia negotiati sunt, perspecta et cognita.
 
{{pn|27}}Multis ille quidem gradibus officiorum erga rem publicam nostram ad hoc regium nomen ascendit; sed tamen quicquid a bellis populi Romani vacabat, cum hominibus nostris consuetudines, amicitias, res rationesque iungebat, ut non solum tetrarches nobilis, sed etiam optimus pater familias et diligentissimus agricola et pecuarius haberetur. Qui igitur adulescens, nondum tanta gloria praeditus, nihil umquam nisi severissime et gravissime fecerit, is ea existi matione eaque aetate saltavit?

==X.==
{{pn|28}}Imitari, Castor, potius avi mores disciplinamque debebas quam optimo et clarissimo viro fugitivi ore male dicere. Quod si saltatorem avum habuisses neque eum virum, unde pudoris pudicitiaeque exempla peterentur, tamen hoc maledictum minime in illam aetatem conveniret. Quibus ille studiis ab ineunte aetate se imbuerat, non saltandi, sed bene ut armis, optime ut equis uteretur, ea tamen illum cuncta iam exacta aetate defecerant. Itaque Deiotarum cum plures in equum sustulissent, quod haerere in eo senex posset, admirari solebamus: hic vero adulescens, qui meus in Cilicia miles, in Graecia commilito fuit, eum in illo nostro exercitu equitaret cum suis delectis equitibus, quos una cum eo ad Pompeium pater miserat, quos concursus facere solebat! Quam se iactare, quam ostentare, quam nemini in illa causa studio et cupiditate concedere!
 
{{pn|29}}Cum vero exercitu amisso ego, qui pacis semper auctor fui, post Pharsalicum proelium suasor fuissem armorum non deponendorum, sed abiciendorum, hunc ad meam auctoritatem non potui adducere, quod et ipse ardebat studio illius belli et patri satis faciendum esse arbitrabatur. Felix ista domus quae non impunitatem solum adepta sit, sed etiam accusandi licentiam: calamitosus Deiotarus qui, quod in eisdem castris fuerit, non modo apud te, sed etiam a suis accusetur! Vos vestra secunda fortuna, Castor, non potestis sine propinquorum calamitate esse contenti?

==XI.==
{{pn|30}}Sint sane inimicitiae, quae esse non debebant„rex enim Deiotarus vestram familiam abiectam et obscuram e tenebris in lucem evocavit: quis tuum patrem antea, quis esset, quam cuius gener esset, audivit?„sed quamvis ingrate et impie necessitudinis nomen repudiaretis, tamen inimicitias hominum more gerere poteratis, non ficto crimine insectari, non expetere vitam, non capitis arcessere. Esto: concedatur haec quoque acerbitas et odii magnitudo: adeone, ut omnia vitae salutisque communis atque etiam humanitatis iura violentur? Servum sollicitare verbis, spe promissisque corrumpere, abducere domum, contra dominum armare, hoc est non uni propinquo, sed omnibus familiis nefarium bellum indicere; nam ista corruptela servi si non modo impunita fuerit, sed etiam a tanta auctoritate approbata, nulli parietes nostram salutem, nullae leges, aulla iura custodient. Ubi enim id, quod intus est atque nostrum, impune evolare potest contraque nos pugnare, fit in dominatu servitus, in servitute dominatus.
 
{{pn|31}}O tempora, o mores ! Cn. Domitius ille, quem nos pueri consulem, censorem, pontificem maximum vidimus, cum tribunus plebis M. Scaurum principem civitatis in iudicium populi vocavisset Scaurique servus ad eum clam domum venisset et crimina in dominum delaturum se esse dixisset, prehendi hominem iussit ad Scaurumque deduci. Vide quid intersit, etsi inique Castorem cum Domitio comparo: sed tamen ille inimico servum remisit, tu ab avo abduxisti; ille incorruptum audire noluit, tu corrupisti; ille adiutorem servum contra dominum repudiavit, tu etiam accusatorem adhibuisti.
 
{{pn|32}}At semel iste est corruptus a vobis. Nonne, cum esset productus et cum tecum fuisset, refugit ad legatos? Nonne ad hunc Cn. Domitium venit? Nonne audiente hoc Servio Sulpicio, clarissimo viro, qui tum casu apud Domitium cenabat, et hoc Tito Torquato, optimo adulescente, se a te corruptum, tuis promissis in fraudem impulsum esse confessus est?

==XII.==
Quae est ista tam impotens, tam crudelis, tam immoderata inhumanitas? Idcirco in hanc urbem venisti, ut huius urbis iura et exempla corrumperes domestica que immanitate nostrae civitatis humanitatem inquinares?
 
{{pn|33}}At quam acute conlecta crimina! &quot;Blesamius&quot; inquit„eius enim nomine, optimi viri nec tibi ignoti, male dicebat tibi„&quot;ad regem scribere solebat te in invidia esse, tyrannum existimari, statua inter reges posita animos hominum vehementer offensos, plaudi tibi non solere.&quot; Nonne intellegis, Caesar, ex urbanis malevolorum sermunculis haec ab istis esse conlecta? Blesamius tyrannum Caesarem scriberet? Multorum enim capita civium viderat, multos iussu Caesaris vexatos, verberatos, necatos, multas adflictas et eversas domos, armatis militibus refertum forum! Quae semper in civili victoria sensimus, ea te victore non vidimus.
 
{{pn|34}}Solus, inquam, es, C. Caesar, cuius in victoria ceciderit nemo nisi armatus. Et quem nos liberi, in summa libertate nati, non modo non tyrannum, sed clementissimum in victoria ducem vidimus, is Blesamio, qui vivit in regno, tyrannus videri potest? Nam de statua quis queritur, una praesertim, cum tam multas videat? Valde enim invidendum est eius statuis, cuius tropaeis non invidemus. Nam si locus adfert invidiam, nullus locus est ad statuam quidem rostris clarior. De plausu autem quid respondeam? Qui nec desideratus umquam a te est et non numquam obstupefactis hominibus ipsa admiratione compressus est et fortasse eo praeterrnissus, quia nihil volgare te dignum videri potest.

==XIII.==
{{pn|35}}Nihil a me arbitror praeteritum, sed aliquid ad extremum causae reservatum. Id autem aliquid est, te ut plane Deiotaro reconciliet oratio mea. Non enim iam metuo ne tu illi suscenseas; illud vereor ne tibi illum suscensere aliquid suspicere: quod abest longissime, mihi crede, Caesar. Quid enim retineat per te meminit, non quid amiserit; neque se a te multatum arbitratur, sed, cum existimares multis tibi multa esse tribuenda, quo minus a se, qui in altera parte fuisset, ea sumeres non recusavit.
 
{{pn|36}}Etenim si Antiochus, Magnus ille, rex Asiae, cum, postea quam a L. Scipione devictus est, Tauro tenus regnare iussus esset, omnemque hanc Asiam, quae est nunc nostra provincia, amisisset, dicere est solitus benigne sibi a populo Romano esse factum, quod nimis magna procuratione liberatus modicis regni terminis uteretur, potest multo facilius se Deiotarus consolari: ille enim furoris multam sustulerat, hic erroris. Omnia tu Deiotaro, Caesar, tribuisti, cum et ipsi et filio nomen regium concessisti: hoc nomine retento atque servato nullum beneficium populi Romani, nullum iudicium de se senatus imminutum putat. Magno animo et erecto est, nec umquam succumbet inimicis, ne fortunae quidem.
 
{{pn|37}}Multa se arbitratur et peperisse ante factis et habere in animo atque virtute, quae nullo modo possit amittere. Quae enim fortuna aut quis casus aut quae tanta possit iniuria omnium imperatorum de Deiotaro decreta delere? Ab omnibus enim est ornatus, qui, postea quam in castris esse potuit per aetatem, in Asia, Cappadocia, Ponto, Cilicia, Syria bella gesserunt: senatus vero iudicia de illo tam multa tamque honorifica, quae publicis populi Romani litteris monimentisque consignata sunt, quae umquam vetustas obruet aut quae tanta delebit oblivio? Quid de virtute eius dicam? De magnitudine animi, gravitate, constantia? Quae omnes docti atque sapientes summa, quidam etiam sola bona esse dixerunt, hisque non modo ad bene, sed etiam ad beate vivendum contentam esse virtutem.
 
{{pn|38}}Haec ille reputans et dies noctisque cogitans non modo tibi non suscenset„esset enim non solum ingratus, sed etiam amens,„verum omnem tranquillitatem et quietem senectutis acceptam refert clementiae tuae.

==XIV.==
Quo quidem animo cum antea fuit, tum non dubito quin tuis litteris, quarum exemplum legi, quas ad eum Tarracone huic Blesamio dedisti, se magis etiam erexerit ab omnique sollicitudine abstraxerit; iubes enim eum bene sperare et bono esse animo, quod scio te non frustra scribere solere. Memini enim isdem fere verbis ad me te scribere meque tuis litteris bene sperare non frustra esse iussum.
 
{{pn|39}}Laboro equidem regis Deiotnri causa, quocum mihi amicitiam res publica conciliavit, hospitium voluntas utriusque coniunxit, familiaritatem consuetudo attulit, summam vero necessitudinem magna eius officia in me et in exercitum meum effecerunt: sed cum de illo laboro tum de multis amplissimis viris, quibus semel ignotum a te esse oportet, nec beneficium tuum in dubium vocari, nec haerere in animis hominum sollicitudinem sempiternam, nec accidere ut quisquam te timere incipiat eorum, qui sint semel a te liberati timore.
 
{{pn|40}}Non debeo, C. Caesar, quod fieri solet in tantis periculis, temptare quonam modo dicendo miseri cordiam tuam commovere possim; nihil opus est: occurrere solet ipsa supplicibus et calamitosis, nullius oratione evocata. Propone tibi duos reges et id animo contemplare, quod oculis non potes: dabis profecto id misericordiae quod iracundiae denegavisti. Multa sunt monimenta clementiae tuae, sed maxima eorum incolumitates, quibus salutem dedisti; quae si in privatis gloriosa sunt, multo magis commemorabuntur in regibus. Semper regium nomen in hac civitate sanctum fuit, sociorum vero regum et amicorum sanctissimum;

==XV.==
{{pn|41}}quod nomen hi reges ne amitterent te victore timuerunt, retentum vero et a te confirmatum posteris etiam suis tradituros se esse confidunt. Corpora sua pro salute regum suorum hi legati tibi regii tradunt, Hieras et Blesamius et Antigonus, tibi nobisque omnibus iam diu noti, eademque fide et virtute praeditus Dorylaus, qui nuper cum Hiera legatus est ad te missus, cum regum amicissimi, tum tibi etiam, ut spero, probati.
 
{{pn|42}}Exquire de Blesamio num quid ad regem contra dignitatem tuam scripserit. Hieras quidem causam omnem suscipit et criminibus illis pro rege se supponit reum; memoriam tuam implorat, qua vales plurimum; negat umquam se a te in Deiotari tetrarchia pedem discessisse; in primis finibus tibi se praesto fuisse dicit, usque ad ultimos prosecutum; cum e balneo exisses, tecum se fuisse, cum illa munera inspexisses cenatus, cum in cubiculo recubuisses; eandemque adsiduitatem tibi se praebuisse postridie: {{pn|43}}quam ob rem si quid eorum, quae obiecta sunt, cogitatum sit, non recusat quin id suum facinus iudices. Quocirca, C. Caesar, velim existimes hodierno die sententiam tuam aut cum summo dedecore miserrimam pestem importaturam esse regibus aut incolumem famam cum salute: quorum alterum optare illorum crudelitatis est, alterum conservare clementiae tuae.</text>
      <sha1>711rc22ice5vwceqx2izdhj2bbp0msy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comoediae (Statius)/Epicleros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5788</id>
    <revision>
      <id>283273</id>
      <parentid>86550</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>283273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="9c1o9sn8jtzgzl1l6wy60cecdgd1kh5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Caecilius Statius
|OperaeTitulus=Comoediarum fragmenta
|OperaeWikiPagina=Comoediae (Statius)
|Annus=
|SubTitulus=Epicleros
}}&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
&lt;poem&gt;Itane Antipho invenitur profluia fide?{{r|1}}
Itanest inmemoris, itanest madida memoria?{{r|2}}&lt;ref&gt;[[Institutiones grammaticae/Liber VI#47|Institutiones grammaticae 6.47]]&lt;/ref&gt;

An ubi non sitis, ibi consilium claudeat?{{r|3}}&lt;ref&gt;[[Institutiones grammaticae/Liber VII#78|Institutiones grammaticae 7.78]]&lt;/ref&gt;
&lt;/poem&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>9c1o9sn8jtzgzl1l6wy60cecdgd1kh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283274</id>
      <parentid>283273</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>283274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="l8r4xudtnu5vrtbf6d0jfs0gia25n1x" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Caecilius Statius
|OperaeTitulus=Comoediarum fragmenta
|OperaeWikiPagina=Comoediae (Statius)
|Annus=
|SubTitulus=Epicleros
}}&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
&lt;poem&gt;Itane Antipho invenitur profluia fide?{{r|1}}
Itanest inmemoris, itanest madida memoria?{{r|2}}&lt;ref&gt;[[Institutiones grammaticae/Liber VI#47|Institutiones grammaticae 6.47]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Institutiones grammaticae/Liber VII#78|Institutiones grammaticae 7.78]]&lt;/ref&gt;

An ubi non sitis, ibi consilium claudeat?{{r|3}}
&lt;/poem&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>l8r4xudtnu5vrtbf6d0jfs0gia25n1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bacchides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40430</id>
    <revision>
      <id>283277</id>
      <parentid>270233</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T14:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* IV.ix */</comment>
      <origin>283277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78425" sha1="dokcuyd5b7on6l1s1gjdqowyunszcrc" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Titus Maccius Plautus
|OperaeTitulus=Bacchides
|OperaeWikiPagina=
|Liber= 
|Annus= saeculo III a.Ch.n.
|Genera=Comoediae
|Editio=
|Fons= [https://www.thelatinlibrary.com/plautus/bacchides.shtml thelatinlibrary.com]
}}
{| align=center id=toc
|- align=center
| ACTVS I - [[#I.i|i]] ⸱ [[#I.ii|ii]]&lt;br&gt;ACTVS II - [[#II.i|i]] ⸱ [[#II.ii|ii]] ⸱ [[#II.iii|iii]]&lt;br&gt;ACTVS III - [[#III.i|i]] ⸱ [[#III.ii|ii]] ⸱ [[#III.iii|iii]] ⸱ [[#III.iv|iv]] ⸱ [[#III.v|v]] ⸱ [[#III.vi|vi]]&lt;br&gt;ACTVS IV - [[#IV.i|i]] ⸱ [[#IV.ii|ii]] ⸱ [[#IV.iii|iii]] ⸱ [[#IV.iv|iv]] ⸱ [[#IV.v|v]] ⸱ [[#IV.vi|vi]] ⸱ [[#IV.vii|vii]] ⸱ [[#IV.viii|viii]] ⸱ [[#IV.ix|ix]] ⸱ [[#IV.x|x]]&lt;br&gt;ACTVS V - [[#V.i|i]] ⸱ [[#V.ii|ii]]
|}
__NOTOC__

==PERSONAE==
&lt;poem&gt;PISTOCLERVS ADVLESCENS
SORORES MERETRICES (BACCHIS, SOROR)
LYDVS PAEDAGOGVS
CHRYSALVS SERVVS
NICOBVLVS SENEX
MNESILOCHVS ADVLESCENS
PHILOXENVS SENEX
PARASITVS
PVER
ARTAMO LORARIVS
CLEOMACHVS MILES&lt;/poem&gt;

==ACTVS I==

===&lt;span id='fragmenta.0.0'&gt;&lt;/span&gt;FRAGMENTA===
&lt;poem&gt;*Non. 342M: &quot;quibus ingenium in animo utibilest, modicum et sine vernilitate&quot;
*Non. 172M: &quot;vincla, virgae, molae: saevitudo mala fit peior&quot;
*Char. GL 1.219K: &quot;converrite &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; scopis, agite strenue&quot;
*Festus 169M: &quot;ecquis evocat&lt;br&gt;cum nassiterna et cum aqua istum impurissimum?&quot;{{r|fragmenta.0.5|5}}{{l|5}}
*Pomp. C. Art. Don. GL 5.199K: &quot;sicut lacte lactis similest&quot;
*Serv. A. 6.383: &quot;'''BACCHIS''' illa mi cognominis fuit&quot;
*Serv. A. 12.7: &quot;(latro) suam qui auro vitam venditat&quot;
*Prisc. GL 2.575K: &quot;scio spiritum eius maiorem esse multo&lt;br&gt;quam folles taurini habent, cum liquescunt{{r|fragmenta.0.10|10}}{{l|10}}&lt;br&gt;petrae, ferrum ubi fit. &lt;Cuiatis tibi visust?&gt;&lt;br&gt;Praenestinum opino esse, ita erat gloriosus.&quot;
*Don. Ter. An. 1.2.34: &quot;neque &lt;id&gt; haud subditiva gloria oppidum arbitror.&quot;
*Non. 334M: &quot;'''PVER''' ne a quoquam acciperes alio mercedem annuam,&lt;br&gt;nisi ab sese, nec cum quiquam limares caput.&quot;{{r|fragmenta.0.15|15}}{{l|15}}
*Non. 333M: &quot;limaces viri&quot;
*Non. 173M: &quot;cor meum, spes mea,&lt;br&gt;mel meum, suavitudo, cibus, gaudium.&quot;
*Don. Ter. Eu. 4.2.13: &quot;sine te amem&quot;
*Non. 421M, Serv. A. 4.194: &quot;Cupidon tecum saevust anne Amor?&quot;{{r|fragmenta.0.20|20}}{{l|20}}
*Char. GL 1.201K: &quot;Vlixem audivi fuisse aerumnosissimum,&lt;br&gt;qui annis viginti errans a patria afuit;&lt;br&gt;verum hic adulescens multo Vlixem anteit &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;qui ilico errat intra muros civicos.
*Serv. A. 10.493: &quot;quidquid est nomen sibi&quot;{{r|fragmenta.0.25|25}}{{l|25}}
*Char. GL 1.229K, Non. 6M: &quot;('''PISTOCLERVS''') quae sodalem atque me exercitos habet&quot;
*Non. 102M: &quot;nam credo cuivis excantare cor potes.&quot;
*Char. GL 1.200K: &quot;sin lenocinium forte collibitum est tibi,&lt;br&gt;videas mercedis quid tibi est aecum dari,&lt;br&gt;ne istac aetate me sectere gratiis.{{r|fragmenta.0.30|30}}{{l|30}}
*Char. GL 1.123K: &quot;Arabus&quot;&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.i===
&lt;poem&gt;[BACHHIS ⸱ SOROR ⸱ PISTOCLERVS]
&lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt;
'''BACCHIS''' Quid si hoc potis est ut tu taceas, ego loquar? '''SOROR''' Lepide, licet.{{l|35}}
'''BACCH.''' Vbi me fugiet memoria, ibi tu facito ut subvenias, soror.
'''SOR.''' Pol magis metuo, ne defuerit mi in monendo oratio.
'''BACCH.''' Pol ego metuo, lusciniolae ne defuerit cantio.
Sequere hac. '''PISTOCLERVS''' Quid agunt duae germanae meretrices cognomines?{{r|1.1.5|5}}
Quid in consilio consuluistis? '''BACCH.''' Bene. '''PIST.''' Pol haud meretricium est.{{l|40}}
'''BACCH.''' Miserius nihil est quam mulier. '''PIST.''' Quid esse dices dignius?
'''BACCH.''' Haec ita me orat, sibi qui caveat aliquem ut hominem reperiam,
ut istunc militem — ut, ubi emeritum sibi sit, se revehat domum.
Id, amabo te, huic caveas. '''PIST.''' Quid isti caveam? '''B.''' Vt revehatur domum,{{r|1.1.10|10}}
ubi ei dediderit operas, ne hanc ille habeat pro ancilla sibi;{{l|45}}
nam si haec habeat aurum quod illi renumeret, faciat lubens.
'''P.''' Vbi nunc is homost? '''B.''' Iam hic credo aderit. Sed hoc idem apud nos rectius
poteris agere; atque is dum veniat, sedens ibi opperibere.
Eadem biberis, eadem dedero tibi, ubi biberis, savium.{{r|1.1.15|15}}
'''P.''' Viscus merus vostrast blanditia. '''B.''' Quid iam? '''P.''' Quia enim intellego,{{l|50}}
duae unum expetitis palumbem, † perii harundo alas verberat.
Non ego istuc facinus mihi, mulier, conducibile esse arbitror.
'''BACCH.''' Qui, amabo? '''PIST.''' Quia, Bacchis, bacchas metuo et bacchanal tuom.
'''BACCH.''' Quid est? Quid metuis? Ne tibi lectus malitiam apud me suadeat?{{r|1.1.20|20}}
'''PIST.''' Magis illectum tuom quam lectum metuo. Mala tu es bestia.{{l|55}}
Nam huic aetati non conducit, mulier, latebrosus locus.
'''BACCH.''' Egomet, apud me &lt;si&gt; quid stulte facere cupias, prohibeam.
Sed ego apud me te esse ob eam rem, miles cum veniat, volo,
quia, cum tu aderis, huic mihique haud faciet quisquam iniuriam:{{r|1.1.25|25}}
tu prohibebis, et eadem opera tuo sodali operam dabis;{{l|60}}
et ille adveniens tuam med esse amicam suspicabitur.
Quid, amabo, opticuisti? '''PIST.''' Quia istaec lepida sunt memoratui:
eadem in usu atque ubi periclum facias, aculeata sunt,
animum fodicant, bona distimulant, facta et famam sauciant.{{r|1.1.30|30}}
'''SOR.''' Quid ab hac metuis? '''PIST.''' Quid ego metuam rogitas? Adulescens homo{{l|65}}
penetrem me huius modi in palaestram, ubi damnis desudascitur?
[Ubi pro disco damnum capiam, pro cursura dedecus?]
'''BACCH.''' Lepide memoras. '''PIST.''' Vbi ego capiam pro machaera turturem,
[ubique imponat in manum alius mihi pro cestu cantharum]{{r|1.1.35|35}}
pro galea scaphium, pro insigni sit corolla plectilis,{{l|70}}
pro hasta talos, pro lorica malacum capiam pallium,
ubi mihi pro equo lectus detur, scortum pro scuto accubet?&lt;ref&gt;''sive'' accumbet&lt;/ref&gt;
Apage a me, apage. '''B.''' Ah, nimium ferus es. '''P.''' Mihi sum. '''B.''' Malacissandus es.
Equidem tibi do hanc operam. '''PIST.''' Ah, nimium pretiosa es operaria.{{r|1.1.40|40}}
'''BACCH.''' Simulato me amare. '''PIST.''' Vtrum ego istuc iocon adsimulem an serio?{{l|75}}
'''BACCH.''' Heia, hoc agere meliust. Miles quom huc adveniat, te volo
me amplexari. '''PIST.''' Quid eo mi opus est? '''BACCH.''' Vt ille te videat volo.
Scio quid ago. '''PIST.''' Et pol ego scio quid metuo. Sed quid ais? '''B.''' Quid est?
'''PIST.''' Quid si apud te eveniat desubito prandium aut potatio{{r|1.1.45|45}}
forte aut cena, ut solet in istis fieri conciliabulis,{{l|80}}
ubi ego tum accumbam? '''BACCH.''' Apud me, mi anime, ut lepidus cum lepida accubet.
Locus hic apud nos, quamvis subito venias, semper liber est.
Ubi tu lepide voles esse tibi, 'mea rosa', mihi dicito
'dato qui bene sit': ego ubi bene sit tibi locum lepidum dabo.{{r|1.1.50|50}}
'''PIST.''' Rapidus fluvius est hic, non hac temere transiri potest.{{l|85}}
'''BACCH.''' Atque ecastor apud hunc fluvium aliquid perdundumst tibi.
Manum da et sequere. '''P.''' Aha, minime. '''B.''' Quid ita? '''P.''' Quia istoc in lecebrosius
fieri nil potest: nox mulier vinum homini adulescentulo.
'''BACCH.''' Age igitur, equidem pol nihili facio nisi causa tua.{{r|1.1.55|55}}
Ille quidem hanc abducet; tu nullus adfueris, si non lubet.{{l|90}}
'''PIST.''' Sumne autem nihili, qui nequeam ingenio moderari meo?
'''B.''' Quid est quod metuas? '''P.''' Nihil est, nugae. Mulier, tibi me emancupo:
tuos sum, tibi dedo operam. '''B.''' Lepidu's. Nunc ego te facere hoc volo.
Ego sorori meae cenam hodie dare volo viaticam:{{r|1.1.60|60}}
eo tibi argentum iubebo iam intus ecferri foras;{{l|95}}
tu facito opsonatum nobis sit opulentum opsonium.
'''PIST.''' Ego opsonabo, nam id flagitium meum sit, mea te gratia
et operam dare mi et ad eam operam facere sumptum de tuo.
'''BACCH.''' At ego nolo dare te quicquam. '''P.''' Sine. '''B.''' Sino equidem, si lubet.{{r|1.1.65|65}}
Propera, amabo. '''PIST.''' Prius hic adero quam te amare desinam.—{{l|100}}
'''SOR.''' Bene me accipies advenientem, mea soror. '''BACCH.''' Quid ita, obsecro?
'''SOR.''' Quia piscatus meo quidem animo hic tibi hodie evenit bonus.
'''BACCH.''' Meus ille quidemst. Tibi nunc operam dabo de Mnesilocho, soror,
ut hic accipias potius aurum, quam hinc eas cum milite.{{r|1.1.70|70}}
'''SOR.''' Cupio. '''BACCH.''' Dabitur opera. Aqua calet: eamus hinc intro, ut laves.{{l|105}}
Nam uti navi vecta es, credo timida es. '''SOR.''' Aliquantum, soror.
[Simul huic nescio cui, turbare qui huc it, decedamus &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt;]
'''BACCH.''' Sequere hac igitur me intro in lectum, ut sedes lassitudinem.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.2.0'&gt;&lt;/span&gt;I.ii===
&lt;poem&gt;[LYDVS ⸱ PISTOCLERVS]
'''LYDVS''' Iam dudum, Pistoclere, tacitus te sequor,
expectans quas tu res hoc ornatu geras.{{l|110}}
Namque ita me di ament, ut Lycurgus mihi quidem
videtur posse hic ad nequitiam adducier.
Quo nunc capessis ted hinc adversa via{{r|1.2.5|5}}
cum tanta pompa? '''PISTOCLERVS''' Huc. '''LYD.''' Quid huc? Quis istic habet?
'''PIST.''' Amor, Voluptas, Venus, Venustas, Gaudium,{{l|115}}
Iocus, Ludus, Sermo, Suavisaviatio.
'''LYD.''' Quid tibi commercist cum dis damnosissimis?
'''PIST.''' Mali sunt homines, qui bonis dicunt male;{{r|1.2.10|10}}
tu dis nec recte dicis: non aequom facis.
'''LYD.''' An deus est ullus Suavisaviatio?{{l|120}}
'''PIST.''' An non putasti esse umquam? O Lyde, es barbarus;
quem ego sapere nimio censui plus quam Thalem,
is stultior es barbaro poticio,{{r|1.2.15|15}}
qui tantus natu deorum nescis nomina.
'''LYD.''' Non hic placet mi ornatus. '''PIST.''' Nemo ergo tibi{{l|125}}
haec apparavit: mihi paratum est quoi placet.
'''LYD.''' Etiam me advorsus exordire argutias?
Qui si decem habeas linguas, mutum esse addecet.{{r|1.2.20|20}}
'''PIST.''' Non omnis aetas, Lyde, ludo convenit.
Magis unum in mentemst mihi nunc, satis ut commode{{l|130}}
pro dignitate opsoni haec concuret cocus.
'''LYD.''' Iam perdidisti te atque me atque operam meam,
qui tibi nequiquam saepe monstravi bene.{{r|1.2.25|25}}
'''PIST.''' Ibidem ego meam operam perdidi, ubi tu tuam:
tua disciplina nec mihi prodest nec tibi.{{l|135}}
'''LYD.''' O praeligatum pectus. '''PIST.''' Odiosus mihi es.
Tace atque sequere, Lyde, me. '''LYD.''' Illuc sis vide,
non paedagogum iam me, sed Lydum vocat.{{r|1.2.30|30}}
'''PIST.''' Non par videtur neque sit consentaneum,
cum haec &lt;qui emit&gt; intus sit et cum amica accubet{{l|140}}
cumque osculetur et convivae alii accubent,
praesentibus illis paedagogus una ut siet.
'''LYD.''' An hoc ad eas res opsonatumst, obsecro?{{r|1.2.35|35}}
'''PIST.''' Sperat quidem animus: quo evenat dis in manust.
'''LYD.''' Tu amicam habebis? '''PIST.''' Cum videbis, tum scies.{{l|145}}
'''LYD.''' Immo neque habebis neque sinam. I prorsum domum.
'''PIST.''' Omitte, Lyde, ac cave malo. '''LYD.''' Quid? Cave malo?
'''PIST.''' Iam excessit mi aetas ex magisterio tuo.{{r|1.2.40|40}}
'''LYD.''' O barathrum, ubi nunc es? Ut ego te usurpem lubens.
[Video nimio iam multo plus quam volueram.]{{l|150}}
Vixisse nimio satiust iam quam vivere.
Magistron quemquam discipulum minitarier?
[Nil moror discipulos mihi iam plenos sanguinis:{{r|1.2.45|45}}
valens afflictat me vacivom virium.]
'''PIST.''' Fiam, ut ego opinor, Hercules, tu autem Linus.{{l|155}}
'''LYD.''' Pol metuo magis, ne Phoenix tuis factis fuam
teque ad patrem esse mortuom renuntiem.
'''PIST.''' Satis historiarumst. '''LYD.''' Hic vereri perdidit.{{r|1.2.50|50}}
Compendium edepol haud aetati optabile
fecisti, cum istanc nactu's inpudentiam.{{l|160}}
Occisus hic homo est. Ecquid in mentem est tibi
patrem tibi esse? '''PIST.''' Tibi ego an tu mihi servos es?
'''LYD.''' Peior magister te istaec docuit, non ego.{{r|1.2.55|55}}
Nimio es tu ad istas res discipulus docilior,
quam ad illa quae te docui, ubi operam perdidi.{{l|165}}
[Edepol fecisti furtum in aetatem malum
cum istaec flagitia me celavisti et patrem.]
'''PIST.''' Istactenus tibi, Lyde, libertas datast{{r|1.2.60|60}}
orationis. Satis est. Sequere hac me ac tace.—&lt;/poem&gt;

==ACTVSII ==

===&lt;span id='2.1.0'&gt;&lt;/span&gt;II.i===
&lt;poem&gt;[CHRYSALVS]
'''CHRYSALVS''' Erilis patria, salve, quam ego biennio,{{l|170}}
postquam hinc in Ephesum abii, conspicio lubens.
Saluto te, vicine Apollo, qui aedibus
propinquos nostris accolis, veneroque te,
ne Nicobulum me sinas nostrum senem{{r|2.1.5|5}}
prius convenire quam sodalem viderim{{l|175}}
Mnesilochi Pistoclerum, quem ad epistulam
Mnesilochus misit super amica Bacchide.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='2.2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.ii===
&lt;poem&gt;[PISTOCLERVS ⸱ CHRYSALVS]
'''PISTOCLERVS''' Mirumst me ut redeam te opere tanto quaesere,
qui abire hinc nullo pacto possim, si velim:
ita me vadatum amore vinctumque adtines.{{l|180}}
'''CHRYS.''' Pro di immortales, Pistoclerum conspicor.
O Pistoclere, salve. '''PIST.''' Salve, Chrysale.{{r|2.2.5|5}}
'''CHRYS.''' Compendi verba multa iam faciam tibi.
Venire tu me gaudes: ego credo tibi;
hospitium et cenam pollicere, ut convenit{{l|185}}
peregre advenienti: ego autem venturum adnuo.
Salutem tibi ab sodali solidam nuntio:{{r|2.2.10|10}}
rogabis me ubi sit: vivit. '''PIST.''' Nempe recte valet?
'''CHRYS.''' Istuc volebam ego ex te percontarier.
'''PIST.''' Qui scire possum? '''CHRYS.''' Nullus plus. '''PIST.''' Quemnam ad modum?{{l|190}}
'''CHRYS.''' Quia si illa inventa est, quam ille amat, recte valet;
si non inventa est, minus valet moribundusque est.{{r|2.2.15|15}}
Animast amica amanti: si abest, nullus est;
si adest, res nullast: ipsus est — nequam et miser.
Sed tu quid factitasti mandatis super?{{l|195}}
'''PIST.''' Egon ut, quod ab illoc attigisset nuntius,
non impetratum id advenienti ei redderem?{{r|2.2.20|20}}
Regiones colere mavellem Acherunticas.
'''CHRYS.''' Eho, an invenisti Bacchidem? '''PIST.''' Samiam quidem.{{l|200|199-200}}
'''CHRYS.''' Vide quaeso, ne quis tractet illam indiligens;
scis tu ut confringi vas cito Samium solet.
'''PIST.''' Iamne ut soles? '''CHRYS.''' Dic ubi ea nunc est, obsecro.{{r|2.2.25|25}}
'''PIST.''' Hic, exeuntem me unde aspexisti modo.
'''CHRYS.''' Vt istuc est lepidum: proximae viciniae{{l|205}}
habitat. Ecquidnam meminit Mnesilochi? '''PIST.''' Rogas?
Immo unice unum plurimi pendit. '''CHRYS.''' Papae.
'''PIST.''' Immo ut eam credis? Misera amans desiderat.{{r|2.2.30|30}}
'''CHRYS.''' Scitum istuc. '''PIST.''' Immo, Chrysale, em non tantulum
umquam intermittit tempus quin eum nominet.{{l|210}}
'''CHRYS.''' Tanto hercle melior. '''PIST.''' Immo — '''CHRYS.''' Immo hercle abiero
potius. '''PIST.''' Num invitus rem bene gestam audis eri?
'''CHRYS.''' Non res, sed actor mihi cor odio sauciat.{{r|2.2.35|35}}
Etiam Epidicum, quam ego fabulam aeque ac me ipsum amo,
nullam aeque invitus specto, si agit Pellio.{{l|215}}
Sed Bacchis etiam fortis tibi visast? '''PIST.''' Rogas?
Ni nanctus Venerem essem, hanc Iunonem dicerem.
'''CHRYS.''' Edepol, Mnesiloche, ut hanc rem natam intellego,{{r|2.2.40|40}}
quod ames paratumst: quod des inventost opus.
Nam istic fortasse auro est opust. '''PIST.''' Philippeo quidem.{{l|220}}
'''CHRYS.''' Atque eo fortasse iam opust. '''PIST.''' Immo etiam prius:
nam iam huc adveniet miles. '''CHRYS.''' Et miles quidem?
'''PIST.''' Qui de amittenda Bacchide aurum hic exiget.{{r|2.2.45|45}}
'''CHRYS.''' Veniat quando volt, atque ita ne mihi sit morae.
Domist: non metuo nec &lt;ego&gt; quoiquam supplico,{{l|225}}
dum quidem hoc valebit pectus perfidia meum.
Abi intro, ego hic curabo. Tu intus dicito
Mnesilochum adesse Bacchidi. '''PIST.''' Faciam ut iubes.—{{r|2.2.50|50}}
'''CHRYS.''' Negotium hoc ad me adtinet aurarium.
Mille et ducentos Philippos attulimus aureos{{l|230}}
Epheso, quos hospes debuit nostro seni.
Inde ego hodie aliquam machinabor machinam,
unde aurum efficiam amanti erili filio.{{r|2.2.55|55}}
Sed foris concrepuit nostra: quinam exit foras?&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='2.3.0'&gt;&lt;/span&gt;II.iii===
&lt;poem&gt;[NICOBVLVS ⸱ CHRYSALVS]
'''NICOBVLVS''' Ibo in Piraeum, visam ecquae advenerit{{l|235}}
in portum ex Epheso navis mercatoria.
Nam meus formidat animus, nostrum tam diu
ibi desidere neque redire filium.
'''CHRYS.''' Extexam ego illum pulchre iam, si di volunt.{{r|2.3.5|5}}
Haud dormitandumst: opus est chryso Chrysalo.{{l|240}}
Adibo hunc, quem quidem ego hodie faciam hic arietem
Phrixi, itaque tondebo auro usque ad vivam cutem.
Servos salutat Nicobulum Chrysalus.
'''NIC.''' Pro di immortales, Chrysale, ubi mist filius?{{r|2.3.10|10}}
'''CHRYS.''' Quin tu salutem primum reddis quam dedi?{{l|245}}
'''NIC.''' Salve. Sed ubinamst Mnesilochus? '''CHRYS.''' Vivit, valet.
'''NIC.''' Venitne? '''CHRYS.''' Venit. '''NIC.''' Euax, aspersisti aquam.
Benene usque valuit? '''CHRYS.''' Pancratice atque athletice.
'''NIC.''' Quid hoc? Qua causa eum in Ephesum miseram,{{r|2.3.15|15}}
accepitne aurum ab hospite Archidemide?{{l|250}}
'''CHRYS.''' Heu, cor meum et cerebrum, Nicobule, finditur,
istius hominis ubi fit quomque mentio.
Tun hospitem illum nominas hostem tuom?
'''NIC.''' Quid ita, obsecro hercle? '''CHRYS.''' Quia edepol certo scio,{{r|2.3.20|20}}
Volcanus, Luna, Sol, Dies, dei quattuor,{{l|255}}
scelestiorem nullum inluxere alterum.
'''NIC.''' Quamne Archidemidem? '''CHRYS.''' Quam, inquam, Archidemidem.
'''NIC.''' Quid fecit? '''CHRYS.''' Quid non fecit? Quin tu id me rogas?
Primumdum infitias ire coepit filio,{{r|2.3.25|25}}
negare se debere tibi triobulum.{{l|260}}
Continuo antiquom hospitem nostrum sibi
Mnesilochus advocavit, Pelagonem senem;
eo praesente homini extemplo ostendit symbolum,
quem tute dederas, ad eum ut ferret, filio.{{r|2.3.30|30}}
'''NIC.''' Quid ubi ei ostendit symbolum? '''CHRYS.''' Infit dicere{{l|265}}
adulterinum et non eum esse symbolum.
Quotque innocenti ei dixit contumelias!
Adulterare eum aibat rebus ceteris.
'''NIC.''' Habetin aurum? Id mihi dici volo.{{r|2.3.35|35}}
'''CHRYS.''' Postquam quidem praetor recuperatores dedit,{{l|270}}
damnatus demum, vi coactus reddidit
ducentos et mille Philippum. '''NIC.''' Tantum debuit.
'''CHRYS.''' Porro etiam ausculta pugnam quam voluit dare.
'''NIC.''' Etiamnest quid porro? '''CHRYS.''' Em, accipitrina haec nunc erit.{{r|2.3.40|40}}
'''NIC.''' Deceptus sum, Autolyco hospiti aurum credidi.{{l|275}}
'''CHRYS.''' Quin tu audi. '''NIC.''' Immo ingenium avidi haud pernoram hospitis.
'''CHRYS.''' Postquam aurum abstulimus, in navem conscendimus,
domi cupientes. Forte ut adsedi in stega,
dum circumspecto, atque ego lembum conspicor{{r|2.3.45|45}}
longum, strigorem maleficum exornarier.{{l|280}}
'''NIC.''' Perii hercle, lembus ille mihi laedit latus.
'''CHRYS.''' Is erat communis cum hospite et praedonibus.
'''NIC.''' Adeon me fuisse fungum, ut qui illi crederem,
cum mi ipsum nomen eius Archidemides{{r|2.3.50|50}}
clamaret dempturum esse, si quid crederem?{{l|285}}
'''CHRYS.''' Is lembus nostrae navi insidias dabat.
Occepi ego observare eos quam rem gerant.
Interea e portu nostra navis solvitur.
Ubi portu eximus, homines remigio sequi,{{r|2.3.55|55}}
neque aves neque venti citius. Quoniam sentio{{l|290}}
quae res gereretur, navem extemplo statuimus.
Quoniam vident nos stare, occeperunt ratem
turbare in portu. '''NIC.''' Edepol mortalis malos.
Quid denique agitis? '''CHRYS.''' Rursum in portum recipimus.{{r|2.3.60|60}}
'''NIC.''' Sapienter factum a vobis. Quid illi postea?{{l|295}}
'''CHRYS.''' Revorsionem ad terram faciunt vesperi.
'''NIC.''' Aurum hercle auferre voluere: ei rei operam dabant.
'''CHRYS.''' Non me fefellit, sensi, eo exanimatus fui.
Quoniam videmus auro insidias fieri,{{r|2.3.65|65}}
capimus consilium continuo; postridie{{l|300}}
auferimus aurum omne illis praesentibus,
palam atque aperte, ut illi id factum sciscerent.
'''NIC.''' Scite hercle. Cedo quid illi? '''CHRYS.''' Tristes ilico,
quom extemplo a portu ire nos cum auro vident,{{r|2.3.70|70}}
subducunt lembum capitibus quassantibus.{{l|305}}
Nos apud Theotimum omne aurum deposivimus,
qui illic sacerdos est Dianae Ephesiae.
'''NIC.''' Quis istic Theotimust? '''CHRYS.''' Megalobuli filius,
qui nunc in Ephesost Ephesiis carissimus.{{r|2.3.75|75}}
'''NIC.''' Ne ille hercle mihi sit multo tanto carior,{{l|310}}
si me illo auro tanto circumduxerit.
'''CHRYS.''' Quin in eapse aede Dianai conditumst;
ibidem publicitus servant. '''NIC.''' Occidistis me;
nimio hic privatim servaretur rectius.{{r|2.3.80|80}}
Sed nilne attulistis inde auri domum?{{l|315}}
'''CHRYS.''' Immo etiam. Verum quantum attulerit nescio.
'''NIC.''' Quid? Nescis? '''CHRYS.''' Quia Mnesilochus noctu clanculum
devenit ad Theotimum, nec mihi credere
nec cuiquam in navi voluit: eo ego nescio{{r|2.3.85|85}}
quantillum attulerit; verum haud permultum attulit.{{l|320}}
'''NIC.''' Etiam dimidium censes? '''CHRYS.''' Non edepol scio;
verum haud opinor. '''NIC.''' Fertne partem tertiam?
'''CHRYS.''' Non hercle opinor; verum verum nescio.
Profecto de auro nil scio nisi nescio.{{r|2.3.90|90}}
Nunc tibimet illuc navi capiundumst iter,{{l|325}}
ut illud reportes aurum ab Theotimo domum.
Atque heus tu. '''NIC.''' Quid vis? '''CHRYS.''' Anulum gnati tui
facito ut memineris ferre. '''NIC.''' Quid opust anulo?
'''CHRYS.''' Quia id signumst cum Theotimo, qui eum illi adferet,{{r|2.3.95|95}}
ei aurum ut reddat. '''NIC.''' Meminero, et recte mones.{{l|330}}
Sed divesne est istic Theotimus? '''CHRYS.''' Etiam rogas?
Quin auro habeat soccis subpactum solum?
'''NIC.''' Cur ita fastidit? '''CHRYS.''' Tantas divitias habet;
nescit quid faciat auro. '''NIC.''' Mihi dederit velim.{{r|2.3.100|100}}
Sed qui praesente id aurum Theotimo datumst?{{l|335}}
'''CHRYS.''' Populo praesente: nullust Ephesi quin sciat.
'''NIC.''' Istuc sapienter saltem fecit filius,
cum diviti homini id aurum servandum dedit;
ab eo licebit quamvis subito sumere.{{r|2.3.105|105}}
'''CHRYS.''' Immo em tantisper numquam te morabitur,{{l|340}}
quin habeas illud quo die illuc veneris.
'''NIC.''' Censebam me effugisse a vita marituma,
ne navigarem tandem hoc aetatis senex;
id mi haud, utrum velim, licere intellego:{{r|2.3.110|110}}
ita bellus hospes fecit Archidemides.{{l|345}}
Ubi nunc est ergo meus Mnesilochus filius?
'''CHRYS.''' Deos atque amicos iit salutatum ad forum.
'''NIC.''' At ego hinc ad illum, ut convenam quantum potest.—
'''CHRYS.''' Ille est oneratus recte et plus iusto vehit.{{r|2.3.115|115}}
Exorsa haec tela non male omnino mihi est:{{l|350}}
ut amantem erilem copem facerem filium,
ita feci, ut auri quantum vellet sumeret,
quantum autem lubeat reddere ut reddat patri.
Senex in Ephesum ibit aurum arcessere,{{r|2.3.120|120}}
hic nostra agetur aetas in malacum modum,{{l|355}}
siquidem hic relinquet neque secum abducet senex
med et Mnesilochum. Quas ego hic turbas dabo!
Sed quid futurumst, cum hoc senex resciverit,
cum se excucurrisse illuc frustra sciverit{{r|2.3.125|125}}
nosque aurum abusos? Quid mihi fiet postea?{{l|360}}
Credo hercle adveniens nomen mutabit mihi
facietque extemplo Crucisalum me ex Chrysalo.
Aufugero hercle, si magis usus venerit.
Si ero reprehensus, macto ego illum infortunio:{{r|2.3.130|130}}
si illi sunt virgae ruri, at mihi tergum domist.{{l|365}}
Nunc ibo, erili filio hanc fabricam dabo
super auro amicaque eius inventa Bacchide.—&lt;/poem&gt;

==ACTVS III==

===&lt;span id='3.1.0'&gt;&lt;/span&gt;III.i===
&lt;poem&gt;[LYDVS]
'''LYDVS''' Pandite atque aperite propere ianuam hanc Orci, obsecro.
Nam equidem haud aliter esse duco, quippe quo nemo advenit,
nisi quem spes reliquere omnes, esse ut frugi possiet.{{l|370}}
Bacchides non Bacchides, sed bacchae sunt acerrumae.
Apage istas a me sorores, quae hominum sorbent sanguinem.{{r|3.1.5|5}}
Omnis ad perniciem instructa domus opime atque opipare—
quae ut aspexi, me continuo contuli protinam in pedes.
Egone ut haec conclusa gestem clanculum? Ut celem patrem,{{l|375}}
Pistoclere, tua flagitia aut damna aut desidiabula?
[Quibus patrem et me teque amicosque omnes affectas tuos{{r|3.1.10|10}}
ad probrum, damnum, flagitium appellere una et perdere.]
Neque mei neque te tui intus puditumst factis quae facis,
quibus tuom patrem meque una, amicos, adfinis tuos{{l|380}}
tua infamia fecisti gerulifigulos flagiti.
[Nunc prius quam malum istoc addis, certumst iam dicam patri]{{r|3.1.15|15}}
de me hanc culpam demolibor iam et seni faciam palam,
ut eum ex lutulento caeno propere hinc eliciat foras.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.2.0'&gt;&lt;/span&gt;III.ii===
&lt;poem&gt;[MNESILOCHVS]
'''MNESILOCHVS''' Multimodis meditatus egomet mecum sum, et ita esse arbitror:{{l|385}}
homini amico, qui est amicus ita uti nomen possidet,
nisi deos ei nil praestare; id opera expertus sum esse ita.
Nam ut in Ephesum hinc abii — hoc factumst ferme abhinc biennium—
ex Epheso huc ad Pistoclerum meum sodalem litteras{{r|3.2.5|5}}
misi, amicam ut mi inveniret Bacchidem. Illum intellego{{l|390}}
invenisse, ut servos meus mi nuntiavit Chrysalus.
Condigne is quam techinam de auro advorsum meum fecit patrem,
ut mi amanti copia esset. [sed eccum video incedere.]
Nam pol quidem meo animo ingrato homine nihil inpensiust;{{r|3.2.10|10}}
malefactorem amitti satius quam relinqui beneficum;{{l|395}}
nimio inpendiosum praestat te quam ingratum dicier:
illum laudabunt boni, hunc etiam ipsi culpabunt mali.
Qua me causa magis cum cura esse aecum, obvigilatost opus.
Nunc, Mnesiloche, specimen specitur, nunc certamen cernitur,{{r|3.2.15|15}}
sisne necne ut esse oportet, malus, bonus quoivis modi,{{l|400}}
iustus iniustus, malignus largus, comis incommodus.
Cave sis te superare servom siris faciundo bene.
Utut eris, moneo, haud celabis. Sed eccos video incedere
patrem sodalis et magistrum. Hinc auscultabo quam rem agant.{{r|3.2.20|20}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.3.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iii===
&lt;poem&gt;[LYDVS ⸱ PHILOXENVS ⸱ MNESILOCHVS]
'''LYDVS''' Nunc experiar, sitne aceto tibi cor acre in pectore.{{l|405}}
Sequere. '''PHILOXENVS''' Quo sequar? Quo ducis nunc me? '''LYD.''' Ad illam quae tuom
perdidit, pessum dedit tibi filium unice unicum.
'''PHIL.''' Heia, Lyde, leniter qui saeviunt sapiunt magis.
Minus mirandumst, illaec aetas si quid illorum facit,{{r|3.3.5|5}}
quam si non faciat. Feci ego istaec itidem in adulescentia.{{l|410}}
'''LYD.''' Ei mihi, ei mihi, istaec illum perdidit assentatio.
Nam absque te esset, ego illum haberem rectum ad ingenium bonum:
nunc propter te tuamque pravos factus est fiduciam
Pistoclerus. '''MNES.''' Di immortales, meum sodalem hic nominat.{{r|3.3.10|10}}
Quid hoc negoti est, Pistoclerum Lydus quod erum tam ciet?{{l|415}}
'''PHIL.''' Paulisper, Lyde, est libido homini suo animo obsequi;
iam aderit tempus, cum sese etiam ipse oderit. Morem geras;
dum caveatur, praeter aequom ne quid delinquat, sine.
'''LYD.''' Non sino, neque equidem illum me vivo corrumpi sinam.{{r|3.3.15|15}}
Sed tu, qui pro tam corrupto dicis causam filio,{{l|420}}
eademne erat haec disciplina tibi, cum tu adulescens eras?
Nego tibi hoc annis viginti fuisse primis copiae,
digitum longe a paedagogo pedem ut efferres aedibus.
Ante solem exorientem nisi in palaestram veneras,{{r|3.3.20|20}}
gymnasi praefecto haud mediocris poenas penderes.{{l|425}}
Id quom optigerat, hoc etiam ad malum accersebatur malum:
et discipulus et magister perhibebantur improbi.
Ibi cursu luctando hasta disco pugilatu pila
saliendo sese exercebant magis quam scorto aut saviis:{{r|3.3.25|25}}
ibi suam aetatem extendebant, non in latebrosis locis.{{l|430}}
Inde de hippodromo et palaestra ubi revenisses domum,
cincticulo praecinctus in sella apud magistrum adsideres
cum libro: cum legeres, si unam peccavisses syllabam,
fieret corium tam maculosum quam est nutricis pallium.{{r|3.3.30|30}}
'''MNES.''' Propter me haec nunc meo sodali dici discrucior miser;{{l|435}}
innocens suspicionem hanc sustinet causa mea.
'''PHIL.''' Alii, Lyde, nunc sunt mores. '''LYD.''' Id equidem ego certo scio.
Nam olim populi prius honorem capiebat suffragio,
quam magistro desinebat esse dicto oboediens;{{r|3.3.35|35}}
at nunc, prius quam septuennis est, si attingas eum manu,{{l|440}}
extemplo puer paedagogo tabula disrumpit caput.
Cum patrem adeas postulatum, puero sic dicit pater:
'noster esto, dum te poteris defensare iniuria.'
Provocatur paedagogus: 'eho senex minimi preti,{{r|3.3.40|40}}
ne attigas puerum istac causa, quando fecit strenue.'{{l|445}}
[It magister quasi lucerna uncto expretus linteo.]
Itur illinc iure dicto. Hocine hic pacto potest
inhibere imperium magister, si ipsus primus vapulet?
'''MNES.''' Acris postulatio haec est. Cum huius dicta intellego,{{r|3.3.45|45}}
mira sunt ni Pistoclerus Lydum pugnis contudit.{{l|450}}
'''LYD.''' Sed quis hic est, quem astantem video ante ostium? O Philoxene,
deos propitios me videre quam illum &lt;haud&gt; mavellem mihi.
'''PHIL.''' Quis illic est? '''LYD.''' Mnesilochus, gnati tui sodalis [Pistocleri].
Haud consimili ingenio atque ille est qui in lupanari accubat.{{r|3.3.50|50}}
Fortunatum Nicobulum, qui illum produxit sibi.{{l|455}}
'''PHIL.''' Salvos sis, Mnesiloche, salvom te advenire gaudeo.
'''MNES.''' Di te ament, Philoxene. '''LYD.''' Hic enim rite productust patri:
in mare it, rem familiarem curat, custodit domum,
obsequens oboediensque est mori atque imperiis patris.{{r|3.3.55|55}}
Hic sodalis Pistoclero iam puer puero fuit;{{l|460}}
triduom non interest aetatis uter maior siet:
verum ingenium plus triginta annis maiust quam alteri.
'''PHIL.''' Cave malo et compesce in illum dicere iniuste. '''LYD.''' Tace,
stultus es qui illi male aegre patere dici qui facit.{{r|3.3.60|60}}
[Nam illum meum malum promptare malim quam peculium.{{l|465}}
'''PHIL.''' Quidum? '''LYD.''' Quia, malum si promptet, in dies faciat minus.]
'''MNES.''' Quid sodalem meum castigas, Lyde, discipulum tuom?
'''LYD.''' Periit tibi sodalis. '''MNES.''' Ne di sirint. '''LYD.''' Sic est ut loquor.
Quin ego cum peribat vidi, non ex audito arguo.{{r|3.3.65|65}}
'''MNES.''' Quid factum est? '''LYD.''' Meretricem indigne deperit. '''M.''' Non tu taces?{{l|470}}
'''LYD.''' Atque acerrume aestuosam: absorbet ubi quemque attigit.
'''M.''' Vbi ea mulier habitat? '''L.''' Hic. '''M.''' Vnde eam esse aiunt? '''L.''' Ex Samo.
'''M.''' Quae vocatur? '''L.''' Bacchis. '''M.''' Erras, Lyde: ego omnem rem scio
quem ad modumst. Tu Pistoclerum falso atque insontem arguis.{{r|3.3.70|70}}
Nam ille amico et benevolenti suo sodali sedulo{{l|475}}
rem mandatam exsequitur. Ipsus neque amat nec tu creduas.
'''LYD.''' Itane oportet rem mandatam gerere amici sedulo,
ut ipsus in gremio osculantem mulierem teneat sedens?
Nullon pacto res mandata potest agi, nisi identidem{{r|3.3.75|75}}
manus ferat &lt;ei&gt; ad papillas, labra ab labris nusquam auferat?{{l|480}}
Nam alia memorare quae illum facere vidi dispudet:
cum manum sub vestimenta ad corpus tetulit Bacchidi
me praesente, neque pudere quicquam. Quid verbis opust?
Mihi discipulus, tibi sodalis periit, huic filius;{{r|3.3.80|80}}
nam ego illum periisse dico quoi quidem periit pudor.{{l|485}}
[Quid opust verbis? Si opperiri vellem paulisper modo,
ut opinor illius inspectandi mi esset maior copia,
plus viderem quam deceret, quam me atque illo aequom foret.]
'''MNES.''' Perdidisti me, sodalis. Egone ut illam mulierem{{r|3.3.85|85}}
capitis non perdam? Perire me malis malim modis.{{l|490}}
Satin ut quem tu habeas fidelem tibi aut cui credas nescias?
'''LYD.''' Viden ut aegre patitur gnatum esse corruptum tuom,
suom sodalem, ut ipsus sese cruciat aegritudine?
'''PHIL.''' Mnesiloche, hoc tecum oro, ut illius animum atque ingenium regas;{{r|3.3.90|90}}
serva tibi sodalem et mihi filium. '''MNES.''' Factum volo.{{l|495}}
'''LYD.''' Melius esset, me quoque una si cum illo relinqueres.
'''PHIL.''' Adfatim est. '''LYD.''' Mnesiloche, cura, ei, concastiga hominem probe,
qui dedecorat te, me amicosque alios flagitiis suis.
'''PHIL.''' In te ego hoc onus omne impono. Lyde, sequere hac me. '''L.''' Sequor.—{{r|3.3.95|95}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.4.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iv===
&lt;poem&gt;[MNESILOCHVS]
'''MNES.''' Inimiciorem nunc utrum credam magis{{l|500}}
sodalemne esse an Bacchidem, incertum admodumst.
Illum exoptavit potius? Habeat. Optumest.
Ne illa illud hercle cum malo fecit suo;
nam mihi divini numquam quisquam creduat,{{r|3.4.5|5}}
ni ego illam exemplis plurumis planeque — amo.{{l|505}}
Ego faxo hau dicet nactam quem derideat.
Nam iam domum ibo atque — aliquid surrupiam patri.
Id isti dabo. Ego istanc multis ulciscar modis.{{l|507a}}
Adeo ego illam cogam usque ut mendicet — meus pater.{{r|3.4.10|10}}
Sed satine ego animum mente sincera gero,
qui ad hunc modum haec hic quae futura fabulor?{{l|510}}
Amo hercle opino, ut pote quod pro certo sciam.
Verum quam illa umquam de mea pecunia
ramenta fiat plumea propensior,{{r|3.4.15|15}}
mendicum malim mendicando vincere.
Numquam edepol viva me inridebit. Nam mihi{{l|515}}
decretumst renumerare iam omne aurum patri.
Igitur mi inani atque inopi subblandibitur
tum quom blandiri nihilo pluris referet,{{r|3.4.20|20}}
quam si ad sepulcrum mortuo narres logos.
[Sed autem quam illa umquam meis opulentiis{{l|519a}}
ramenta fiat gravior aut propensior,{{l|519b}}
mori me malim excruciatum inopia.]{{l|519c}}
Profecto stabilest me patri aurum reddere.{{r|3.4.25|25}}{{l|520}}
Eadem exorabo, Chrysalo causa mea
pater ne noceat, neu quid ei suscenseat
mea causa de auro quod eum ludificatus est;
nam illi aequomst me consulere, qui causa mea
mendacium ei dixit. Vos me sequimini.—{{r|3.4.30|30}}{{l|525}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='III.v.0'&gt;&lt;/span&gt;III.v===
&lt;poem&gt;[PISTOCLERVS]
'''PISTOCLERVS''' Rebus aliis antevortar, Bacchis, quae mandas mihi:
Mnesilochum ut requiram atque ut eum mecum ad te adducam simul.
Nam illud animus meus miratur, si a me tetigit nuntius,
quid remoretur. Ibo ut visam huc ad eum, si forte est domi.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='III.vi.0'&gt;&lt;/span&gt;III.vi===
&lt;poem&gt;[MNESILOCHVS ⸱ PISTOCLERVS]
'''MNESILOCHVS''' Reddidi patri omne aurum. Nunc ego illam me velim{{l|530}}
convenire, postquam inanis sum, contemptricem meam.
Sed veniam mihi quam gravate pater dedit de Chrysalo;
verum postremo impetravi, ut ne quid ei suscenseat.
'''PIST.''' Estne hic meus sodalis? '''MNES.''' Estne hic hostis, quem aspicio, meus?{{r|3.6.5|5}}
'''PIST.''' Certe is est.'''MNES.''' Is est. '''PIST.''' Adibo contra et contollam gradum.{{l|535}}
Salvos sis, Mnesiloche. '''MNES.''' Salve. '''PIST.''' Salvos quom peregre advenis,
cena detur. '''MNES.''' Non placet mi cena quae bilem movet.
'''PIST.''' Numquae advenienti aegritudo obiecta est? '''MNES.''' Atque acerruma.
'''PIST.''' Vnde? '''MNES.''' Ab homine quem mi amicum esse arbitratus sum antidhac.{{r|3.6.10|10}}
'''PIST.''' Multi more isto atque exemplo vivont, quos cum censeas{{l|540}}
esse amicos, reperiuntur falsi falsimoniis,
lingua factiosi, inertes opera, sublesta fide.
Nullus est quoi non invideant rem secundam optingere;
sibi ne invideatur, ipsi ignavia recte cavent.{{r|3.6.15|15}}
'''MNES.''' Edepol ne tu illorum mores perquam meditate tenes.{{l|545}}
Sed etiam unum hoc: ex ingenio malo malum inveniunt suo:
nulli amici sunt, inimicos ipsi in sese omnis habent.
Ei se cum frustrantur, frustrari alios stolidi existumant.
Sicut est hic, quem esse amicum ratus sum atque ipsus sum mihi:{{r|3.6.20|20}}
ille, quod in se fuit, accuratum habuit quod posset mali{{l|550}}
faceret in me, inconciliaret copias omnis meas.
'''PIST.''' Improbum istunc esse oportet hominem. '''MNES.''' Ego ita esse arbitror.
'''PIST.''' Obsecro hercle loquere, quis is est. '''MNES.''' Benevolens vivit tibi.
Nam ni ita esset, tecum orarem ut ei quod posses mali{{r|3.6.25|25}}
facere faceres. '''PIST.''' Dic modo hominem qui sit: si non fecero{{l|555}}
ei male aliquo pacto, me esse dicito ignavissimum.
'''MNES.''' Nequam homost, verum hercle amicus est tibi. '''PIST.''' Tanto magis
dic quis est; nequam hominis ego parvi pendo gratiam.
MNES.Video non potesse quin tibi eius nomen eloquar.{{r|3.6.30|30}}
Pistoclere, perdidisti me sodalem funditus.{{l|560}}
'''PIST.''' Quid istuc est? '''MNES.''' Quid est? Misine ego ad te ex Epheso epistulam
super amica, ut mi invenires? '''PIST.''' Fateor factum, et repperi.
'''MNES.''' Quid? Tibi non erat meretricum aliarum Athenis copia
quibuscum haberes rem, nisi cum illa quam ego mandassem tibi{{r|3.6.35|35}}
occiperes tute † amare et mi ires consultum male?{{l|565}}
'''PIST.''' Sanun es? '''MNES.''' Rem repperi omnem ex tuo magistro. Ne nega.
Perdidisti me. '''PIST.''' Etiamne ultro tuis me prolectas probris?
'''MNES.''' Quid? Amas Bacchidem? '''PIST.''' Duas ergo hic intus eccas Bacchides.
'''M.''' Quid? Duas? '''P.''' Atque ambas sorores. '''M.''' Loqueris nunc nugas sciens.{{r|3.6.40|40}}
'''PIST.''' Postremo, si pergis parvam mihi fidem arbitrarier,{{l|570}}
tollam ego ted in collum atque intro hinc auferam. '''M.''' Immo ibo, mane.
'''PIST.''' Non maneo, neque tu me habebis falso suspectum. '''M.''' Sequor.—&lt;/poem&gt;

==ACTVS IV==

===&lt;span id='4.1.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.i===
&lt;poem&gt;[PARASITVS]
'''PARASITVS''' Parasitus ego sum hominis nequam atque improbi,
militis, qui amicam secum avexit ex Samo.
Nunc me ire iussit ad eam et percontarier,{{l|575}}
utrum aurum reddat anne eat secum semul.
Tu dudum, puere, cum illac usque isti semul:{{r|4.1.5|5}}
quae harum sunt aedes, pulta. Adi actutum ad fores.
Recede hinc dierecte. Ut pulsat propudium!
Comesse panem tris pedes latum potes,{{l|580}}
fores pultare nescis. Ecquis in aedibust?
Heus, ecquis hic est? Ecquis hoc aperit ostium?{{r|4.1.10|10}}
Ecquis exit?&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.2.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.ii===
&lt;poem&gt;[PISTOCLERVS ⸱ PARASITVS]
'''PISTOCLERVS''' Quid istuc? Quae istaec est pulsatio?
&lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; quae te mala crux agitat, qui ad istunc modum
alieno viris tuas extentes ostio?{{l|585}}
Fores paene exfregisti. Quid nunc vis tibi?
'''PAR.''' Adulescens, salve. '''PIST.''' Salve. Sed quem quaeritas?{{r|4.2.5|5}}
'''PAR.''' Bacchidem. '''PIST.''' Vtram ergo? '''PAR.''' Nil scio nisi Bacchidem.
Paucis: me misit miles ad eam Cleomachus,
vel ut ducentos Philippos reddat aureos{{l|590}}
vel ut hinc in Elatiam hodie eat secum semul.
'''PIST.''' Non it. Negat se ituram. Abi et renuntia.{{r|4.2.10|10}}
Alium illa amat, non illum. Duc te ab aedibus.
'''PAR.''' Nimis iracunde. '''PIST.''' At scin quam iracundus siem?
Ne tibi hercle haud longe est os ab infortunio,{{l|595}}
ita dentifrangibula haec meis manibus gestiunt.
'''PAR.''' Cum ego huius verba interpretor, mihi cautiost,{{r|4.2.15|15}}
ne nucifrangibula excussit ex malis meis.
Tuo ego istaec igitur dicam illi periculo.
'''PIST.''' Quid ais tu? '''PAR.''' Ego istuc illi dicam. '''PIST.''' Dic mihi,{{l|600}}
quis tu es? '''PAR.''' Illius sum integumentum corporis.
'''PIST.''' Nequam esse oportet cui tu integumentum improbu's.{{r|4.2.20|20}}
'''PAR.''' Sufflatus ille huc veniet. '''PIST.''' Dirrumptum velim.
'''PAR.''' Numquid vis? '''PIST.''' Abeas. Celeriter factost opus.
'''PAR.''' Vale, dentifrangibule.— '''PIST.''' Et tu, integumentum, vale.{{l|605}}
In eum nunc haec res venit locum, ut quid consili
dem meo sodali super amica nesciam,{{r|4.2.25|25}}
qui iratus renumeravit omne aurum patri,
neque nummus ullust qui reddatur militi.
Sed huc concedam, nam concrepuerunt fores.{{l|610}}
Mnesilochus eccum maestus progreditur foras.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.3.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.iii===
&lt;poem&gt;[MNESILOCHVS ⸱ PISTOCLERVS]
'''MNESILOCHVS''' Petulans, protervo iracundo animo, indomito incogitato,
sine modo et modestia sum, sine bono iure atque honore,
incredibilis imposque animi, inamabilis inlepidus vivo,
malevolente ingenio natus. Postremo id mi est quod volo{{l|615}}
ego esse aliis. Credibile hoc est?{{r|4.3.5|5}}{{l|615a}}
Nequior nemost neque indignior quoi
di bene faciant neque quem quisquam{{l|616a}}
homo aut amet aut adeat.
Inimicos quam amicos aequomst med habere,
malos quam bonos par magis me iuvare.{{r|4.3.10|10}}
Omnibus probris, quae improbis viris{{l|620}}
digna sunt, dignior nullus est homo;
qui patri reddidi omne aurum amans, &lt;mihi&gt;
quod fuit prae manu. Sumne ego homo miser?
Perdidi me simulque operam Chrysali.{{r|4.3.15|15}}
'''PI.''' Consolandus hic mist, ibo ad eum.{{l|625}}
Mnesiloche, quid fit? '''MN.''' Perii.
'''PI.''' Di melius faciant. '''MN.''' Perii.{{l|626a}}
'''PI.''' Non taces, insipiens? '''MN.''' Taceam?
'''PI.''' Sanus satis non es. '''MN.''' Perii.{{r|4.3.20|20}}{{l|627a}}
Multa mala mi in pectore nunc acria atque acerba eveniunt.
Criminin me habuisse fidem? Immerito tibi iratus fui.
'''PI.''' Heia, bonum habe animum. '''MN.''' Vnde habeam? Mortuos pluris pretist{{l|630}}
quam ego sum. '''PI.''' Militis parasitus venerat modo aurum petere hinc,
eum ego meis dictis malis his foribus atque hac &lt;platea abegi&gt;;{{r|4.3.25|25}}
reppuli, reieci hominem. '''MN.''' Quid mi id prodest? &lt;quom ipse veniet,&gt;
quid faciam? Nil habeo miser. Ille quidem hanc abducet, scio.
'''PI.''' Si mihi sit, non pollicear. '''MN.''' Scio, dares, novi &lt;tuom&gt;.{{l|635}}
Sed nisi ames, non habeam tibi fidem tantam; &lt;eo quod amas tamen&gt;
nunc agitas sat tute tuarum rerum; &lt;sin liber sies&gt;{{r|4.3.30|30}}
egone ut opem mi ferre posse putem inopem te? &lt;non potest&gt;.
'''PI.''' Tace modo: deus respiciet nos aliquis. '''MN.''' Nugae. &lt;vale&gt;.{{l|638a}}
'''P.''' Mane. '''M.''' Quid est? '''P.''' Tuam copiam eccam Chrysalum video. &lt;tace.&gt;&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.4.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.iv===
&lt;poem&gt;[CHRYSALVS⸱ MNESILOCHVS]
'''CHRYSALVS''' Hunc hominem decet auro expendi, huic decet statuam statui ex auro;{{l|640}}
nam duplex hodie facinus feci, duplicibus spoliis sum adfectus.
Erum maiorem meum ut ego hodie lusi lepide, ut ludificatust.
Callidum senem callidis dolis
compuli et perpuli, mi omnia ut crederet.{{r|4.4.5|5}}
Nunc amanti ero filio senis,{{l|645}}
quicum ego bibo, quicum edo et amo,
regias copias aureasque optuli,
ut domo sumeret neu foris quaereret.
Non mihi isti placent Parmenones, Syri,{{r|4.4.10|10}}
qui duas aut tris minas auferunt eris.{{l|650}}
Nequius nil est quam egens consili servos, nisi
habet multipotens pectus:
ubicumque usus siet, pectore expromat suo.
Nullus frugi esse potest homo,{{r|4.4.15|15}}
nisi qui et bene et male facere tenet.{{l|655}}
Improbis cum improbus sit, harpaget furibus,
furetur quod queat,
vorsipellem frugi convenit esse hominem,
pectus quoi sapit: bonus sit bonis, malus sit malis;{{r|4.4.20|20}}{{l|660|659-660}}
utcumque res sit, ita animum habeat.
Sed lubet scire quantum aurum erus sibi
dempsit et quid suo reddidit patri.
Si frugi est, Herculem fecit ex patre:{{l|665}}
decimam partem ei dedit, sibi novem abstulit.{{r|4.4.25|25}}
Sed quem quaero optume eccum obviam mihi est.
Num qui nummi exciderunt, ere, tibi,
quod sic terram optuere?{{l|668a}}
Quid vos maestos tam tristesque esse conspicor?
Non placet nec temere est etiam. Quin mihi respondetis?{{r|4.4.30|30}}{{l|670}}
'''MNES.''' Chrysale, occidi. '''CHRYS.''' Fortassis tu auri dempsisti parum?
'''MNES.''' Quam, malum, parum? Immo vero nimio minus multo parum.
'''CHRYS.''' Quid igitur, stulte? &lt;an tu,&gt; quoniam occasio ad eam rem fuit
mea virtute parta, ut quantum velles tantum sumeres,
sic hoc digitulis duobus sumebas primoribus?{{r|4.4.35|35}}{{l|675}}
An nescibas quam eius modi homini raro tempus se daret?
'''MNES.''' Erras. '''CHRYS.''' At quidem tute errasti, cum parum immersti ampliter.
'''MNES.''' Pol tu quam nunc med accuses magis, si magis rem noveris.
Occidi. '''CHRYS.''' Animus iam istoc dicto plus praesagitur mali.
'''MNES.''' Perii. '''CHRYS.''' Quid ita? '''MNES.''' Quia patri omne cum ramento reddidi.{{r|4.4.40|40}}{{l|680}}
'''CHRYS.''' Reddidisti? '''M.''' Reddidi. '''C.''' Omnene? '''M.''' Oppido. '''C.''' Occisi sumus.
Qui in mentem venit tibi istuc facinus facere tam malum?
'''MNES.''' Bacchidem atque hunc suspicabar propter crimen, Chrysale,
mi male consuluisse: ob eam rem omne aurum iratus reddidi
meo patri. '''CHRYS.''' Quid, ubi reddebas aurum, dixisti patri?{{r|4.4.45|45}}{{l|685}}
'''MNES.''' Me id aurum accepisse extemplo ab hospite Archidemide. '''CHRYS.''' Em,
istoc dicto dedisti hodie in cruciatum Chrysalum;
nam ubi me aspiciet, ad carnuficem rapiet continuo senex.
'''MNES.''' Ego patrem exoravi. '''CHRYS.''' Nempe ergo hoc ut faceret quod loquor?
'''MNES.''' Immo tibi ne noceat neu quid ob eam rem suscenseat;{{r|4.4.50|50}}{{l|690}}
atque aegre impetravi. Nunc hoc tibi curandumst, Chrysale.
'''CHRYS.''' Quid vis curem? '''MNES.''' Vt ad senem etiam alteram facias viam.
Compara, fabricare finge quod lubet, conglutina,
ut senem hodie doctum docte fallas aurumque auferas.
'''CHRYS.''' Vix videtur fieri posse. '''MNES.''' Perge, ac facile ecfeceris.{{r|4.4.55|55}}{{l|695}}
'''CHRYS.''' Quam, malum, facile, quem mendaci prendit manufesto modo?
Quem si orem ut mihi nil credat, id non ausit credere.
'''MNES.''' Immo si audias quae dicta dixit me adversum tibi.
'''CHRYS.''' Quid dixit? '''MNES.''' Si tu illum solem sibi solem esse diceres,
se illum lunam credere esse et noctem qui nunc est dies.{{r|4.4.60|60}}{{l|700}}
'''CHRYS.''' Emungam hercle hominem probe hodie, ne id nequiquam dixerit.
'''MNES.''' Nunc quid nos vis facere? '''CHRYS.''' Enim nil nisi ut ametis impero.
Ceterum quantum lubet me poscitote aurum: ego dabo.
Quid mihi refert Chrysalo esse nomen, nisi factis probo?
Sed nunc quantillum usust auri tibi, Mnesiloche? Dic mihi.{{r|4.4.65|65}}{{l|705}}
'''MNES.''' Militi nummis ducentis iam usus est pro Bacchide.
'''CHRYS.''' Ego dabo. '''MNES.''' Tum nobis opus est sumptu. '''C.''' Ah, placide volo
unum quidque agamus: hoc ubi egero, tum istuc agam.
De ducentis nummis primum intendam ballistam in senem;
ea ballista si pervortam turrim et propugnacula,{{r|4.4.70|70}}{{l|710}}
recta porta invadam extemplo in oppidum anticum et vetus:
si id capso, geritote amicis vostris aurum corbibus,
sicut animus sperat. '''PIST.''' Apud test animus noster, Chrysale.
'''CHRYS.''' Nunc tu abi intro, Pistoclere, ad Bacchidem, atque ecfer cito
'''PIST.''' Quid? '''C.''' Stilum, ceram et tabellas, linum. '''P.''' Iam faxo hic erunt.—{{r|4.4.75|75}}{{l|715}}
'''MNES.''' Quid nunc es facturus? Id mihi dice. '''CHRYS.''' Coctumst prandium?
Vos duo eritis atque amica tua erit tecum tertia?
'''MNES.''' Sicut dicis. '''CHRYS.''' Pistoclero nulla amica est? '''M.''' Immo adest.
Alteram ille amat sororem, ego alteram, ambas Bacchides.
'''CHRYS.''' Quid tu loquere? '''MNES.''' Hoc, ut futuri sumus. '''CHRYS.''' Vbist biclinium{{r|4.4.80|80}}{{l|720}}
vobis stratum? '''MNES.''' Quid id exquaeris? '''CHRYS.''' Res itast, dici volo.
Nescis quid ego acturus sim nec facinus quantum exordiar.
'''MNES.''' Cedo manum ac subsequere propius me ad fores. Intro inspice.
'''CHRYS.''' Euax, nimis bellus atque ut esse maxume optabam locus.{{l|725|724-725}}
'''PIST.''' Quae imperavisti. Imperatum bene bonis factum ilicost.{{r|4.4.85|85}}
'''CHRYS.''' Quid parasti? '''PIST.''' Quae parari tu iussisti omnia.
'''CHRYS.''' Cape stilum propere et tabellas tu has tibi. '''MNES.''' Quid postea?
'''CHRYS.''' Quod iubebo scribito isti'''C.''' nam propterea &lt;te&gt; volo
scribere, ut pater cognoscat litteras quando legat.{{l|730}}
Scribe. '''MNES.''' Quid scribam? '''CHRYS.''' Salutem tuo patri verbis tuis.{{r|4.4.90|90}}
'''PIST.''' Quid si potius morbum mortem scribat? Id erit rectius.
'''C.''' Ne interturba. '''M.''' Iam imperatum in cera inest. '''C.''' Dic quem ad modum.
'''MNES.''' 'Mnesilochus salutem dicit suo patri.' '''CHRYS.''' Adscribe hoc cito:
'Chrysalus mihi usque quaque loquitur nec recte, pater,{{l|735}}
quia tibi aurum reddidi et quia non te fraudaverim.'{{r|4.4.95|95}}
'''PIST.''' Mane dum scribit. '''CHRYS.''' Celerem oportet esse amatoris manum.
'''P.''' Atque † idem hercle em perdundum magis quam ad scribundumst cito.
'''M.''' Loquere. Hoc scriptumst. '''C.''' 'Nunc, pater mi, proin tu ab eo ut caveas tibi,
sycophantias componit, aurum ut abs ted auferat;{{l|740}}
et profecto se ablaturum dixit.' plane adscribito.{{r|4.4.100|100}}
'''MNES.''' Dic modo. '''CHRYS.''' 'Atque id pollicetur se daturum aurum mihi,
quod dem scortis quodque in lustris comedim congraecem, pater.
Sed, pater, vide ne tibi hodie verba det: quaeso cave.'
'''M.''' Loquere porro. '''C.''' Adscribe dum etiam. '''M.''' Loquere quid scribam modo.{{l|745}}
'''CHRYS.''' 'Sed, pater, quod promisisti mihi, te quaeso ut memineris,{{r|4.4.105|105}}
ne illum verberes; verum apud te vinctum adservato domi.'
Cedo tu ceram ac linum actutum. Age obliga, obsigna cito.
'''MNES.''' Obsecro, quid istis ad istunc usust conscriptis modum,
ut tibi ne quid credat atque ut vinctum te adservet domi?{{l|750}}
'''CHRYS.''' Quia mi ita lubet. Potin ut cures te atque ut ne parcas mihi?{{r|4.4.110|110}}
Mea fiducia opus conduxi et meo periclo rem gero.
'''MNES.''' Aequom dicis. '''C.''' Cedo tabellas. '''M.''' Accipe. '''C.''' Animum advortite.
Mnesiloche et tu, Pistoclere, iam facite in biclinio
cum amica sua uterque accubitum eatis, ita negotiumst,{{l|755}}
atque ibidem ubi nunc sunt lecti strati potetis cito.{{r|4.4.115|115}}
'''PIST.''' Numquid aliud? '''CHRYS.''' Hoc, atque etiam: ubi erit accubitum semel,
ne quoquam exsurgatis, donec a me erit signum datum.
'''PIST.''' O imperatorem probum! '''CHRYS.''' Iam bis bibisse oportuit.
'''MNES.''' Fugimus. '''CHRYS.''' Vos vostrum curate officium, ego efficiam meum.—{{l|760}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.5.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.v===
&lt;poem&gt;[CHRYSALVS]
Mnsanum magnum molior negotium,
metuoque ut hodie possiem emolirier.
Sed nunc truculento mi atque saevo usus senest;
nam non conducit huic sycophantiae
senem tranquillum esse ubi me aspexerit.{{r|4.5.5|5}}{{l|765}}
Versabo ego illum hodie, si vivo, probe.
Tam frictum ego illum reddam quam frictum est cicer.
Adambulabo ad ostium, ut, quando exeat,
extemplo advenienti ei tabellas dem in manum.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.6.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.vi===
&lt;poem&gt;[NICOBVLVS ⸱ CHRYSALVS]
'''NICOBVLVS''' Nimium illaec res est magnae dividiae mihi,{{l|770}}
supterfugisse sic mihi hodie Chrysalum.
'''CHRYS.''' Salvos sum, iratus est senex. Nunc est mihi
adeundi ad hominem tempus. '''NIC.''' Quis loquitur prope?
Atque hic quidem, opinor, Chrysalust. '''CHRYS.''' Accessero.{{r|4.6.5|5}}
'''NIC.''' Bone serve, salve. Quid fit? Quam mox navigo{{l|775}}
in Ephesum, ut aurum repetam ab Theotimo domum?
Taces? Per omnis deos adiuro, ut ni meum
gnatum tam amem atque ei facta cupiam quae is velit,
ut tua iam virgis latera lacerentur probe{{r|4.6.10|10}}{{l|780|779-780}}
ferratusque in pistrino aetatem conteras.
Omnia rescivi scelera ex Mnesilocho tua.
'''CHRYS.''' Men criminatust? Optimest: ego sum malus,
ego sum sacer, scelestus. Specta rem modo;
ego verbum faciam &lt;nullum&gt;. '''NIC.''' Etiam, carnufex,{{r|4.6.15|15}}{{l|785}}
minitare? '''CHRYS.''' Nosces tu illum actutum qualis sit.
Nunc has tabellas ferre me iussit tibi.
Orabat, quod istic esset scriptum ut fieret.
'''NIC.''' Cedo. '''CHRYS.''' Nosce signum. '''NIC.''' Novi. Ubi ipse est? '''CHRYS.''' Nescio.
Nil iam me oportet scire. Oblitus sum omnia.{{r|4.6.20|20}}{{l|790}}
Scio me esse servom. Nescio etiam id quod scio.
Nunc ab trasenna hic turdus lumbricum petit;
pendebit hodie pulcre, ita intendi tenus.
'''NIC.''' Mane dum parumper; iam exeo ad te, Chrysale.—
'''CHRYS.''' Vt verba mihi dat, ut nescio quam rem gerat.{{r|4.6.25|25}}{{l|795}}
Servos arcessit intus qui me vinciant.
Bene navis agitatur, pulcre haec confertur ratis.
Sed conticiscam, nam audio aperiri fores.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.7.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.vii===
&lt;poem&gt;[NICOBVLVS ⸱ ARTAMO ⸱ CHRYSALVS]
'''NIC.''' Constringe tu illi, '''ARTAMO''', actutum manus.
'''CHRYS.''' Quid feci? '''NIC.''' Impinge pugnum, si muttiverit.{{l|800}}
Quid hae locuntur litterae? '''CHRYS.''' Quid me rogas?
Ut ab illo accepi, ad te obsignatas attuli.
'''NIC.''' Eho tu, &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; loquitatusne es gnato meo{{r|4.7.5|5}}
male per sermonem, quia mi id aurum reddidit,
et te dixisti id aurum ablaturum tamen{{l|805}}
per sycophantiam? '''CHRYS.''' Egone istuc dixi? '''NIC.''' Ita.
'''CHRYS.''' Quis homost qui dicat me dixisse istuc? '''NIC.''' Tace,
nullus homo dicit: hae tabellae te arguont,{{r|4.7.10|10}}
quas tu attulisti. Em hae te vinciri iubent.
'''CHRYS.''' Aha, Bellorophontem tuos me fecit filius:{{l|810}}
egomet tabellas tetuli ut vincirer. Sine.
'''NIC.''' Propterea hoc facio, ut suadeas gnato meo
ut pergraecetur tecum, tervenefice.{{r|4.7.15|15}}
'''CHRYS.''' O stulte, stulte, nescis nunc venire te;
atque in eopse adstas lapide, ut praeco praedicat.{{l|815}}
'''NIC.''' Responde: quis me vendit? '''CHRYS.''' Quem di diligunt
adulescens moritur, dum valet sentit sapit.
Hunc si ullus deus amaret, plus annis decem,{{r|4.7.20|20}}
plus iam viginti mortuom esse oportuit:
terrai odium ambulat, iam nil sapit{{l|820}}
nec sentit, tantist quantist fungus putidus.
'''NIC.''' Tun terrae me odium esse autumas? Abducite hunc
intro atque adstringite ad columnam fortiter.{{r|4.7.25|25}}
Numquam auferes hinc aurum. '''CHRYS.''' At qui iam dabis.
'''NIC.''' Dabo? '''CHRYS.''' Atque orabis me quidem ultro ut auferam,{{l|825}}
cum illum rescisces criminatorem meum
quanto in periclo et quanta in pernicie siet.
Tum libertatem Chrysalo largibere;{{r|4.7.30|30}}
ego adeo numquam accipiam. '''NIC.''' Dic, scelerum caput,
dic, quo in periclo est meus Mnesilochus filius?{{l|830}}
'''CHRYS.''' Sequere hac me, faxo iam scies. '''NIC.''' Quo gentium?
'''CHRYS.''' Tres unos passus. '''NIC.''' Vel decem. '''CHRYS.''' Agedum tu, '''ARTAMO''',
forem hanc pauxillum aperi; placide, ne crepa;{{r|4.7.35|35}}
sat est. Accede huc tu. Viden convivium?
'''NIC.''' Video exadvorsum Pistoclerum et Bacchidem.{{l|835}}
'''CHRYS.''' Qui sunt in lecto illo altero? '''NIC.''' Interii miser.
'''CHRYS.''' Novistine hominem? '''NIC.''' Novi. '''CHRYS.''' Dic sodes mihi,
bellan videtur specie mulier? '''NIC.''' Admodum.{{r|4.7.40|40}}
'''CHRYS.''' Quid illam, meretricemne esse censes? '''NIC.''' Quippini?
'''CHRYS.''' Frustra es. '''NIC.''' Quis igitur obsecrost? '''CHRYS.''' Inveneris.{{l|840}}
Ex me quidem hodie numquam fies certior.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.8.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.viii===
&lt;poem&gt;[CLEOMACHVS ⸱ NICOBVLVS ⸱ CHRYSALVS]
'''CLEOMACHVS''' Meamne hic Mnesilochus, Nicobuli filius,
per vim ut retineat mulierem? Quae haec factiost?
'''NIC.''' Quis illest? '''CHRYS.''' Per tempus hic venit miles mihi.
'''CLEOM.''' Non me arbitratur militem, sed mulierem,{{l|845}}
qui me meosque non queam defendere.{{r|4.8.5|5}}
Nam neque Bellona mi umquam neque Mars creduat,
ni illum exanimalem faxo, si convenero,
nive exheredem fecero vitae suae.
'''NIC.''' Chrysale, quis ille est qui minitatur filio?{{l|850}}
'''CHRYS.''' Vir hic est illius mulieris quacum accubat.{{r|4.8.10|10}}
'''NIC.''' Quid, vir? '''CHRYS.''' Vir, inquam. '''NIC.''' Nuptanest illa, obsecro?
'''CHRYS.''' Scies haud multo post. '''NIC.''' Oppido interii miser.
'''CHRYS.''' Quid nunc? Scelestus tibi videtur Chrysalus?
Age nunc vincito me, auscultato filio.{{l|855}}
Dixin tibi ego illum inventurum te qualis sit?{{r|4.8.15|15}}
'''NIC.''' Quid nunc ego faciam? '''CHRYS.''' Iube sis me exsolvi cito;
nam ni ego exsolvor, iam manufesto hominem opprimet.
'''CLEOM.''' Nihil est lucri quod me hodie facere mavelim,
quam illum cubantem cum illa opprimere, ambo ut necem.{{l|860}}
'''CHRYS.''' Audin quae loquitur? Quin tu me exsolvi iubes?{{r|4.8.20|20}}
'''NIC.''' Exsolvite istum. Perii, pertimui miser.
'''CLEOM.''' Tum illam, quae corpus publicat volgo suom,
faxo se haud dicat nactam quem derideat.
'''CHRYS.''' Pacisci cum illo paulula pecunia{{l|865}}
potes. '''NIC.''' Pacisce ergo, obsecro, quid tibi lubet,{{r|4.8.25|25}}
dum ne manifesto hominem opprimat neve enicet.
'''CLEOM.''' Nunc nisi ducenti Philippi redduntur mihi,
iam illorum ego animam amborum exsorbebo oppido.
'''NIC.''' Em illuc pacisce, si potes; perge obsecro,{{l|870}}
pacisce quid vis. '''CHRYS.''' Ibo et faciam sedulo.{{r|4.8.30|30}}
Quid clamas? '''CLEOM.''' Vbi erus tuos est? '''CHRYS.''' Nusquam. Nescio.
Vis tibi ducentos nummos iam promittier,
ut ne clamorem hic facias neu convicium?
'''CLEOM.''' Nihil est quod malim. '''CHRYS.''' Atque ut tibi mala multa ingeram?{{l|875}}
'''CLEOM.''' Tuo arbitratu. '''NIC.''' Vt subblanditur carnufex.{{r|4.8.35|35}}
'''CHRYS.''' Pater hic Mnesilochi est; sequere, is promittet tibi.
Tu aurum rogato; ceterum verbum sat est.
'''NIC.''' Quid fit? '''CHRYS.''' Ducentis Philippis rem pepigi. '''NIC.''' Ah, salus
mea, servavisti me. Quam mox dico 'dabo'?{{l|880}}
'''CHRYS.''' Roga hunc tu, tu promitte hui'''C.''' '''NIC.''' Promitto, roga.{{r|4.8.40|40}}
'''CLEOM.''' Ducentos nummos aureos Philippos probos
dabin? '''CHRYS.''' 'Dabuntur' inque. Responde. '''NIC.''' Dabo.
'''CHRYS.''' Quid nunc, impure? Numquid debetur tibi?
Quid illi molestu's? Quid illum morte territas?{{l|885}}
Et ego te et ille mactamus infortunio.{{r|4.8.45|45}}
Si tibi est machaera, at nobis veruinast domi:
qua quidem te faciam, si tu me inritaveris,
confossiorem soricina nenia.
Iam dudum hercle equidem sentio, suspicio{{l|890}}
quae te sollicitet: eum esse cum illa muliere.{{r|4.8.50|50}}
'''CLEOM.''' Immo est quoque. '''CHRYS.''' Ita me Iuppiter Iuno Ceres
Minerva † Latona Spes Opis Virtus Venus
Castor Polluces Mars Mercurius Hercules
Summanus Sol Saturnus dique omnes ament,{{l|895}}
ut ille cum illa neque cubat neque ambulat{{r|4.8.55|55}}
neque osculatur neque illud quod dici solet.
'''NIC.''' Vt iurat! Servat me ille suis periuriis.
'''CLEOM.''' Vbi nunc Mnesilochus ergost? '''CHRYS.''' Rus misit pater.
Illa autem in arcem abiit aedem visere{{l|900}}
Minervae. Nunc apertast. I, vise estne ibi.{{r|4.8.60|60}}
'''CLEOM.''' Abeo ad forum igitur. '''CHRYS.''' Vel hercle in malam crucem.
'''CLEOM.''' Hodie exigam aurum hoc? '''CHRYS.''' Exige, ac suspende te:
ne supplicare &lt;hunc&gt; censeas &lt;tibi&gt;, nihili homo.—
Ille est amotus. Sine me — per te, ere, opsecro{{l|905}}
deos immortales — ire huc intro ad filium.{{r|4.8.65|65}}
'''NIC.''' Quid eo intro ibis? '''CHRYS.''' Vt eum dictis plurumis
castigem, cum haec sic facta ad hunc faciat modum.
'''NIC.''' Immo oro ut facias, Chrysale, et ted opsecro,
cave parsis in eum dicere. '''CHRYS.''' Etiam me mones?{{l|910}}
Satin est si plura ex me audiet hodie mala,{{r|4.8.70|70}}
quam audivit umquam Clinia ex Demetrio?—
'''NIC.''' Lippi illic oculi servos est simillimus:
si non est, nolis esse neque desideres;
si est, abstinere quin attingas non queas.{{l|915}}
Nam ni illic hodie forte fortuna hic foret,{{r|4.8.75|75}}
miles Mnesilochum cum uxore opprimeret sua
atque obtruncaret moechum manufestarium.
Nunc quasi ducentis Philippis emi filium,
quos dare promisi militi: quos non dabo{{l|920}}
temere etiam prius quam filium convenero.{{r|4.8.80|80}}
Numquam edepol quicquam temere credam Chrysalo;
verum lubet etiam mi has perlegere denuo:
aequomst tabellis consignatis credere.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.9.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.ix===
&lt;poem&gt;[CHRYSALVS ⸱ NICOBVLVS]
'''CHRYSALVS''' Atridae duo fratres cluent fecisse facinus maxumum,{{l|925}}
quom Priami patriam Pergamum divina moenitum manu
armis, equis, exercitu atque eximiis bellatoribus
mille cum numero navium decumo anno post subegerunt.
Non pedibus termento fuit praeut ego erum expugnabo meum{{r|4.9.5|5}}
sine classe sineque exercitu et tanto numero militum.{{l|930}}
[Cepi expugnavi amanti erili filio aurum ab suo patre.]
Nunc prius quam huc senex venit, libet lamentari dum exeat.
O Troia, o patria, o Pergamum, o Priame periisti senex,
qui misere male mulcabere quadringentis Philippis aureis.{{r|4.9.10|10}}
Nam ego has tabellas obsignatas consignatas quas fero{{l|935}}
non sunt tabellae, sed equos quem misere Achivi ligneum.
[Epiust Pistoclerus: ab eo haec sumptae; Mnesilochus Sino est
relictus, ellum non in busto Achilli, sed in lecto accubat;
Bacchidem habet secum: ille olim habuit ignem qui signum daret,{{r|4.9.15|15}}
hunc ipsum exurit; ego sum Vlixes, cuius consilio haec gerunt.]{{l|940}}
Tum quae hic sunt scriptae litterae, hoc in equo insunt milites
armati atque animati probe. Ita res successit mi usque adhuc.
Atque hic equos non in arcem, verum in arcam faciet impetum:
exitium excidium exlecebra fiet hic equos hodie auro senis.{{r|4.9.20|20}}
Nostro seni huic stolido, ei profecto nomen facio ego Ilio;{{l|945}}
miles Menelaust, ego Agamemno, idem Vlixes Lartius,
Mnesilochust Alexander, qui erit exitio rei patriae suae;
is Helenam avexit, cuia causa nunc facio obsidium Ilio.
Nam illi itidem Vlixem audivi, ut ego sum, fuisse et audacem et malum:{{r|4.9.25|25}}
&lt;in&gt; dolis ego prensus sum, ille mendicans paene inventus interiit,{{l|950}}
dum ibi exquirit fata Iliorum; adsimiliter mi hodie optigit.
Vinctus sum, sed dolis me exemi: item se ille servavit dolis.
Ilio tria fuisse audivi fata quae illi forent exitio:
signum ex arce si periisset; alterum etiamst Troili mors;{{r|4.9.30|30}}
tertium, cum portae Phrygiae limen superum scinderetur:{{l|955}}
paria item tria eis tribus sunt fata nostro huic Ilio.
Nam dudum primo ut dixeram nostro seni mendacium
et de hospite et de auro et de lembo, ibi signum ex arce iam abstuli.
Iam duo restabant fata tunc, nec magis id ceperam oppidum.{{r|4.9.35|35}}
Post ubi tabellas ad senem detuli, ibi occidi Troilum,{{l|960}}
cum censuit Mnesilochum cum uxore esse dudum militis.
[Ibi vix me exsolvi: id periclum adsimilo, Vlixem ut praedicant
cognitum ab Helena esse proditum Hecubae; sed ut olim ille se
blanditiis exemit et persuasit se ut amitteret,{{r|4.9.40|40}}
item ego dolis me illo extuli e periclo et decepi senem.]{{l|965}}
Post cum magnifico milite, urbes verbis qui inermus capit,
conflixi atque hominem reppuli; dein pugnam conserui seni:
eum ego adeo uno mendacio devici, uno ictu extempulo
cepi spolia. Is nunc ducentos nummos Philippos militi,{{r|4.9.45|45}}
quos dare se promisit, dabit.{{l|970}}
Nunc alteris etiam ducentis usus est, qui dispensentur
Ilio capto, ut sit mulsum qui triumphent milites.
[Sed Priamus hic multo illi praestat: non quinquaginta modo,
quadringentos filios habet atque equidem omnis lectos sine probro:{{r|4.9.50|50}}
eos ego hodie omnis contruncabo duobus solis ictibus.{{l|975}}
Nunc Priamo nostro si est quis emptor, comptionalem senem
vendam ego, venalem quem habeo, extemplo ubi oppidum expugnavero.]
Sed Priamum adstantem eccum ante portam video. Adibo atque adloquar.
'''NICOBVLVS''' Quoianam vox prope me sonat? '''CHRYS.''' O Nicobule. '''NIC.''' Quid fit?{{r|4.9.55|55}}
Quid quod te misi, ecquid egisti? '''CHRYS.''' Rogas? Congredere. '''NIC.''' Gradior.{{l|980}}
'''CHRYS.''' Optumus sum orator. Ad lacrumas coegi hominem castigando
maleque dictis, quae quidem quivi comminisci. '''NIC.''' Quid ait? '''C.''' Verbum
nullum fecit: lacrumans tacitus auscultabat quae ego loquebar;
tacitus conscripsit tabellas, obsignatas mi has dedit.{{r|4.9.60|60}}
Tibi me iussit dare, sed metuo, ne idem cantent quod priores.{{l|985}}
Nosce signum. Estne eius? '''NIC.''' Novi. Libet perlegere has. '''C.''' Perlege.
Nunc superum limen scinditur, nunc adest exitium Ilio,
turbat equos lepide ligneus. '''NIC.''' Chrysale, ades, dum ego has perlego.
'''CHRYS.''' Quid me tibi adesse opus est? '''N.''' Volo, [ut quod iubeo facias]{{r|4.9.65|65}}{{l|988a}}
ut scias quae hic scripta sient.
'''CHRYS.''' Nil moror neque scire volo.{{l|989a}}
'''NIC.''' Tamen ades. '''CHRYS.''' Quid opust? '''NIC.''' Taceas:{{l|990}}
quod iubeo id facias. '''CHRYS.''' Adero.{{l|990a}}
'''NIC.''' Euge litteras minutas. '''CHRYS.''' Qui quidem videat parum;{{r|4.9.70|70}}
verum, qui satis videat, grandes satis sunt. '''NIC.''' Animum advortito igitur.
'''CHRYS.''' Nolo inquam. '''NIC.''' At volo inquam. '''CHRYS.''' Quid opust? '''NIC.''' At enim id quod te iubeo facias.
'''CHRYS.''' Iustumst &lt;ut&gt; tuos tibi servos tuo arbitratu serviat.
'''NIC.''' Hoc age sis nunciam. '''C.''' Vbi lubet, recita: aurium operam tibi dico.{{l|995}}
'''NIC.''' Cerae quidem haud parsit neque stilo;{{r|4.9.75|75}}
sed quidquid est, pellegere certumst.{{l|996a}}
'Pater, ducentos Philippos quaeso Chrysalo
da, si esse salvom vis me aut vitalem tibi.'
Malum quidem hercle magnum. '''CHRYS.''' Tibi dico. '''NIC.''' Quid est?
'''CHRYS.''' Non prius salutem scripsit? '''NIC.''' Nusquam sentio.{{r|4.9.80|80}}{{l|1000}}
'''CHRYS.''' Non dabis, si sapies; verum si das maxume,
ne ille alium gerulum quaerat, si sapiet, sibi:
nam ego non laturus sum, si iubeas maxume.
Sat sic suspectus sum, cum careo noxia.
'''NIC.''' Ausculta porro, dum hoc quod scriptumst perlego.{{r|4.9.85|85}}{{l|1005}}
'''CHRYS.''' Inde a principio iam inpudens epistula est.
'''NIC.''' 'Pudet prodire me ad te in conspectum, pater:
tantum flagitium te scire audivi meum,
quod cum peregrini cubui uxore militis.'
Pol haud derides; nam ducentis aureis{{r|4.9.90|90}}{{l|1010}}
Philippis redemi vitam ex flagitio tuam.
'''CHRYS.''' Nihil est illorum quin ego illi dixerim.
'''NIC.''' 'Stulte fecisse fateor. Sed quaeso, pater,
ne me, in stultitia si deliqui, deseras.
Ego animo cupido atque oculis indomitis fui;{{r|4.9.95|95}}{{l|1015}}
persuasumst facere quoius me nunc facti pudet.'
Prius te cavisse ergo quam pudere aequom fuit.
'''CHRYS.''' Eadem istaec verba dudum illi dixi omnia.
'''NIC.''' 'Quaeso ut sat habeas id, pater, quod Chrysalus
me obiurigavit plurumis verbis malis,{{r|4.9.100|100}}{{l|1020}}
et me meliorem fecit praeceptis suis,
ut te ei habere gratiam aequom sit bonam.'
'''CHRYS.''' Estne istuc istic scriptum? '''NIC.''' Em specta, tum scies.
'''CHRYS.''' Vt qui deliquit supplex est ultro omnibus.
'''NIC.''' 'Nunc si me fas est obsecrare abs te, pater,{{r|4.9.105|105}}{{l|1025}}
da mihi ducentos nummos Philippos, te obsecro.'
'''CHRYS.''' Ne unum quidem hercle, si sapis. '''NIC.''' Sine perlegam.
'Ego ius iurandum verbis conceptis dedi,
daturum id me hodie mulieri ante vesperum,
prius quam a me abiret. Nunc, pater, ne perierem{{r|4.9.110|110}}{{l|1030}}
cura atque abduce me hinc ab hac quantum potest,
quam propter tantum damni feci et flagiti.
Cave tibi ducenti nummi dividiae fuant;
sescenta tanta reddam, si vivo, tibi.
Vale atque haec cura'. Quid nunc censes, Chrysale?{{r|4.9.115|115}}{{l|1035}}
'''CHRYS.''' Nihil ego tibi hodie consili quicquam dabo,
neque ego haud committam ut, si quid peccatum siet,
fecisse dicas de mea sententia.
Verum, ut ego opinor, si ego in istoc sim loco,
dem potius aurum quam illum corrumpi sinam.{{r|4.9.120|120}}{{l|1040}}
Duae condiciones sunt: utram tu accipias vide:
vel ut aurum perdas vel ut amator perieret.
Ego neque te iubeo neque veto, neque suadeo.
'''NIC.''' Miseret me illius. '''CHRYS.''' Tuos est, non mirum facis.
Si plus perdundum sit, periisse suaviust,{{r|4.9.125|225}}{{l|1045}}
quam illud flagitium volgo dispalescere.
'''NIC.''' Ne ille edepol Ephesi multo mavellem foret,
dum salvos esset, quam revenisset domum.
Quid ego istic? Quod perdundumst properem perdere.
Binos ducentos Philippos iam intus ecferam,{{r|4.9.130|130}}{{l|1050}}
et militi quos dudum promisi miser
et istos. Mane istic, iam exeo ad te, Chrysale.—
'''CHRYS.''' Fit vasta Troia, scindunt proceres Pergamum.
Scivi ego iam dudum fore me exitio Pergamo.
Edepol qui me esse dicat cruciatu malo{{r|4.9.135|135}}{{l|1055}}
dignum, ne ego cum illo pignus haud ausim dare;
tantas turbellas facio. Sed crepuit foris:
ecfertur praeda ex Troia. Taceam nunciam.
'''NIC.''' Cape hoc tibi aurum, Chrysale, i, fer filio.
Ego ad forum autem hinc ibo, ut solvam militi.{{r|4.9.140|140}}{{l|1060}}
'''CHRYS.''' Non equidem accipiam. Proin tu quaeras qui ferat.
Nolo ego mihi credi. '''NIC.''' Cape vero, odiose facis.
'''CHRYS.''' Non equidem capiam. '''NIC.''' At quaeso. '''C.''' Dico ut res se habet.
'''NIC.''' Morare. '''CHRYS.''' Nolo, inquam, aurum concredi mihi.
Vel da aliquem qui servet me. '''NIC.''' Ohe, odiose facis.{{r|4.9.145|145}}{{l|1065}}
'''CHRYS.''' Cedo, si necesse est. '''NIC.''' Cura ho'''C.''' iam ego huc revenero.—
'''CHRYS.''' Curatum est — esse te senem miserrumum.
Hoc est incepta efficere pulcre: bellule
mi evenit, ut ovans praeda onustus incederem;
salute nostra atque urbe capta per dolum{{r|4.9.150|150}}{{l|1070}}
domum reduco integrum omnem exercitum.
Sed, spectatores, vos nunc ne miremini
quod non triumpho: pervolgatum est, nil moror;
verum tamen accipientur mulso milites.
Nunc hanc praedam omnem iam ad quaestorem deferam.}—{{r|4.9.155|155}}{{l|1075}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.10.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.x===
&lt;poem&gt;[PHILOXENVS]
'''PHILOXENVS''' Quam magis in pectore meo foveo quas meus filius turbas turbet,
quam se ad vitam et quos ad mores praecipitem inscitus capessat,
magis curae est magisque adformido, ne is pereat neu corrumpatur.
Scio, fui ego illa aetate et feci illa omnia, sed more modesto;
neque placitant mores quibus video volgo &lt;in&gt; gnatos esse parentes:{{r|4.10.5|5}}{{l|1080}}
[duxi, habui scortum, potavi, dedi, donavi, sed enim id raro.]
ego dare me meo gnato institui, ut animo obsequium sumere possit;
aequom esse puto, sed nimis nolo desidiae ei dare ludum.
Nunc Mnesilochum, quod mandavi,
viso ecquid eum ad virtutem aut ad{{r|4.10.10|10}}{{l|1084a}}
frugem opera sua compulerit, sic{{l|1085}}
ut eum, si convenit, scio fecisse: eost ingenio natus.&lt;/poem&gt;

==ACTVS V==

===&lt;span id='5.1.0'&gt;&lt;/span&gt;V.i===
&lt;poem&gt;[NICOBVLVS ⸱ PHILOXENVS]
'''NICOBVLVS''' Quicumque ubi ubi sunt, qui fuerunt quique futuri sunt posthac
stulti, stolidi, fatui, fungi, bardi, blenni, buccones,
solus ego omnis longe antideo
stultitia et moribus indoctis.{{l|}}
Perii, pudet: hocine me aetatis{{r|5.1.5|5}}
ludos bis factum esse indigne?{{l|1090}}
Magis quam id reputo, tam magis uror
quae meus filius turbavit.{{l|1091a}}
Perditus sum atque eradicatus
sum, omnibus exemplis excrucior.{{r|5.1.10|10}}{{l|1092a}}
Omnia me mala consectantur,
omnibus exitiis interii.{{l|1093a}}
Chrysalus med hodie laceravit,
Chrysalus me miserum spoliavit:{{l|1094a}}
is me scelus auro usque attondit{{r|5.1.15|15}}{{l|1095}}
dolis doctis indoctum, ut lubitumst.{{l|1095a}}
Ita miles memorat meretricem esse
eam quam ille uxorem esse aiebat,{{l|1096a}}
omniaque ut quidque actum est memoravit,
eam sibi hunc annum conductam,{{r|5.1.20|20}}{{l|1097a}}
relicuom id auri factum quod ego ei
stultissimus homo promisissem: hoc,{{l|1098a}}
hoc est quo &lt;cor&gt; peracescit;
hoc est demum quod percrucior,{{l|1099a}}
me hoc aetatis ludificari,{{r|5.1.25|25}}{{l|1100}}
[immo edepol sic ludos factum]{{l|1100a}}
cano capite atque alba barba
miserum me auro esse emunctum.{{l|1101a}}
Perii, hoc servom meum non nauci facere esse ausum! Atque ego, si alibi
plus perdiderim, minus aegre habeam minusque id mihi damno ducam.{{r|5.1.30|30}}
'''PHIL.''' Certo hic prope me mihi nescio quis loqui visust; sed quem video?
Hic quidemst pater Mnesilochi. '''N.''' Euge, socium aerumnae et mei mali video.{{l|1105}}
Philoxene, salve. '''PHIL.''' Et tu. Unde agis? '''NIC.''' Vnde homo miser atque infortunatus.
'''P.''' At pol ego ibi sum, esse ubi miserum hominem decet atque infortunatum.
'''NIC.''' Igitur pari fortuna, aetate ut sumus, utimur. '''PHIL.''' Sic est. Sed tu,{{r|5.1.35|35}}
quid tibist? '''NIC.''' Pol mihi par, idem est quod tibi.
'''PHIL.''' Numquid nam ad filium haec aegritudo attinet?{{l|1110}}
'''NIC.''' Admodum. '''PHIL.''' Idem mihi morbus in pectorest.
'''NIC.''' At mihi Chrysalus optumus homo
perdidit filium, me atque rem omnem meam.{{r|5.1.40|40}}
'''PHIL.''' Quid tibi ex filio nam, obsecro, aegrest? '''NIC.''' Scies:
id, perit cum tuo: ambo aeque amicas habent.{{l|1115}}
'''PHIL.''' Qui scis? '''NIC.''' Vidi. '''PHIL.''' Ei mihi, disperii.
'''NIC.''' Quid dubitamus pultare atque huc evocare ambos foras?
'''PHIL.''' Haud moror. '''NIC.''' Heus Bacchis, iube sis actutum aperiri fores,{{r|5.1.45|45}}
nisi mavoltis fores et postes comminui securibus.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.2.0'&gt;&lt;/span&gt;V.ii===
&lt;poem&gt;[BACCHIS ⸱ NICOBVLVS ⸱ SOROR ⸱ PHILOXENVS]
'''BACCHIS''' Quis sonitu ac tumultu tanto nominat me atque pultat aedes?{{l|1120}}
'''NIC.''' Ego atque hic. '''BACCH.''' Quid hoc est negoti nam, amabo?
Quis has huc ovis adegit{{l|121a}}
'''NIC.''' Ovis nos vocant pessumae. '''SOROR''' Pastor harum
dormit, quom haec eunt sic a pecu balitantes.{{r|5.2.5|5}}
'''BACCH.''' At pol nitent, haud sordidae videntur ambae.
'''SOR.''' Attonsae hae quidem ambae usque sunt. '''PHIL.''' Vt videntur{{l|1125}}
deridere nos. '''NIC.''' Sine suo usque arbitratu.
'''BACCH.''' Rerin ter in anno tu has tonsitari?
'''SOR.''' Pol hodie altera iam bis detonsa certo est.{{r|5.2.10|10}}
'''BACCH.''' Vetulae sunt, † thimiame. '''SOR.''' At bonas fuisse credo.
'''BACCH.''' Viden limulis, obsecro, ut intuentur?{{l|1130}}
'''SOR.''' Ecastor sine omni arbitror malitia esse.
'''PHIL.''' Merito hoc nobis fit, qui quidem huc venerimus.
'''BACCH.''' Cogantur quidem intro. '''SOR.''' Haud scio quid eo opus sit,{{r|5.2.15|15}}
quae nec lac nec lanam ullam habent. Sic sine astent.
Exsolvere quanti fuere, omnis fructus{{l|1135}}
iam illis decidit. Non vides, ut palantes
solae liberae
grassentur? Quin aetate credo esse mutas:{{r|5.2.20|20}}
ne balant quidem, quom a pecu cetero absunt.{{l|1138a}}
Stultae atque haud malae videntur.
'''SOR.''' Revortamur intro, soror. '''NIC.''' Ilico ambae{{l|1140}}
manete: haec oves volunt vos.{{l|1140a}}
'''SOR.''' Prodigium hoc quidemst: humana nos voce appellant oves.{{r|5.2.25|25}}
'''NIC.''' Haec oves vobis malam rem magnam, quam debent, dabunt.
'''BACCH.''' Si quam debes, te condono: tibi habe, numquam abs te petam.
Sed quid est quapropter nobis vos malum minitamini?
'''PHIL.''' Quia nostros agnos conclusos istic esse aiunt duos.{{l|1145}}
'''NIC.''' Et praeter eos agnos meus est istic clam mordax canis:{{r|5.2.30|30}}
qui nisi nobis producuntur iam atque emittuntur foras,
arietes truces nos erimus, iam in vos incursabimus.
'''B.''' Soror, est quod te volo secreto. '''S.''' Eho, amabo. '''N.''' Quo illaec abeunt?
'''BACCH.''' Senem illum tibi dedo ulteriorem,&lt;ref&gt;Senem illum tibi dedo veteriorem, [[Institutiones grammaticae/Liber III#21|''Institutiones grammaticae 3.21'']]&lt;/ref&gt; lepide ut lenitum reddas;{{l|1150}}
ego ad hunc iratum adgrediar, &lt;si&gt; possumus nos hos intro inlicere huc.{{r|5.2.35|35}}
'''S.''' Meum pensum ego lepide accurabo, quamquam odiost mortem amplexari.
'''B.''' Facito ut facias. '''S.''' Taceas. Tu tuom facito: ego quod dixi haud mutabo.
'''NIC.''' Quid illaec illic in consilio duae secreto consultant?
'''PHIL.''' Quid ais tu, homo? '''NIC.''' Quid me vis?{{l|1155}}
'''PHIL.''' Pudet dicere me tibi quiddam.{{r|5.2.40|40}}{{l|1155a}}
'''N.''' Quid est quod pudeat? '''P.''' Sed amico homini tibi quod volo credere certumst.
Nihili sum. '''NIC.''' Istuc iam pridem scio. Sed qui nihili es? Id memora.
'''PHIL.''' Tactus sum vehementer visco;
cor stimulo foditur. '''NIC.''' Pol tibi multo 
aequius est coxendicem.{{r|5.2.45|45}}
Sed quid istuc est? Etsi iam ego ipsus quid sit probe scire puto me;{{l|1160}}
verum audire etiam ex te studeo. '''PHIL.''' Viden hanc? '''NIC.''' Video. PHIL. Haud mala est mulier.
'''NIC.''' Pol vero ista mala et tu nihili. '''PHIL.''' Quid multa? Ego amo. '''NIC.''' An amas? '''PHIL.''' Nai gar.
'''NIC.''' Tun, homo putide, amator istac fieri aetate audes? '''PHIL.''' Qui non?
'''NIC.''' Quia flagitium est. '''PHIL.''' Quid opust verbis? Meo filio non sum iratus,{{r|5.2.50|50}}
neque te tuost aequom esse iratum: si amant, sapienter faciunt.{{l|1165}}
'''BACCH.''' Sequere hac. '''NIC.''' Eunt eccas tandem
probri perlecebrae et persuastrices.
Quid nunc? Etiam redditis nobis{{l|1167a}}
filios et servom? An ego experior{{r|5.2.55|55}}
tecum vim maiorem? '''PHIL.''' Abin hinc?{{l|1168a}}
Non homo tu quidem es, qui istoc pacto tam lepidam inlepide appelles.
'''BACCH.''' Senex optime quantumst in terra, sine &lt;me&gt; hoc exorare abs te,{{l|1170}}
ut istuc delictum desistas tanto opere ire oppugnatum.
'''NIC.''' Ni abeas, quamquam tu bella es,{{r|5.2.60|60}}
malum tibi magnum dabo iam. '''BACCH.''' Patiar,
non metuo, ne quid mihi doleat
quod ferias. '''NIC.''' Vt blandiloquast!
Ei mihi, metuo. '''SOR.''' Hic magis tranquillust.
'''BACCH.''' I hac mecum intro atque ibi, si quid vis,{{r|5.2.65|65}}{{l|1175}}
filium concastigato.
'''N.''' Abin a me, scelus? '''B.''' Sine, mea pietas, te exorem. '''N.''' Exores tu me?
'''S.''' Ego quidem ab hoc certe exorabo. '''P.''' Immo ego te oro, ut me intro abducas.
'''SOR.''' Lepidum te. '''PHIL.''' At scin quo pacto me ad te intro abducas? '''SOR.'''
'''PHIL.''' Omnia quae cupio commemoras.{{r|5.2.70|70}}
'''NIC.''' Vidi ego nequam homines, verum te
neminem deteriorem. '''PHIL.''' Ita sum.{{l|1180}}
'''BACCH.''' I hac mecum intro, ubi tibi sit lepide victibus, vino atque unguentis.
'''NIC.''' Satis, satis iam vostrist convivi:
me nil paenitet ut sim acceptus:{{r|5.2.75|75}}
quadringentis Philippis filius me et
Chrysalus circumduxerunt.
Quem quidem ego ut non excruciem,
alterum tantum auri non meream.
'''BACCH.''' Quid tandem, si dimidium auri{{r|5.2.80|80}}{{l|1185}}
redditur, in hac mecum intro? Atque ut
eis delicta ignoscas. '''PHIL.''' Faciet.
'''NIC.''' Minime, nolo. Nil moror, sine sic.
Malo illos ulcisci ambo.
'''PHIL.''' Etiam tu, homo nihili? Quod di dant boni cave culpa tua amissis:{{r|5.2.85|85}}
dimidium auri datur: accipias, potesque et scortum accumbas.
'''NIC.''' Egon ubi filius corrumpatur meus, ibi potem? '''PHIL.''' Potandumst.{{l|1190}}
'''NIC.''' Age iam, id ut ut est, etsi est dedecori, patiar, facere inducam animum:
egon, cum haec cum illo accubet, inspectem? '''BACCH.''' Immo equidem pol tecum accumbam,
te amabo et te amplexabor.{{r|5.2.90|90}}{{l|1192a}}
'''NIC.''' Caput prurit, perii, vix negito.
'''BACCH.''' Non tibi venit in mentem, amabo,
si dum vivas tibi bene facias
tam pol id quidem esse haud perlonginquom,{{l|1195}}
neque, si hoc hodie amissis, post in{{r|5.2.95|95}}
morte eventurum esse umquam?{{l|1195a}}
'''N.''' Quid ago? '''P.''' Quid agas? Rogitas etiam? '''N.''' Libet et metuo. '''B.''' Quid metuis?
'''NIC.''' Ne obnoxius filio sim et servo. '''BACCH.''' Mel meum, amabo, etsi haec fiunt,
tuost: unde illum sumere censes, nisi quod tute illi dederis?
Hanc veniam illis sine te exorem. '''NIC.''' Vt terebrat! Aatin offirmatum{{r|5.2.100|100}}
quod mihi erat, id me exorat?{{l|1200}}
Tua sum opera et propter te improbior. '''BACCH.''' Neminis quam mea mavellem.
Satin ego istuc habeo firmatum? '''NIC.''' Quod semel dixi haud mutabo.
'''BACCH.''' It dies, ite intro accubitum,
filii vos exspectant intus. '''NIC.''' Quam quidem actutum emoriamur.{{r|5.2.105|105}}
'''S.''' Vesper hic est, sequimini. '''N.''' Ducite nos quo lubet tamquam quidem addictos.{{l|1205}}
'''BACCH.''' Lepide ipsi hi sunt capti, suis qui filiis fecere insidias.

'''GREX'''
Hi senes nisi fuissent nihili iam inde ab adulescentia,
non hodie hoc tantum flagitium facerent canis capitibus;
neque adeo haec faceremus, ni antehac vidissemus fieri,{{r|5.2.110|110}}
ut apud lenones rivales filiis fierent patres.{{l|1210}}&lt;/poem&gt;
&lt;references/&gt;


&lt;center&gt;{{Bouton cliquable|[[#PERSONAE|ad initium operae]]}}&lt;/center&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>dokcuyd5b7on6l1s1gjdqowyunszcrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In M. Antonium Oratio - Philippica II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40971</id>
    <redirect title="Philippicae/Oratio II" />
    <revision>
      <id>283260</id>
      <parentid>137382</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Philippicae/Oratio II]]</comment>
      <origin>283260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="eoy5lr1imjx9suhs3vk6e7h588bh3gr" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Philippicae/Oratio II]]</text>
      <sha1>eoy5lr1imjx9suhs3vk6e7h588bh3gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In M. Antonium Oratio - Philippica IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40973</id>
    <redirect title="Philippicae/Oratio IV" />
    <revision>
      <id>283261</id>
      <parentid>137386</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Philippicae/Oratio IV]]</comment>
      <origin>283261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="mttg21sep5bqs5v9r7umg05sojf5h3g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Philippicae/Oratio IV]]</text>
      <sha1>mttg21sep5bqs5v9r7umg05sojf5h3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Oratio - Philippica IX</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40979</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio IX" />
    <revision>
      <id>283262</id>
      <parentid>137398</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio IX]]</comment>
      <origin>283262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="th8wr2xat7e0nlyqyu2i1j7ddt17mty" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio IX]]</text>
      <sha1>th8wr2xat7e0nlyqyu2i1j7ddt17mty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Oratio - Philippica XI</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40982</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XI" />
    <revision>
      <id>283263</id>
      <parentid>137404</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XI]]</comment>
      <origin>283263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="1eir6u9c6wrv6iutrnt88i3urmjtkwk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XI]]</text>
      <sha1>1eir6u9c6wrv6iutrnt88i3urmjtkwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Oratio - Philippica XII</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40984</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XII" />
    <revision>
      <id>283264</id>
      <parentid>137408</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XII]]</comment>
      <origin>283264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="hb7b4g0h6fbiem5mpz9qi4plef1g4dt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XII]]</text>
      <sha1>hb7b4g0h6fbiem5mpz9qi4plef1g4dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Oratio - Philippica XIII</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40986</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XIII" />
    <revision>
      <id>283265</id>
      <parentid>137412</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIII]]</comment>
      <origin>283265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="qldy6pslbi1ctbc2t1f01dofdvvetk9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIII]]</text>
      <sha1>qldy6pslbi1ctbc2t1f01dofdvvetk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Oratio - Philippica XIV</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40988</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XIV" />
    <revision>
      <id>283266</id>
      <parentid>137416</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIV]]</comment>
      <origin>283266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="cmjoscji1pmns79zfxejvjnbo9lx3z2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIV]]</text>
      <sha1>cmjoscji1pmns79zfxejvjnbo9lx3z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Quam pulchrum est Autumnum sentire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78838</id>
    <revision>
      <id>283341</id>
      <parentid>259663</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="qaruswd51isndoc0l7ilmwo12kkso55" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Quam pulchrum est Autumnum sentire
|Annus=1995
}}

{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen=
|Post= In folio
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In folio
}}
&lt;poem&gt;
O quam pulchrum est odōrare
Autumnum.
In odore pluviae,
In odore terrae.

O quam pulchrum est auscultare
Autumnum.
In susurru foliorum, 
In cantu avium.

O quam pulchrum est sentire
Autumnum. 
Et vivitur —  
Ver.
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen=
|Post= In folio
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In folio
}}</text>
      <sha1>qaruswd51isndoc0l7ilmwo12kkso55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/In folio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78856</id>
    <revision>
      <id>283342</id>
      <parentid>259669</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="910" sha1="gmfkx88hntmvcoq2hnhmmoh79pccn9e" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=In folio
}}

{{Liber
|Ante= Quam pulchrum est Autumnum sentire
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quam pulchrum est Autumnum sentire
|Post=Sonus silentii
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sonus silentii
}}
&lt;poem&gt;
Aestas est, et cuncta
insecta atque vermes
iam revixerunt.

Aer sonis plenus est,
et super omnia diffunditur 
odor graminis.

Folium viride est, 
et in hoc ipso momento 
totus mundus — 
folium tantum est.

Aves clamores emittunt,
ex ore, ex gutture,
ex visceribus,
ex digitis pedum,
et totas se in clamorem
vertere volunt.

Inter ramos 
ventus est perspicuus.
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Quam pulchrum est Autumnum sentire
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quam pulchrum est Autumnum sentire
|Post= In folio
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sonus silentii
}}</text>
      <sha1>gmfkx88hntmvcoq2hnhmmoh79pccn9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Sonus silentii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78857</id>
    <revision>
      <id>283343</id>
      <parentid>259672</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="46lyxf8ige4wv894r9af838pflpjcuf" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Sonus silentii
}}

{{Liber
|Ante= In folio
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/In folio
|Post=Arca Noë
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Arca Noë
}}
&lt;poem&gt;
Quid est
in hora tacita
tam mirum
in aere?

Silentium pulsat
una cum ictu
horologii.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= In folio
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/In folio
|Post=Arca Noë
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Arca Noë
}}</text>
      <sha1>46lyxf8ige4wv894r9af838pflpjcuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Arca Noë</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78858</id>
    <revision>
      <id>283344</id>
      <parentid>259675</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="9qpv0ki5ui2gt25t8kebcviwzmwqa4b" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Arca Noë
}}

{{Liber
|Ante= Sonus silentii
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sonus silentii
|Post=Testimonium
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Testimonium
}}
&lt;poem&gt;
Arcam Noë advexērunt.
In medio Lutetiae 
sub vitro collocavērunt.

Omnibus advenientibus
ut eam mirarentur 
dictum est: Haec est 
Arca Noë.

Vere, 
Deus exstat,
dixerunt omnes.

Et quisque abiit
suo itinere, 
et omnia erant 
ut antea.
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante= Sonus silentii
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sonus silentii
|Post=Testimonium
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Testimonium
}}</text>
      <sha1>9qpv0ki5ui2gt25t8kebcviwzmwqa4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Romantica aspectus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78859</id>
    <revision>
      <id>283347</id>
      <parentid>259684</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="bfzc62sxo2kouu4byb7l35fq79g70yp" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Romantica aspectus
}}

{{Liber
|Ante= Cactus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Cactus
|Post=Sine cura, cara, nihil refert
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sine cura, cara, nihil refert
}}
&lt;poem&gt;
Illo mane te conveni
in nebula.
Illo mane gerebas
aspectum
qui necat.

Et mortuus sum,
illo mane.

Cor meum
corpus meum prehendit
et concussit
quasi inutilem
testam.

Cor meum
digitos fixit
in corpus meum 
et perfodit illud
mille vicibus
illo mane.

Illo mane gerebas
aspectum
qui necat.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Cactus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Cactus
|Post=Sine cura, cara, nihil refert
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sine cura, cara, nihil refert
}}</text>
      <sha1>bfzc62sxo2kouu4byb7l35fq79g70yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Testimonium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78860</id>
    <revision>
      <id>283345</id>
      <parentid>259678</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="hbzv1vranoqrnc5iopuiczkmb0mtogh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Testimonium
}}

{{Liber
|Ante= Arca Noë
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Arca Noë
|Post=Cactus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Cactus
}}
&lt;poem&gt;
Quid valent
versūs et carmina nostra
cum nōn iam
futūrī erimus?

Num in carminibus
vīvēmus,
num in carminibus
aeternī erimus?

Cum caelum et terra transeant,
et carmina nostra transībunt,
charta in igne peribit.

Cogitationēs et dolōrēs nostrī
in aeternum per universum saltābunt;
testimonium certāminis in nōbīs
quod numquam dēsinēt.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Arca Noë
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Arca Noë
|Post=Cactus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Cactus
}}</text>
      <sha1>hbzv1vranoqrnc5iopuiczkmb0mtogh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Cactus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78861</id>
    <revision>
      <id>283346</id>
      <parentid>259681</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1038" sha1="pg5ulk7hteri5zc0wfgnahrkoxtocd7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Cactus
}}

{{Liber
|Ante= Testimonium
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Testimonium
|Post=Romantica aspectus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Romantica aspectus
}}
&lt;poem&gt;

Difficile est solum esse
in deserto.
Difficile est spinas habēre.
Maledictio, fatum
an dōnum?

Omnia animalia repellō.
Difficile est vīvere
in mediō nihilō,
aliquem desiderāre,
et omnia fugāre.

Difficile est cactus esse,
ab aliīs differre,
et aquam intus portāre.

Interdum modo
corpus desertī floret,
et nectare dulcī
ex floribus pulchris
hospitēs pascit.

Cum flōrēs evanescunt,
spinae manent.
Amīcus nōn adest.

Scio: aliquandō aurorā
amīcus meus veniet.
Spinae eum nōn laedent.

Aquam meam bibet,
et nōn amplius solus erō
in deserto.

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Testimonium
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Testimonium
|Post=Romantica aspectus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Romantica aspectus
}}</text>
      <sha1>pg5ulk7hteri5zc0wfgnahrkoxtocd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Sine cura, cara, nihil refert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78862</id>
    <revision>
      <id>283348</id>
      <parentid>259687</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="nati3ck6o4jhdruibdh8v5u41v9hidv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Sine cura, cara, nihil refert
}}

{{Liber
|Ante= Romantica aspectus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Romantica aspectus
|Post=Auscultatio silentii
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Auscultatio silentii
}}
&lt;poem&gt;
Sine, cara, nihil refert
quid foris accidat.
Id refert quod accidit
in nobis.

Etiamsi foris sit ipsa tenebra,
nihil refert,
dum lumen ardet
in nobis.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Romantica aspectus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Romantica aspectus
|Post=Auscultatio silentii
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Auscultatio silentii
}}</text>
      <sha1>nati3ck6o4jhdruibdh8v5u41v9hidv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Auscultatio silentii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78863</id>
    <revision>
      <id>283349</id>
      <parentid>259690</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="739" sha1="dmzy3019132oalm4h4p2w0zsnuix37p" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Auscultatio silentii
}}

{{Liber
|Ante= Sine cura, cara, nihil refert
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sine cura, cara, nihil refert
|Post=Pulchritudo
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
}}
&lt;poem&gt;
Inter auroram nebula cinctus
solus in vertice montis sto
et silentium ausculto.

Ego purus, ego in candore.
Omnia a me deciderunt:

Corpus, membra.
Immunditia.
Curae.

Restitit spiritus purus,
ad tendendum.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Sine cura, cara, nihil refert
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Sine cura, cara, nihil refert
|Post=Pulchritudo
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
}}</text>
      <sha1>dmzy3019132oalm4h4p2w0zsnuix37p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78864</id>
    <revision>
      <id>283350</id>
      <parentid>259694</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="ack917gkaa7i8nd3uf80c8th4eqgpbd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Pulchritudo
}}

{{Liber
|Ante=Auscultatio silentii
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Auscultatio silentii
|Post=Defatigatio
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Defatigatio
}}
&lt;poem&gt;
Unum arbor.  
Altera arbor  
umbram iacit  
in priorem.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante=Auscultatio silentii
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Auscultatio silentii
|Post=Defatigatio
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Defatigatio
}}</text>
      <sha1>ack917gkaa7i8nd3uf80c8th4eqgpbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Defatigatio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78865</id>
    <revision>
      <id>283351</id>
      <parentid>259697</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="fha4sqv5zhks2163hxvtf3qn06li6zc" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Defatigatio
}}

{{Liber
|Ante=Pulchritudo
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
|Post=Realitas
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Realitas
}}
&lt;poem&gt;
Lux oculos meos pungit;
in umbram secedere volo,
dormire.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante=Pulchritudo
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
|Post=Realitas
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Realitas
}}</text>
      <sha1>fha4sqv5zhks2163hxvtf3qn06li6zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Realitas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78866</id>
    <revision>
      <id>283352</id>
      <parentid>259700</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="7xiynfx0ywpxuitnstm8wfl17n6t9y0" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Realitas
}}

{{Liber
|Ante=Pulchritudo
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
|Post=Intermissio lyrica
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Intermissio lyrica
}}
&lt;poem&gt;
Ex uno somnio
in aliud transeo.
Inter duo somnia
realitas intenta est.

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante=Pulchritudo
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Pulchritudo
|Post=Intermissio lyrica
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Intermissio lyrica
}}</text>
      <sha1>7xiynfx0ywpxuitnstm8wfl17n6t9y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Intermissio lyrica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78867</id>
    <revision>
      <id>283353</id>
      <parentid>259703</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T23:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="g6jyym68wkisggkf51n5ay69xo9t1nh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Intermissio lyrica
}}

{{Liber
|Ante=Realitas
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Realitas
|Post=Querela poetae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Querela poetae
}}
&lt;poem&gt;

1.
Aura lenis.
Tremor herbae.
Piceae surgunt
in caelum.


2.
Arbores:
manus terrae porrectae 
ad caelum.


3.
Lacrimis maeroris
flemus: autumnus 
et ego.


4.
Sol occasus.
Quies
in foliis.


5.
Post imbrem
cochleae emergunt.
Mane vernum.


6.
Herbae fluitant
sub superficie —
aquae tranquillae.


7.
Veris quies:
herbae virentes 
in vento undulant.


8.
Quanta pulchritudo!
Arbor esse in pluvioso
mane autumni.
&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Realitas
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Realitas
|Post=Querela poetae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Querela poetae
}}</text>
      <sha1>g6jyym68wkisggkf51n5ay69xo9t1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Querela poetae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78868</id>
    <revision>
      <id>283354</id>
      <parentid>281329</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T23:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1984" sha1="70m9e733fxilktlost1o3s6i5n5ynka" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Querela poetae
}}

{{Liber
|Ante=Intermissio lyrica
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Intermissio lyrica
|Post=Majores mei
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Majores mei
}}
&lt;poem&gt;
Marulus, Zoranichius,
Marinus Drusius,
Hectorovicius atque Gundulius, 
poetae nostri antiqui sunt.&lt;ref&gt;'''[[Scriptor:Marcus Marulus|Marcus Marulus]] Spalatensis''' (Marko Marulić, 1450–1524) — poeta et humanista Spalatensis, pater litterarum Croaticarum. Auctor epos Croatici ''Judita'' atque epos Latini ''Davidias''; scriptis christianis Latinis, inter quae ''De institutione bene vivendi per exempla sanctorum'', famam internationalem adeptus est.

'''Petrus Zoranichius Iadrensis''' (Petar Zoranić, 1508 – ante 1569) — scriptor Iadrensis, auctor romanzi ''Planine''(1536), primi operis narrativi prosaici Croatici.

'''Marinus Drusius Ragusinus''' (Marin Držić, 1508–1567) — comoediographus et poeta Ragusinus, praestantissimus inter auctores Renascentiae Croaticae.

'''Petrus Hectorovicius Pharensis''' (Petar Hektorović, 1487–1572) — poeta Pharensis, auctor operis ''Ribanje i ribarsko prigovaranje'' (''Piscatio et piscatorum colloquia'').

'''[[scriptor:Ioannes Gundulius|Ioannes Gundulius]] Ragusinus''' (Ivan Gundulić, 1589–1638) — poeta Baroci Ragusinus; Croatice scripsit; habetur poeta barocensis Croaticus praestantissimus; auctor epici carminis ''Osman'', comoediae pastoralis ''Dubravka'', atque poematis ''Suze sina razmetnoga''.
&lt;/ref&gt;

Praeter paucos doctos,
rarus est qui eos curet.

In schola discendi sunt,
sed nemo rogat
quo tendat, quo tendat
onustus ille cursus,
quo eat, quo eat 
navis nostra nova.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;

=== Notae ===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;


{{Liber
|Ante=Intermissio lyrica
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Intermissio lyrica
|Post=Majores mei
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Majores mei
}}</text>
      <sha1>70m9e733fxilktlost1o3s6i5n5ynka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Majores mei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78869</id>
    <revision>
      <id>283355</id>
      <parentid>259712</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T23:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="21dxrkwh2fzv7gh7ysazc86xi4lqeer" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Majores mei
}}

{{Liber
|Ante=Querela poetae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Querela poetae
|Post=Tabernaria vult
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Tabernaria vult
}}
&lt;poem&gt;
Maiores mei Sclavi,
maiores mei Illyrii atque Celtae,
cervos agebant
his montibus silvisque.

Cervus in medio campo constitit.
Hasta volavit.
Error.

Liberi iterum esurient.
Tributa magna sunt.

Nuntius venit.
Bato movit.&lt;ref&gt;''Bato'' — nomen duorum ducum, qui magnum bellum Delmato‑Pannoniorum contra potestatem Romanam annis VI–IX post Christum natum duxerunt.
&lt;/ref&gt;

&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
=== Nota ===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;


{{Liber
|Ante=Querela poetae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Querela poetae
|Post=Tabernaria vult
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Tabernaria vult
}}</text>
      <sha1>21dxrkwh2fzv7gh7ysazc86xi4lqeer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Epigramma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79042</id>
    <revision>
      <id>283337</id>
      <parentid>259815</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="mvcrdd55sj65undmsln5vag3fvk1in8" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Epigramma
}}

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}

&lt;poem&gt;
E deversorii Vis porticu conspectus

in vallem Lapadi iacet.

Silvae publicae Magna et Parva Petka

ioco carent.


Hoc aestate in urbem Gundulii&lt;ref&gt;Locutio &quot;in urbem Gundulii&quot; ad Ragusam spectat (Croatice: Dubrovnik). 
Nomen a poeta Ioanne Gundulio (Croatice: Ivan Gundulić, 1589–1638) deductum est, 
qui Ragusae natus inter praestantissimos scriptores litterarum Croaticarum baroci aevi merito habetur.&lt;/ref&gt;

non ibimus.

At ubi ergo, hoc aestate, erimus?

Ubi erimus?


Superbe in insulam Karpathum

delabimur.


In manu manuale Neo‑Graecum

iam voluitur.

E summo saxo circum

Aegaeum mare micat.


&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}</text>
      <sha1>mvcrdd55sj65undmsln5vag3fvk1in8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283338</id>
      <parentid>283337</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="jx9ju0ofh8pkn06sb6vvsq409z6m1jd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Epigramma
}}

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}

&lt;poem&gt;
E deversorii ''Vis'' porticu conspectus
in vallem Lapadi iacet.
Silvae publicae Magna et Parva Petka
iocum non norunt.

Hoc aestate in urbem Gundulii&lt;ref&gt;Locutio &quot;in urbem Gundulii&quot; ad Ragusam spectat (Croatice: Dubrovnik). 
Nomen a poeta Ioanne Gundulio (Croatice: Ivan Gundulić, 1589–1638) deductum est, 
qui Ragusae natus inter praestantissimos scriptores litterarum Croaticarum baroci aevi merito habetur.&lt;/ref&gt;
non ibimus.
At ubi ergo, hoc aestate, erimus?
Ubi erimus?

Superbe in insulam Karpathum
delabimur.

In manu manuale Neo‑Graecum
iam voluitur.
E summo saxo circum
Aegaeum mare micat.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}</text>
      <sha1>jx9ju0ofh8pkn06sb6vvsq409z6m1jd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283339</id>
      <parentid>283338</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="hu6jaxggyw4q3wv5hts486zc5tbeg6y" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Epigramma
}}

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}

&lt;poem&gt;
E deversorii ''Vis'' porticu conspectus
in sinum Lapadi iacet.
Silvae publicae Magna et Parva Petka
iocum non norunt.

Hoc aestate in urbem Gundulii&lt;ref&gt;Locutio &quot;in urbem Gundulii&quot; ad Ragusam spectat (Croatice: Dubrovnik). Nomen a poeta Ioanne Gundulio (Croatice: Ivan Gundulić, 1589–1638) deductum est, qui Ragusae natus inter praestantissimos scriptores litterarum Croaticarum baroci aevi merito habetur.&lt;/ref&gt;
non ibimus.
At ubi ergo, hoc aestate, erimus?
Ubi erimus?

Superbe in insulam Karpathum
delabimur.

In manu manuale Neo‑Graecum
iam voluitur.
E summo saxo circum
Aegaeum mare micat.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}</text>
      <sha1>hu6jaxggyw4q3wv5hts486zc5tbeg6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283340</id>
      <parentid>283339</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T22:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="nxgi5feven77dgtthmt2unfzbto9rt7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Epigramma
}}

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}

&lt;poem&gt;
E deversorii ''Vis'' porticu conspectus
in sinum Lapadi cadit.
Silvae publicae ''Magna et Parva Petka''
iocum non norunt.

Hoc aestate in urbem Gundulii&lt;ref&gt;Locutio &quot;in urbem Gundulii&quot; ad Ragusam spectat (Croatice: Dubrovnik). Nomen a poeta Ioanne Gundulio (Croatice: Ivan Gundulić, 1589–1638) deductum est, qui Ragusae natus inter praestantissimos scriptores litterarum Croaticarum baroci aevi merito habetur.&lt;/ref&gt;
non ibimus.
At ubi ergo, hoc aestate, erimus?
Ubi erimus?

Superbe in insulam Karpathum
delabimur.

In manu manuale Neo‑Graecum
iam voluitur.
E summo saxo circum
Aegaeum mare micat.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}</text>
      <sha1>nxgi5feven77dgtthmt2unfzbto9rt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81977</id>
    <revision>
      <id>283272</id>
      <parentid>271353</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>283272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2191" sha1="66k3cavfbpolkjvasm1fb6dx582me4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VI 44 — 47|235}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|is’|strdōris’}}, ‘calor calōris’, ‘umor umōris’, ‘macor macōris’ [pro ‘macies’], ‘marcor marcōris’ [ipsa res], ‘fervor fervōris’, ‘rubor rubōris’, ‘mador madōris’ – {{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium||IIII {{wl|Q1620781|historiarum}}: munimenta madore infirmarentur}}&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; –, ‘algor algōris’, quod etiam ‘hic algus huius algus’ dicitur. {{spatium||{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium||{{wl|Q2523113|vidularia}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Inopiam, luctum, maerorem, paupertatem, algum, famem}}.&lt;ref&gt;[[Vidularia#17c|Vidularia 17c]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||{{wl|Q1228518|rudente}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tu vel suda vel peri algu vel †etiam aegrota vel vale}}.&lt;ref&gt;[[Rudens#580|Rudens 582]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{r|47}}excipiuntur corripientia o etiam in genetivo haec: ‘hic’ et ‘haec’ et ‘hoc memor memōris’, ‘immemor immemōris’, quod a verbo ‘memoro’ natum paenultimam eius servavit syllabam (vetustissimi tamen similem genetivo protulerunt eius nominis nominativum. {{spatium||{{wl|Q350781|Caecilius}}}} in {{spatium||{{wl|Q141697021|epiclero}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Itane Antipbo †inventus profluvia fide?
{{gap|4em}}Itane est inmemoris, itane est madida memoria}}?&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc solum in ‘or’ desinens habuit comparativum ‘memorior’), ‘indecor indecōris’ – {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||ΧΙ}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Non tamen indecorem tua te regina reliquit}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XI#845|Aeneis 11.845]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||XII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nec genus indecores; sine me haec haut mollia fatu}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XII#25|Aeneis 12.25]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;invenitur tamen etiam simplex ‘decor decōris’ paenultima correpta apud vetustissimos, quando pro ‘decorus decora decorum’ accipitur. {{spatium||{{wl|Q212667|Naevius}}}} in {{spatium||{{wl|Q816057|carmine belli Punici}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Magnamque domum decŏremque ditem vexerant}},&lt;ref&gt;deest, [[Bellum Poenicum#53|Belli Poenici fragmenta 53]] vide&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66k3cavfbpolkjvasm1fb6dx582me4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/386</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82588</id>
    <revision>
      <id>283275</id>
      <parentid>271508</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="rt2u2vowpojmg9vqqcksz6j4cwsno60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|354|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|20.75em}}{{spatium||tutelaque valli
{{gap|4em}}Pervigil alterno paret custodia sign}}o.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber IV#5|Pharsalia 4.6-7]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘memor a memore’ vel ‘memori horum’ et ‘harum memorum’ – {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Nam quamvis memori referas mihi pectore cunct}}a.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo IV#90|Sermones (Horatius) 2.4.90]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;raro tamen invenitur in e terminans hiuius nominis ablativus, nec aliam esse causam existimo, ut supra dictum est, nisi eam, quod apud antiquos ‘hic’ et ‘haec memoris’ et ‘hoc memore’ proferebatur. in quo testis est {{spatium||{{wl|Q223615|Caper}}}}, antiquitatis doctissimus inquisitor. ostendit enim, {{spatium||{{wl|Q350781|Caecilium}}}} in {{spatium||{{wl|Q141697021|epiclero}}}} sic protulisse:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Itane Antipho †inventus profluvia fide?
{{gap|4em}}Itane est inmemoris, itane est madida memori}}a?&lt;ref&gt;deest, [[Comoediae (Statius)/Epicleros|fragmenta]] vide&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nec mirum, cum et ‘hic celer’ et ‘hic celeris’, et ‘ hic concors’ et ‘hic concordis’ protulisse inveniuntur vetustissimi multaque alia in eundem modum. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||XII}}:&lt;poem&gt;{{gap|5.5em}}{{spatium||nec domini memorum proculcat equoru}}m&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XII#530|Aeneis 12.534]]&lt;/ref&gt; –,&lt;/poem&gt;{{l|79}}‘supplex ab hoc’ et ‘ab hac supplice’ vel ‘supplici horum’ et ‘harum supplicum’, ‘artifex ab hoc’ et ‘ab hac artifice’ vel ‘artifici horum’ et 
‘harum artificum’. {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||VII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Se simul et Romam Pompeio supplice mensu}}s.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber VIII#345|Pharsalia 8.346]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium||{{wl|Q776615|Catilinario}}: demisso vultu, voce supplic}}i.&lt;ref&gt;[[De Catilinae coniuratione#31.7|De Catilinae coniuratione 31.7]]&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q3406185|pro {{spatium||Ligario}}}}: {{spatium||et nos iacentes ante pedes supplicum voce 
prohibebi}}s.&lt;ref&gt;[[Pro Ligario#13|Pro Ligario 5.13]]&lt;/ref&gt; {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Artificumque manus inter se operumque labore}}m.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#455|Aeneis 1.455]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;puto tamen, haec etiam ab oratoribus differentiae causa sic proferri per syncopam, quia ‘supplicium’ et ‘artificium’ neutra inveniuntur singularia. ‘hic’ et ‘haec parens’, quando nomen est, duum est generum et {{pt|geneti-}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rt2u2vowpojmg9vqqcksz6j4cwsno60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/387</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82589</id>
    <revision>
      <id>283276</id>
      <parentid>271460</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T13:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ noctes atticae</comment>
      <origin>283276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="gmkjkqw9guoxkwj1cyrznxtxsg4pg49" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 78—80|355}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|vum|genetivum}} pluralem absque i facit plerumque, ‘horum parentum’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||II}}:&lt;poem&gt;{{gap|10.5em}}{{spatium||decora alta parentu}}m.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#445|Aeneis 2.448]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;quod autem etiam ‘parentium’ non irrationabiliter dicitur, ostendit accusativus pluralis in ‘is’ etiam terminans, qui proprius est in ‘ium’ terminantis genetivi. {{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q678909|heautontimorumeno}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quod volo aut peto, parentis meos ut commonstres mih}}i.&lt;ref&gt;[[Heautontimorumenos#1027|Heautontimorumenos 1027]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q21235770|de {{spatium||suppliciis}}}}: {{spatium||navium praefectos sine ulla causa de conplexu parentium suorum, hospitum tuorum, ad mortem cruciatumque rapuist}}i.&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber V#138|In Verrem 2.5.52.138]]&lt;/ref&gt; {{r|80}}notandum etiam, quod omnia semper pluralia, quae in ‘es’ desinunt, genetivum in ‘ium’ faciunt, ut ‘hae vires harum virium’, ‘hi penates horum penatium’ – invenitur tamen apud veteres cius singulare ‘hic penatis huius penatis’ –, ‘hi quinquatres horum quinquatrium’, ‘hi’ et ‘hae tres horum’ et ‘harum trium’. similiter ‘hi’ et ‘hae plures’ et ‘haec plura’ vel ‘pluria horum’ et ‘harum plurium’. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q1973998|ad {{spatium||Herennium}}}} in {{spatium||III: complurium negotioru}}m.&lt;ref&gt;[[Rhetorica ad Herennium/Liber III#3|Rhetorica ad Herennium 3.2.3]]&lt;/ref&gt;

In ‘is’ quoque longam desinentia: ‘his a lite litium’, ‘Sammis a Samnite Samnitium’, ‘dis a dite ditium’. ‘nox’ etiam ‘a nocte noctium’, unde {{spatium||{{wl|Q294800|Agellius}} {{wl|Q660519|noctium Atticarum}}}} inscripsit.&lt;ref&gt;[[Noctes Atticae|Noctes Atticae]]&lt;/ref&gt;

Cetera vero omnia ablativum in e solam terminantia mutant eam in ‘um’ et faciunt genetivum pluralem: ‘a poemate poematum’, ‘a Cicerone Ciceronum’, ‘a consule consulum’, ‘a Titane Titanum’, ‘a duce ducum’, ‘a patre patrum’, ‘a virtute virtutum’, ‘a capite capitum’, ‘ab alite alitum’; nam ‘alituum’ per interpositionem addita u protulit {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIII}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gmkjkqw9guoxkwj1cyrznxtxsg4pg49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>283282</id>
      <parentid>281888</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum */</comment>
      <origin>283282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98016" sha1="4ks7ot3idlsprqgb4apnfxm0m8ihpev" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, quo decreto Senatus Chroatici sermo Chroaticus introductus est.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII. Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile testimonium ad etymologiam ethnonymi illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Hrvati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine Horvati vel Horoati ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae Horvati in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Sic explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex Hrvati Ucrainae partes se separaverunt et ad occidentem processerunt, in regionibus Poloniae meridianae considentes, quod confirmatur diplomate episcopatus Pragensis saeculo X, necnon traditionibus de adventu Hrvati ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum et alios chronistas reperiuntur, inter quos Thomas Archidiaconus in Historia Salonitana, qui refert septem vel octo genealogias ex Polonia in Dalmatiam venisse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas Anthib, de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>4ks7ot3idlsprqgb4apnfxm0m8ihpev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283284</id>
      <parentid>283282</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum */</comment>
      <origin>283284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98036" sha1="nzpqk7sbvysx84x66rm1ehr31hkr3gi" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII. Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile testimonium ad etymologiam ethnonymi illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Hrvati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine Horvati vel Horoati ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae Horvati in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Sic explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex Hrvati Ucrainae partes se separaverunt et ad occidentem processerunt, in regionibus Poloniae meridianae considentes, quod confirmatur diplomate episcopatus Pragensis saeculo X, necnon traditionibus de adventu Hrvati ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum et alios chronistas reperiuntur, inter quos Thomas Archidiaconus in Historia Salonitana, qui refert septem vel octo genealogias ex Polonia in Dalmatiam venisse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas Anthib, de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>nzpqk7sbvysx84x66rm1ehr31hkr3gi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283288</id>
      <parentid>283284</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98137" sha1="fctpt09l8pbd9ln1tw9jpwnvau5gm39" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII. Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile testimonium ad etymologiam ethnonymi illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Hrvati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine Horvati vel Horoati ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>fctpt09l8pbd9ln1tw9jpwnvau5gm39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283289</id>
      <parentid>283288</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98165" sha1="gk5gybkcfibp3zeiaz0rkxzamrbkf2h" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>gk5gybkcfibp3zeiaz0rkxzamrbkf2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283328</id>
      <parentid>283289</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98280" sha1="dcbvinnxvy4cp707utaauf8yqkuq6ka" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|thumb|Ancient Greek Colonies of the Northern Black Sea]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>dcbvinnxvy4cp707utaauf8yqkuq6ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283329</id>
      <parentid>283328</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98434" sha1="jx2nzxesrlrkkv7ct6hwlxsbvhuga0g" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|thumb|Ancient Greek Colonies of the Northern Black Sea]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

&lt;center&gt;
[https://www.hkv.hr/reportae/lj-krinjar/1551-reportaa-tanajske-ploe-i-veliki-tabor-12.html Articulus de Tanaiensibus tabulis (HKV)]
&lt;/center&gt;


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>jx2nzxesrlrkkv7ct6hwlxsbvhuga0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283330</id>
      <parentid>283329</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98320" sha1="gff31v9xg83uiazoveiy6fuoclgvwzx" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

&lt;center&gt;
[https://www.hkv.hr/reportae/lj-krinjar/1551-reportaa-tanajske-ploe-i-veliki-tabor-12.html Articulus de Tanaiensibus tabulis (HKV)]
&lt;/center&gt;


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>gff31v9xg83uiazoveiy6fuoclgvwzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283331</id>
      <parentid>283330</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98234" sha1="tj3r1i10h2zxh9sk73p6iqwm5503lzq" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>tj3r1i10h2zxh9sk73p6iqwm5503lzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283332</id>
      <parentid>283331</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T19:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98320" sha1="s5zkx0si6o0njpcwgc7on2tbcyr6xlv" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo et Chrobatus, itemque duae sorores Tuga et Buga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Klukas, Lobelos, Kosentzes, Muchlo, Chrobatus, Tuga, Buga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in tabula Tanaitica]]


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>s5zkx0si6o0njpcwgc7on2tbcyr6xlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283333</id>
      <parentid>283332</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T20:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) */</comment>
      <origin>283333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98328" sha1="0ixihzgs776712knjk2e7h4ajgj3kh3" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chrovati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in tabula Tanaitica]]


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>0ixihzgs776712knjk2e7h4ajgj3kh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283334</id>
      <parentid>283333</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T20:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) */</comment>
      <origin>283334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98327" sha1="kv3mpaqsiu7mo9wiz5zlaaxbhht9xtt" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in tabula Tanaitica]]


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>kv3mpaqsiu7mo9wiz5zlaaxbhht9xtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283335</id>
      <parentid>283334</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T20:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98355" sha1="l0jvij5hnshb4na0lgwzuadak1v0jce" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis Hrvat (plur. Hrvati) tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis Hrvat in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae Tanais, ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen Hrvat ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria ''Horoathos'' et ''Horouathos'' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina Horouathos et Horoathos et ethnonymum Hrvat proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in tabula Tanaitica]]


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), ''Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje''), Migration and Ethnic Themes 23 (3).&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>l0jvij5hnshb4na0lgwzuadak1v0jce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283336</id>
      <parentid>283335</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T21:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) */</comment>
      <origin>283336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98608" sha1="nnbk657rqq9l26bpn8mhobk97tbn8nk" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Cloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosenzis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chrovatis possessa est; suntque adhuc in Chrovatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chrovatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chrovatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Hrvat (Chroatus) ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' (Russice: ''Horvati'') comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Hrvat'' proposuit linguista Russicus Alexander L. Pogodin anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in tabula Tanaitica]]


Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”; memorantur coetus Sarmatici qui ad superiorem Dniestrum usque ad finem primi millennii permanserunt; item coetus Hunnorum qui post annum D (500) ad regionem Serbiae meridionalis per aliquod tempus habitaverunt, circa XX milia (20 000) equitum numerantes, deinde ad septentrionem in terras Hungariae migraverunt ibique e scena historica evanuerunt.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>nnbk657rqq9l26bpn8mhobk97tbn8nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Sjgallagher2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>86137</id>
    <revision>
      <id>283327</id>
      <parentid>283208</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T17:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="656" sha1="lquscrq8hgtvkx7004fg0kkiw0th5q3" xml:space="preserve">Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com].

What I've worked on:

* Sacrobosco, [[De Sphaera Mundi]]
* Gauss, [[Theoria interpolationis methodo nova tractata]]
* Cotes, [[Logometria]]
* Leibniz, [[Historia inventionis phosphori]]
* Leibniz, [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici &amp; Latrundulorum, &amp; novo genere Ludi Navalis]]
* [[Liber:Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf]]</text>
      <sha1>lquscrq8hgtvkx7004fg0kkiw0th5q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Philippicae/Philippica IX</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86548</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio IX" />
    <revision>
      <id>283267</id>
      <parentid>282949</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio IX]]</comment>
      <origin>283267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="th8wr2xat7e0nlyqyu2i1j7ddt17mty" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio IX]]</text>
      <sha1>th8wr2xat7e0nlyqyu2i1j7ddt17mty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Philippicae/Philippica XI</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86549</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XI" />
    <revision>
      <id>283268</id>
      <parentid>282951</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XI]]</comment>
      <origin>283268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="1eir6u9c6wrv6iutrnt88i3urmjtkwk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XI]]</text>
      <sha1>1eir6u9c6wrv6iutrnt88i3urmjtkwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Philippicae/Philippica XII</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86550</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XII" />
    <revision>
      <id>283269</id>
      <parentid>282953</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XII]]</comment>
      <origin>283269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="hb7b4g0h6fbiem5mpz9qi4plef1g4dt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XII]]</text>
      <sha1>hb7b4g0h6fbiem5mpz9qi4plef1g4dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Philippicae/Philippica XIII</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86551</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XIII" />
    <revision>
      <id>283270</id>
      <parentid>282955</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIII]]</comment>
      <origin>283270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="qldy6pslbi1ctbc2t1f01dofdvvetk9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIII]]</text>
      <sha1>qldy6pslbi1ctbc2t1f01dofdvvetk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio:In M. Antonium Philippicae/Philippica XIV</title>
    <ns>1</ns>
    <id>86552</id>
    <redirect title="Disputatio:Philippicae/Oratio XIV" />
    <revision>
      <id>283271</id>
      <parentid>282957</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T12:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIV]]</comment>
      <origin>283271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="cmjoscji1pmns79zfxejvjnbo9lx3z2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Disputatio:Philippicae/Oratio XIV]]</text>
      <sha1>cmjoscji1pmns79zfxejvjnbo9lx3z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86632</id>
    <revision>
      <id>283279</id>
      <parentid>283206</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Add pagelist, mark duplicated pages as &quot;–&quot;</comment>
      <origin>283279</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="mzgpwokez2902rnhogliwacb64ptzti" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Miscellanea Berolinensia
|Language=la
|Volume=1
|Author=Societas Regia Scientiarum Berolinensis
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=1710
|Source=
|Image=8
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=&quot;–&quot; 
2=&quot;Cover&quot; 
3to6=&quot;–&quot; 
7=&quot;Frontispiece&quot; 
8=&quot;Title Page&quot; 
9=1
9to29=roman 
30to31=&quot;–&quot; 
32=1
122to158=&quot;–&quot;
159=94
160=95
161=96
162=97
163to175=&quot;–&quot;
176=91
177=92
178=93
179to180=&quot;–&quot;
181=98
285to286=&quot;–&quot;
287=202
469to470=&quot;–&quot;
471=384
472to475=&quot;TOC&quot;
476to482=&quot;Errata&quot;
482to492=&quot;–&quot;
484=&quot;Fig1&quot;
485=&quot;–&quot;
486to576=&quot;Fig&quot;
577to580=&quot;–&quot;
581=&quot;Cover&quot;
/&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>mzgpwokez2902rnhogliwacb64ptzti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283281</id>
      <parentid>283279</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283281</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8305" sha1="hvw09vzy5d483zldc03ohxwxv8e4dnj" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Miscellanea Berolinensia
|Language=la
|Volume=1
|Author=Societas Regia Scientiarum Berolinensis
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=1710
|Source=
|Image=8
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=&quot;–&quot; 
2=&quot;Cover&quot; 
3to6=&quot;–&quot; 
7=&quot;Frontispiece&quot; 
8=&quot;Title Page&quot; 
9=1
9to29=roman 
30to31=&quot;–&quot; 
32=1
122to158=&quot;–&quot;
159=94
160=95
161=96
162=97
163to175=&quot;–&quot;
176=91
177=92
178=93
179to180=&quot;–&quot;
181=98
285to286=&quot;–&quot;
287=202
469to470=&quot;–&quot;
471=384
472to475=&quot;TOC&quot;
476to482=&quot;Errata&quot;
482to492=&quot;–&quot;
484=&quot;Fig1&quot;
485=&quot;–&quot;
486to576=&quot;Fig&quot;
577to580=&quot;–&quot;
581=&quot;Cover&quot;
/&gt;
|Remarks=PARS PRIMA. LITERARIA.	&lt;br /&gt;
1	Godefridus Guilielmus Leibnitius	Brevis designatio meditationum de Originibus Genium ductis potissimum ex indicio linguarum.	1&lt;br /&gt;
2	G. G. Leibnitius	Oedipus Chymicus ænigmatis Græcis &amp; Germanici	16&lt;br /&gt;
3	G. G. Leibnitius	Annotatio de quibus Ludis; inprimis de ludo quodam Sinico, differentiaque Scachici &amp; Latrunculorum, &amp; novo genere Ludi Navalis	22&lt;br /&gt;
4	M. V la Croze	Specimen observationum Historicarum in Lucianum.	27&lt;br /&gt;
5	J. C. Schottus	De Nummo Phidonis argenteo, in Regia Brandeburgensi Gaza asservato, Disquisitio Antiquaria; qua Dubia de hujus nummi dife mota removentur, genuina &amp; eximia ejus vetustas adstruitur, simulque evincitur, ut vetustissimum, ita summo jure pro singulari rarissimoque eum esse habendum.	33&lt;br /&gt;
6	J. L. Frischius	Origo quorundam vocabulorum Germanicorum &amp; cum aliis linguis affinitas.	60&lt;br /&gt;
7	M. V. la Croze	De Libris Sinensibus Bibliotechae Regiae Berolinensis: ubi praecipue de insigni Lexico Sinico-Hispanico R. P. Francisci Diaz, Ordinis Fratrum Praedicatorum	84

PARS SECUNDA. PHYSICA ET MEDICA.	&lt;br /&gt;
1	G. G. Leibnitius	[[Historia inventionis phosphori]]	91&lt;br /&gt;
2	J. A. Schmidius	Lapis Ilmenaviensis cancri figuram in sinu gerens	99&lt;br /&gt;
3	Christianus Maximilianus Spenerus, D.	Disquisitio de Crocodilo in Lapide scissili expresso aliique Lithozois.	99&lt;br /&gt;
4	G. G. Leibnitius	Epistola ad Autorem Dissertationis de figuris animalium quae in lapidibus observantur, &amp; Lithozoorum nomine venire possent	118&lt;br /&gt;
5	J. Chauvinus	Nova circa Vapores Hypothesis	120&lt;br /&gt;
6	G. G. Leibnitius	De Elevatione Vaporum, &amp; de corporibus quae ob cavitatem inclusam in aere possunt.	123&lt;br /&gt;
7	D. Conradus Bartholdus Behrens	Nova podagrae curatio autore D. Conrado Bartholdo Behrens, Ex Epistola ejus ad Praesidem	128&lt;br /&gt;
8	O. B.	Descriptio-Luminis Borealis, quod nocte inter 1 &amp; 2 Febr. 1707. Hafniae visum est.	131&lt;br /&gt;
9	Chrostophorus Matthaeus Seidelius	Observatio Luminis Borealis anni 1707. Schonbergae in Vetere Marchia instituta.	133&lt;br /&gt;
10	G. Kirchius	Brevis Descriptio clari cujusdam Luminis, Anno 1707. die 6. Martii, Dominica quinquagesimae, Berolini vesperi, versus septemtrionem visi.	135&lt;br /&gt;
11	G. G. Leibnitius	Annotatio de Luce quam quidam Auroram Borealem vocant.	137&lt;br /&gt;
12	Christianus Maximilianus Spenerus, D.	Recensio Itineris Alpini Ioan. Iacobi Scheuchzeri.	139&lt;br /&gt;
13	M. B. Valentinus	Parulis c. fistula genae feliciter curanda.	143&lt;br /&gt;
14		Excerpta ex observationibus meteorologicis perpetuis anni 1708, a J. J. Scheuchzero Tiguri habitis, in quibus literae Ventos indicantes, nominibus illorum Germanicis respondent.	144&lt;br /&gt;
15		De modo quodam peculiari condendi cadavera &amp; picturae conservandi	149&lt;br /&gt;

PARS TERTIA. MATHEMATICA ET MECHANICA.	&lt;br /&gt;
Monitum de Characteribus Algebraicis	155&lt;br /&gt;
1	G. G. Leibnitius	Symbolismus memorabilis calculi Algebraici &amp; Infinitesimalis, in comparatione potentiarum &amp; differentiarum; &amp; de Lege Homogeneorum Transcendentali.	160&lt;br /&gt;
2	Phil. Naudaeus Junior	Regulae, qua inveniuntur omen cujuslibetcunque producti Algebraici divisores, dummodo in nullo divisore terminus sit incommensurabilis, brevis praelibatio.	166&lt;br /&gt;
3	G. G. Leibnitius	Constructio Problematis ducendi rectas quae tangunt Lineas Centrorum Gravitatis	170&lt;br /&gt;
4	Johannis Bernoullius	Inventa de Appropinquationibus promtis ad metiendas figuras per Motus Repentis considerationem ehibitis. Ex Epistola ad G. G. Leibnitium, Basilea 15. Januar. 1707.	173&lt;br /&gt;
G. G. Leibnitius	Excerptum primum, ex Epistola responsoria G. G. Leibnitii ad J. Bernoullium, Data Berolini I. Febr. 1707.	180&lt;br /&gt;
Johannis Bernoullius	Excerptum secundum, ex Epistola J. Bernoullii ad G. G. Leibnitium, Basilea 23. Martii 1707.	180&lt;br /&gt;
Excerptum tertium, ex Epistola Bernoulliana, Data Basileae 15. April. 1709.	183
Excerptum quartumm, desumtum ex alia ejusdem Epistola Ad Dn. Burnetum, Illust. Episcopi Sarisberiensis filium data 9. Jan. 1709 Autore desiderante, hic insertum &amp; ex Gallico versum	184&lt;br /&gt;
5		Demonstratio, quod manente eadem Elevatione Mortarii, jactus sint viribus proportionales	186&lt;br /&gt;
6		Epistola Dominici Guilielmini ad Praeidem, de Aquarum fluentium mensura, qua respondet Epistolae Dionysii Papini ad Hugenium [serius editur, quod occasio hactenus defuerit]	188&lt;br /&gt;
7	J. Hermannus	Methodus generalis Puncta Stationum in Orbitis Planetariis determinandi	197&lt;br /&gt;
8	G. Kirchius	De simplicissima quadam specie Micrometri.	201&lt;br /&gt;
9	G. Kirchius	Occultatio stellae fixae in cornu Australi Tauri o Bayeri, a Saturno facta observata Lipsiae An. 1679 die 7. (17) Januarii	205&lt;br /&gt;
10	G. Kirchius	De varia apparentia stellae in collo Cygni	208&lt;br /&gt;
11	G. Kirchius	De cometa Anno 1702. Berolini observato	212&lt;br /&gt;
12	G. Kirchius	De Cometa matutino Anni 1680	215&lt;br /&gt;
13	G. Kirchius	Observatio Conjunctionis Magnae Saturni &amp; Jovis Anno 1702	216&lt;br /&gt;
14	G. Kirchius	De divisione Disci solaris in Camera obscura, Eclipseos observandae gratia	217&lt;br /&gt;
15	G. Kirchius	De Mercurio in Sole, Anno 1707	218&lt;br /&gt;
16	J. Phil. de Wurzelbau	Observatio Eclipseos Solis totalis cum mora, Anno 1706. die 12. Maji horis antemeridd. habita Norimbergae	219&lt;br /&gt;
17	J. H. Hoffmannus	Observatio magnae Eclipseos Solaris, quae anno 1706. die 12. Majj antemeridiem accidit	227&lt;br /&gt;
18	Gothofr. Teuberus	Observatio Ecclipsis Solaris totalis Cizae 12. Maji 1706. coelo summe serreno habita.	241&lt;br /&gt;
19	J. P. Wurtzelbau	Eclipsis Lunae totalis An. 1707. nocte inter dd. 16. &amp; 17. Aprilis annuente ad votum serenitate Norinbergae observata	242&lt;br /&gt;
20	C. G. Heckero	Eclipsis Lunae totalis cum mora observata Gedani ex specula Heveliana A. 1707 ea nocte, qua 16. dirimitur a 17. Aprilis, St. n. &amp; delineata a C. G. Heckero	245&lt;br /&gt;
21	J. P. Wurtzelbau	Eclipsis Lunae partialis Ao. 1708. die 29. Septembris, p. m. observata Norinbergae.	249&lt;br /&gt;
22	Alphonsus Des-Vignoles	De Periodica revolutione Cometae annorum 1668, 1702. Disquisitio Chronologica.	251&lt;br /&gt;
23	J. Henr. Hoffmanus	Histora observationis Cometae A. 1702. ex J. Henr. Hoffmanni Ephemeridibus Anni 1703. excerpta.	261&lt;br /&gt;
24	N. Hartsoekerus	Nova Methodus utendi vel maximis vitris objectivis	261&lt;br /&gt;
25	N. Hartsoekerus	Methodus facilis obducendi stanno omnis generis vitra concava &amp; convexa ad usum catoptricum.	262&lt;br /&gt;
26	G. G. Leibnitius	Annotatio de arte Noribergensi specula vitrea conficiendi sine foliis	263&lt;br /&gt;
27	Joh. Flamstedius	Notitia de Historia coelesti Britannica quam Joh. Flamstedius edere parat.	263&lt;br /&gt;
28	C. Henflingius	Epistola de novo suo Systemate Musico, Onoldi 17. April 1708. ad Praesidem data.	265&lt;br /&gt;
29	L. C. Sturmius	Observationes circa frictionem Machinarum, una cum idea novae machinae, antliarum Systematis in metalli fodinis vel hydrophylaciis publicis applicandae.	294&lt;br /&gt;
30	G. G. Leibnitius	Temta,em de Matira &amp; Remediis Resistentiarum in Machinis, quae a corporum superincessu oriuntur, occasione dissertationis praecedentis ejusdem argumenti.	307&lt;br /&gt;
31	G. G. Leibnitius	Brevis descriptio Machinae Arithmeticae, cum Figura; quam vid. Fig. 73.	317&lt;br /&gt;
32	N. Hartsoekerus	Libella Fabricae hactenus non observatae.	320&lt;br /&gt;
33	J. H. Hoffmannus	Desccriptio Penduli, quod suas exacte numerat vibrationes simplices.	321&lt;br /&gt;
34		Explicatio Machinae Trituratoriae (Dreschmuhle) Erzae inventae. 1700 Fig. 80.	325&lt;br /&gt;
35	J. Chuno	De potentiis quibbuscunque Numerorum integrorum ex additione certorum Terminorum seriei naturalis imparium concinnandis	327&lt;br /&gt;
36	Patr. Dangicourt	De periodis columnarum in serie numerorum progressionis Arithmeticae Dyadice expressorum.	336&lt;br /&gt;

SERIUS EXHIBITA	&lt;br /&gt;
Notitae Coerulei Berolinensis nuper inventi.	377&lt;br /&gt;
Samuel Reiherus	Observationes tricennales circa frigus hyemale ex Ephemeridibus V. Cl. Samuelis Reiheri.	379&lt;br /&gt;

INDEX	385

ERRATA   389
|Header=
|Footer=
}}
[[Categoria:Scientia]]
[[Categoria:Mathematica]]
[[Categoria:Chemica]]</text>
      <sha1>hvw09vzy5d483zldc03ohxwxv8e4dnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283326</id>
      <parentid>283281</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T17:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283326</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8341" sha1="4ut22fwzle9lz1ubzsbjxqsblxn17hx" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Miscellanea Berolinensia
|Language=la
|Volume=1
|Author=Societas Regia Scientiarum Berolinensis
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=1710
|Source=
|Image=8
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=&quot;–&quot; 
2=&quot;Cover&quot; 
3to6=&quot;–&quot; 
7=&quot;Frontispiece&quot; 
8=&quot;Title Page&quot; 
9=1
9to29=roman 
30to31=&quot;–&quot; 
32=1
122to158=&quot;–&quot;
159=94
160=95
161=96
162=97
163to175=&quot;–&quot;
176=91
177=92
178=93
179to180=&quot;–&quot;
181=98
285to286=&quot;–&quot;
287=202
469to470=&quot;–&quot;
471=384
472to475=&quot;TOC&quot;
476to482=&quot;Errata&quot;
482to492=&quot;–&quot;
484=&quot;Fig1&quot;
485=&quot;–&quot;
486to576=&quot;Fig&quot;
577to580=&quot;–&quot;
581=&quot;Cover&quot;
/&gt;
|Remarks=PARS PRIMA. LITERARIA.	&lt;br /&gt;
1	Godefridus Guilielmus Leibnitius	Brevis designatio meditationum de Originibus Genium ductis potissimum ex indicio linguarum.	1&lt;br /&gt;
2	G. G. Leibnitius	Oedipus Chymicus ænigmatis Græcis &amp; Germanici	16&lt;br /&gt;
3	G. G. Leibnitius	[[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de ludo quodam Sinico, differentiaque Scachici &amp; Latrunculorum, &amp; novo genere Ludi Navalis]]	22&lt;br /&gt;
4	M. V la Croze	Specimen observationum Historicarum in Lucianum.	27&lt;br /&gt;
5	J. C. Schottus	De Nummo Phidonis argenteo, in Regia Brandeburgensi Gaza asservato, Disquisitio Antiquaria; qua Dubia de hujus nummi dife mota removentur, genuina &amp; eximia ejus vetustas adstruitur, simulque evincitur, ut vetustissimum, ita summo jure pro singulari rarissimoque eum esse habendum.	33&lt;br /&gt;
6	J. L. Frischius	Origo quorundam vocabulorum Germanicorum &amp; cum aliis linguis affinitas.	60&lt;br /&gt;
7	M. V. la Croze	De Libris Sinensibus Bibliotechae Regiae Berolinensis: ubi praecipue de insigni Lexico Sinico-Hispanico R. P. Francisci Diaz, Ordinis Fratrum Praedicatorum	84

PARS SECUNDA. PHYSICA ET MEDICA.	&lt;br /&gt;
1	G. G. Leibnitius	[[Historia inventionis phosphori]]	91&lt;br /&gt;
2	J. A. Schmidius	Lapis Ilmenaviensis cancri figuram in sinu gerens	99&lt;br /&gt;
3	Christianus Maximilianus Spenerus, D.	Disquisitio de Crocodilo in Lapide scissili expresso aliique Lithozois.	99&lt;br /&gt;
4	G. G. Leibnitius	Epistola ad Autorem Dissertationis de figuris animalium quae in lapidibus observantur, &amp; Lithozoorum nomine venire possent	118&lt;br /&gt;
5	J. Chauvinus	Nova circa Vapores Hypothesis	120&lt;br /&gt;
6	G. G. Leibnitius	De Elevatione Vaporum, &amp; de corporibus quae ob cavitatem inclusam in aere possunt.	123&lt;br /&gt;
7	D. Conradus Bartholdus Behrens	Nova podagrae curatio autore D. Conrado Bartholdo Behrens, Ex Epistola ejus ad Praesidem	128&lt;br /&gt;
8	O. B.	Descriptio-Luminis Borealis, quod nocte inter 1 &amp; 2 Febr. 1707. Hafniae visum est.	131&lt;br /&gt;
9	Chrostophorus Matthaeus Seidelius	Observatio Luminis Borealis anni 1707. Schonbergae in Vetere Marchia instituta.	133&lt;br /&gt;
10	G. Kirchius	Brevis Descriptio clari cujusdam Luminis, Anno 1707. die 6. Martii, Dominica quinquagesimae, Berolini vesperi, versus septemtrionem visi.	135&lt;br /&gt;
11	G. G. Leibnitius	Annotatio de Luce quam quidam Auroram Borealem vocant.	137&lt;br /&gt;
12	Christianus Maximilianus Spenerus, D.	Recensio Itineris Alpini Ioan. Iacobi Scheuchzeri.	139&lt;br /&gt;
13	M. B. Valentinus	Parulis c. fistula genae feliciter curanda.	143&lt;br /&gt;
14		Excerpta ex observationibus meteorologicis perpetuis anni 1708, a J. J. Scheuchzero Tiguri habitis, in quibus literae Ventos indicantes, nominibus illorum Germanicis respondent.	144&lt;br /&gt;
15		De modo quodam peculiari condendi cadavera &amp; picturae conservandi	149&lt;br /&gt;

PARS TERTIA. MATHEMATICA ET MECHANICA.	&lt;br /&gt;
Monitum de Characteribus Algebraicis	155&lt;br /&gt;
1	G. G. Leibnitius	Symbolismus memorabilis calculi Algebraici &amp; Infinitesimalis, in comparatione potentiarum &amp; differentiarum; &amp; de Lege Homogeneorum Transcendentali.	160&lt;br /&gt;
2	Phil. Naudaeus Junior	Regulae, qua inveniuntur omen cujuslibetcunque producti Algebraici divisores, dummodo in nullo divisore terminus sit incommensurabilis, brevis praelibatio.	166&lt;br /&gt;
3	G. G. Leibnitius	Constructio Problematis ducendi rectas quae tangunt Lineas Centrorum Gravitatis	170&lt;br /&gt;
4	Johannis Bernoullius	Inventa de Appropinquationibus promtis ad metiendas figuras per Motus Repentis considerationem ehibitis. Ex Epistola ad G. G. Leibnitium, Basilea 15. Januar. 1707.	173&lt;br /&gt;
G. G. Leibnitius	Excerptum primum, ex Epistola responsoria G. G. Leibnitii ad J. Bernoullium, Data Berolini I. Febr. 1707.	180&lt;br /&gt;
Johannis Bernoullius	Excerptum secundum, ex Epistola J. Bernoullii ad G. G. Leibnitium, Basilea 23. Martii 1707.	180&lt;br /&gt;
Excerptum tertium, ex Epistola Bernoulliana, Data Basileae 15. April. 1709.	183
Excerptum quartumm, desumtum ex alia ejusdem Epistola Ad Dn. Burnetum, Illust. Episcopi Sarisberiensis filium data 9. Jan. 1709 Autore desiderante, hic insertum &amp; ex Gallico versum	184&lt;br /&gt;
5		Demonstratio, quod manente eadem Elevatione Mortarii, jactus sint viribus proportionales	186&lt;br /&gt;
6		Epistola Dominici Guilielmini ad Praeidem, de Aquarum fluentium mensura, qua respondet Epistolae Dionysii Papini ad Hugenium [serius editur, quod occasio hactenus defuerit]	188&lt;br /&gt;
7	J. Hermannus	Methodus generalis Puncta Stationum in Orbitis Planetariis determinandi	197&lt;br /&gt;
8	G. Kirchius	De simplicissima quadam specie Micrometri.	201&lt;br /&gt;
9	G. Kirchius	Occultatio stellae fixae in cornu Australi Tauri o Bayeri, a Saturno facta observata Lipsiae An. 1679 die 7. (17) Januarii	205&lt;br /&gt;
10	G. Kirchius	De varia apparentia stellae in collo Cygni	208&lt;br /&gt;
11	G. Kirchius	De cometa Anno 1702. Berolini observato	212&lt;br /&gt;
12	G. Kirchius	De Cometa matutino Anni 1680	215&lt;br /&gt;
13	G. Kirchius	Observatio Conjunctionis Magnae Saturni &amp; Jovis Anno 1702	216&lt;br /&gt;
14	G. Kirchius	De divisione Disci solaris in Camera obscura, Eclipseos observandae gratia	217&lt;br /&gt;
15	G. Kirchius	De Mercurio in Sole, Anno 1707	218&lt;br /&gt;
16	J. Phil. de Wurzelbau	Observatio Eclipseos Solis totalis cum mora, Anno 1706. die 12. Maji horis antemeridd. habita Norimbergae	219&lt;br /&gt;
17	J. H. Hoffmannus	Observatio magnae Eclipseos Solaris, quae anno 1706. die 12. Majj antemeridiem accidit	227&lt;br /&gt;
18	Gothofr. Teuberus	Observatio Ecclipsis Solaris totalis Cizae 12. Maji 1706. coelo summe serreno habita.	241&lt;br /&gt;
19	J. P. Wurtzelbau	Eclipsis Lunae totalis An. 1707. nocte inter dd. 16. &amp; 17. Aprilis annuente ad votum serenitate Norinbergae observata	242&lt;br /&gt;
20	C. G. Heckero	Eclipsis Lunae totalis cum mora observata Gedani ex specula Heveliana A. 1707 ea nocte, qua 16. dirimitur a 17. Aprilis, St. n. &amp; delineata a C. G. Heckero	245&lt;br /&gt;
21	J. P. Wurtzelbau	Eclipsis Lunae partialis Ao. 1708. die 29. Septembris, p. m. observata Norinbergae.	249&lt;br /&gt;
22	Alphonsus Des-Vignoles	De Periodica revolutione Cometae annorum 1668, 1702. Disquisitio Chronologica.	251&lt;br /&gt;
23	J. Henr. Hoffmanus	Histora observationis Cometae A. 1702. ex J. Henr. Hoffmanni Ephemeridibus Anni 1703. excerpta.	261&lt;br /&gt;
24	N. Hartsoekerus	Nova Methodus utendi vel maximis vitris objectivis	261&lt;br /&gt;
25	N. Hartsoekerus	Methodus facilis obducendi stanno omnis generis vitra concava &amp; convexa ad usum catoptricum.	262&lt;br /&gt;
26	G. G. Leibnitius	Annotatio de arte Noribergensi specula vitrea conficiendi sine foliis	263&lt;br /&gt;
27	Joh. Flamstedius	Notitia de Historia coelesti Britannica quam Joh. Flamstedius edere parat.	263&lt;br /&gt;
28	C. Henflingius	Epistola de novo suo Systemate Musico, Onoldi 17. April 1708. ad Praesidem data.	265&lt;br /&gt;
29	L. C. Sturmius	Observationes circa frictionem Machinarum, una cum idea novae machinae, antliarum Systematis in metalli fodinis vel hydrophylaciis publicis applicandae.	294&lt;br /&gt;
30	G. G. Leibnitius	Temta,em de Matira &amp; Remediis Resistentiarum in Machinis, quae a corporum superincessu oriuntur, occasione dissertationis praecedentis ejusdem argumenti.	307&lt;br /&gt;
31	G. G. Leibnitius	Brevis descriptio Machinae Arithmeticae, cum Figura; quam vid. Fig. 73.	317&lt;br /&gt;
32	N. Hartsoekerus	Libella Fabricae hactenus non observatae.	320&lt;br /&gt;
33	J. H. Hoffmannus	Desccriptio Penduli, quod suas exacte numerat vibrationes simplices.	321&lt;br /&gt;
34		Explicatio Machinae Trituratoriae (Dreschmuhle) Erzae inventae. 1700 Fig. 80.	325&lt;br /&gt;
35	J. Chuno	De potentiis quibbuscunque Numerorum integrorum ex additione certorum Terminorum seriei naturalis imparium concinnandis	327&lt;br /&gt;
36	Patr. Dangicourt	De periodis columnarum in serie numerorum progressionis Arithmeticae Dyadice expressorum.	336&lt;br /&gt;

SERIUS EXHIBITA	&lt;br /&gt;
Notitae Coerulei Berolinensis nuper inventi.	377&lt;br /&gt;
Samuel Reiherus	Observationes tricennales circa frigus hyemale ex Ephemeridibus V. Cl. Samuelis Reiheri.	379&lt;br /&gt;

INDEX	385

ERRATA   389
|Header=
|Footer=
}}
[[Categoria:Scientia]]
[[Categoria:Mathematica]]
[[Categoria:Chemica]]</text>
      <sha1>4ut22fwzle9lz1ubzsbjxqsblxn17hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86644</id>
    <revision>
      <id>283283</id>
      <parentid>283228</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T15:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="gzaczvyq439sh31rlrtptspeyw547xg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;p1&quot; /&gt;
{|
| &amp;nbsp; ||V ||''Quinque'' libros fecit Divino Numine Moses,
|-
| &amp;nbsp; ||I ||Quos ''numerus'' Josuæ suscipit inde ''minor''.
|-
| &amp;nbsp; ||CTR ||''Tres muta'' populis Patriarchæ voce loquuntur,
|-
| &amp;nbsp; ||I ||''Unicus'' hos testis vera dedisse probat.
|-
| &amp;nbsp; ||O ||''Nil'' agit, hæc qui non attenta mente revolvit,
|-
| duæ literæ || LV ||Nec ''quinquaginta quinque'' subesse videt.
|-
| &amp;nbsp; || M || Sunt tamen illa ''duo'', queis si ''millena'' subirent, 
|-
| &amp;nbsp; || finalis. || Divitias sapiens ''fine'' parare potest.
|-
|in syllaba prima || V || ''Nascenti quinos'' comites assistere cernes,
|-
| in syllaba ultima || V || Quinque etiam comites mox ''morientis'' erunt.
|-
| Syllabæ quatuor. || &amp;nbsp; || Sunt ''quatuor'', quorum nutu sententia fertur :
|-
| Una vox, Victriolum. || &amp;nbsp; || Judicio prodit res tamen ''una'' suo.
|}

Nempe Germani sæpe pro Vitriolo legunt scribuntque ''Vitriol'', corruptè, quasi a victoria derivaretur; cum constet, ''Vitram'' Latinis etiam colorem cœruleum significare.

At Ænigma Basilianum a Græco dissentire videtur. Ita est:
erunt tamen fortasse, qui conciliationem comminiscentur. ''Nostrum'' Vitriolum, ''nostrum'' Arsenicum clamant illi, qui se unos philosophos appellandos contendunt. Nempe est in arcanis eorum schedis, ad quas aliquando, tanquam ad Eleusinia sacra admissus sum, materia quædam, cui utrumque nomen non inepte attribui possit.

{{rule}}

&lt;section end=&quot;p1&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;p2&quot; /&gt;

{{c|
{{larger|III.}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|Godefridi Guilielmi Leibnitii}}&lt;br /&gt;Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaque Scachici &amp; Latrunculorum, &amp; novo genere Ludi Navalis.
}}

{{dropinitial|S}}Æpe notavimus, nusquam homines quam in ludicris ingeniosiores esse: atque ideo ludos Mathematicorum curam mereri, non per se, sed artis inveniendi causa. Ludi eventus fortuiti
&lt;section end=&quot;p2&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzaczvyq439sh31rlrtptspeyw547xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86656</id>
    <revision>
      <id>283280</id>
      <timestamp>2026-10-11T15:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="055zdlfbedcnekbepgksaz08kfltsuh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{x-larger|REX AUGUSTE.}}}}
&lt;br /&gt;

{{dropinitial|G}}Ratulatur sibi Societas, qvam scientiis promovendis fundasti, eo tempore curam ejus à {{sc|Te}} susceptam, quo Regni novi fundamenta moliebare; cujus in-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>055zdlfbedcnekbepgksaz08kfltsuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86657</id>
    <revision>
      <id>283285</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="939q7zrjbb8barv2ta86t28c0yhg9rb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;inter alia prosunt ad aestimandas probabilitates; habemusque ingeniosissimas de alea ratiocinationes, quibus occasionem dedit Eques Meraeus (''le Chevalier de Meré'') notus in vulgus libello, quomodo jucundi esse possimus (''des agrémens'') qui Blasio Pascalio primum Quaestiones proposuit, quas &amp; his &amp; Christianus Hugenius, &amp; Franc. Fermatius, summi Mathematici pulcherrimè solverunt. Unde nata sunt resolvendarum diversissimarum longeque majoris momenti Quaestionum Fundamenta. Inde autem factum est, ut Meraeus vir ingeniosus, sed semidoctus, &amp;, ut ita dicam semi-scius, cum sola vi ingenii praevidisset, quae postea tanti viri mathematicae certitudinis habita induerunt, successu laudibusque tumens, Doctoris personam sibi sumeret in Pascalium, nescio qua jam tum remissione animi inter Mathematica devotionemque praeposteram fluctuantem; ut apparet ex mirabili illius ad hunc Epistola (quae est decima nona in Miscellaneis Meraei) ex qua Baylius quaedam refert in dictionario Critico, artic. de Zenone; non satis intelligens, aut quid hos animos dederit Meraeo, ut sua inventa jactaret, dum Geometrarum demonstrationes irridet, falsasque proclamat, &amp; continui divisibilitatem in infinitum (pervulgatis ferè sophismatibus) impugnat; aut quid omnino sibi voluerit homo alias parum philosophus, dum ad Mundum quendam invisibilem provocat, in quo rationes rerum principiaque veritates arcanæ, omnisque convenientiae &amp; certitudinis fontes laterent. Sanè verissimum est, esse superiorem Mathematica scientiam, parem certitudine majorem virtute atque efficacia, ubi rationes ideales, non tantùm à sensibus, sed etiam ab imaginibus se junguntur; &amp; hujus rei aliquid interviderat Meraeus: sed addicitior erat sensibili Mundo, quam ut satis id illum intelligibilem admitti posset.

Ludi Misti ex fortuna &amp; ingenio aptissime vitam humanam, sed maxime res militares &amp; praxin medicam repraesentant; ubi pars arti, pars casui necessario danda est; ut in ludo, qui à versa vice (''verkehren'') apud Germanos nomen invenit, cui vicinus ''Tric-trac''. Et hic conjungendae sunt consequentiae certae cum verisimilitudinum aestimatione.

Sed maximè scientiae substant Ludi, qui unicè arti eventum, nihil casui debent: in quibus haud dubiè eminet ''Ludus Scachicus'' seu Regius, ubi duo Reges, legatis, tribunis, equitibus, peditibusque stipati acie confligunt; de quo justum opus sanè ingeniosissimum olim&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>939q7zrjbb8barv2ta86t28c0yhg9rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283287</id>
      <parentid>283285</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="622u0w5pdmvsfnvc04892wycy98898i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;inter alia prosunt ad æstimandas probabilitates; habemusque ingeniosissimas de alea ratiocinationes, quibus occasionem dedit Eques Meræus (''le Chevalier de Meré'') notus in vulgus libello, quomodo jucundi esse possimus (''des agrémens'') qui Blasio Pascalio primum Quæstiones proposuit, quas &amp;amp; his &amp;amp; Christianus Hugenius, &amp;amp; Franc. Fermatius, summi Mathematici pulcherrimè solverunt. Unde nata sunt resolvendarum diversissimarum longeque majoris momenti Quæstionum Fundamenta. Inde autem factum est, ut Meræus vir ingeniosus, sed semidoctus, &amp;amp;, ut ita dicam semi-scius, cum sola vi ingenii prævidisset, quæ postea tanti viri mathematicæ certitudinis habita induerunt, successu laudibusque tumens, Doctoris personam sibi sumeret in Pascalium, nescio qua jam tum remissione animi inter Mathematica devotionemque præposteram fluctuantem; ut apparet ex mirabili illius ad hunc Epistola (quæ est decima nona in Miscellaneis Meræi) ex qua Baylius quædam refert in dictionario Critico, artic. de Zenone; non satis intelligens, aut quid hos animos dederit Meræo, ut sua inventa jactaret, dum Geometrarum demonstrationes irridet, falsasque proclamat, &amp;amp; continui divisibilitatem in infinitum (pervulgatis ferè sophismatibus) impugnat; aut quid omnino sibi voluerit homo alias parum philosophus, dum ad Mundum quendam invisibilem provocat, in quo rationes rerum principiaque veritates arcanæ, omnisque convenientiæ &amp;amp; certitudinis fontes laterent. Sanè verissimum est, esse superiorem Mathematica scientiam, parem certitudine majorem virtute atque efficacia, ubi rationes ideales, non tantùm à sensibus, sed etiam ab imaginibus se junguntur; &amp;amp; hujus rei aliquid interviderat Meræus: sed addicitior erat sensibili Mundo, quam ut satis id illum intelligibilem admitti posset.

Ludi Misti ex fortuna &amp;amp; ingenio aptissime vitam humanam, sed maxime res militares &amp;amp; praxin medicam repræsentant; ubi pars arti, pars casui necessario danda est; ut in ludo, qui à versa vice (''verkehren'') apud Germanos nomen invenit, cui vicinus ''Tric-trac''. Et hic conjungendæ sunt consequentiæ certæ cum verisimilitudinum æstimatione.

Sed maximè scientiæ substant Ludi, qui unicè arti eventum, nihil casui debent: in quibus haud dubiè eminet ''Ludus Scachicus'' seu Regius, ubi duo Reges, legatis, tribunis, equitibus, peditibusque stipati acie confligunt; de quo justum opus sanè ingeniosissimum olim&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>622u0w5pdmvsfnvc04892wycy98898i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86658</id>
    <revision>
      <id>283286</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Germanico Sermone edidit Gustavus Selenus, id est, Augustus Luneburgicus postea Dux Welfebytanus, princeps multis modis laudem meritus.  Facile crediderim , Græcos &amp; Romanos veteres habuifle Ludum  quendam Regium , fed non apparet , fimilem fuiſſe Scachico , qui ex Oriente fortaffe ſeriùsvenit Saltem illud pro certohabeo quanquam  aliter cum plerisque ſentiat ſummæ Vir doctrinæ Claudius Salmafius) Scachicum àludo Latrunculorum toto cœlo abfui...</comment>
      <origin>283286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="jqohhl4dwv3t0sne60kknmz7u6egb0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Germanico Sermone edidit Gustavus Selenus, id est, Augustus Luneburgicus postea Dux Welfebytanus, princeps multis modis laudem meritus.

Facile crediderim , Græcos &amp; Romanos veteres habuifle Ludum

quendam Regium , fed non apparet , fimilem fuiſſe Scachico , qui ex
Oriente fortaffe ſeriùsvenit Saltem illud pro certohabeo quanquam

aliter cum plerisque ſentiat ſummæ Vir doctrinæ Claudius Salmafius)
Scachicum àludo Latrunculorum toto cœlo abfuifle , quod ex legehajus primaria probo , quam nobis Poëtæ conferuarunt. Sicenim Ovi
dius deArte Amandi. lib. 3 .
Cautaque non ſtultè latronum prælia ludat,
Unuscum gemino miles abhofte perit.

EtMartial lib. 14. Epigr. 17.

Calculus hic gemino diſcolor hofte perit.

Ealexvalderationi confentanea erat,ut plus valerentduomilitesquam
unus; atque adeo unus calculus inter duoshoftiles velutper infidiasdelapſus amitteretur. Sedhujus legisinLudoScachico noſtro nullum eft
ejus illamcapit
veftigium , neque natura
Non ita pridem increbuit ludi genus fingulare , quem Solitarium appellant , ubi ego ipſe ſolus ludo, fed colluforevelut tefte &amp;arbitro,an faciam officio fatis. Plena eſtarea calculis in foramina infixis,

qui ordine eximendi funt, fed nullus , (demto primo , qui proarbitrio
eligitur eximi poteft, nifi alium calculunt transtiliendo devenire posfis
proximè in vacuum locum,utin ludo Damico cæditur. Qui ealege
ſervata omnes ad novissimum usque eximit , vincit ; Sedqui uno
plures tandem relinquere in area cogitur , palma excidit. Elegantiùs inverti potefthic ludus , poſt unum in area vacua pro arbitrio pofitum, cæteros collocando ,fed ea lege obſervata ponendi , quæ tuit

paulo ante dicta eximendi. Ita poffumus vel aream impiere, vet, quod
foret ingeniofius , datam figuram calculis formare ; velut trigonum ,

quadratum , octogonum , aut aliud quiddam , fimodo licet ; neque enim res femper posfibilis foret : atque hoc ipſum magnæ artis effet

prævidere , quid præftari poffet ; haberetque aliquid imprimis Geometricum hic proceſſus.

Sed ego ad profectum inventricis artis ju-

dendi artificia detexiffe , non ludum valde exercuiffe laudarem.
Ve-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqohhl4dwv3t0sne60kknmz7u6egb0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283290</id>
      <parentid>283286</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="jmze80p2pa407v33g969p4tacksuoxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Germanico Sermone edidit Gustavus Selenus, id est, Augustus Luneburgicus postea Dux Welfebytanus, princeps multis modis laudem meritus.

Facile crediderim, Græcos &amp;amp; Romanos veteres habuisse Ludum quendam Regium, sed non apparet, similem fuisse ''Scachico'', qui ex Oriente fortasse seriùs venit. Saltem illud pro certo habeo (quanquam aliter cum plerisque sentiat summæ Vir doctrinæ Claudius Salmasius) Scachicum à ''ludo Latrunculorum'' toto cœlo abfuisse, quod ex lege hujus primaria probo, quam nobis Poëtæ conseruarunt. Sic enim Ovidius [[Ars_amatoria/Liber_III|de Arte Amandi lib. 3]].

&lt;poem&gt;
Cautaque non stultè latronum prælia ludat,
        Unus cum gemino miles ab hoste perit.
&lt;/poem&gt;
Ex Martial [[Apophoreta#XVII._Tabula_Iusoria|lib. 14. Epigr. 17.]]
&lt;poem&gt;
        Calculus hic gemino discolor hoste perit.
&lt;/poem&gt;
Ea lex valde rationi consentanea erat, ut plus valerent duo milites quam unus; atque adeo unus calculus inter duos hostiles velut per insidias delapsus amitteretur. Sed hujus legis in Ludo Scachico nostro nullum est vestigium, neque natura ejus illam capit.

Non ita pridam increbuit ludi genus singulare, quem ''Solitarium'' appellant, ubi ego ipse solus ludo, sed collusore velut teste &amp;amp; arbitro, an faciam officio satis. Plena est area calculis in foramina infixis, qui ordine eximendi sunt, sed nullus, demto primo, qui pro arbitrio eligatur eximi potest, nisi alium calculum transiliendo devenire possis proximè in vacuum locum, ut in ludo Damico cæditur. Qui ea lege servata omnes ad novissimum usque eximit, vincit; Sed qui uno plures tandem relinquere in area cogitur, palma excidit. Elegantiùs inverti potest hic ludus, post unum in area vacua pro arbitrio positum, cæteros collocando, sed ea lege observata ponendi, quæ fuit paulo ante dicta eximendi. Ita possumus vel aream implere, vel, quod foret ingeniosius, datam figuram calculis formare; velut trigonum, quadratum, octogonum, aut aliud quiddam, si modo licet; neque enim res semper possibilis foret: atque hoc ipsum magnæ artis esset prævidere, quid præstari posset; haberetque aliquid imprimis Geometricum hic processus. Sed ego ad profectum inventricis artis ludendi artificia detexisse, non ludum valde exercuisse laudarem. 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmze80p2pa407v33g969p4tacksuoxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/507</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86659</id>
    <revision>
      <id>283291</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legavit: «aureos quadringentos Pamphilae dari volo, ita ut infra scriptum est; ab Iulio&lt;ref&gt;Iublio, Hal.&lt;/ref&gt; actore aureos tot, et in castris quos habeo, tot, et in nu- merato quos habeo, tot»; post multos annos eadem voluntate manente decessit, quum omnes summae in alios usus translatae essent; quaero, an debeatur fideicommissum. Respondi: verosimilius est, pa- tremfamilias demonstrare potius heredibus voluis- se, unde aureos quadringentos...</comment>
      <origin>283291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="gqvtmtjak53f2pkbwow9wicxtsjpysb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legavit: «aureos quadringentos Pamphilae dari
volo, ita ut infra scriptum est; ab Iulio&lt;ref&gt;Iublio, Hal.&lt;/ref&gt; actore
aureos tot, et in castris quos habeo, tot, et in nu-
merato quos habeo, tot»; post multos annos eadem
voluntate manente decessit, quum omnes summae
in alios usus translatae essent; quaero, an debeatur
fideicommissum. Respondi: verosimilius est, pa-
tremfamilias demonstrare potius heredibus voluis-
se, unde aureos quadringentos sine incommodo
rei familiaris contrahere possint, quam conditio-
nem fideicommisso iniecisse, quod initio pure da-
tum esset; et ideo quadringenti Pamphilae debe-
buntur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quoties lege Iulia bona vacantia ad fiscum
pertinent, et legata, et fideicommissa praestan-
tur, quae praestare cogeretur heres, a quo relicta
erant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si tibi servus legatus fuerit, et petitum a
te, ut Titio aliquid praestares usque ad pretium
servi, deinde servus decesserit, nihil fideicommissi
nomine praestare cogendus eris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si scriptus ex parte heres rogatus sit prae-
cipere&lt;ref&gt;percipere, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; pecuniam, et iis, quibus testamento le-
gatum erat, distribuere, id, quod sub conditione
legatum est, tunc praecipere&lt;ref&gt;percipere, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; debebit, quum
conditio extiterit; interim aut ei, aut his&lt;ref&gt;interim ab eo, aut eis, quibus, Hal.&lt;/ref&gt;, qui-
bus legatum est, satisdari oportet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Cui statuliber pecuniam dare iussus est,
is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui resti-
tuat. Nam quum possit testator codicillis pure li-
bertatem dare, et hoc modo conditionem extin-
guere, cur non etiam per fideicommissum eandem
pecuniam adimendi potestatem habeat?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''97. [100. V. 94. H.]''' Idem ''libro XLII. Dige-
storum''.—Si mihi Stichus legatus esset, fideique
meae commissum, ut aut Stichum, aut Pamphilum
meum servum redderem, et in Sticho aliquid ex
legato propter legem Falcidiam perdidissem, ne-
cesse habebo, aut Pamphilum servum meum to-
tum Titio dare, aut eam partem Stichi, quam lega-
torum nomine accepero.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''98. [101. V. 95. H.]''' Idem ''libro LII. Digesto-
rum''.—Servus ab hostibus captus recte legatur;
hoc enim iure postliminii fit, ut, quemadmodum
heredem instituere possumus servum, qui in ho-
stium potestate est, ita legare quoque eum pos-
simus&lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; possemus, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''99. [102. V. 96. H.]''' Idem ''libro LXX. Dige-
storum''.—Si domino Stichus legatus esset, et servo
eius optio data, partem dimidiam Stichi dico ad
dominum pertinere, quod possit servus manumis-
sus eundem Stichum optare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''100. [103. V. 97. H.]''' Idem ''libro LXXVII.&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; libroagesimoseptimo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;
Digestorum''.—Si mihi Sempronius a Titio herede
legaverit, Titiusque mihi sub eadem conditione
eandem rem legaverit, existente conditione capiam
legatum ex testamento Sempronii.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqvtmtjak53f2pkbwow9wicxtsjpysb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/508</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86660</id>
    <revision>
      <id>283292</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legavit: «aureos quadringentos Pamphilae dari volo, ita ut infra scriptum est; ab Iulio&lt;ref&gt;Iublio, Hal.&lt;/ref&gt; actore aureos tot, et in castris quos habeo, tot, et in nu- merato quos habeo, tot»; post multos annos eadem voluntate manente decessit, quum omnes summae in alios usus translatae essent; quaero, an debeatur fideicommissum. Respondi: verosimilius est, pa- tremfamilias demonstrare potius heredibus voluis- se, unde aureos quadringentos...</comment>
      <origin>283292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="gqvtmtjak53f2pkbwow9wicxtsjpysb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legavit: «aureos quadringentos Pamphilae dari
volo, ita ut infra scriptum est; ab Iulio&lt;ref&gt;Iublio, Hal.&lt;/ref&gt; actore
aureos tot, et in castris quos habeo, tot, et in nu-
merato quos habeo, tot»; post multos annos eadem
voluntate manente decessit, quum omnes summae
in alios usus translatae essent; quaero, an debeatur
fideicommissum. Respondi: verosimilius est, pa-
tremfamilias demonstrare potius heredibus voluis-
se, unde aureos quadringentos sine incommodo
rei familiaris contrahere possint, quam conditio-
nem fideicommisso iniecisse, quod initio pure da-
tum esset; et ideo quadringenti Pamphilae debe-
buntur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quoties lege Iulia bona vacantia ad fiscum
pertinent, et legata, et fideicommissa praestan-
tur, quae praestare cogeretur heres, a quo relicta
erant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si tibi servus legatus fuerit, et petitum a
te, ut Titio aliquid praestares usque ad pretium
servi, deinde servus decesserit, nihil fideicommissi
nomine praestare cogendus eris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si scriptus ex parte heres rogatus sit prae-
cipere&lt;ref&gt;percipere, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; pecuniam, et iis, quibus testamento le-
gatum erat, distribuere, id, quod sub conditione
legatum est, tunc praecipere&lt;ref&gt;percipere, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; debebit, quum
conditio extiterit; interim aut ei, aut his&lt;ref&gt;interim ab eo, aut eis, quibus, Hal.&lt;/ref&gt;, qui-
bus legatum est, satisdari oportet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Cui statuliber pecuniam dare iussus est,
is rogari potest, ut eandem pecuniam alicui resti-
tuat. Nam quum possit testator codicillis pure li-
bertatem dare, et hoc modo conditionem extin-
guere, cur non etiam per fideicommissum eandem
pecuniam adimendi potestatem habeat?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''97. [100. V. 94. H.]''' Idem ''libro XLII. Dige-
storum''.—Si mihi Stichus legatus esset, fideique
meae commissum, ut aut Stichum, aut Pamphilum
meum servum redderem, et in Sticho aliquid ex
legato propter legem Falcidiam perdidissem, ne-
cesse habebo, aut Pamphilum servum meum to-
tum Titio dare, aut eam partem Stichi, quam lega-
torum nomine accepero.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''98. [101. V. 95. H.]''' Idem ''libro LII. Digesto-
rum''.—Servus ab hostibus captus recte legatur;
hoc enim iure postliminii fit, ut, quemadmodum
heredem instituere possumus servum, qui in ho-
stium potestate est, ita legare quoque eum pos-
simus&lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; possemus, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''99. [102. V. 96. H.]''' Idem ''libro LXX. Dige-
storum''.—Si domino Stichus legatus esset, et servo
eius optio data, partem dimidiam Stichi dico ad
dominum pertinere, quod possit servus manumis-
sus eundem Stichum optare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''100. [103. V. 97. H.]''' Idem ''libro LXXVII.&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; libroagesimoseptimo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;
Digestorum''.—Si mihi Sempronius a Titio herede
legaverit, Titiusque mihi sub eadem conditione
eandem rem legaverit, existente conditione capiam
legatum ex testamento Sempronii.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gqvtmtjak53f2pkbwow9wicxtsjpysb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283293</id>
      <parentid>283292</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T16:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <origin>283293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="5ns1l6tv4pfbkfw92d8vbz63tdx3bd8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''101. [104. V. 98. H.]''' Idem ''libro LXXVIII.
Digestorum''.—Si servo meo Stichus legatus fuerit
testamento, idque legatum repudiavero, deinde
prolatis codicillis apparuerit, mihi quoque eundem
Stichum legatum esse, nihilo minus eundem vindi-
care possum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si ei, qui in hostium potestate est, legatum
fuerit, et is apud hostes decesserit, nullius momen-
ti legatum erit, quamvis postliminio confirmari
potuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''102. [105. V. 99 H.]''' Idem ''libro LXXXI.&lt;ref&gt;Taur.; octagesimo, el códice Fl.&lt;/ref&gt;
Digestorum''.—Si minor quam viginti annis domi-
nus servum causa non probata manumiserit, et
postea legatum ei dederit, isque alienatus ad liber-
tatem perductus fuisset, legatum non capit; nam
perinde nullius est momenti legatum, ac si sine li-
bertate datum fuisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''103. [106. V. 100. H.]''' Idem ''libro LXXXIII.&lt;ref&gt;Taur. octagesimo, el códice Fl.&lt;/ref&gt;
Digestorum''.—In tacitis fideicommissis fraus legi
fieri videtur, quoties quis neque testamento, neque
codicillis rogaretur, sed domestica cautione vel
chirographo obligaret se ad praestandum fideicom-
missum, qui capere non potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''104. [107. V. 101. H.]''' Idem ''libro I. ad Ur-
seium Ferocem''.—Ab omnibus heredibus legatum
ita erat: «quisquis mihi heres erit, damnas esto
Titio dare centum,» deinde infra comprehensum
erat, ne unus ex heredibus ei daret; quaeritur, re-
liqui heredes utrum tota centum dare deberent, an
deducta unius illius hereditaria portione. Respon-
dit, verius esse, reliquos heredes tota centum de-
bere, quum et significatio verborum non repugnet
huic sententiae, et voluntas testatoris congruat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—In testamento sic erat scriptum: «Lucio
Titio, si is heredi meo tabellas&lt;ref&gt;tabulas, la Vulg.&lt;/ref&gt;, quibus ei pecu-
niam expromiseram, dederit, centum dato;» Titius
deinde, antequam tabellas heredi redderet, deces-
sit; quaesitum est, an heredi eius legatum de-
beretur; Cassius respondit, si tabulae fuissent, non
deberi, quia non redditis his dies legati non cessit.
Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore ta-
bulae nullae fuerunt, una&lt;ref&gt;vera, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ratione dici potest,
legatum Titio deberi, quod ἀδύνατος ''[impossibilis]''
conditio pro non scripta habetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Etiam rem hostium posse legari, Sabinus
ait, si aliquo casu emi possit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si Attio&lt;ref&gt;Tit., la Vulg.&lt;/ref&gt; ita legatum fuerit: «quisquis
mihi heres erit, damnas esto Attio&lt;ref&gt;Tit., la Vulg.&lt;/ref&gt; decem
dare,» deducta sua parte, Attius&lt;ref&gt;Tit., la Vulg.&lt;/ref&gt; decem
petet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Item si iussus fuisset heres decem dare, et
fundum sibi habere, deducta sua parte decem da-
bit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Denique constitit, quum ita legatum fuis-
set: «quisquis mihi heres erit, damnas esto heredi
meo decem dare,» exaequari omnium heredum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ns1l6tv4pfbkfw92d8vbz63tdx3bd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/509</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86661</id>
    <revision>
      <id>283294</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'partes, eo, quod unusquisque et sibi, et coheredi suo dare&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; dari, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; damnatus videtur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Quum quidam heredem instituit, quando- que mater eius decessisset, deinde secundus heres scriptus fuisset, et ab eo legata ei, qui sub condi- tione heres institutus fuisset, relicta essent, isque viva matre decessisset, postquam dies legati ces- serat&lt;ref&gt;Hal.; cesserit, e...</comment>
      <origin>283294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="2au8j6q5xl78nfmw4iotxf4l47tvxm5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;partes, eo, quod unusquisque et sibi, et coheredi
suo dare&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; dari, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; damnatus videtur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Quum quidam heredem instituit, quando-
que mater eius decessisset, deinde secundus heres
scriptus fuisset, et ab eo legata ei, qui sub condi-
tione heres institutus fuisset, relicta essent, isque
viva matre decessisset, postquam dies legati ces-
serat&lt;ref&gt;Hal.; cesserit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quaesitum est, an heredi eius legata de-
berentur; verius est, legatum heredi deberi, sive
pure a substituto&lt;ref&gt;instituto, Hal.&lt;/ref&gt; legatum datum est primo he-
redi, sive sub hac conditione: «si heres non fuerit,»
quia moriente eo conditio impletur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Si socero a genero suo herede instituto
pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote
eum debiturum esse partem hereditatis legatam,
Sabinus respondit, quemadmodum, si pecunia ex
crediti causa socero debita fuisset,&lt;ref&gt;nam est, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ea deducta
partem hereditatis daturus fuisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''105. [108. V. 102. H.]''' Idem ''libro I. ex Mini-
cio''.—Legatum ita erat: «quae Lucius Titius mihi
debet, ea heres meus Cornelio dare damnas esto;»
nihil amplius ex hoc legato, quam actiones suas
heres praestare debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''106. [109. V. 103. H.]''' Alfenus Varus ''libro II.
Digestorum a Paulo epitomatorum''.—Si in testa-
mento scriptum esset: «heres meus aureos centum
Licinio damnas esto,» neque adscripsisset «dare,»
deberi legatum constat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''107. [110. V. 104. H.]''' Africanus ''libro II.
Quaestionum''.—Si a pluribus heredibus legata sint,
et quos unus ex his praecipere&lt;ref&gt;percipere, la Vulg.&lt;/ref&gt; iubeatur, et
praestare, in potestate eorum, quibus sit legatum,
debere esse sit, utrumque a singulis heredibus pe-
tere velint, an ab eo, qui praecipere sit iussus: ita-
que eum, qui praecipere iussus est, cavere debere
coheredibus, indemnes eos praestari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si quis servum, cui aliquid sine libertate
legaverit, quum morietur ipse servus, leget, mini-
me dubitandum, quin utile legatum futurum sit;
propterea scilicet, quod morienti servo id, quod
ipsi legatum erit, ad eum, cui ipse legatus fuerit,
perventurum sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''108. [111. V. 105. H.]''' Idem ''libro V. Quaestio-
num''.—Si servus legatus vivo testatore fugisse di-
catur, et impensa, et periculo eius, cui legatus sit,
reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare
heres debeat, in quo a testatore sit relicta.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si id, quod ex testamento mihi debes, qui-
libet alius servo meo donaverit, manebit adhuc
mihi ex testamento actio, et maxime si ignorem,
meam factam esse; alioquin consequens erit, ut,&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2au8j6q5xl78nfmw4iotxf4l47tvxm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/510</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86662</id>
    <revision>
      <id>283295</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'etiamsi tu ipse servo meo eam donaveris, invito me libereris; quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem invito me facta libe- reris.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est, quem velit dandi, an potius legatarii? Respondi, verius dici, electio- nem eius esse, cui potestas sit, qua actione uti ve- lit, id est legatarii&lt;ref&gt;id est legatarii, omitelas Hal.&lt;/...</comment>
      <origin>283295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3155" sha1="9r47v8mmswp0zc164uxbnvdhm83cw4s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;etiamsi tu ipse servo meo eam donaveris, invito
me libereris; quod nullo modo recipiendum est,
quando ne solutione quidem invito me facta libe-
reris.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quum homo Titio legatus esset, quaesitum
est, utrum arbitrium heredis est, quem velit dandi,
an potius legatarii? Respondi, verius dici, electio-
nem eius esse, cui potestas sit, qua actione uti ve-
lit, id est legatarii&lt;ref&gt;id est legatarii, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Huiusmodi legatum: «illi, aut illi, uter eo-
rum prior Capitolium ascenderit,» utile esse evi-
denti argumento probari ait, quod constet, usum-
fructum libertis legatum et&lt;ref&gt;Sobreentiéndase ei; usufructu libertis legato, ei qui, Hal.&lt;/ref&gt;, qui eorum super-
vixerit, proprietatem utiliter legari; idque et de
herede instituendo dicendum existimavit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Stichum, quem de te stipulatus eram, Ti-
tius a te herede mihi legavit; si quidem non ex
lucrativa causa stipulatio intercessit, utile legatum
esse placebat; sin e duabus, tunc magis placet,
inutile esse legatum, quia nec absit quidquam, nec
bis eadem res praestari possit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si, quum mihi ex testamento Titii Sti-
chum deberes, eundem a te herede Sempronius
mihi legaverit, fideique meae commissum, ut eum
alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum
habiturus. Idem iuris erit, et si pecuniam a me le-
gaverit; multo magis si in priore testamento fidei-
commissum sit. Item si in priore testamento Falci-
diae locus sit, quod inde abscidit&lt;ref&gt;decedit, Hal.&lt;/ref&gt; ratione Fal-
cidiae, ex sequenti testamento consequar.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Item si domino heres extitero, qui non
esset solvendo, cuius fundum tu mihi dare iussus
esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum
fundum emissem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Si ita scriptum erit: «amplius quam Titio
legavi, heres meus Seio decem dato,» dubitandum
non erit, quin et Titio suum legatum maneat, et
Seio nihil ultra decem debeatur; nam et usitatum
fere est sic legare: «Lucio Titio tot, et hoc amplius
uxori et liberis eius tot.»&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Si ei, cui nihil legatum est, cum hac adiec-
tione «hoc amplius,» aliquid legetur, minime dubi-
tandum est, quin id, quod ita legaverit, debeatur,
multoque minus dubitandum, si ab eo, qui nihil
mihi debet, ita stipulatus fuero: «amplius, quam
mihi debes, decem dare spondes?» quin decem de-
beantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Si servus alienus liber esse iussus, et lega-
tus sit, peti eum ex legato posse ait, nam quum
libertas nullius momenti sit, absurdum esse, per
eam legatum infirmari, quod alioquin valeret, et
si solum datum fuisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Qui quinque in arca habebat, ita legavit,
vel stipulanti promisit: «decem, quae in arca ha-
beo;» et legatum, et stipulatio valebit, ita tamen,
ut sola quinque vel ex stipulatione, vel ex testamento&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9r47v8mmswp0zc164uxbnvdhm83cw4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/511</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86663</id>
    <revision>
      <id>283296</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'debeantur. Ut vero quinque, quae deerunt, ex testamento peti possint, vix ratio patietur; nam quodammodo certum corpus, quod in rerum natu- ra non sit, legatum videtur. Quodsi mortis tempore plena summa fuerit&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fuerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et postea aliquid&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; aliquod, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ex ea deperierit, sine dubio soli heredi deperit.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—Si servus legatus sit, et moram heres fe...</comment>
      <origin>283296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="74uenrk68bczoi4m1q1kye2vcto7l4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;debeantur. Ut vero quinque, quae deerunt, ex testamento peti possint, vix ratio patietur; nam
quodammodo certum corpus, quod in rerum natu-
ra non sit, legatum videtur. Quodsi mortis tempore
plena summa fuerit&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fuerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et postea aliquid&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; aliquod, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ex ea
deperierit, sine dubio soli heredi deperit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—Si servus legatus sit, et moram heres fe-
cerit, periculo eius et vivit, et deterior fit, ut, si
debilem forte tradat, nihilominus teneatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Quum quid tibi legatum, fideive tuae
commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil
praeterea ex testamento capias, dolum malum dun-
taxat in exigendo eo legato, alioquin etiam cul-
pam te mihi praestare debere, existimavit, sicut in
contractibus fidei bonae servatur, ut, si quidem
utriusque contrahentis commodum versetur, etiam
culpa, sin unius solius, dolus malus tantummodo
praestetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 13.—Qui margarita&lt;ref&gt;margaritam, la Vulg.&lt;/ref&gt; Titio pignori dederat,
filium heredem instituit, et filiam exheredavit,
deinde ita cavit: «te, Titi, rogo, fideique tuae com-
mitto, uti margarita&lt;ref&gt;margaritam, la Vulg.&lt;/ref&gt;, quae tibi pignori dedi,
vendas, et deducto omni debito tuo quod amplius
erit, id omne filiae meae restituas;» ex ea scriptura
filiam a fratre fideicommissum petere posse, ut is
actiones suas adversus debitorem ei praestaret;
hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem
intelligendum, eius scilicet, quod pretium pignoris
summam debiti excedat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 14.—Non autem mirandum, si, quum alius ro-
gatus sit, alius fideicommisso obstringatur; nam et
quum in testamento ita scribatur: «te, Titi, rogo,
ut acceptis centum illum servum manumittas, vel
Sempronio quid praestes,» parum quidem apte&lt;ref&gt;aperte, la Vulg.&lt;/ref&gt;
scribi, verum aeque intelligendum heredis fidei
commissum, ut pecuniam Titio praestet; ideoque
et ipsum Titium cum herede acturum, et libertatem
servo, vel Sempronio, quod rogatus sit, praestare
cogendum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 15.—Avidius&lt;ref&gt;Aufidius, Hal.&lt;/ref&gt; filii sui fidei commisit, ut cer-
tam pecuniam quatuor libertis suis mutuam daret,
et usuras leviores taxaverit; placuit, hoc fideicom-
missum utile totum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''109. [112. V. 106. H.]''' Idem ''libro VI. Quae-
stionum''.—Si quando quis uxori suae ea, quae vi-
vus donaverat, vulgari modo leget, non de aliis
donationibus videri eum sentire ait, quam de his,
quae iure valiturae non sunt. Alioquin et frustra
legaturus sit; atque si ita exprimat: «quae uxori
iure donavero,» vel ita: «quae uxori manumissio-
nis causa donavero, ea ei lego;» nam inutile lega-
tum futurum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Heres, cuius fideicommissum erat, ut mihi
fundum, aut centum daret, fundum Titio vendidit;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74uenrk68bczoi4m1q1kye2vcto7l4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/512</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86664</id>
    <revision>
      <id>283297</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quum electio ei relinquitur, utrum malit, dandi, ut tamen alterum solidum praestet, Praetoris of- ficium convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem; ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset, si alienatus fundus non fuisset, quando etiam adver- sus ipsum heredem officium Praetoris, sive arbitri tale esse deberet, ut, si fundus non praestaretur, neque pluris, neque minoris, quam centum aesti-...</comment>
      <origin>283297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="nb0p3b07cnfhvrezvewni4iciyjut2a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quum electio ei relinquitur, utrum malit, dandi,
ut tamen alterum solidum praestet, Praetoris of-
ficium convenire existimo, ut, si pecuniam Titius
offerat, inhibeat fundi persecutionem; ita enim
eadem causa constitueretur, quae futura esset, si
alienatus fundus non fuisset, quando etiam adver-
sus ipsum heredem officium Praetoris, sive arbitri
tale esse deberet, ut, si fundus non praestaretur,
neque pluris, neque minoris, quam centum aesti-
maretur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''110. [113. V. 107. H.]''' Idem ''libro VIII. Quae-
stionum''.—Si heres generaliter servum, quem ipse
voluerit, dare iussus, sciens furem dederit, isque
furtum legatario fecerit, de dolo malo agi posse
ait. Sed quoniam illud verum est, heredem in hoc
teneri, ut non pessimum det, ad hoc tenetur, ut et
alium hominem praestet, et hunc pro noxae dedi-
to&lt;ref&gt;deditione, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; relinquat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''111. [114. V. 108. H.]''' Marcianus ''libro II. In-
stitutionum''.—Etiamsi partis bonorum se excusave-
rit tutor, puta Italicarum, vel provincialium rerum,
totum, quod testamento datum est, ei auferetur;
et ita, Divi Severus et Antoninus rescripserunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''112. [115. V. 109. H.]''' Idem ''libro VI. Institu-
tionum''.—Si quis inquilinos sine praediis, quibus
adhaerent, legaverit, inutile est legatum; sed an
aestimatio debeatur, ex voluntate defuncti sta-
tuendum esse, Divi Marcus et Commodus rescri-
pserunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quum servum suum heres damnatus dare,
eum manumiserit, tenetur in eius aestimationem;
nec interest, scierit, an ignoraverit legatum. Sed
et si donaverit servum heres, et eum is, cui dona-
tus est, manumiserit, tenetur heres, quamvis igno-
raverit, a se eum legatum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si ita legatum fuerit: «Titio cum Seio do
lego,» utrisque legatum est, sicut utrumque lega-
tum est, quum fundus cum domo Formiana lega-
tus est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si quis scripserit testamento fieri, quod
contra ius est, vel bonos mores, non valet, veluti
si quis scripserit contra legem aliquid, vel contra
Edictum Praetoris, vel etiam turpe aliquid.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Divi Severus et Antoninus rescripserunt,
insiurandum contra vim legum et auctoritatem
iuris in testamento scriptum nullius esse momenti.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''113. [116. V. 110. H.]''' Idem ''libro VII. Institu-
tionum''.—Servo alieno ita legari potest, quoad ser-
viat, vel si servus forte Titii erit, ut et Marcellus
ait.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si quis post tempus libertatem servo suo
dederit, et interea rogaverit heredem, donec ad
libertatem perveniat, cibaria ei dare, testatoris vo-
luntati obtemperandum esse, Divi Severus et An-
toninus rescripserunt.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nb0p3b07cnfhvrezvewni4iciyjut2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/513</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86665</id>
    <revision>
      <id>283298</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis a primo herede centum legaverit alicui, et eidem a secundo ducenta, posteaque ge- neraliter repetierit legata, trecenta&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; trecentum, corrección del códice Fl.&lt;/ref&gt; videtur re- petisse.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Sed si pater impuberi filio substituerit, et a substituto legata repetierit, si pupillus heres ex- titerit, et intra pubertatem decesser...</comment>
      <origin>283298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="khndks5kq8o3x480klinfeebkeelvzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis a primo herede centum legaverit
alicui, et eidem a secundo ducenta, posteaque ge-
neraliter repetierit legata, trecenta&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; trecentum, corrección del códice Fl.&lt;/ref&gt; videtur re-
petisse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Sed si pater impuberi filio substituerit, et
a substituto legata repetierit, si pupillus heres ex-
titerit, et intra pubertatem decesserit, repetitio non
valet, quia voluntas defuncti haec est, ut semel
debeantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si ab impubere legatum fuerit sub condi-
tione, «si ad pubertatem pervenerit,» et a substi-
tuto repetitum fuerit, legatum debetur et a substi-
tuto; nec videtur repetita conditio, quae inutile
legatum facit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Ineptas voluntates defunctorum circa se-
pulturam, veluti vestes, aut si qua alia supervacua
ut in funus impendantur, non valere, Papinianus
libro tertio Responsorum&lt;ref&gt;Responsorum, omitela Hal.&lt;/ref&gt; scribit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''114. [117. V. 111. H.]''' Idem ''libro VIII. Insti-
tutionum''.—Filiusfamilias miles vel veteranus, li-
cet sine testamento decedat, potest fideicommittere
a patre, quia etiam testamentum facere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si libertus ab intestato decesserit, a patro-
no potest usque ad partem debitam fideicommissum
relinquere, quia, si testamentum faceret, licebit ei
partem debitam solam relinquere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Qui intestato decedit, et scit bona sua ad
fiscum perventura vacantia, fidei fisci committere
potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Apud Marcellum libro duodecimo Digesto-
rum talis quaestio agitatur: quidam ab eo, cui fun-
dum legaverat, fideicommiserat, ut eum fundum
post mortem suam restitueret Sempronio; eiusdem
legatarii fidei commiserat, ut Titio daret centum;
quaeritur, quid iuris sit. Et ait Marcellus, si Titio
testator centum ex fructibus, quos vivus legatarius
perceperit, reliquerit, et legatarius post tantum
temporis decessisset, ut ex fructibus centum
fierent, Titium centum accepturum; si post ac-
ceptum legatum confestim decessisset legata-
rius, Titii fideicommissum extingui, quia placet,
non plus posse rogari quem restituere, quam
quantum ei relictum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Sed si Titii fideicommissum non est in tem-
pus mortis legatarii collatum, ait Marcellus, con-
festim fideicommissum Titio dandum, sed cautione
exacta, quanto amplius ceperit, reddi; quam cau-
tionem ita committi, si prius legatarius decesserit,
quam ex fructibus centum perciperet; sed vix est,
ut legatarium ex reditibus voluerit&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; voluit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ante dare,
quam fructus legatarius percepisset. Certe erit le-
gatarius audiendus, si velit totum fundum prae-
stare, si restituendo cavetur; absurdum enim est,
de suo eum praestare centum, maxime si fundus
centum, vel non multo pluris sit; quo iure utimur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Si quid alicui licite fuerit relictum, vel ius&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khndks5kq8o3x480klinfeebkeelvzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/514</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86666</id>
    <revision>
      <id>283299</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'aliud&lt;ref&gt;vel ius aliud, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, quod ipse quidem propter corporis sui vitium, vel propter qualitatem relicti, vel aliam quamcunque probabilem causam habere non po- tuit, alius tamen hoc&lt;ref&gt;hoc, omitela Hal.&lt;/ref&gt; habere potuit, quanti so- let comparari, tantam aestimationem accipiet.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest; plane Senatus censuit perinde haben- dum, atque si roga...</comment>
      <origin>283299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="8sqcppmosulwj8y8ucf0f3w5ibkxjhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;aliud&lt;ref&gt;vel ius aliud, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, quod ipse quidem propter corporis sui
vitium, vel propter qualitatem relicti, vel aliam
quamcunque probabilem causam habere non po-
tuit, alius tamen hoc&lt;ref&gt;hoc, omitela Hal.&lt;/ref&gt; habere potuit, quanti so-
let comparari, tantam aestimationem accipiet.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Ut quis heredem instituat aliquem, rogari
non potest; plane Senatus censuit perinde haben-
dum, atque si rogasset hereditatem restitui.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Quid ergo, si heres post mortem suam ro-
gatus fuerit heredis suae partem quartam re-
stituere? Verius esse existimo, quod et Scaevola
notat, et Papirius Fronto scribit, valere fideicom-
missum, atque si de hereditate sua restituenda ro-
gatus esset; et eatenus restituenda est, quatenus
hereditas testatoris patitur secundum vulgarem
formam iuris&lt;ref&gt;Secundum vulgarem formam iuris et si liberos, Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Sed si liberos suos emancipare rogatus fue-
rit, non cogitur hoc facere, potestas enim patria
inaestimabilis est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Aedes destruendae neque legari, neque per
fideicommissum relinqui possunt; et ita Senatus
censuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Si fideicommissum relictum fuerit servo
alieno sine libertate, et ad libertatem pervenerit,
dicendum est, posse eum admitti ad capiendum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—Divi Severus et Antoninus rescripserunt,
eum, qui rogatus est sub conditione fratris sui fi-
liis restituere, ante diem fideicommissi cedentem
ne quidem ex voluntate eorum posse restituere his
in potestate patris agentibus, quum possit die fi-
deicommissi cedente sui iuris constitutis ipsis debe-
re restitui, vel, si aliquis ex his ante decesserit,
non omnibus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Idem Principes rescripserunt, filiis ante
diem fideicommissi venientem restitui hereditatem
maternam necesse non esse, sed praestare heredem
posse vulgarem cautionem, aut si praestare eam
non poterit, mitti liberos in possessionem fideicom-
missi servandi causa, ut pro pignore, non ut pro
dominis possideant, vel alienandi ius, sed ut pi-
gnus habeant, ut filius per patrem fructus conse-
quatur, et servus per dominum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 13.—Quum erit rogatus, si sine liberis decesserit,
per fideicommissum restituere, conditio de-
fecisse videbitur, si patri supervixerint liberi; nec
quaeritur, an heredes extiterint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 14.—Divi Severus et Antoninus rescripserunt,
eos&lt;ref&gt;corum, acertadamente Hal.&lt;/ref&gt;, qui testamento vetant quid alienari, nec
causam exprimunt, propter quam id fieri velint,
nisi inveniatur persona, cuius respectu hoc a testa-
tore dispositum est, nullius esse momenti scriptu-
ram, quasi nudum praeceptum reliquerint, quia
talem legem testamento non possunt dicere. Quod-
si liberis, aut posteris, aut libertis, aut heredibus,
aut aliis quibusdam personis consulentes eiusmodi
significarent, eam servandam esse; sed haec
neque creditoribus, neque fisco fraudi esse,
nam si heredis propter testatoris creditores&lt;ref&gt;nam si heredis creditores testatoris bona, Hal.&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8sqcppmosulwj8y8ucf0f3w5ibkxjhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/515</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86667</id>
    <revision>
      <id>283300</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'bona venierunt, fortunam communem fideicommis- sarii quoque sequuntur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 15.—Quum pater filio herede instituto, ex quo tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum alienaret, et ut in familia relinqueret, et filius de- cedens heredes instituit, tertium exheredavit, eum fundum extraneo legavit, Divi Severus et An- toninus rescripserunt, verum esse, non paruisse voluntati defuncti filium.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;te...</comment>
      <origin>283300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3137" sha1="panakm8f3cjx2vy57qsiljxdb92jzzs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;bona venierunt, fortunam communem fideicommis-
sarii quoque sequuntur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 15.—Quum pater filio herede instituto, ex quo
tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum
alienaret, et ut in familia relinqueret, et filius de-
cedens heredes instituit, tertium exheredavit,
eum fundum extraneo legavit, Divi Severus et An-
toninus rescripserunt, verum esse, non paruisse
voluntati defuncti filium.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 16.—Sed et si, quum duos exheredavit, unum
heredem instituit, fundum extraneo legavit,&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; ut, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; putat
Marcellus, posse exheredatos petere fideicom-
missum; quod evenit, et si vivus filios emanci-
passet, et postea fundum alienasset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 17.—Sed si omnes filii heredes instituti sint ex
disparibus partibus, non possunt petere fideicom-
missum ex minore parte scripti, ut viriles, non he-
reditarias partes in eo habeant; verum est enim,
in familia reliquisse, licet uni reliquisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 18.—Item si unum heredem instituisset, nec
quidquam legasset, exheredati nihil interim, quam-
diu in familia res est, petere possunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 19.—Interdum etiam cum lucro heredis mori-
tur servus legatus, vel per fideicommissum reli-
ctus, veluti si alienus, vel licet proprius, pluribus
tamen separatim ita relictus, ut unusquisque in
solidum capiat, scilicet si sine culpa heredis mor-
tuus sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''115. [118. V. 112. H.]''' Ulpianus ''libro II. In-
stitutionum''.—Etiam hoc modo: «cupio&lt;ref&gt;ut, inserta Hal.&lt;/ref&gt; des,
opto&lt;ref&gt;ut, inserta Hal.&lt;/ref&gt; des, credo te daturum,» fideicommissum
est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''116. [119. V. 113. H.]''' Florentinus ''libro XI.
Institutionum''.—Legatum est delibatio hereditatis,
qua testator ex eo, quod universum heredis foret,
alicui quid collatum velit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Heredi a semet ipso legata dari non po-
test, a te&lt;ref&gt;te, omitela Hal.&lt;/ref&gt; coherede potest. Itaque si fundus le-
gatus sit ei, qui ex parte dimidia heres institutus
est, et duobus extraneis, ad heredem, cui legatus
est, sexta pars fundi pertinet, quia a se vindicare
non potest, a coherede vero semissem, duobus
extraneis concurrentibus, non amplius tertia parte;
extranei autem et ab ipso herede, cui legatum est,
semissem, et ab alio herede trientem vindicabunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Alienus servus heres institutus legari ipse
a se nec totus, nec pro parte potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Servo hereditario recte legatur, licet ea
adita non sit, quia hereditas personae defuncti,
qui eam reliquit, vice fungitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Fundus legatus talis dari debet, qualis re-
lictus est, itaque sive ipse fundus heredis servitu-
tem debuit, sive ei fundus heredis, licet confusione
dominii servitus extincta sit, pristinum ius restituendum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>panakm8f3cjx2vy57qsiljxdb92jzzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/516</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86668</id>
    <revision>
      <id>283301</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est; et nisi legatarius imponi servitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio doli mali op- poneretur, si vero fundo legato servitus non resti- tuetur, actio ex testamento superest.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''117. [120. V. 114. H.]''' Marcianus&lt;ref&gt;Marcellus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XIII. Institutionum''.—Si quid relictum sit civitatibus, omne valet, sive in distributionem relinquatur, sive in opus, sive in alimenta, vel in eruditionem p...</comment>
      <origin>283301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="ijhi8zfpo9p7xbb06ei0bke1a70u9ap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est; et nisi legatarius imponi servitutem
patiatur, petenti ei legatum exceptio doli mali op-
poneretur, si vero fundo legato servitus non resti-
tuetur, actio ex testamento superest.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''117. [120. V. 114. H.]''' Marcianus&lt;ref&gt;Marcellus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XIII.
Institutionum''.—Si quid relictum sit civitatibus,
omne valet, sive in distributionem relinquatur,
sive in opus, sive in alimenta, vel in eruditionem
puerorum, sive quid aliud.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''118. [121. V. 115. H.]''' Neratius ''libro X. Re-
gularum''.—Et eo modo relictum: «exigo, desidero,
uti des,» fideicommissum valet, sed et ita: «volo
hereditatem meam Titii esse; scio hereditatem
meam restituturum te Titio.»&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''119. [122. V. 116. H.]''' Marcianus ''libro I. Re-
gularum''.—Si servus vetitus est a testatore ratio-
nes reddere, non hoc consequitur, ut ne, quod
apud eum sit, reddat, et lucrifaciat, sed ne scru-
pulosa inquisitio fiat, hoc est, ut negligentiae ratio
non habeatur, sed tantum fraudum&lt;ref&gt;Hal.; fraudium, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Ideo et
manumisso non videtur peculium legari per hoc,
quod vetitus est rationes reddere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''120. [123. V. 117. H.]''' Ulpianus ''libro II. Re-
sponsorum''&lt;ref&gt;respondit, inserta Hal.&lt;/ref&gt;.—Nihil proponi, cur prohibeatur
heres aedificia distrahere, quorum reditus&lt;ref&gt;«quorum reditu, Hal.&lt;/ref&gt; sportulae sunt relictae, salva tamen causa le-
gati.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Omnibus, quibus fideicommissum relictum
est, ad distractionem consentientibus nullam fidei-
commissi petitionem superfuturam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—&lt;ref&gt;Véase Fragm. Vatic. § 144.&lt;/ref&gt;Fructus ex fundo pure legato post
aditam hereditatem a legatario perceptos ad ipsum
pertinere, colonum autem cum herede ex conducto
habere actionem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''121. [124. V. 118. H.]''' Marcianus ''libro III.
Regularum''.—Si quis legaverit Titio cum Maevio,
et sine altero alter ad legatum admittitur; nam et
quum dicit Praetor: VENTREM CUM LIBERIS IN POS-
SESSIONEM ESSE IUBEO, etsi non sint liberi, venter
in possessionem mittetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''122. [125. V. 119. H.]''' Paulus ''libro III. Re-
gularum''.—Civitatibus legari potest etiam quod ad
honorem ornatumque civitatis pertinet; ad orna-
tum, puta quod ad instruendum forum, theatrum,
stadium legatum fuerit; ad honorem, puta quod ad
munus edendum venationemve, ludos scenicos,
ludos Circenses, relictum fuerit, aut quod ad divi-
sionem singulorum civium, vel epulum relictum
fuerit. Hoc amplius, quod in alimenta infirmae
aetatis, puta senioribus, vel pueris puellisque re-
lictum fuerit, ad honorem civitatis pertinere re-
spondetur.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijhi8zfpo9p7xbb06ei0bke1a70u9ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/567</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86669</id>
    <revision>
      <id>283302</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Seium et Marcium&lt;ref&gt;Marium, aquí y en otras partes Hal.&lt;/ref&gt;, sororis filios, scripsit he- redes; Sextiam substituit Marcio, et Marcium Sex- tiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas species; Marcius partem hereditatis, ex qua scri- ptus erat, omisit, et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium devoluta sunt; quaesitum est, an Sextia ex substitutione etiam haec, quae praelegata Marcio erant, iure substitu- tionis a...</comment>
      <origin>283302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="edc7jiobjnwo2qtikuz4n65txddvgwn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Seium et Marcium&lt;ref&gt;Marium, aquí y en otras partes Hal.&lt;/ref&gt;, sororis filios, scripsit he-
redes; Sextiam substituit Marcio, et Marcium Sex-
tiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas
species; Marcius partem hereditatis, ex qua scri-
ptus erat, omisit, et eo intestato defuncto bona
eius ad fratrem legitimum Seium devoluta sunt;
quaesitum est, an Sextia ex substitutione etiam
haec, quae praelegata Marcio erant, iure substitu-
tionis a legitimo herede defuncti sibi vindicare
possit. Respondit, secundum ea, quae proponeren-
tur, Sextiam in legatis, quae Marcio data sunt,
substitutam non esse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''33. [32.]''' Idem ''libro XV. Digestorum''.—Uxori
suae inter cetera ita legavit: «et domus eam par-
tem, in qua morari consuevimus»; quaesitum est,
quum tam testamenti faciundi tempore, quam
mortis totam domum in usu habuerit, nec quid-
quam ex ea locatum, an ea tantummodo videtur
legasse cubicula, in quibus dormire consueverat?
Respondit, eam omnem partem, in qua morari
cum familia sua consuevisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Uxori suae inter cetera ita legavit: «uxori
meae quidquid vivus dedi, donavi, usibusve eius
comparavi, concedi volo»; quaero, an quod post
testamentum factum ei donatum est, id quoque
concessum videatur. Respondit, verba, quae pro-
ponerentur, nihil pro futuro tempore significare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quum Seius pro uxore centum aureos cre-
ditori solverit, et ornamentum pignori datum
fuerit, postea autem testamento facto uxori suae
legavit, quidquid ad eum, inve stipulatum eius
concessit, et hoc amplius vicenos aureos annuos;
quaesitum est, an hos centum aureos heredes viri
ab uxore, vel ab heredibus eius repetant. Respon-
dit, si donationis causa creditori solvisset, teneri
heredes ex causa fideicommissi, si repetant, atque
etiam petentes exceptione summoveri; quod prae-
sumtum esse debet, nisi contrarium ab herede ap-
probetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''34. [33.]''' Idem ''libro XVI. Digestorum''.—No-
men debitoris in haec verba legavit: «Titio hoc
amplius dari volo decem aureos, quos mihi here-
des Caii Seii debent, adversus quos ei actionem
mandari volo, eique eorundem pignora tradi»;
quaero, utrum heredes tantum decem dare de-
beant, an in omne debitum, hoc est et&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; et, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; in usuras
debeant mandare. Respondit, videri universum eius
nominis obligationem legatam. Item quaero, quum
ignorante matrefamilias actores in provincia ad-
iectis sorti usuris decem stipulati sint, an ex cau-
sa fideicommissi suprascripti etiam incrementum
huius debiti ad Titium pertineat. Respondit, per-
tinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Filio ex parte herede scripto praeceptio-
nem dedit inter cetera his verbis: «Titio, filio meo,
nomina ex kalendario, quae elegerit filius meus
sibi, viginti dare damnas sunto sine dolo malo»;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edc7jiobjnwo2qtikuz4n65txddvgwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/568</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86670</id>
    <revision>
      <id>283303</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'eidem filio vivus omnium rerum suarum admini- strationem permisit; qui post testamentum factum ante mortem patris annis&lt;ref&gt;La escritura original, Br.; annos, Taur. según corrección del códice Fl.&lt;/ref&gt; decem, quibus pro- curabat patri, contra veterem consuetudinem pa- tris, qua kalendarium exercebatur, novos debito- res amplarum pecuniarum fecit, et in priores, quos pater exiguarum fortunarum habebat, maius cre- ditum contulit ad hoc, ut vig...</comment>
      <origin>283303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="7sekrj3a9vd6zbseb2z4t30o1c749s3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eidem filio vivus omnium rerum suarum admini-
strationem permisit; qui post testamentum factum
ante mortem patris annis&lt;ref&gt;La escritura original, Br.; annos, Taur. según corrección del códice Fl.&lt;/ref&gt; decem, quibus pro-
curabat patri, contra veterem consuetudinem pa-
tris, qua kalendarium exercebatur, novos debito-
res amplarum pecuniarum fecit, et in priores, quos
pater exiguarum fortunarum habebat, maius cre-
ditum contulit ad hoc, ut viginti nominibus prope
omnis substantia kalendarii esset; quaesitum est,
an huic filio eorum nominum, quae ipse fecit, prae-
ceptio permittenda est? Respondit, ex his electio-
nem habere, quae testamenti tempore testator in
kalendario habuit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Uni ex heredibus per praeceptionem reli-
quit ea, quae ex patrimonio viri sui Aretonis ei
supererant: eiusque fidei commisit, haec eadem re-
stituere pronepoti, quum erit&lt;ref&gt;esset, Hal.&lt;/ref&gt; annis sedecim,
in quibus haec verba adiecit: «item rogo, uti reli-
quum aes alienum, quod ex bonis Aretonis debe-
tur, omnibus creditoribus eorum ex reditibus bo-
norum solvas, reddas, satisque facias»; quaesitum
est, an, si probaverit heres, non sufficere reditum
bonorum ad totius debiti exsolutionem, nihilomi-
nus tamen ipse debet agnoscere onus aeris alieni?
Respondit, manifeste proponi, ex reditibus bono-
rum eorum iussum aes alienum exsolvere, non de
proprio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Pater filio et filia heredibus institutis,
quum singulis certa praedia et kalendaria praele-
gasset, ita cavit: «a te autem, fili carissime, pe-
to&lt;ref&gt;peto, omítela Hal.&lt;/ref&gt;, quaecunque legavi, praestari volo, et si
quid evenerit aeris alieni in tempus pro
mutuo acceperam, et debuero, a te solvi volo, ut,
quod sorori tuae reliqui, integrum ad eam perti-
neat»; quaesitum est, an, quod ex quacunque cau-
sa debuit pater, a filio sit praestandum. Respon-
dit, posse filiam ex fideicommisso consequi, ut
levaretur, quo magis integrum, quod testator de-
disset, ad eam pervenisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''35. [34.]''' Idem ''libro XVII. Digestorum''.—Pa-
tronus liberto statim tribum emi petierat; libertus
diu moram ab herede patroni passus est, et dece-
dens heredem reliquit clarissimum virum; quae-
situm est, an tribus aestimatio heredi eius debea-
tur. Respondit, deberi. Idem quaesiit, an et com-
moda, et principales liberalitates, quas libertus ex
eadem tribu usque in diem mortis suae consecu-
turus fuisset, si ei ea tribus secundum voluntatem
patroni sui tunc comparata esset, an vero usurae
aestimationis heredi eius debeantur. Respondi,
quidquid ipse consecuturus esset, id ad heredem
suum transmittere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Sempronio ita legavit: «Sempronius sumi-
to praedia ea omnia, quae sunt usque ad praedium,
quod vocatur Gaas, finibus Galatiae, sub cura vil-
lici primi, ita ut haec omnia instructa sunt»; quaesitum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7sekrj3a9vd6zbseb2z4t30o1c749s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/569</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86671</id>
    <revision>
      <id>283304</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est, quum in eodem confinio praediorum unum sit praedium non Galatiae, sed Cappadociae finibus, sub cura tamen eiusdem villici, an etiam id praedium cum ceteris ad Sempronium perti- neat. Respondit, et hoc deberi.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Libertis, quos nominaverat, ita legavit: «fundum Trebatianum, qui est in regione Atella- ta&lt;ref&gt;Arelatia, Hal.&lt;/ref&gt;, item fundum Satrianum&lt;ref&gt;Sarrianum, la Vulg.&lt;/ref&gt;, qui est in re- gione Nip...</comment>
      <origin>283304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="1hwvp9fpjq1g3p8h4zfzrafkaokeeku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est, quum in eodem confinio praediorum
unum sit praedium non Galatiae, sed Cappadociae
finibus, sub cura tamen eiusdem villici, an etiam
id praedium cum ceteris ad Sempronium perti-
neat. Respondit, et hoc deberi.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Libertis, quos nominaverat, ita legavit:
«fundum Trebatianum, qui est in regione Atella-
ta&lt;ref&gt;Arelatia, Hal.&lt;/ref&gt;, item fundum Satrianum&lt;ref&gt;Sarrianum, la Vulg.&lt;/ref&gt;, qui est in re-
gione Niphana, cum taberna dari volo»; quaesitum
est, quum inter fundos, quos supra legavit, sit,
quidem fundus vocabulo Satrianus, in regione ta-
men Niphana non sit, an ex causa fideicommissi
libertis debeatur. Respondit, si nullus esset Sa-
trianus in regione Niphana, et de eo sensisse te-
statorem certum sit, qui alibi esset, non idcirco
minus deberi, quia in regione designanda lapsus
esset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Codicillis confirmatis ita cavit: «Tiburti-
bus, municipibus meis, amantissimisque&lt;ref&gt;amantissimis, quod scitis—domui meae, ita ut publice—gratis; quaesitum, Hal.&lt;/ref&gt;. Scitis
balneum Iulianum, iunctum domui meae; id&lt;ref&gt;Según nuestra conjetura; ita ut, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ut
publice sumtu heredum meorum et diligentia de-
cem mensibus totius anni praebeatur gratis&lt;ref&gt;volo, inserta acertadamente la Vulg.; Tiburtibus—amantissimis, quos scitis—domui meae, ita ut publice—gratis; quaesitum, Hal.&lt;/ref&gt;»;
quaesitum est, an et sumtus refectionibus neces-
sarios heredes praestare debeant. Respondit, se-
cundum ea, quae proponerentur, videri testatorem
super calefactionis et praebitionis onus de his
quoque sensisse, qui&lt;ref&gt;quae, Hal.&lt;/ref&gt; ad quotidianam tutelam
pertineant, quibus balnea aut instruuntur, aut
denique inter solitas cessationum vices parari pur-
garique, ut habiles ad lavandum fierent, sint
solitae.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''36. [35.]'''&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento con el anterior.&lt;/ref&gt; Apud Scaevolam ''libro XVIII.
Digestorum Claudius notat''.—Nec fideicommissa ab
intestato data debentur ab eo, cuius de inofficioso
testamento constitisset&lt;ref&gt;Taur.; constituisset, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, quia crederetur quasi
furiosus testamentum facere non potuisse; ideo-
que nec aliud quid pertinens ad suprema eius iu-
dicia valet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''37. [36. V. 35. H.]''' Scaevola ''libro XVIII.
Digestorum''.—Quum quis decedens Seiae matri
fundum, qui proprius&lt;ref&gt;prius, Hal.&lt;/ref&gt; matris erat, legaverat,
ab ea&lt;ref&gt;eo, Hal.&lt;/ref&gt; petierat, ut eundem, quum moreretur,
Flaviae Albinae, coniugi suae, restitueret; post
mortem testatoris mater apud magistratum pro-
fessa est, nihil se adversus voluntatem filii sui fa-
cturam, paratamque esse&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; sunt, el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum Flaviae Al-
binae tradere, si sibi annua bina praestarentur
reditum nomine; sed neque possessionem tradi-
dit, neque annua bina accepit; quaesitum est, an
iure fundum alii vendere possit. Respondit, si de
legati iure&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; iuro legati, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; fideicommissi quaereretur, se-
cundum ea, quae proponerentur, nec valuisse,
quod matri suum legabatur, neque onus fideicommissi&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hwvp9fpjq1g3p8h4zfzrafkaokeeku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/570</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86672</id>
    <revision>
      <id>283305</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'processisse, si modo&lt;ref&gt;Taur.; si, inserta el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; nihil praeterea mater cepisset.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Qui testamento heredem scripserat, Mae- vio ducenta legavit, et fidei eius commisit, ut cen- tum daret Glaucae Tychae&lt;ref&gt;Hal.; Glaucetyche, el códice Fl.; Claudiano, la Vulg.; acaso se deberá leer, Glaucae et Tychae.&lt;/ref&gt;, Elpidi&lt;ref&gt;Elpidrae, Hal.&lt;/ref&gt; autem quinquaginta; postea Maevius volente testator...</comment>
      <origin>283305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="re95u3exs9hiw1x2ap5yp5afnh9h1nv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;processisse, si modo&lt;ref&gt;Taur.; si, inserta el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; nihil praeterea
mater cepisset.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Qui testamento heredem scripserat, Mae-
vio ducenta legavit, et fidei eius commisit, ut cen-
tum daret Glaucae Tychae&lt;ref&gt;Hal.; Glaucetyche, el códice Fl.; Claudiano, la Vulg.; acaso se deberá leer, Glaucae et Tychae.&lt;/ref&gt;, Elpidi&lt;ref&gt;Elpidrae, Hal.&lt;/ref&gt; autem
quinquaginta; postea Maevius volente testatore
literas omisit ad eas, secundum voluntatem testa-
toris se&lt;ref&gt;Hal.; se, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; restituturum; postea testator fecit co-
dicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos
codicillos si quid aliud prolatum esset, non valeat;
quaesitum est, an Maevius, qui ducenta accepit,
quia mutavit voluntatem de ea epistola testator, a
mulieribus conveniri ex causa fideicommissi pos-
sit. Respondit, secundum ea, quae proponuntur,
frustra Maevium conveniri, sive ducenta, sive
praedium pro his accepit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Seiam et Maevium, libertos suos, aequis
partibus heredes scripsit, Maevio substituit Sem-
pronium pupillum suum, deinde codicillos per
fideicommissum confirmavit, quibus ita cavit: «Lu-
cius Titius Seiae, heredi suae, quam pro parte di-
midia institui, salutem. Maevium libertum meum,
quem in testamento pro parte dimidia heredem
institui, eam partem hereditatis veto accipere,
cuius in locum partemve eius Publium Sempro-
nium, dominum meum, heredem esse volo», et
Maevio, ad quem hereditatis portionem noluit per-
venire, cum hoc elogio fideicommissum reliquit:
«Maevio, liberto meo de me nihil merito, dari volo
lagenas&lt;ref&gt;Hal.; lagynos, el códice Fl.&lt;/ref&gt; vini vetusti centum quinquaginta»;
quaesitum est, quum voluntas testatoris haec fue-
rit, ut omnimodo perveniat portio hereditatis ad
Sempronium pupillum, an fideicommissum ex ver-
bis suprascriptis valere intelligatur, et a quo
Sempronius petere possit, quum ad certam perso-
nam codicillos scripserit. Respondit, posse fidei-
commissum a Maevio peti.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Pater emancipato filio bona sua universa,
exceptis duobus servis, non mortis causa donavit,
et stipulatus est a filio in haec verba: «quae tibi
mancipia, quaeque praedia donationis causa tra-
didi, cessi, per te non fieri dolove malo, neque per
eum, ad quem ea res pertinebit, quominus ea man-
cipia, quaeque ex his agnata erunt, eaque praedia
cum instrumento, quum ego volam, vel quum mo-
rieris, quaeque eorum extabunt, neque dolo malo
aut fraude factove tuo eiusque, ad quem ea res
pertinebit,&lt;ref&gt;ita, inserta Hal.&lt;/ref&gt; in rerum&lt;ref&gt;Taur.; in earum, el códice Fl. según Taur. en Adnotatt.&lt;/ref&gt; natura, aut in po-
testate esse desiissent, si vivam, mihi, aut cui ego
volam, reddantur, restituantur; stipulatus est Lu-
cius Titius pater, spopondit Lucius Titius filius».
Idem pater decedens epistolam fideicommissa-
riam&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fid. op., corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; ad filium suum scripsit in haec verba:
«Lucio Titio, filio suo, salutem. Certus de tua pie-
tate fidei tuae committo, uti des, praestes illi et
illi certam pecuniam; et Lucrionem&lt;ref&gt;Lustrionem, la Vulg.&lt;/ref&gt;, servum
meum, liberum esse volo»; quaesitum est, quum
filius patris nec bonorum possessionem acceperit,
nec heres extiterit, an ex epistola fideicommissa
et libertatem dare debeat. Respondit, etsi
neque hereditatem adiisset, neque bonorum possessionem&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>re95u3exs9hiw1x2ap5yp5afnh9h1nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/571</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86673</id>
    <revision>
      <id>283306</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'petiisset, et nihil ex hereditate possi- deret, tamen nihilominus&lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; nihil minus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; et ex stipulatu ab he- redibus patris, et fideicommisso ab his, quorum interest, quasi debitorem conveniri posse, maxime post Constitutionem Divi Pii, quae hoc induxit.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandavit, ut viginti, quae doti...</comment>
      <origin>283306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="bje98vv11a3thec0ggfwwgq4tn120u7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;petiisset, et nihil ex hereditate possi-
deret, tamen nihilominus&lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; nihil minus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; et ex stipulatu ab he-
redibus patris, et fideicommisso ab his, quorum
interest, quasi debitorem conveniri posse, maxime
post Constitutionem Divi Pii, quae hoc induxit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore
marito habebat, mandavit, ut viginti, quae doti
dabat, stipularentur in omnem casum, quo solvi
posset matrimonium, et etiam alterutri ex his tota
dos solvatur; constante matrimonio uno ex filiis
mortuo uxor per epistolam petiit&lt;ref&gt;Hal.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a superstite
filio, uti quandoque partem dimidiam duntaxat
dotis exigeret, et ea contentus sit&lt;ref&gt;Según nuestra conjetura; erit, el códice Fl.; eat, Hal.&lt;/ref&gt;, alteram au-
tem partem apud maritum eius remanere conce-
dat; quaesitum est, postea in matrimonio muliere
defuncta, an maritus, si de tota dote conveniatur
a filio, doli mali exceptione se tueri possit, et an
ultro ex causa fideicommissi actio ei competat&lt;ref&gt;Hal.; compotit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;,
ut de parte obligationis accepto ei feratur. Re-
spondit, et exceptionem utilem fore, et ultro ex
fideicommisso peti posse. Idem quaesiit, an de re-
liqua dimidia parte mandati actio utilis sit here-
dibus mulieris adversus filium eius. Respondit,
secundum ea, quae proponerentur, maxime post
literas ad filium scriptas, non fore utilem. Clau-
dius: quoniam in his expressit, ut contentus esset
parte&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; partis dimidiae, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dimidia dotis; quibus verbis satis fidei-
commissum filio relinqui placuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Codicillis ita scripsit: Βούλομαι πάντα τὰ ὑπο-
τεταγμένα κύρια εἶναι. Μαξίμῳ τῷ κυρίῳ μου δηνάρια μύρια&lt;ref&gt;μύρια, omítenla las ed. citadas por Br.&lt;/ref&gt;
πεντακισχίλια, ὅτινα ἔλαβον παρὰ καταθήκην παρὰ&lt;ref&gt;παρά, omítenla las ed. citadas por Br.&lt;/ref&gt; τοῦ
θείου αὐτοῦ Ἰουλίου Μαξίμου, ἵνα αὐτῷ ἀνδρωθέντι ἀποδώσω,
ἃ γίνονται&lt;ref&gt;καὶ γίνονται, Stepk.; ἄν γίνονται, Hal.&lt;/ref&gt; σὺν τόκῳ τρὶς μύρια ἀποδοθῆναι αὐτῷ βούλομαι,
οὕτω γὰρ τῷ θείῳ αὐτοῦ ὤμοσα ''[Volo, omnia, quae in-
fra ordinata sunt, firma esse. Maximo, domino meo,
denarium quindecim millia&lt;ref&gt;Hal.; denaria quinquies mille, la Vulg.&lt;/ref&gt;, quae accepi in depo-
situm a patruo eius, Iulio Maximo, ut ei viro fa-
cto&lt;ref&gt;aut adulto, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; reddam cum usuris, quae sunt triginta mil-
lia, ei dari volo; ita enim patruo iuravi;]''&lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt; quae-
situm est, an ad depositam pecuniam petendam
sufficiant verba codicillorum, quum hanc solam,
nec aliam ullam probationem habeat. Respondi:
ex his, quae proponerentur, scilicet quum iusin-
randum dedisse super hoc testator affirmavit, cre-
denda est scriptura.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Titia, honestissima femina, quum negotiis
suis opera Callimachi semper uteretur, qui ex te-
stamento capere non poterat, testamento facto
manu sua ita cavit: Τιτία&lt;ref&gt;Τιτία, omítela Hal.&lt;/ref&gt; διεθέμην, καὶ βούλομαι δο-
θῆναι Καλλιμάχῳ μισθοῦ χάριν δηνάρια μύρια.&lt;ref&gt;δηνάρια δύο, las ed. citadas por Br.&lt;/ref&gt; ''[Titia
testamentum condidi, et volo dentur Callimacho
mercedis gratia denaria decem millia;]''&lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt; quaero,
an haec pecunia ex causa mercedis ab heredibus
Titiae exigi possit. Respondi, non idcirco, quod
scriptum est, exigi posse in fraudem legis re-
lictum.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bje98vv11a3thec0ggfwwgq4tn120u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86674</id>
    <revision>
      <id>283307</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="n0jzy4mmk0bkmq5sm67xo3jal86uh9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Venio ad expositionem Ludi Sinici, cujus occasione cætera afferre placuit. Habetur ejus repræsentatio in libro Figurarum Sinicarum qui extat in Bibliotheca Inclyti Regis Borussorum Berolinensi, unde eant ære exprimi curavimus. [Fig. 1.] Ludus est ex eorum genere, qui sola arte constant, nulla mistura fortunæ: cæterum id habet singulare, quod collusores (quantum apparet) calculos sibi invicem non tollunt, sed tantum sese obsident atque coarctant; ut vincat tandem, sed, ut sic dicam, sine cæde &amp; sanguine, qui alteri adimit movendi se libertatem. Quod sane in aliis ludis non raro, hic autem necessario contingit.

Sed audiamus hoc de ludo Nicolaum Trigautium capite octavo primi librorum de Christiana expeditione apud Sinas, ex Matthæi Riccii insignis Viri, &amp;amp; veri Sinensium missionum fundatoris, commentariis confectorum. Sic ergo loquitur: ''Gravissimum inter eos ludi genus est hujusmodi: in alveo trecentarum Cellularum plures'' [hanc vocem tollendam puto vel legendum ''plusquam trecentarum cellularum'', fortasse vitio Latini interpretis Riccii Italica an Trigautii Gallica, male exprimentis; neque enim collusores sunt nisi duo] ''ducentis calculis colludunt, ex quibus alii candidi sunt, alii atri. His calculis alter alterius calculos procurat in medium alveum relegare, ut reliquis deinde cellulis dominetur; ad postremum, qui plures in alveo cellulas sibi subjecit, victor appellatur. Hunc ludum avidissime arripiunt Magistratus, et sæpe maximam diei partem ludendo consumunt; nam inter ludendi peritos horam integram ludus unus tenet. Qui hujus ludi peritus est, tametsi nulla aliare insignis fuerit, ab omnibus colitur et evocatur. Imo nonnulli etiam eos solitis sibi viribus Magistros legunt, ut ab illis accuratè hujus ludi rationem ediscant.'' Hæc Trigautius.

Sed in hac descriptione peccatum ocularis inspectio schematis ostendit. Est enim Alveus figuræ quadratæ, cujus unum latus est ''octodecim cellularum'': unde cellulæ in universum sunt octies &amp;amp; decies octodecim, id est, non trecentæ, sed ''trecenta viginti quatuor''. Et parum ad rem facit descriptio reliqua: nam ut unus alterum in medium alvei semper contrudat, manifestum est, in potestate semper, atque adeo necessarium non esse; cum sufficiat obsessum inclusisse, sive in medio sive in&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0jzy4mmk0bkmq5sm67xo3jal86uh9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/572</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86675</id>
    <revision>
      <id>283308</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Ex his verbis testamenti: «omnibus, quos quasve manumisi, manumiseram&lt;ref&gt;manumiseram, omítela Hal.&lt;/ref&gt;, sive his ta- bulis, sive quibuscunque aliis, filios filiasve suos omnes concedi volo»; quaesitum est, an his, quos vivus manumisisset, deberentur filii. Respondit, his quoque, quos quasve ante testamentum factum manumisisset, filios filiasve ex causa fideicommissi praestari oportere.&lt;/div&gt;  &lt;div style=...</comment>
      <origin>283308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="6gy0l30twgkejknfqzp9u6q8usio5cx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Ex his verbis testamenti: «omnibus, quos
quasve manumisi, manumiseram&lt;ref&gt;manumiseram, omítela Hal.&lt;/ref&gt;, sive his ta-
bulis, sive quibuscunque aliis, filios filiasve suos
omnes concedi volo»; quaesitum est, an his, quos
vivus manumisisset, deberentur filii. Respondit, his
quoque, quos quasve ante testamentum factum
manumisisset, filios filiasve ex causa fideicommissi
praestari oportere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''38. [37. V. 36. H.]''' Idem ''libro XIX. Digesto-
rum''.—Pater filium heredem praedia alienare, seu
pignori ponere prohibuerat, sed conservari liberis
ex iustis nuptiis, et ceteris cognatis, fideicommise-
rat; filius praedia, quae pater obligata reliquerat,
dimisso hereditario creditore nummis novi credito-
ris a priore in sequentem creditorem pignoris hy-
pothecaeve nomine transtulit; quaesitum est, an
pignus recte contractum esset. Respondit, secun-
dum ea, quae proponerentur, recte contractum.
Idem quaesiit, quum filius praedia hereditaria, ut
dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an
emtores, qui fideicommissum ignoraverunt, bene
emerint. Respondi, secundum ea, quae propone-
rentur, recte contractum, si non erat aliud in he-
reditate, unde debitum exsolvisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Duobus libertis, Sticho et Erote, heredibus
institutis ita cavit: «fundum Cornelianum de no-
mine meorum&lt;ref&gt;meo, Hal.&lt;/ref&gt; exire veto»; unus ex heredibus,
Stichus, ancillam Arescusam testamento liberam
esse iussit, eique partem suam fundi legavit; quae-
ro, an Eros&lt;ref&gt;haeres, la Vulg.&lt;/ref&gt; et ceteri conliberti Stichi ex causa
fideicommissi eius fundi partem ab herede Stichi
petere possint. Respondit, non contineri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Filiam suam heredem scripserat, et ita
caverat: «veto autem aedificium de nomine meo
exire, sed ad vernas meos, quos hoc testamento
nominavi, pertinere volo»; quaesitum est, defun-
cta herede, et legatariis vernis, an ad unum liber-
tum, qui remansit, totum fideicommissum pertine-
ret. Respondit, ad eum, qui ex vernis superesset,
secundum ea, quae proponerentur, virilem partem
pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Fundum&lt;ref&gt;Titianum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; a filio, quoad vixerit, vetuit
venundari, donari, pignorari, et haec verba adie-
cit: «quodsi adversus voluntatem meam facere vo-
luerit, fundum Titianum ad fiscum pertinere; ita
enim fiet, ut fundus Titianus de nomine vestro
nunquam exeat»; quaesitum est, quum vivus filius
eum fundum secundum voluntatem patris retinue-
rit, an defuncto eo non ad heredes scriptos a filio,
sed ad eos, qui de familia sunt, pertineat. Respon-
dit, hoc ex voluntate defuncti colligi posse, filium,
quoad viveret, alienare vel pignorare non posse,
testamenti autem factionem et in eo fundo in ex-
traneos etiam heredes habiturum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Iulius&lt;ref&gt;Iulianus, la Vulg.&lt;/ref&gt; Agrippa primipilaris testamento&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gy0l30twgkejknfqzp9u6q8usio5cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/573</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86676</id>
    <revision>
      <id>283309</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'suo cavit, ne ullo modo reliquias&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; reliquas, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; eius, et praedium suburbanum, aut domum maiorem heres eius pignoraret, aut ullo modo alienaret; filia eius heres scripta heredem reliquit filiam suam, ne- ptem primipilaris, quae easdem res diu possedit, et decedens extraneos instituit heredes; quaesi- tum est, an ea praedia extraneus heres haberet, an vero ad Iuliam Domnam&lt;...</comment>
      <origin>283309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="rrubal539w837bu9syqvdr5dv9s3h5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;suo cavit, ne ullo modo reliquias&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; reliquas, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; eius, et
praedium suburbanum, aut domum maiorem heres
eius pignoraret, aut ullo modo alienaret; filia eius
heres scripta heredem reliquit filiam suam, ne-
ptem primipilaris, quae easdem res diu possedit,
et decedens extraneos instituit heredes; quaesi-
tum est, an ea praedia extraneus heres haberet,
an vero ad Iuliam Domnam&lt;ref&gt;dominam, Hal.&lt;/ref&gt;, quae habuit pa-
truum maiorem Iulium Agrippam, pertinerent.
Respondi, quum hoc nudum praeceptum sit, nihil
proponi contra voluntatem defuncti factum, quo-
minus ad heredes pertinerent.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Quindecim libertis, quos nominaverat,
praediolum cum taberna legaverat, et adiecerat
haec verba: «sibique eos habere possidere volo ea
lege et conditione, ne quis eorum partem suam
vendere, donareve, aliudve quid facere alii velit.
Quodsi adversus ea quid factum erit, tunc eas
portiones praediumve cum taberna ad rempubli-
cam Tusculanorum pertinere volo»; quidam ex
his libertis vendiderunt partes suas duobus con-
libertis suis ex eodem grege, emtores autem de-
functi Caium Seium extraneum heredem reliquerunt;
quaesitum est, partes, quae venierunt, utrum
ad Caium Seium, an ad superstites conlibertos
suos, qui partes suas non vendiderunt, pertinerent.
Respondit, secundum ea, quae proponerentur, ad
Caium Seium pertinere. Idem quaesiit, an partes
venditae ad rempublicam Tusculanorum pertine-
rent. Respondi, non pertinere. Claudius: quia non
possidentis persona, qui nunc extraneus est, re-
spicienda est, sed emtorum, qui secundum volun-
tatem defunctae ei illis fuerunt, quibus permise-
rat testatrix venundari, nec conditio extitit dati
fideicommissi Tusculanis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Fidei commisit eius, cui duo millia lega-
vit&lt;ref&gt;dati fideicommissi, reipublicae Tusculanorum. Tusculanis fidei eius, cui duo millia solidorum legaverat, commisit in haec verba, Hal.&lt;/ref&gt;, in haec verba: «a te, Petroni, peto, uti ea
duo millia solidorum reddas collegio cuiusdam
templi»; quaesitum est, quum id collegium postea
dissolutum sit, utrum legatum ad Petronium per-
tineat, an vero apud heredem remanere debeat.
Respondit, Petronium iure petere, utique si per
eum non stetit, parere defuncti voluntate.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Mater&lt;ref&gt;Pater, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; filios heredes scripserat, et adie-
cit: «praedia, quae ad eos ex bonis meis perventu-
ra sunt, nulla ex causa abalienent, sed conservent
successioni suae, deque ea re invicem sibi ca-
veant&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; caverent, el códice Fl.&lt;/ref&gt;»; ex his verbis quaesitum est, an prae-
dia per fideicommissum relicta videantur. Respon-
dit, nihil de fideicommisso proponi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Ex parte dimidia heredi instituto per prae-
ceptionem fundum legavit, et ab eo ita petiit&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;:
«Peto, uti velis coheredem tibi recipere in fundo
Iuliano meo, quem hoc amplius te praecipere ius-
si, Clodium Verum, nepotem meum, cognatum
tuum»; quaesitum est, an pars fundi ex causa fidei-
commissi nepoti debeatur. Respondit, deberi.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrubal539w837bu9syqvdr5dv9s3h5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/574</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86677</id>
    <revision>
      <id>283310</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''39. [38. V. 37. H.]''' Idem ''libro XX. Digesto- rum''.—«Pamphilo liberto hoc amplius, quam codi- cillis reliqui, dari volo centum; scio omnia, quae tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos perventu- ra, quum affectionem tuam circa eos bene perspe- ctam habeo»; quaero, an verbis suprascriptis Pam- phili fidei commisit, ut post mortem filiis defuncti centum restituat. Respondit, secundum ea, quae proponerentur...</comment>
      <origin>283310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="snuzn4u7652uluckhclpft09eev6shd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''39. [38. V. 37. H.]''' Idem ''libro XX. Digesto-
rum''.—«Pamphilo liberto hoc amplius, quam codi-
cillis reliqui, dari volo centum; scio omnia, quae
tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos perventu-
ra, quum affectionem tuam circa eos bene perspe-
ctam habeo»; quaero, an verbis suprascriptis Pam-
phili fidei commisit, ut post mortem filiis defuncti
centum restituat. Respondit, secundum ea, quae
proponerentur, non videri quidem, quantum ad
verba testatoris pertinet, fideicommissum Pamphi-
li, ut centum restituet, sed, quum sententiam
defuncti a liberto decipi satis inhumanum est,
centum ei relictos filiis testatoris debere restitui,
quia in simili specie et Imperator noster Divus
Marcus hoc constituit.&lt;ref&gt;Véase el fragmento 67. § ult. D. XXXI.&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Propositum est, non habentem liberos nec
cognatos in discrimine vitae constitutum per infir-
mitatem, arcessitis amicis, Caio Seio contubernali
dixisse, quod vellet ei relinquere praedia, quae
nominasset, eaque dicta in testationem Caium
Seium redegisse, etiam ipso testatore interrogato,
an ea dixisset, et responso eius tali: μάλιστα ''[maxi-
me]'' inserto; quaesitum est, an praedia, quae desti-
nata essent, ex causa fideicommissi ad Caium
Seium pertinerent. Respondit, super hoc nec du-
bitandum esse, quin fideicommissum valeat&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; valet, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Duas filias aequis ex partibus heredes fe-
cerat, alteri fundum praelegaverat, et ab ea petie-
rat, ut sorori suae viginti daret; ab eadem filia
petiit&lt;ref&gt;Hal.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut partem dimidiam fundi eidem sorori
restitueret; quaesitum est, an viginti praestari
non deberent. Respondi, non esse praestanda.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''40. [39. V. 38. H.]''' Idem ''libro XXI. Digesto-
rum''.—Post emancipationem patris suscepta&lt;ref&gt;filia, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; a
patruo, ut legitimo herede, petierat, ut partem he-
reditatis avunculo suo daret, et agros duos; ad
utrumque autem, ut proximum cognatum, succes-
sio eius pertinuit per bonorum possessionem; quae-
situm est, quum in parte hereditatis fideicommis-
sum non constiterit, quam&lt;ref&gt;quod eam, por quam, Hal.&lt;/ref&gt; suo iure per bono-
rum possessionem avunculus habiturus est&lt;ref&gt;esset, Hal.&lt;/ref&gt;, an
nihilominus in parte&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; partem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; agrorum consistat, ut Ti-
tius partes agrorum duas, id est unam, quam suo
iure per bonorum possessionem habeat, alteram
vero partem ex causa fideicommissi petere debeat.
Respondit, posse petere. Idem quaesiit, si ab eo-
dem patruo fideicommissum aliis quoque dederit,
utrum in solidum, an vero pro parte ab eo prae-
standa sint. Respondi, in solidum praestari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Seiam ex dodrante, Maevium&lt;ref&gt;Maeviam, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ex qua-
drante instituit heredes, fidei Seiae commisit in
haec verba: «a te peto, tuaeque fidei committo,
quidquid ex hereditate mea ad te pervenerit, re-
stituas filio tuo retentis tibi hortis meis»; quaesitum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>snuzn4u7652uluckhclpft09eev6shd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/575</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86678</id>
    <revision>
      <id>283311</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est, quum generali capite fideicommisisset, quisquis heres esset, de omnibus ut praesta- ret&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; praestarent, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quod cuique legasset, praestari fierive iussisset&lt;ref&gt;praest. fierive iuss., omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, an, quum dodrantem hereditatis re- stituerit, hortos in solidum vindicare Seia debet? Respondit, etiam coheredis fidei commissum vi- deri, ut quadrantem, quem in his hortis haberet Seia&lt;ref&gt;Seiae, Hal.&lt;/re...</comment>
      <origin>283311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="s0jq1xz4nr0kn9irhv87s2edan5vkeb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est, quum generali capite fideicommisisset,
quisquis heres esset, de omnibus ut praesta-
ret&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; praestarent, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quod cuique legasset, praestari fierive
iussisset&lt;ref&gt;praest. fierive iuss., omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, an, quum dodrantem hereditatis re-
stituerit, hortos in solidum vindicare Seia debet?
Respondit, etiam coheredis fidei commissum vi-
deri, ut quadrantem, quem in his hortis haberet
Seia&lt;ref&gt;Seiae, Hal.&lt;/ref&gt;, redderet.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''41. [40. V. 39. H.]''' Idem ''libro XXII. Digesto-
rum''.—Uxorem et filium communem heredes insti-
tuit, et uxoris fidei commisit in haec verba: «peto
a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem
tibi vindices, quum scias, me universam emtionem
eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pie-
tatis, quam tibi debui, eandem emtionem, quum
numis meis comparassem, tecum communicasse»;
quaesitum est, an eum fundum in solidum filii esse
voluerit. Respondit, eum, de quo quaereretur, per-
inde rationem in fundo haberi voluisse, ac si uni-
versus hereditarius esset, ut pro dimidia parte et
uxor, et filius agrum ut hereditarium habeant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—In testamento ita scriptum fuit: «domum
meam cum horto applicito libertis meis concedi
volo», et alio capite: «Fortunio, liberto meo, ex
domu mea, quam libertis dedi, diaetam, in qua ha-
bitabam, item cellarium iunctum eidem diaetae ab
herede meo concedi volo»; quaesitum est, an heres
testatoris oneratus videatur in praestando legato
Fortunio, quamvis&lt;ref&gt;quum, Hal.; quanquam, la Vulg.&lt;/ref&gt; domus universa libertis sit
praelegata. Respondit, non esse oneratum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Codicillis confirmatis ita cavit: «omnibus
autem libertis meis, et quos vivus, et quos his co-
dicillis manumisi, vel postea manumisero, contu-
bernales suas&lt;ref&gt;suos, Hal.&lt;/ref&gt;, item filios, filias lego, nisi si
quos quasve ad uxorem meam testamento perti-
nere volui, vel ei nominatim legavi, legavero».
Idem postea petiit ab heredibus suis, ut regionem
Umbriae, Tusciae, Piceni&lt;ref&gt;Según nuestra conjetura; Piceno, el códice Fl.; ut regionem Umbriae in Piceno coheredi uxori, erradamente Hal.&lt;/ref&gt; coheredes uxori suae
restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et man-
cipiis rusticis vel urbanis, et actoribus, exceptis
manumissis; quaesitum est, quum Eros et Stichus
servi in diem vitae testatoris in Umbria, in Piceno
actum administraverint, sint autem Damae, quem
testator vivus manumiserat, filii naturales, utrum
eidem Damae ex verbis codicilli ab heredibus
praestandi sint, an vero ad Seiam uxorem ex ver-
bis epistolae pertineant. Respondit, ex codicillis
ad patrem eos naturalem pietatis intuitu pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Felicissimo et Felicissimae, quibus liber-
tatem dederat, fundum Gargilianum legavit cum
casa, et alio capite Titio filio, quem ex parte quar-
ta heredem scripserat, praelegaverat in haec verba:&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0jq1xz4nr0kn9irhv87s2edan5vkeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/576</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86679</id>
    <revision>
      <id>283312</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '«Titi fili, hoc amplius de medio sumito legata mea, quae mihi tam pater tuus praesens, quam Coelius&lt;ref&gt;Cloelius, Hal.; Clodius, la Vulg.&lt;/ref&gt; Iustus, frater patris, reliquerunt»; quaesitum est, quum fundus Gargilianus testatrici a marito eius, id est a patre Titii filii, legatus sit, cui fundus ex causa fideicommissi debeatur, utrum Titio filio tantum, an Felicissimo et Felicissimae, an tribus. Respondit, non esse verisimile, eam, quae nihi...</comment>
      <origin>283312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="4wze3m9vmmzeme7e66fgc0bkpq1myhn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;«Titi fili, hoc amplius de medio sumito legata
mea, quae mihi tam pater tuus praesens, quam
Coelius&lt;ref&gt;Cloelius, Hal.; Clodius, la Vulg.&lt;/ref&gt; Iustus, frater patris, reliquerunt»;
quaesitum est, quum fundus Gargilianus testatrici
a marito eius, id est a patre Titii filii, legatus sit,
cui fundus ex causa fideicommissi debeatur, utrum
Titio filio tantum, an Felicissimo et Felicissimae,
an tribus. Respondit, non esse verisimile, eam,
quae nihil aliud Felicissimo et Felicissimae, nisi
haec, quae specialiter legavit, ad filium, cui et he-
reditatis suae partem reliquit, legatum generali
sermone transferre voluisse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Testamento pueros ita legaverat: «Publio
Maevio, dominulo meo, ab heredibus meis dari
volo pueros quinque ex meis, duntaxat intra an-
nos septem», post annos complures, quam fecit te-
stamentum, moritur; quaesitum est, cuius aetatis
Maevio mancipia debeantur, utrumne, quae testa-
menti facti tempore intra septem annos fuerunt,
an quae mortis tempore intra eam aetatem inve-
niantur. Respondit, eam videri aetatem designa-
tam, quae esset, quum a testatore relinquerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Concubinae inter cetera his verbis lega-
verat: «fundum in Appia cum villico suo, et con-
tubernali eius, et filiis, dari volo»; quaesitum est,
an nepotes quoque villici et contubernalis eius
testator ad concubinam pertinere voluit. Respon-
dit, nihil proponi, cur non deberentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Legaverat per fideicommissum Maeviis&lt;ref&gt;Maevio, la Vulg.&lt;/ref&gt;
ita: «et quidquid in patria Gadibus possideo»;
quaesitum est, an, si quam suburbanam adiacen-
tem possessionem haberet, haec quoque ex causa
fideicommissi Maeviis&lt;ref&gt;Maevio, la Vulg.&lt;/ref&gt; deberetur. Respondit,
posse ad hanc quoque verborum significationem
extendi. Item quaesitum est, kalendarii, quod in
patria sua, vel intra fines eius defunctus exercuit,
instrumenta in domo, quam in patria sua habebat,
reliquit, an id quoque kalendarium propter verba
supra scripta Maeviis ex causa fideicommissi de-
beretur. Respondit, non deberi. Item quaesitum
est, an pecunia, quae in arca domi Gadibus inven-
ta esset, vel ex diversis nominibus exacta et ibi
deposita, ex fideicommisso debeatur. Respondit&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Respondi, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;,
supra responsum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Testamento, quo filium et uxorem here-
des instituerat, filiae per fideicommissum centum,
quum in familia nuberet, legavit, et adiecit ita:
«fidei tuae, filia, committo, ut, quum&lt;ref&gt;eni, por quum, Hal.&lt;/ref&gt; in familia
nubes, et quotiescunque nubes, patiaris, ex dote
tua, quam dabis, partem dimidiam stipulari fra-
trem tuum et Seiam matrem tuam pro partibus
dimidiis dari sibi, si in matrimonio eius, cui nu-
bes, sive divortio facto, priusquam dos tua redda-
tur, eove nomine satisfactum erit, morieris nullo
filio filiave ex eo relicto»; pater virginem filiam
nuptum collocavit, eiusque nomine dotem dedit, et
post divortium eandem recepit, et alii in matrimo-&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wze3m9vmmzeme7e66fgc0bkpq1myhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Miscellanea Berolinensia Tom. I (1710).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86680</id>
    <revision>
      <id>283313</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="nev99x0wi7p647a45reh4o7gzv5dnxz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;angulo. Neque is vincit, qui pluribus cellis dominatur [quî enim hoc definias] nisi cùm hoste clauso solus campum liberum tenet.

Facit multitudo calculorum &amp; magnitudo alvei, ut facile credam, ludum hunc plurimum habere ingenii &amp;amp; difficulatis, tametsi omnes ejus leges nobis non sint notæ. Certè singularis ejus ratio, ut scilicet omnia non cædendo hostem sed tantum ad incitas redigendo transigantur (quod non est in nostris ludis) memorari merebatur. Et credibile est, Brachmanem aliquem fuisse inventorem, qui à cæde abhorrens incruentam victoriam volebat. Nam constat, plerosque Indiæ Orientalis populos, Christianiores, ut sic dicam, ea in re, his, qui Christiani vocantur, cædes in ipso bello refugere solere.

Venit etiam in mentem comminisci novum Ludi genus, quem
''Ludum Navalem'' appelles; ubi velut classibus confligatur in Tabula tanquam in imaginario mari, calculis naves exhibentibus determinata venti plaga, unde &amp;amp; obliquitas viæ contra ventum maxima, &amp;amp; pro angulo motus velocitas præscribatur; qua ratione ''Evolutiones Navales'' quam proximè repræsentarentur, &amp;amp; ludendo exercerentur.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nev99x0wi7p647a45reh4o7gzv5dnxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/626</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86681</id>
    <revision>
      <id>283314</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ante exhibitionem, hoc est ante degustationem acetum elegerit.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.''' Paulus ''libro III. ad Sabinum''.—Scyphi elec- tione data si non omnibus scyphis exhibitis lega- tarius elegisset, integram ei optionem manere pla- cet, nisi ex his duntaxat eligere voluisset, quum sciret, et alios esse;&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.''' Africanus ''libro V. Quaestionum''.—nec so- lum si fraude heredis, sed eti...</comment>
      <origin>283314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="iu9prqfqfequ26j39dygg387744uapi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ante exhibitionem, hoc est ante degustationem
acetum elegerit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.''' Paulus ''libro III. ad Sabinum''.—Scyphi elec-
tione data si non omnibus scyphis exhibitis lega-
tarius elegisset, integram ei optionem manere pla-
cet, nisi ex his duntaxat eligere voluisset, quum
sciret, et alios esse;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.''' Africanus ''libro V. Quaestionum''.—nec so-
lum si fraude heredis, sed etiam si alia qualibet
causa id evenerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' Pomponius ''libro VI. ad Sabinum''.—Man-
cipiorum electio legata est; ne venditio quando-
que&lt;ref&gt;non, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eligente legatario interpelletur, decernere
debet Praetor, nisi intra tempus ab ipso praefini-
tum elegisset, actionem&lt;ref&gt;electionem, la Vulg.&lt;/ref&gt; legatorum ei non com-
petere. Quid ergo, si praeterito, sed antequam
venderet heres, vindicare legatarius velit—,&lt;ref&gt;audietur, inserta Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
quia non est damnum subiturus heres, propter
quod decernere Praetor id solet—? et quid si die
praeterito, quem finierit&lt;ref&gt;definierit, la Vulg.&lt;/ref&gt; Praetor, heres aliquos
ex servis, vel omnes manumiserit, nonne Praetor
eorum tuebitur libertatem? Ergo toties actio dene-
ganda non est, si omnia in integro sint. Idem est,
et si pignori aliquos ex his servis heres dederit
post diem, vel vendiderit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.''' Paulus ''libro X. Quaestionum''.—Imo et si
quosdam servos distraxit, quosdam retinuit, non
est audiendus legatarius, si velit optare ex retentis
ab herede, quum iam disposuerit familiam heres.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''8.''' Pomponius&lt;ref&gt;Idem. Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro VI. ad Sabinum''.—Si
tibi electio servi, et mihi reliqui legati sint,&lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; sunt, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; de-
cernendum est a Praetore, nisi intra certum tem-
pus optaveris, petitionem tibi non datum iri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si ex quatuor viriolis duae, quas elegis-
sem, mihi legatae sint, sive duae solae relictae
sint, sive ab initio duae solae fuerint, valet legatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Unius hominis mihi et tibi optio data est;
quum ego optassem, si non mutassem voluntatem,
deinde tu eundem optaveris, utriusque nostrum
servum futurum; quodsi ante decessissem, vel fu-
riosus factus essem, non futurum communem, quia
non videor consentire, qui sentire non possim; hu-
manius autem erit, ut et in hoc casu, quasi semel
electione facta, fiat communis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si rerum depositarum electio mihi relicta
sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem deposi-
tae sint, agere potero, et cum herede agere, ut is
depositi agendo facultatem mihi eligendi praestet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.''' Iulianus&lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXII. Digestorum''.—
Quum ita legatur: «Titio Stichum do lego, si Pamphilum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iu9prqfqfequ26j39dygg387744uapi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/627</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86682</id>
    <revision>
      <id>283315</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'non elegerit»,&lt;ref&gt;et eidem Titio Pamphilum, si Stichum non elegerit, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; simile est, atque si ita legatum fuisset: «Titio Stichum aut Pamphilum, utrum eorum volet, do lego.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quaesitum est, si Stichus sub conditione liber esse iussus sit, et mihi optio servi data esset, vel servus generaliter legatus esset, quid iuris esset. Dixi, commodius constitui, eum, qui sub conditione libertatem St...</comment>
      <origin>283315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="0ll3dd141p2qspluay1km507svwaqkl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;non elegerit»,&lt;ref&gt;et eidem Titio Pamphilum, si Stichum non elegerit, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; simile est, atque si ita
legatum fuisset: «Titio Stichum aut Pamphilum,
utrum eorum volet, do lego.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quaesitum est, si Stichus sub conditione
liber esse iussus sit, et mihi optio servi data esset,
vel servus generaliter legatus esset, quid iuris
esset. Dixi, commodius constitui, eum, qui sub
conditione libertatem Sticho det, et optionem&lt;ref&gt;In optione. Hal.&lt;/ref&gt;
servorum, non cogitare de Sticho, sicuti constat,
non cogitare eum de eo, cui praesentem libertatem
dederit; secundum quod, si Stichum optavero vel
elegero, nihil agam, et ex ceteris nihilominus
optabo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—In eodem casu quaesitum est, si optione
servorum data, antequam optarem, conditio statu-
tae libertatis&lt;ref&gt;statuliberlatis, por statutae libertatis. Hal.&lt;/ref&gt; defecisset, an Stichum optare
possim. Puto Mucianae sententiae adsentiendum,
quae placet, ipsa libertate legatum perimi, non da-
tione statutae libertatis&lt;ref&gt;statuliberlatis, por statutae libertatis, Hal.&lt;/ref&gt;. Quare sive vivo testa-
tore, sive post mortem eius, et ante aditam heredi-
tatem conditio statutae libertatis&lt;ref&gt;statutiibertatis, por statutae libertatis, Hal.&lt;/ref&gt; defecerit,
legatum erit utile; nam sicut pura libertas, ita sta-
tuta libertas&lt;ref&gt;statuliberlas. Hal.&lt;/ref&gt; aditae hereditatis tempore vires
accipit, ideoque Stichum optare possum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''10.''' Idem ''libro XXXIV. Digestorum''.— Si Pam-
philo servo Lucii Titii servus generaliter legatus
sit, deinde dominus Pamphili, postquam dies legati
cesserit, eum manumisisset, siquidem Titius ser-
vum vindicaverit, extinguitur Pamphili legatum,
quia non est&lt;ref&gt;Hal.; esset, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in hereditate, qui possit optari; si
vero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum
optare posse legatum constat; licet enim manumis-
sione Pamphili duae personae constituerentur,
Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter
eas vertitur, et Titio vindicante optio extinguitur,
repudiante Pamphilus optare potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''11.''' Idem ''libro XXXVI. Digestorum''.—Si Eros
Seio legatus sit, et Eroti fundus, deinde optio servi
Maevio data fuerit, isque Erotem optaverit, fundus
ad solum Seium pertinebit, quoniam aditae here-
ditatis tempore is solus erat&lt;ref&gt;Hal.; erit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ad quem posset
legatum pertinere; nam et quum servo communi
alter ex sociis legat, idcirco ad solum socium totum
legatum pertinet, quoniam die legati cedente solus
est, qui per eum servum possit acquirere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''12.''' Idem ''libro I. ex Minicio''.—Servo generali-
ter legato, verius est, omnes heredes, si iis electio
data est, eundem dare debere; si non consentiant
heredes, ex testamento eos teneri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.''' Paulus ''libro VIII. ad Plautium''.—Si optio
servi data mihi fuerit, et Sticho aliquid testator sine&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ll3dd141p2qspluay1km507svwaqkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/628</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86683</id>
    <revision>
      <id>283316</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, quum tota familia ad unum, id est Stichum, reci- derit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. Nec adversatur Catoniana&lt;ref&gt;regula, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, si voluntarius heres in- stitutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim decesserit, familia minui. Quodsi necessarius heres institutus sit, sequens legatum propter Catonianam inutile est.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2...</comment>
      <origin>283316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="4zo3sc87mjvptow8r0ympy9jydleh8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;libertate legasset, tunc sequens legatum consistit,
quum tota familia ad unum, id est Stichum, reci-
derit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. Nec
adversatur Catoniana&lt;ref&gt;regula, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, si voluntarius heres in-
stitutus sit, quia potest ante aditam hereditatem,
etiamsi statim decesserit, familia minui. Quodsi
necessarius heres institutus sit, sequens legatum
propter Catonianam inutile est.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Pomponius scribit, emtore hereditatis po-
stulante, ut is, cui servi optio legata sit, optet, vi-
dendum esse, an Praetor, ut id faciat, cogere de-
beat legatarium, quemadmodum si heres institutus
id postularet, quia potest per heredem id emtor&lt;ref&gt;Taur.; tempus, por emtor, el códice Fl., Taur. en la nota.&lt;/ref&gt;
consequi; et quare non possit, non video.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.''' Iavolenus&lt;ref&gt;Labeo, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro II. ex Cassio''.— Si,
quum optio servi ex universa familia legata esset,
heres aliquem, priusquam optaretur, manumisit, ad
libertatem eum interim non perduxit, servum ta-
men, quem ita manumiserit, amittit, quia is aut
electus legato cedit, aut relictus tunc liber osten-
ditur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''15.''' Idem ''libro II. Epistolarum''.— Servo sine
libertate legavi, deinde optionem servorum Maevio
dedi; is eundem servum optavit; quaero, an id quo-
que, quod legatum est, ei deberetur. Respondit:
non puto legatum huius servi nomine ad dominum
pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''16.''' Terentius Clemens ''libro XV. ad legem
Iuliam et Papiam''.—Optione legata placet, non pos-
se ante aditam hereditatem optari, et nihil agi, si
optaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''17.''' Idem ''libro XVII. ad legem Iuliam et Pa-
piam''.—Quum optio duorum servorum Titio data
sit, reliqui Maevio legati sint, cessante primo in
electione, reliquorum appellatione omnes ad Mae-
vium pertinent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''18.''' Scaevola ''libro XIII. Quaestionum''.—Homi-
ne legato, Neratius ait, nihil agi repudiato Pam-
philo; itaque eum ipsum posse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''19.''' Paulus ''libro III. Sententiarum''.— «Illud
aut illud, utrum elegerit legatarius»; nullo lega-
tario electo, decedente eo post diem legati ceden-
tem, ad heredem transmitti placuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''20.''' Labeo ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epi-
tomatorum''.—Apud Aufidium libro primo rescri-
ptum&lt;ref&gt;libro primo regularum scriptum, Hal.; libro I. digestorum scriptum, la Vulg.&lt;/ref&gt; est, quum ita legatum est: «vestimenta,
quae volet, triclinaria sumito, sibique habeto», si is
dixisset, quae vellet, deinde, antequam ea sume-
ret, alia se velle dixisset, mutare voluntatem eum
non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati
prima testatione, qua sumere se dixisset, consumsit,&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zo3sc87mjvptow8r0ympy9jydleh8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/629</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86684</id>
    <revision>
      <id>283317</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quoniam&lt;ref&gt;quin etiam, Hal.&lt;/ref&gt; res continuo eius fit, simul ac si&lt;ref&gt;si, omitela Hal.&lt;/ref&gt; dixerit eam&lt;ref&gt;se, inserta Hal.&lt;/ref&gt; sumere.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''21.''' Scaevola ''libro XXII. Digestorum''. — Fi- lium et uxorem heredes scripsit, filiam exhereda- vit, et ei legatum dedit, quum in familia nuberet, centum&lt;ref&gt;Hal.; et quum in familia nupserit, inserta el códice Fl.; legatum dedit centum, quum in familia nupserit,...</comment>
      <origin>283317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="lp4ffg2uca15rrh9c9r3nhk8q5t543c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quoniam&lt;ref&gt;quin etiam, Hal.&lt;/ref&gt; res continuo eius fit, simul ac
si&lt;ref&gt;si, omitela Hal.&lt;/ref&gt; dixerit eam&lt;ref&gt;se, inserta Hal.&lt;/ref&gt; sumere.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''21.''' Scaevola ''libro XXII. Digestorum''. — Fi-
lium et uxorem heredes scripsit, filiam exhereda-
vit, et ei legatum dedit, quum in familia nuberet,
centum&lt;ref&gt;Hal.; et quum in familia nupserit, inserta el códice Fl.; legatum dedit centum, quum in familia nupserit, his verbis, la ed. Steph.&lt;/ref&gt;, his verbis: «insuper arbitratu Sempro-
niae, matris eius, mancipia decem, quae confestim
post aditam hereditatem meam a Sempronia, uxo-
re mea, eligi volo; quae mancipia, quum in fami-
lia&lt;ref&gt;Hal.; familiam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; nupserit, (dari volo, et si, antequam nupse-
rit)&lt;ref&gt;Br.; Taur. suprime el paréntesis.&lt;/ref&gt;, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in
locum eius arbitratu Semproniae, matris eius, dari
volo, dum ad eam plenus numerus perveniat; quod-
si Sempronia, mater eius, non elegerit, tunc ipsa
sibi, quae&lt;ref&gt;quem, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; volet, eligat»; quaesitum est, quum
mater elegerit, an ea, quae ex his mancipiis ante
nuptias agnata&lt;ref&gt;adsignata, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; sunt, ad puellam supra nume-
rum decem mancipiorum pertineant. Respondit,
quum mancipiorum legatum in tempus nuptiarum
testator transtulit, id, quod medio tempore ancillae
enixae sunt, ad filiam non pertinere. Idem quae-
siit, ante nuptias eorundem mancipiorum fructus
et usus an ad Semproniam matrem pertineant. Re-
spondit, nihil proponi, cur ad matrem pro solido
pertineant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''22.''' Idem ''libro XVII. Digestorum''. — Maritus
uxori suae codicillis per fideicommissum dedit
praedia, item lances, quas elegerit, quatuor: quae-
situm est, an ex his lancibus, quae mortis tempore
sint, eligere possit. Respondit, posse.&lt;/div&gt;

== TIT. VI ==

=== DE TRITICO, VINO, VEL&lt;ref&gt;ET, la Vulg.&lt;/ref&gt; OLEO LEGATO ===

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.''' Ulpianus ''libro XX. ad Sabinum''.—Vino le-
gato acetum quoque continetur, quod paterfamilias
vini numero habuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.''' Pomponius ''libro VI. ad Sabinum''. — Quum
alii penum, alii vinum legatum esset, excepto vino
omne penum ad alium legatarium pertinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si centum amphorae, quas velles, tibi le-
gatae sint, ex testamento agendo consequi potes,
ut degustare tibi liceat, aut quanti interfuerit, li-
cere tibi degustare, ad exhibendum agere potes.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''3.''' Ulpianus&lt;ref&gt;Pomponius, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXIII. ad Sabinum''.—
Si cui vinum sit legatum centum amphorarum,
quum nullum vinum reliquisset, vinum heredem
emturum et praestiturum, non acetum, quod vini
numero fuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si vinum legatum sit, videamus, an cum
vasis debeatur. Et Celsus inquit, vino legato,
etiamsi non sit legatum cum vasis, vasa quoque
legata videri, non quia pars sunt vini vasa, quemadmodum&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lp4ffg2uca15rrh9c9r3nhk8q5t543c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/630</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86685</id>
    <revision>
      <id>283318</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'emblemata argenti, scyphorum forte, vel speculi, sed quia credibile est, mentem testan- tis eam esse, ut voluerit accessioni esse vino am- phoras; et sic, inquit, loquimur, habere nos ampho- ras mille, ad mensuram vini referentes. In doliis non puto verum, ut vino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella vinaria fuerint, aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile moventur. In cupis autem sive cupulis puto admittendum, et ea de...</comment>
      <origin>283318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="g8pnuq9q8pgqfezhwotf5v5jjjnsr77" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;emblemata argenti, scyphorum forte,
vel speculi, sed quia credibile est, mentem testan-
tis eam esse, ut voluerit accessioni esse vino am-
phoras; et sic, inquit, loquimur, habere nos ampho-
ras mille, ad mensuram vini referentes. In doliis
non puto verum, ut vino legato et dolia debeantur,
maxime si depressa in cella vinaria fuerint, aut ea
sunt, quae per magnitudinem difficile moventur.
In cupis autem sive cupulis puto admittendum, et
ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro, velut
instrumentum agri erant. Vino legato utres non
debebuntur; nec culleos quidem deberi dico.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.''' Paulus ''libro IV. ad Sabinum''.—Quum cer-
tum pondus olei non adiecta qualitate legatur, non
solet quaeri, cuius generis oleo uti solitus fuerit
testator, aut cuius generis oleum istius regionis
homines in usu habeant, et ideo liberum est here-
di, cuius vellet generis oleum legatario solvere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.''' Iulianus ''libro XV. Digestorum''.— Quum
certus numerus amphorarum vini legatus esset ex
eo, quod in fundo Semproniano natum esset, et
minus natum esset, non amplius deberi placuit, et
quasi taxationis vicem obtinere haec verba: «quod
natum erit».&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' Proculus ''libro V. Epistolarum''.— Cui vi-
num heres dare damnatus est, quod in amphoris
et cadis diffusum est, dari debet, etiamsi vasorum
mentio facta non est. Item, quamvis cum vasis,
cadis legatum est, tamen id quoque, quod in doliis,
legatum esse videtur; sicuti si servos omnes cum
peculio cuiusque eorum legasset, etiam eos, quibus
peculii nihil esset, legasse videretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.''' Iavolenus ''libro II. ex Posterioribus Labeo-
nis''.—Quidam heredem damnaverat, dare uxori suae
vinum, oleum, frumentum, acetum, mella, salsa-
menta; Trebatius aiebat, ex singulis rebus non
amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare
voluisset, quoniam non adiectum esset, quantum
ex quaque re daretur. Ofilius, Cascellius, Tubero,
omne, quantum paterfamilias reliquisset, legatum
putant; Labeo id probat, idque verum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—«Lucio Titio tritici modios centum, qui sin-
guli pondo centum pondeant, heres dato»; Ofilius,
nihil legatum esse; quod et Labeo probat, quoniam
eiusmodi triticum in rerum natura non esset; quod
verum puto.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''8.''' Pomponius ''libro VI. Epistolarum''.— Si he-
res damnatus sit, dare vinum, quod in doliis esset,
et per legatarium stetit, quominus accipiat, peri-
culose&lt;ref&gt;periculo suo, la Vulg.&lt;/ref&gt; heredem facturum, si id vinum effun-
dat; sed legatarium petentem vinum ab herede doli
mali exceptione placuit summoveri, si non prae-
stet id, quod propter moram eius damnum passus
sit heres.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8pnuq9q8pgqfezhwotf5v5jjjnsr77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/631</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86686</id>
    <revision>
      <id>283319</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.''' Ulpianus ''libro XXIII. ad Sabinum''. — Si quis vinum legaverit, omne continetur, quod ex vinea natum vinum permansit. Sed si mulsum sit factum, vini appellatione non continebitur proprie, nisi forte paterfamilias etiam de hoc sensit; certe zythum, quod in quibusdam provinciis ex tritico, vel ex hordeo, vel ex pane conficitur, non conti- nebitur. Simili modo nec camum&lt;ref&gt;cumi, Hal.&lt;/ref&gt;, nec corvi- si...</comment>
      <origin>283319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="eo83w92bcx62n35k6hqh1slpzxtnhnj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.''' Ulpianus ''libro XXIII. ad Sabinum''. — Si
quis vinum legaverit, omne continetur, quod ex
vinea natum vinum permansit. Sed si mulsum sit
factum, vini appellatione non continebitur proprie,
nisi forte paterfamilias etiam de hoc sensit; certe
zythum, quod in quibusdam provinciis ex tritico,
vel ex hordeo, vel ex pane conficitur, non conti-
nebitur. Simili modo nec camum&lt;ref&gt;cumi, Hal.&lt;/ref&gt;, nec corvi-
sia&lt;ref&gt;Hal.; cervesia, el códice Fl.&lt;/ref&gt; continebitur, nec hydromeli. Quid condi-
tum? Nec hoc puto, nisi alia mens testantis fuit.
Oenomeli plane, id est dulcissimum&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; mulcissimum, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; vinum,
continebitur; et passum, nisi contraria sit mens,
continebitur; defrutum non continebitur, quod po-
tius conditurae loco fuit; acinaticium plane vino&lt;ref&gt;non, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;
continebitur; cydoneum, et si qua alia sunt, quae
non ex vinea fiunt, vini appellatione non contine-
buntur; item acetum vini appellatione non conti-
nebitur. Haec omnia ita demum vini nomine non
continentur, si modo vini numero a testatore non
sunt habita; alioquin Sabinus scribit, omnia vini
appellatione contineri, quae vini numero paterfa-
milias habuit; igitur et acetum, quod vini numero
paterfamilias habuit, et zythum, et camum&lt;ref&gt;cumi, Hal.&lt;/ref&gt;, et
cetera, quae pro hominum affectione atque usu
vini numero habentur. Quodsi totum vinum,
quod paterfamilias habuit, coacuit, non extinguitur
legatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si acetum quis legaverit, non continebitur
legato acetum, quod vini numero testator habuit;
embamma autem continebitur, quia aceti nume-
ro fuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Item si quis vinum, quod habuit, legavit,
deinde hoc coacuit, licet postea in aceti locum
translatum sit a patrefamilias, vino legato contine-
bitur, quia id, quod testamenti facti tempore vinum
fuit, demonstratum est; et est hoc verum, nisi vo-
luntas adversetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Vino autem paterno legato id demum le-
gatum videtur, quod testator vini numero habuit,
non quod pater. Item si peculiare vinum legatum
sit, id continebitur, quod servi habuerunt. Cur tam
diverse? Quod paternum vinum iam coepit usus&lt;ref&gt;usu, Hal.&lt;/ref&gt;
ipsius testatoris esse, at peculiare in usu servorum
remansit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Item si vinum vetus sit legatum,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''10.''' Hermogenianus&lt;ref&gt;Neratius, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Iuris Epito-
marum''&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; epitomatorum, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.— ex usu testatoris legatum aestima-
bitur, id est, quot annorum vino pro vetere ute-
batur. Quodsi non appareat,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''11.''' Ulpianus ''libro XXIII. ad Sabinum''.—vetus
accipietur, quod non est novum, id est, et anni
prioris vinum appellatione veteris continebitur;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''12.''' Paulus ''libro IV. ad Sabinum''.—nam aliter
observantibus, quis finis, aut quod initium veteris
vini sumeretur?&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eo83w92bcx62n35k6hqh1slpzxtnhnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/632</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86687</id>
    <revision>
      <id>283320</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.''' Ulpianus ''libro XXIII. ad Sabinum''.—«Ex eo vino, quod in illo fundo nascetur, heres meus amphoras decem quotannis in annos singulos da- to»; quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem daturum Sabinus existimat; quae sententia, si vo- luntas non adversetur, mihi quoque placet.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.''' Pomponius ''libro VI. ad Sabinum'...</comment>
      <origin>283320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="tcgztcu0sbaiba35an33k821ycdei6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.''' Ulpianus ''libro XXIII. ad Sabinum''.—«Ex
eo vino, quod in illo fundo nascetur, heres meus
amphoras decem quotannis in annos singulos da-
to»; quo anno natum non fuisset, ex superiore anno
eius fundi eum numerum amphorarum heredem
daturum Sabinus existimat; quae sententia, si vo-
luntas non adversetur, mihi quoque placet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.''' Pomponius ''libro VI. ad Sabinum''.— Vino
legato ea demum vasa sequuntur, quae ita in
usu&lt;ref&gt;Según nuestra conjetura; diffusa, por in usu, el códice Fl.; in quae ita diffusa sunt vina, Hal.&lt;/ref&gt; sunt, ut non ad perpetuum usum vasa re-
servarentur, veluti amphorae et cadi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''15.''' Proculus ''libro II. Epistolarum''.— Vinum
cum vasis legavit; negat Trebatius, quod in doliis
sit, deberi, et sensum testatoris alium putat esse,
verborum alium; ceterum dolia in vasis vinariis
non esse&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; essent, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Ego, etsi dolia in vasis vinariis non
sunt, tamen non concederem Trebatio, vinum,
quod in doliis esset, id est, quod in vasis non esset,
non esse legatum. Illud verum esse puto, cui vi-
num cum vasis legatum erit, ei amphoras, cados,
in quibus vina diffusa servamus, legatos esse; vi-
num enim in amphoras et cados hac mente diffun-
dimus, ut in his sit, donec usus causa probetur; et
scilicet id vendimus cum his amphoris et cadis; in
dolia autem alia mente coniicimus&lt;ref&gt;Taur.; colcimus, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, scilicet ut
ex his postea vel in amphoras et cados diffunda-
mus&lt;ref&gt;Taur.; diffundamus, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, vel sine ipsis doliis veneat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''16.''' Idem ''libro III. ex Posterioribus Labeonis''.—
Qui vinum Surrentinum in urnalibus habebat dif-
fusum, is tibi vinum legaverat in amphoris; omne
illud quoque vinum, quod in urnalibus fuisset, le-
gatum esse Labeo et Trebatius responderunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Cui dulcia legata essent, si nihil aliud te-
stamento significatur, omnia haec esse legata:
mulsum, passum, defrutum, et similes potiones,
item uvas, ficos, palmas, caricas.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quodsi ita esset legatum: «vinum ampho-
rarum, Aminacum&lt;ref&gt;Ἀμινναῖον [melius], otros en Hal.&lt;/ref&gt;, Graecum, et dulcia omnia»,
nihil inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, lega-
tum putat Labeo ex collatione vini amphorarii;
quod non improbo.&lt;/div&gt;

== TIT. VII ==

=== DE&lt;ref&gt;FUNDO, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; INSTRUCTO VEL INSTRUMENTO LEGATO ===

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.''' Paulus ''libro IV. ad Sabinum''.—Sive cum
instrumento fundus legatus est, sive instructus,
duo legata intelliguntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Fundo cum instrumento legato et alienato
instrumentum non vindicabitur ex sententia de-
functi.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcgztcu0sbaiba35an33k821ycdei6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/633</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86688</id>
    <revision>
      <id>283321</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.''' Papinianus ''libro VII. Responsorum''.—Quum pater, pluribus filiis heredibus scriptis, duobus praeceptionem bonorum aviae praeter partes here- ditarias dedisset, pro partibus coheredum viriles habituros legatarios placuit.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Dotes praediorum, quae Graeco vocabulo ἐνθῆκαι&lt;ref&gt;Véase el fragmento 68. § 3. D. XXXII.&lt;/ref&gt; appellantur, quum non instructa legan- tur, l...</comment>
      <origin>283321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="2ba3ume154e9gy4n2yepiomhv7vds3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.''' Papinianus ''libro VII. Responsorum''.—Quum
pater, pluribus filiis heredibus scriptis, duobus
praeceptionem bonorum aviae praeter partes here-
ditarias dedisset, pro partibus coheredum viriles
habituros legatarios placuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Dotes praediorum, quae Graeco vocabulo
ἐνθῆκαι&lt;ref&gt;Véase el fragmento 68. § 3. D. XXXII.&lt;/ref&gt; appellantur, quum non instructa legan-
tur, legatario non praestantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''3.''' Idem ''libro VIII. Responsorum''.—Fundum in-
structum libertis patronus testamento legavit; post-
ea codicillis petiit&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut morientes partes suas
fundi superstitibus restituerent, nec instructi&lt;ref&gt;instrumenti, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
mentionem habuit; talem in causam fideicommissi
deductum videri placuit, qualis fuerat legatus; sed
et&lt;ref&gt;Hal.; omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; medii temporis augmenta foetuum et par-
tuum, item detrimenta fatalium fideicommisso con-
tineri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Minor viginti annis instructa praedia con-
sobrinae suae dari voluit, et quosdam servos prae-
diorum vivus manumisit; non idcirco servi ma-
numissi&lt;ref&gt;cum praediis ex causa fideicommissi, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; praestabuntur, quod ad libertatem
pervenire non possunt. Idem iuris est, quum ex
quavis alia causa libertas non competit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.''' Iavolenus ''libro II. ex Posterioribus Labeo-
nis''.—Quum quidam duos fundos iunctos haberet,
et ex altero boves, quum opus fecissent, in alterum
reverterentur, utrumque fundum cum instrumento
legaverat; Labeo, Trebatius boves ei fundo cessu-
ros putant, ubi opus fecissent, non ubi manere
consuevissent; Cascellius contra; Labeonis senten-
tiam probo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.''' Labeo ''libro I. πιθανῶν''&lt;ref&gt;libro πιθανῶν, Hal.&lt;/ref&gt; ''a Paulo epitoma-
torum''.— Si cui fundum et instrumentum eius le-
gare vis, nihil interest, quomodo leges: «fundum
cum instrumento», an: «fundum et instrumen-
tum», an: «fundum instructum». Paulus: imo con-
tra, nam inter ea legata hoc interest, quod si fundo
alienato mortuus fuerit, qui ita legavit, ex hac
scriptura: «fundum cum instrumento», nihil erit
legatum, ex ceteris poterit instrumentum esse le-
gatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' Scaevola ''libro XVI. Digestorum''.—Nepoti
legaverat, quae certa regione praedia habuerat, et
instructa sunt, cum vino, grano, kalendario, et
adiecerat haec verba: «quidquid erit, quum moriar,
in illa regione, et&lt;ref&gt;vel, por et, la Vulg.&lt;/ref&gt; quidquid in quacunque spe-
cie erit in illa regione, vel&lt;ref&gt;et, por vel. Hal.&lt;/ref&gt; quod meum erit»;
viva testatrice unus ex debitoribus condemnatus,
vivente testatrice satis non fecit; quaesitum est, an,
quod ex sententia iudicis deberetur, ad nepotem
pertineret. Respondit, nihil proponi, cur non de-
beretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.''' Idem ''libro XXII. Digestorum''. — Tabernam
cum coenaculo Pardulae manumisso&lt;ref&gt;manumissae, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; testamento&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ba3ume154e9gy4n2yepiomhv7vds3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annotatio de quibusdam Ludis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86689</id>
    <revision>
      <id>283322</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius |OperaeTitulus=Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici &amp;amp; Latrundulorum, &amp;amp; novo genere Ludi Navalis. |Annus=1710 |Genera=Historia |Liber=Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf |Editio=ex  ''Miscellanea Berolinensia'' Tom I. Berolini. }}  &lt;pages index=&quot;Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf&quot; from=53 to=57 fromsection=&quot;p2&quot; /&gt; &lt;pages index=&quot;Miscellan...'</comment>
      <origin>283322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="jllg8gsgihbny3z3hruytsojuf3dgbj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius
|OperaeTitulus=Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici &amp;amp; Latrundulorum, &amp;amp; novo genere Ludi Navalis.
|Annus=1710
|Genera=Historia
|Liber=Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf
|Editio=ex  ''Miscellanea Berolinensia'' Tom I. Berolini.
}}

&lt;pages index=&quot;Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf&quot; from=53 to=57 fromsection=&quot;p2&quot; /&gt;
&lt;pages index=&quot;Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf&quot; from=484 to=484 /&gt;

{{finis}}</text>
      <sha1>jllg8gsgihbny3z3hruytsojuf3dgbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/634</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86690</id>
    <revision>
      <id>283323</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legaverat cum mercibus, et instrumentis, et suppellectili, quae ibi esset; item horreum vinarium cum vino, et vasis, et instrumento, et institori- bus, quos secum habere consueverat; quaesitum est,&lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; et, inserta Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; quum vivo testatore insula, in qua coena- culum fuit, quod ei legatum erat, exusta sit, et post biennium eodem loco constituta nova, et horreum, quod eid...</comment>
      <origin>283323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="7wfeje8kw4nhcl2557tyk3kutop86yt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legaverat cum mercibus, et instrumentis, et
suppellectili, quae ibi esset; item horreum vinarium
cum vino, et vasis, et instrumento, et institori-
bus, quos secum habere consueverat; quaesitum
est,&lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; et, inserta Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; quum vivo testatore insula, in qua coena-
culum fuit, quod ei legatum erat, exusta sit, et post
biennium eodem loco constituta nova, et horreum,
quod eidem legatum erat, a testatore venierit, vini
autem venditio dilata sit, ut ex eo commode&lt;ref&gt;Hal.; commoda, la Vulg.&lt;/ref&gt; ve-
nirent, an universa legata Pardula consequi possit.
Respondit, ea, in quibus voluntas mutata esset, non
deberi.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''8.''' Ulpianus ''libro XX. ad Sabinum''. — In in-
strumento&lt;ref&gt;Instrumenta, la Vulg.&lt;/ref&gt; fundi ea esse, quae fructus quae-
rendi, cogendi, conservandi gratia parata sunt,
Sabinus libris ad Vitellium evidenter enumerat:
quaerendi, veluti homines, qui agrum colunt, et
qui eos exercent, praepositive sunt his, quorum in
numero sunt villici, et monitores, praeterea boves
domiti, et pecora stercorandi causa parata, vasaque
utilia culturae, quae sunt aratra, ligones, sarculi,
falces putatoriae, bidentes, et si qua similia dici
possunt; cogendi, quemadmodum torcularia, cor-
bes, falcesque messoriae, falces foenariae, quali
vindemiatorii exceptoriique, in quibus uvae com-
portantur; conservandi, quasi dolia, licet defossa
non sint, et cupae.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quibusdam in regionibus accedunt instru-
mento, si villa cultior est, veluti atrienses, scoparii;
si etiam viridiaria&lt;ref&gt;Hal.; virdiaria, el códice Fl.&lt;/ref&gt; sint, topiarii, si fundus saltus
pastionesque habet, greges pecorum, pastores, sal-
tuarii.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.''' Paulus ''libro IV. ad Sabinum''. — De grege
ovium ita distinguendum est, ut, si ideo compara-
tus sit, ut ex eo fructus caperetur, non debeatur;
si vero ideo, quia non aliter ex saltu fructus percipi
poterit, contra erit, quia per greges fructus ex
saltu percipiuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''10.''' Ulpianus ''libro XX. ad Sabinum''. — Si re-
ditus etiam&lt;ref&gt;etiam, omitela Hal.&lt;/ref&gt; ex melle constat, alvei apesque con-
tinentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''11.''' Iavolenus ''libro II. ex Cassio''. — Eadem
ratio est in avibus, quae in insulis maritimis
aluntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''12.''' Ulpianus ''libro XX. ad Sabinum''.—Quae-
situm est, an frumentum, quod cibariis cultorum
paratum foret, instrumento cederet. Et plurimis
non placet, quia consumeretur, quippe instrumen-
tum est apparatus rerum diutius mansurarum, sine
quibus exerceri nequiret possessio; accedit eo, quod
cibaria victus magis, quam colendi causa parare-
tur. Sed ego puto, et frumentum, et vinum ad ci-
baria paratum instrumento contineri; et ita Servium&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wfeje8kw4nhcl2557tyk3kutop86yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/635</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86691</id>
    <revision>
      <id>283324</id>
      <timestamp>2026-10-11T16:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sergiosebastian13</username>
        <id>33370</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'respondisse auditores eius referunt. Item nonnullis visum est, frumentum, quod serendi causa seposi- tum est, instrumento contineri; puto, quia et instar culturae esset, et ita consumitur, ut semper repo- neretur; sed causa seminis nihil a cibariis differt.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Conservandi fructus causa, veluti grana- ria, quia in his fructus custodiuntur, urceos, capsel- las, in quibus&lt;ref&gt;fructus custodiuntur.— in quibus, se...</comment>
      <origin>283324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="rwkkqbxki6wh3o76skdhfab06mwttwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sergiosebastian13&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;respondisse auditores eius referunt. Item nonnullis
visum est, frumentum, quod serendi causa seposi-
tum est, instrumento contineri; puto, quia et instar
culturae esset, et ita consumitur, ut semper repo-
neretur; sed causa seminis nihil a cibariis differt.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Conservandi fructus causa, veluti grana-
ria, quia in his fructus custodiuntur, urceos, capsel-
las, in quibus&lt;ref&gt;fructus custodiuntur.— in quibus, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; fructus componuntur, sed et ea,
quae exportandorum fructuum causa parantur, in-
strumenti esse constat, veluti iumenta, et vehicu-
la, et naves, et cupae, et culei.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Alfenus autem, si quosdam ex hominibus
aliis legaverit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non
contineri instrumento ait, quia nihil animalis in-
strumenti esse opinabatur; quod non est verum,
constat enim, eos, qui agri gratia ibi sunt, instru-
mento contineri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Quaeritur, an servus, qui quasi colonus in
agro erat, instrumento legato contineatur. Et La-
beo, et Pegasus recte negaverunt, quia non pro
instrumento in fundo fuerat, etiamsi solitus fuerat
et familiae imperare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Saltuarium autem Labeo quidem putat eum
demum contineri, qui fructuum servandorum gra-
tia paratus sit, cum non, qui finium custodiendo-
rum causa; sed Neratius etiam hunc; et hoc iure
utimur, ut omnes saltuarii contineantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Trebatius amplius etiam pistorem, et ton-
sorem, qui familiae rusticae causa parati sunt,
putat contineri; item fabrum, qui villae reficiendae
causa paratus sit; et mulieres, quae panem coquant,
quaeque villam servent; item molitores, si ad usum
rusticum parati sunt; item focariam, et villicam, si
modo aliquo officio virum adiuvet; item lanificas,
quae familiam rusticam vestiunt, et quae pulmen-
taria rusticis coquant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Sed an instrumenti instrumentum legato
instrumento contineatur, quaeritur; haec enim, quae
rusticorum causa parantur, lanificae&lt;ref&gt;Según conjetura Br.; lanae, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et tonso-
res, et fullones, et focariae, non agri sunt instru-
mentum, sed instrumenti; puto igitur, etiam foca-
riam contineri, sed et lanificas, et ceteros, qui
supra numerati sunt; et ita Servium respondisse
auditores eius referunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Uxores quoque et infantes eorum, qui su-
pra enumerati sunt, credendum est, in eadem villa
agentes voluisse testatorem legato contineri; ne-
que enim duram separationem iniunxisse creden-
dus est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Si aliqua parte anni in fundo pascantur
pecora, aliqua parte his pabulum conducitur, vel
servi, si aliqua parte anni per eos ager colitur, ali-
qua parte in mercedem mittuntur, nihilo minus in-
strumento continentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Cellarium&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; cellarium, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quoque, id est ideo praeposi-&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwkkqbxki6wh3o76skdhfab06mwttwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86692</id>
    <revision>
      <id>283356</id>
      <timestamp>2026-10-12T01:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3245" sha1="8fabilahue8iulgiglxlsbkcgkbot0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|333|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T61&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LX|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 61.png|left|95px|N]]Emo vero hic exi{{ls}}timet, nos male facere, quod ''bruta cum hominibus comparemus.'' Nulli enim dubitamus, quin omnibus notum {{ls}}it quod ratione animæ vegetativæ &amp; {{ls}}en{{ls}}itivæ in pluribus conveniamus. Neque tamen huc de{{ls}}cendimus, {{ls}}ed aliis prægnantioribus rationibus {{ls}}ententiam no{{ls}}tram {{ls}}tabilimus. Non enim ignoramus ''jus homini cum brutis commune nullum e{{ls}}{{ls}}e,'' quippe cum jus in eum cadere, à quo ratio exulat, intelligi nequeat. Quod enim communem JCtorum Romanorum definitionem juris Naturæ, quod {{ls}}cilicet ''natura omnia animalia docuit,'' quodque adeo homini peculiare non {{ls}}it, {{ls}}ed cujus peritia, cœtera quoque animantia cen{{ls}}eantur, concernit, videtur id profluxi{{ls}}{{ls}}e ex dogmate illo nonnullis antiquorum celebrato de ''andma univer{{ls}}i,'' cujus reliquæ animæ {{ls}}int quædam {{grc|ἀποσπαεμαθια}} {{ls}}eu particulæ, quæ in {{ls}}e ejusdem naturæ, diver{{ls}}as edant operationes, prout in diver{{ls}}um corpus inciderint, organaque vires {{ls}}uas exerendi {{ls}}ortitæ fuerint. Cui cognatum fuit dogma de {{grc|μεθεμψυχώσει}}, quod homines &amp; bruta figura duntaxat corporeâ differre ponebat, {{ls}}ed animas habere {{ls}}imiles, atque invicem communicare. ''vid. Virgil. Æneid. 6. v. 124. Ovid. Metamorph. l. 15. v. 75.'' Tantum verò abe{{ls}}t, ut ''nullum brutis atque hominibus, commune jus'' {{ls}}tatuamus, ut nec ulla quidem e{{ls}}{{ls}}e cen{{ls}}eamus, in quæ bruta &amp; homines æqualiter ferri, &amp; à quibus communiter abhorrere deprehendentur. Et quanquam complures dentur actus hominum &amp; brutorum inter {{ls}}e {{ls}}imiles, quibus exercitis homo legi {{ls}}atis feci{{ls}}{{ls}}e dicatur, revera tamen magnum inter eos e{{ls}}t di{{ls}}crimen, quod ex {{ls}}implici naturæ inclinatione apud bruta iidem proveniant, quos homo velut ex obligatione exercet, cujus {{ls}}en{{ls}}um i{{ls}}ta non habent. Unde non {{ls}}ine figurâ intelligendi{{ls}}unt, qui brutis quibusdam animantibus ju{{ls}}titiam, fortitudinem, mi{{ls}}ericordiam, ca{{ls}}titatem, gratitudinem a{{ls}}{{ls}}ignant, ideo quòd i{{ls}}tarum virtutum {{ls}}imulacra quandoque in quibusdam brutorum actionibus cernantur. Nihil jam dicam de illis, qui brutis plus rationis ferè ine{{ls}}{{ls}}e, aut illa melius ratione uti quàm homines putant, ut ''Rorarius'' integro {{ls}}cripto probare conatur. Conf. etiam Anton. de Balinghen {{grc|ζωοπαιδία}} {{ls}}eu in{{ls}}titutionem morum à brutis petitam. Quæ enim extrin{{ls}}ecà facie {{ls}}imilia videntur, haut quidquam eadem {{ls}}unt, {{ls}}i ex diver{{ls}}o intrin{{ls}}ecus principio profluxerint. Quod egregie ''Plutarchus'' de amore prolis illu{{ls}}trat: ''Natura {{ls}}icut in plantis {{ls}}ylve{{ls}}tribus, ut labru{{ls}}cis caprificis, olea{{ls}}tris principia fructuum mitium cruda &amp; imperfecta gignit. Ita'' brutis quoque amorem fœtus ''in{{ls}}erit imperfectum, &amp; non pertinentem ad ju{{ls}}titiam neque ultra utilitatem''&lt;noinclude&gt;{{right|''{{ls}}e''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8fabilahue8iulgiglxlsbkcgkbot0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283357</id>
      <parentid>283356</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T01:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="sutxaavixcanv3trqb1alunw9o2gjps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|333|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T61&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LX|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 61.png|left|95px|N]]Emo vero hic exi{{ls}}timet, nos male facere, quod ''bruta cum hominibus comparemus.'' Nulli enim dubitamus, quin omnibus notum {{ls}}it quod ratione animæ vegetativæ &amp; {{ls}}en{{ls}}itivæ in pluribus conveniamus. Neque tamen huc de{{ls}}cendimus, {{ls}}ed aliis prægnantioribus rationibus {{ls}}ententiam no{{ls}}tram {{ls}}tabilimus. Non enim ignoramus ''jus homini cum brutis commune nullum e{{ls}}{{ls}}e,'' quippe cum jus in eum cadere, à quo ratio exulat, intelligi nequeat. Quod enim communem JCtorum Romanorum definitionem juris Naturæ, quod {{ls}}cilicet ''natura omnia animalia docuit,'' quodque adeo homini peculiare non {{ls}}it, {{ls}}ed cujus peritia, cœtera quoque animantia cen{{ls}}eantur, concernit, videtur id profluxi{{ls}}{{ls}}e ex dogmate illo nonnullis antiquorum celebrato de ''andma univer{{ls}}i,'' cujus reliquæ animæ {{ls}}int quædam {{grc|ἀποσπαεμαθια}} {{ls}}eu particulæ, quæ in {{ls}}e ejusdem naturæ, diver{{ls}}as edant operationes, prout in diver{{ls}}um corpus inciderint, organaque vires {{ls}}uas exerendi {{ls}}ortitæ fuerint. Cui cognatum fuit dogma de {{grc|μεθεμψυχώσει}}, quod homines &amp; bruta figura duntaxat corporeâ differre ponebat, {{ls}}ed animas habere {{ls}}imiles, atque invicem communicare. ''vid. Virgil. Æneid. 6. v. 124. Ovid. Metamorph. l. 15. v. 75.'' Tantum verò abe{{ls}}t, ut ''nullum brutis atque hominibus, commune jus'' {{ls}}tatuamus, ut nec ulla quidem e{{ls}}{{ls}}e cen{{ls}}eamus, in quæ bruta &amp; homines æqualiter ferri, &amp; à quibus communiter abhorrere deprehendentur. Et quanquam complures dentur actus hominum &amp; brutorum inter {{ls}}e {{ls}}imiles, quibus exercitis homo legi {{ls}}atis feci{{ls}}{{ls}}e dicatur, revera tamen magnum inter eos e{{ls}}t di{{ls}}crimen, quod ex {{ls}}implici naturæ inclinatione apud bruta iidem proveniant, quos homo velut ex obligatione exercet, cujus {{ls}}en{{ls}}um i{{ls}}ta non habent. Unde non {{ls}}ine figurâ intelligendi{{ls}}unt, qui brutis quibusdam animantibus ju{{ls}}titiam, fortitudinem, mi{{ls}}ericordiam, ca{{ls}}titatem, gratitudinem a{{ls}}{{ls}}ignant, ideo quòd i{{ls}}tarum virtutum {{ls}}imulacra quandoque in quibusdam brutorum actionibus cernantur. Nihil jam dicam de illis, qui brutis plus rationis ferè ine{{ls}}{{ls}}e, aut illa melius ratione uti quàm homines putant, ut ''Rorarius'' integro {{ls}}cripto probare conatur. Conf. etiam Anton. de Balinghen {{grc|ζωοπαιδία}} {{ls}}eu in{{ls}}titutionem morum à brutis petitam. Quæ enim extrin{{ls}}ecà facie {{ls}}imilia videntur, haut quidquam eadem {{ls}}unt, {{ls}}i ex diver{{ls}}o intrin{{ls}}ecus principio profluxerint. Quod egregie ''Plutarchus'' de amore prolis illu{{ls}}trat: ''Natura {{ls}}icut in plantis {{ls}}ylve{{ls}}tribus, ut labru{{ls}}cis caprificis, olea{{ls}}tris principia fructuum mitium cruda &amp; imperfecta gignit. Ita'' brutis quoque amorem fœtus ''in{{ls}}erit imperfectum, &amp; non pertinentem ad ju{{ls}}titiam neque ultra utilitatem''&lt;noinclude&gt;{{right|''{{ls}}e-''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sutxaavixcanv3trqb1alunw9o2gjps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86693</id>
    <revision>
      <id>283358</id>
      <timestamp>2026-10-12T01:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''{{ls}}e{{ls}}e proferentem. Homini vero quem protulit, ut animal e{{ls}}{{ls}}et ratione præditum &amp; civile, ju{{ls}}titiamque &amp; leges &amp; Deum coleret, urbesque conderet, &amp; amicè cum aliis viveret, {{ls}}emina quoque barum rerum præclara, pulchra &amp; fœcunda in{{ls}}eruit, amorem {{ls}}cilicet prolis {{ls}}ecuta in hoc prima principia, quæ in ip{{ls}}a corporis in{{ls}}unt constructione. vid. Selden. de Jur. Nat. &amp; Gent. l. 1. c. 5. Sam. Puf. l...</comment>
      <origin>283358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="6ugb71bjh8rmz3rrxonfrp854jai2kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|334|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''{{ls}}e{{ls}}e proferentem. Homini vero quem protulit, ut animal e{{ls}}{{ls}}et ratione præditum &amp; civile, ju{{ls}}titiamque &amp; leges &amp; Deum coleret, urbesque conderet, &amp; amicè cum aliis viveret, {{ls}}emina quoque barum rerum præclara, pulchra &amp; fœcunda in{{ls}}eruit, amorem {{ls}}cilicet prolis {{ls}}ecuta in hoc prima principia, quæ in ip{{ls}}a corporis in{{ls}}unt constructione. vid. Selden. de Jur. Nat. &amp; Gent. l. 1. c. 5. Sam. Puf. l. 2. c. 3. de Jur. Nat.'' Quicquid verò ejus {{ls}}it, no{{ls}}træ {{ls}}ententiæ nil præjudicat, dum a{{ls}}{{ls}}erimus, quod Polygamia brutalis æque ac humana in prima creatione, quod tuum præcipuum e{{ls}}t argumentum, non fuerit, nec tamen po{{ls}}tea à pa{{ls}}toribus introducta à Deo fuerit vel verbis vel factis punita. Unde ita infero:
{{nop}}
''Quodcunque po{{ls}}t &amp; præter primam creationem introductum ab omni reprehen{{ls}}ione divina fuit liberum, illud Deo placuit &amp; placet. Deus e{{ls}}t immutabilis.''
{{nop}}
''Atqui Polygamia brutalis po{{ls}}t &amp; præter primam creationem introducta à Pa{{ls}}toribus, ab omni improbatione fuit libera. E. Deo placuit &amp; non fuit peccatum.'' Et ulterius: ''Quicunque habet majorem complacentiam in hominibus quàm in brutis, ille majorem complacentiam etiam habebit in propagatione eorundem po{{ls}}{{ls}}ibili {{ls}}eu Polygamia.''
{{nop}}
''Atqui Deus majorem complacentiam habet in hominibus, quam in brutis.''
{{nop}}
''Ergo etiam majorem habebit complacentiam in hominum propagatione po{{ls}}{{ls}}ibili {{ls}}eu Polygamia.'' Cœteris paribus {{ls}}cilicet, {{ls}}i nullibi {{ls}}uam di{{ls}}plicentiam hac in re conte{{ls}}tatus fuerit, quod nu{{ls}}piam apparere hactenus {{ls}}atis probatum e{{ls}}t.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n3}}3. Bruta cum hominibus comparemus. Mi-
ros triumphos fibi hic concipiunt Anti-Poly-
gami quidam, &amp; præfertim Autor perverfi
Colloquii, quando de Gallis aliisque beftiis
nonnulla proferunt, quæ in hominibus non
reperiantur, quod non negamus. Dicunt
autem, Gallos non inftinetu naturæ fenfiti-
væ, fed humana permiffione pluribus mifce-
ri. Sed unde hoc probatur? Gallos quidem
&amp; Gallinas non invenimus in fylvis &amp; defer-
tis, fed plerumque femper in hominum do-
mibus, &amp; tuguriolis, ubi cum matres fa-
milias animadverterint, Gallinam nullos
educare puellos, fi gallus non habeat plu-
res fœmellas, fed femper à Gallo turbari in
fovendis ovis, quod &amp; videre eft, in aliis
aviculis, quæ ex Canariis advehuntur infu-
lis, &amp; inde nomen fortitæ, quod mafculus,
fi tantum habeat unam fœmellam, non per-
mittat eam requiefcere in ovis, fel femper
moleftias, utut ab amore profectas, faceffat
ita ut fœmella fæpius calorem ovis fuppe-
ditatum, ob iftas turbationes interrumpens

nullam aut tantum unam aviculam, ob lafci-
viam maris educet, (quod perverfus Diálo-
gifta ipfe de hoedis &amp; arietibus quoque affir-
mat. Si vero mafculus, fenio præfertim
non emaciatus duas aut tres habeat formel-
las, omnes facilius matres erunt plurium vo-
lucrium Quod vero Anti-Polygamus dicit,
Gallos nullam pullorum habere curam, fed
illos potius odio habere (unde fecundum le-
ges Romanas Gallus juxta cum aliis animali-
bus, quæ fuæ familiæ non parcant, in fac-
co coriaceo Parricidis &amp; infanticidiis adjun-
gantur. Scholiaft. Germ. ad Jus Sax. Provinc.
. 2. c. 14. hoc experientia eft contrarium
fiquidem vel rufticorum mulierculæ norunt
Gallos cum grana &amp; alia inveniunt, advocare
gallinam &amp; hanc advocare pullos fuos, adeo-
que mediante matre, cujus officii eft pullis
cibum fubminiftrare, foetus fuftentare fuos.
Non negamus etiam, Gallos, cum palli
exorbitant, illos nonnunquam corripere &amp;
caftigare, fed hoc odii loco non eft haben-
dum. Natura enim omnibus implantavit&lt;noinclude&gt;{{right|ani-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ugb71bjh8rmz3rrxonfrp854jai2kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86694</id>
    <revision>
      <id>283359</id>
      <timestamp>2026-10-12T02:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'poffunt. Quod ipfum etiam confirmat Tho- mas. l. 4. Sent. dift. 26. q. 1. a. 1. Unde, inquiens, dicit Philofpobus, quod filiorum procreatio communis eft omnibus animalibus, tamen ad bocnon inclinat eodem modo in omni- bus animalibus, quia quadam animalia funt, quorum filii ftatim nari poffunt fibi fufficienter victum querere, vel ad quorum fuftentatio- nem alter fufficit: &amp; in his non eft aliqua de- terminatio mafculi ad femmam, in aliis au-...</comment>
      <origin>283359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="4jrm0omkk9iuqcx1bkigek1xa14fu3h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|338|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;poffunt. Quod ipfum etiam confirmat Tho-
mas. l. 4. Sent. dift. 26. q. 1. a. 1. Unde,
inquiens, dicit Philofpobus, quod filiorum
procreatio communis eft omnibus animalibus,
tamen ad bocnon inclinat eodem modo in omni-
bus animalibus, quia quadam animalia funt,
quorum filii ftatim nari poffunt fibi fufficienter
victum querere, vel ad quorum fuftentatio-
nem alter fufficit: &amp; in his non eft aliqua de-
terminatio mafculi ad femmam, in aliis au-
tem, quorum filii indigent utriufque fuften-
tatione, fed ad parvum tempus, invenitur
aliqua determinatio quantum ad illud sem
pus, ficut m avibus quibusdam patet. Sed
in homino, quia indiget filius curd parentum
ufque ad magnum tempus, oft maxima de-

terminatio mafculi ad fæminam ad quam
etiam natura generis inclinat. &amp; paulo fupra:
A parentibus babemus effe, nutrimentum &amp;
difciplinam filius autem à parentibus educari
aut inftrui non poffet, nifi determinates &amp;
certos parentes haberet, quod non effet, nift
effet aliqua obligatio viri ad mulierem deter-
minatam, que matrimonium facit. Quod
fi enim indigentia inter aves, maris &amp; fce-
minæ conjunctionem neceffariam flagitavit,
quidni &amp; propter eandem rationem, inter
homines matrimonium perpetuum voluit
effe natura. Siquidem mulier vicariâ viri
opera, imo præcipuâ &amp; primaria indiget ad
educandos, fubftentandos &amp; erudiendos li-
beros.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T61&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T62&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 62.png|left|95px|G]]Eene{{ls}}. 33. infit ad E{{ls}}avum Jacobus cum in via illi occurreret cum uxoribus &amp; liberis {{ls}}uis &amp; de his omnibus interrogaretur ab E{{ls}}avo dicente: ''quinam {{ls}}unt illi;'' tum Re{{ls}}pondebat I{{ls}}raël: ''hi {{ls}}unt illi, quos Deus tuo {{ls}}ervo dono dedit.'' Unde ita colligo:
{{nop}}
''Quodcunque e{{ls}}t donam Dei {{ls}}euprovenit à Deo, non e{{ls}}t peccatum.''
{{nop}}
''Atqui Polygamia &amp;'' {{grc|πολυθεκνία}} ''e{{ls}}t donum Dei'' {{ls}}eu provenit à Deo juxta pronunciatum Jacobi à Spiritu Sancto nu{{ls}}piam repehen{{ls}}um, {{ls}}ed potius concordans cum effato Nathanis: 2 Sam. 12, tot uxotes dedi in {{ls}}inum tuum, &amp;c de quo infra.
{{nop}}
Unde ''Origenes'' dicit illum e{{ls}}{{ls}}e ''fœlici{{ls}}{{ls}}imum, qui plures habet uxores.'' Et uti {{grc|ἀθεκνία}} inter pœnas, uti {{ls}}upra demon{{ls}}tratum ita {{grc|πολυθεκνία}} inter beneficia numeratur, {{ls}}icut &amp; apud homines {{grc|πολυτεκνος}} beneficiis afficinntur, quod vel ad minimum ex jure trium liberorum Romano con{{ls}}tat, de quo ''Sueton.'' &amp; ''Alex. ab Alex. 4. c. 7. ex Ari{{ls}}totele Polit. l. 2. c. 7.'' refert, quod Lacedæmonii jamdum trium liberorum patres à cu{{ls}}todiâ &amp; excubiis, quatuor vero liberorum patres ab omni onere immunes pronunciarint. Ubi etiam recen{{ls}}et, quod Romani præturas, quæ{{ls}}turas &amp; con{{ls}}ulatus aliosque honores nonni{{ls}}i illis qui plures habebant liberos, conce{{ls}}{{ls}}erint.
{{nop}}
''E.'' {{grc|πολυγαμία}} &amp; {{grc|πολυτεκνία}} ''non e{{ls}}t peccatum.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Donum Dei. Mulierem effe beneficium
&amp; donum Dei, non tantum ex eo apparet,
sum Creator dicit, non eft bonum hominem

effe folum, &amp; fimul innuit effe bonum feu
beneficium donumve, quando quis habet
uxorem; fed etiam exinde cum uxor focis&lt;noinclude&gt;{{right|&amp;}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jrm0omkk9iuqcx1bkigek1xa14fu3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/461</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86695</id>
    <revision>
      <id>283360</id>
      <timestamp>2026-10-12T03:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.  § 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohi...</comment>
      <origin>283360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="0bteqbi81gxliqo1ked1wbhzvy5mxrm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bteqbi81gxliqo1ked1wbhzvy5mxrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283361</id>
      <parentid>283360</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="igh1ef7cg4mwwaqcqx4u0xsxw0ewr6i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{p|§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.}}

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igh1ef7cg4mwwaqcqx4u0xsxw0ewr6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283362</id>
      <parentid>283361</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="e3tlhbahsqjbtpeuslbzfar15cfs9fo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{parrafo|§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.}}

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e3tlhbahsqjbtpeuslbzfar15cfs9fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283363</id>
      <parentid>283362</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="iihle1my05iytkc29k1je52zcqkhn4m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{sangria|§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.}}

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iihle1my05iytkc29k1je52zcqkhn4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283364</id>
      <parentid>283363</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="evi0x03gezhxw9zfdphgon43y9piy5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{sangria§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evi0x03gezhxw9zfdphgon43y9piy5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283365</id>
      <parentid>283364</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="27doccy7njgk0kwy7ugeu5jgob18sjt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{sangria|3m|§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.}}

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27doccy7njgk0kwy7ugeu5jgob18sjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283366</id>
      <parentid>283365</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="5psyunvz8r8ux5zotpzwbtjcwlo4roe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

:§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5psyunvz8r8ux5zotpzwbtjcwlo4roe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283367</id>
      <parentid>283366</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="npyy09giy1o76m6p9x1yfbagxpw2zeb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

{{sangria|3em|§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.}}

§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npyy09giy1o76m6p9x1yfbagxpw2zeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283368</id>
      <parentid>283367</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T04:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="n7f7x4y5lsib64jtw4ahr1v04k86it2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lanianum, nec quaestio suppliciumque de his, qui sub eodem tecto fuerunt, habeatur, tamen, si qui conscii vel factores sceleris fuerunt, hi demum supplicio afficiuntur; et adiri hereditas, aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt.

§ 22.—Si sibi manus quis intulit, Senatusconsulto quidem Silaniano locus non est, sed mors eius vindicatur, scilicet ut, si in conspectu servorum hoc fecit, potueruntque eum in se saevientem prohibere, poena afficiantur , si vero non potuerunt, liberentur.
§ 23.—Si quis non metu criminis imminentis, sed taedio vitae vel impatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.

§ 24.—Item illud sciendum est, nisi constet, aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem; liquere igitur debet, scelere interemtum, ut Senatusconsulto locus sit.

§ 25.—Quaestionem autem sic accipimus, non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.

§ 26.—Hoc autem Senatusconsultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit; eos vero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent.

§ 27.—Eodem autem tecto qualiter accipiatur, videamus, utrum intra eosden parietes, an et ultra, intra eandem diaetam, vel cubiculum, vel eandem domum, vel eosdem hortos, vel totam villam? Et ait Sextus, sic esse saepe iudicatum, ut, quicunque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt, nec omnes undique exaudiri possunt .

§ 28.—Iuxta hoc tamen videtur et Divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: «Servi quoties dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere; potuisse autem ancillam, quae in eodem conclavi cum domina sua fuerat, auxilium ei &lt;ref&gt;Vulg.; rei, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ferre, si non corpore suo, at certe voce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant, aut vicini audirent; hoc ipsum manifestum est &lt;ref&gt;ex eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset, ultimum utique &lt;ref&gt;itaque, Hal.&lt;/ref&gt; supplicium pati debet vel hoc &lt;ref&gt;haec, Hal.; in hoc, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ne ceteri servi credant, in periculo dominorum sibi quemque consulere debere».

§ 29.—Hoc Rescriptum multa continet; nam ei non parcit, qui eodem conclavi fuit, et ei, qui timuit mori, non ignoscit, et quod vel voce oporteat servos dominis auxilium ferre, ostendit.

§ 30.—Si quis in villa agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, deomnibus, qui in ea regione fuerint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuerunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, servis et quaestionem haberi, et supplicium sumi; sufficit ergo &lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; eos, qui cum ipso, qui occisus dici-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7f7x4y5lsib64jtw4ahr1v04k86it2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/496</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86696</id>
    <revision>
      <id>283369</id>
      <timestamp>2026-10-12T05:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Si servum sub conditione legatum heres alienaverit, deinde conditio extiterit, potest nihilominus a legatario vindicari, nec extinguitur legatum.     § 2.—Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum solvere, non creditores habebunt adversus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. Nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, veluti si filiae nomine genero aut sponso dot...</comment>
      <origin>283369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="lfio6h41bt29kpu76gwddznivfnj1y2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si servum sub conditione legatum heres alienaverit, deinde conditio extiterit, potest nihilominus a legatario vindicari, nec extinguitur legatum.   

§ 2.—Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum solvere, non creditores habebunt adversus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. Nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, veluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit; non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest(1).   

§ 3.—(Si fundus, qui legatus est), servitutem debeat impositam, qualis est, dari debet. Quodsi ita legatus sit: «uti optimus maximusque», liber praestandus est.   

§ 4.—Servus, qui in negotio fuerit, legatus non ante tradi debet, quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent.   

§ 5. Si res, quae legata est, an in rerum natura sit, dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus vivat, placuit, agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caveret, eam rem persecuturum, et, si nactus sit, legatario restituturum.   

70. [72. V. 69. R.] IDEM libro XVIII. ad Edictum provinciale.— Si servus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto servum tibi legaverit, non est iniquum, talem servum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est, ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.   

§ 1.—Nam et si fundus, qui meo fundo serviebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam servitutem recipiam.   

§ 2.—Nec dissimile est ei, qui mandato alicuius servum emit, vel ei, qui servum redhibet; qui omnes non aliter restituere servum coguntur, quam ut ratio habeatur furti, quod ab eo servo factum fuerit, vel antequam negotium contraheretur, vel postea.   

§ 3.—Quare et si post aditam hereditatem servus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario sufferatur heredi.   

71. [73. V. 70. H.] ULPIANUS libro LI. ad Edictum.— Si domus alicui simpliciter sit legata, neque adiectum, quae domus (2), cogentur heredes, quam vellet (3) domum ex his, quas testator habebat, legatario dare; quodsi nullas aedes reliquerit, magis derisorium est, quam utile legatum.   

§ 1.— De evictione an cavere debeat is, qui servum praestat ex causa legati, videamus; et regulariter dicendum est, quoties sine iudicio praestita res legata evincitur, posse eam ex testamento peti;

(1) indotatam non esse, insertan Hal. Vulg.
(2) cum decerta domo testator senserit, non tamen apparet, de qua, inserta la Vulg.
(3) volent, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfio6h41bt29kpu76gwddznivfnj1y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/497</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86697</id>
    <revision>
      <id>283370</id>
      <timestamp>2026-10-12T05:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.     § 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.     § 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, neget...</comment>
      <origin>283370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="kltjmjiyap4ek1bgl0kerk78uoc46gv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.   

§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.   

§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.   

§ 5. Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo (1) Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.   

§ 6. Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.

72. [74. V. 71. H.] PAULUS libro XLVIII. ad Edictum.— Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.

73. [75. V. 72. H.] GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.— Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.

§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.

74. [76. V. 73. H.] ULPIANUS libro IV. Disputationum.— Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi (2). Quid enim, si aliam rem reliquit (3) a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat (4)? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat (5), quae in substituto cessa-

(1) tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.
(2) an quis ab herede-deberi, omitenlas otros en Hal.
(3) Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.
(4) Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.
(5) Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kltjmjiyap4ek1bgl0kerk78uoc46gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/498</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86698</id>
    <revision>
      <id>283371</id>
      <timestamp>2026-10-12T05:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ret? Vel quid, si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? In obscura igitur voluntate locum habere Rescriptum, dicendum est.    75. [77. V. 74. H.] IDEM libro V. Disputationum.—Si sic legatum vel fideicommissum sit relictum: «si aestimaverit (1) heres, si comprobaverit, si iustam putaverit», et legatum, et fideicommissum debebitur, quoniam quasi viro potius bono ei commissum est, non in meram volunta...</comment>
      <origin>283371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="1ocpk7904q66176fvkygl9hql87pvoo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ret? Vel quid, si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? In obscura igitur voluntate locum habere Rescriptum, dicendum est.   
75. [77. V. 74. H.] IDEM libro V. Disputationum.—Si sic legatum vel fideicommissum sit relictum: «si aestimaverit (1) heres, si comprobaverit, si iustam putaverit», et legatum, et fideicommissum debebitur, quoniam quasi viro potius bono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum.   
§ 1.—Si mihi, quod Titius debet, fuerit legatum, neque Titius debeat, sciendum est, nullum esse legatum, et quidem, si quantitas non sit adiecta, evidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum; nam et si quod (2) ego Titio debeo, ei legavero quantitate non adiecta, constat, nullum esse legatum, quum si decem, quae Titio debeo, legavero, nec quidquam Titio debeam, falsa demonstratio non perimit (3) legatum, ut in legato dotis Iulianus respondit.   

§ 2.—Quodsi addiderit: «decem, quae mihi Titius debet, lego», sine dubio nihil erit in legato; nam inter falsam demonstrationem et falsam conditionem sive causam multum interest; proinde et si Titio decem, quae mihi Seius debet, legavero, nullum erit legatum, esse enim debitor debet; nam et si vivus exegissem (4), extingueretur legatum, et, si debitor maneret, actiones adversus eum heres meus duntaxat praestare cogeretur.   
§ 3.—Si quis ita stipulatus: «Stichum, aut decem, utrum ego velim», legaverit, quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem, electionem habituro, utrum Stichum, an decem persequi malit.   
§ 4.—Proinde si Stichum legaverit, quum ille ei Stichum, aut decem deberet, incerti actio legatario adversus heredem competit, ut scripsit Iulianus libro trigesimo tertio Digestorum, per quam actionem compellat heredem experiri; et si Stichum consecutus fuerit, praestabit ei, si decem, nihil consequetur; secundum quod erit in arbitrio debitoris, an sit legatarius is, cui Stichus legatus est.   

76. [78. V. 75. H.] IULIANUS libro XXXIV. Digestorum.—Quodsi quis Stichum aut Pamphilum stipulatus, Sempronio Stichum legasset, Maevio Pamphilum, oneratus heres intelligitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichum aut Pamphili dare.   

77. [79. V. 76. H.] ULPIANUS libro V. Disputationum.—Si pecunia fuit deposita apud aliquem, eiusque fideicommissum, ut eam pecuniam praestet, fideicommissum ex Rescripto Divi Pii debebitur, quasi videatur heres rogatus remittere id debitori; nam si conveniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest, quae res utile fideicommis-


(1) aestimaverit, Hal.   
(2) Hal. Vulg.; quid, ei códice Fl.   
(3) Br.; peremit, el códice Fl. según costumbre.   
(4) exegisset, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ocpk7904q66176fvkygl9hql87pvoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283372</id>
      <parentid>283371</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T05:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="obe2wq47b1mkst3r64xgu40aj70ryzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ret? Vel quid, si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? In obscura igitur voluntate locum habere Rescriptum, dicendum est.   

75. [77. V. 74. H.] IDEM libro V. Disputationum.—Si sic legatum vel fideicommissum sit relictum: «si aestimaverit (1) heres, si comprobaverit, si iustam putaverit», et legatum, et fideicommissum debebitur, quoniam quasi viro potius bono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum.   

§ 1.—Si mihi, quod Titius debet, fuerit legatum, neque Titius debeat, sciendum est, nullum esse legatum, et quidem, si quantitas non sit adiecta, evidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum; nam et si quod (2) ego Titio debeo, ei legavero quantitate non adiecta, constat, nullum esse legatum, quum si decem, quae Titio debeo, legavero, nec quidquam Titio debeam, falsa demonstratio non perimit (3) legatum, ut in legato dotis Iulianus respondit.   

§ 2.—Quodsi addiderit: «decem, quae mihi Titius debet, lego», sine dubio nihil erit in legato; nam inter falsam demonstrationem et falsam conditionem sive causam multum interest; proinde et si Titio decem, quae mihi Seius debet, legavero, nullum erit legatum, esse enim debitor debet; nam et si vivus exegissem (4), extingueretur legatum, et, si debitor maneret, actiones adversus eum heres meus duntaxat praestare cogeretur. 
  
§ 3.—Si quis ita stipulatus: «Stichum, aut decem, utrum ego velim», legaverit, quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem, electionem habituro, utrum Stichum, an decem persequi malit.   

§ 4.—Proinde si Stichum legaverit, quum ille ei Stichum, aut decem deberet, incerti actio legatario adversus heredem competit, ut scripsit Iulianus libro trigesimo tertio Digestorum, per quam actionem compellat heredem experiri; et si Stichum consecutus fuerit, praestabit ei, si decem, nihil consequetur; secundum quod erit in arbitrio debitoris, an sit legatarius is, cui Stichus legatus est.   

76. [78. V. 75. H.] IULIANUS libro XXXIV. Digestorum.—Quodsi quis Stichum aut Pamphilum stipulatus, Sempronio Stichum legasset, Maevio Pamphilum, oneratus heres intelligitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichum aut Pamphili dare.   

77. [79. V. 76. H.] ULPIANUS libro V. Disputationum.—Si pecunia fuit deposita apud aliquem, eiusque fideicommissum, ut eam pecuniam praestet, fideicommissum ex Rescripto Divi Pii debebitur, quasi videatur heres rogatus remittere id debitori; nam si conveniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest, quae res utile fideicommis-


(1) aestimaverit, Hal.   
(2) Hal. Vulg.; quid, ei códice Fl.   
(3) Br.; peremit, el códice Fl. según costumbre.   
(4) exegisset, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obe2wq47b1mkst3r64xgu40aj70ryzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/490</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86699</id>
    <revision>
      <id>283373</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit (1), statim damnandus est.  § 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.     § 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cu...</comment>
      <origin>283373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="jp4jiagfmxny8x29628awb12pw12d99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit (1), statim damnandus est.

§ 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.   

§ 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cum acceptum legatarius vendere.   

48. [50.] POMPONIUS libro VI. ad Sabinum.—Si heredis servus rem legatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus, in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus, vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet.   

§ 1.—Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet, coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.   

49. [51.] ULPIANUS libro XXIII. ad Sabinum.—Si cui legetur: «quum quattuordecim annorum erit», certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, quum impleverit; et ita Imperatorem decrevisse Marcellus (2) scripsit.   

§ 1.—Ergo quum esset sic relictum: «quum ad quartum decimum annum pervenerit, annua, bima, trima die», et decem et septem annorum mortis tempore inveniatur, praesens legatum erit; proinde si quindecim annorum, consequentur dicemus, post biennium deberi, si sedecim, post annum debebitur; si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. Haec ita, si putans, minorem esse quattuordecim annorum, quum iam excessisset, sic legavit, si vero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.   

§ 2.—Hoc autem legatum et conditionale est, et in diem; conditionale tamdiu, quamdiu quartusdecimus annus sit completus, postea in diem.   

§ 3.—Et ideo, si quidem ante quartumdecimum annum decesserit, ad heredem nihil transit, certe postea ad heredem transfert (3). Quodsi testamenti facti tempore minor quattuordecim annis illius inveniatur, puto tempus «annua, bima, trima die» praestationis ex die completi quartidecimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.   

§ 4.—Si Titio decem, quae ego debeo, legavero, et rogavero, eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non valet, quia nihil eius interest, heres vero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solvi, ne eum conveniat; ergo propter hoc valebit legatum.  


(1) Según nuestra enmienda; perit, el códice Fl.   

(2) Martianus, Hal.   

(3) transfertur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp4jiagfmxny8x29628awb12pw12d99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/491</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86700</id>
    <revision>
      <id>283374</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 5. Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi , sed et fideiussori competit, interest enim eius, (1) solvi mihi , quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne .     § 6.—Iulianus libro trigesimo (2) nono Digestorum scribit (3), si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem...</comment>
      <origin>283374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="28o221iyzk1307dxjbvzxsxegh5k0rc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 5. Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi , sed et fideiussori competit, interest enim eius, (1) solvi mihi , quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne .   

§ 6.—Iulianus libro trigesimo (2) nono Digestorum scribit (3), si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari , quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.   

§ 7. Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere .   

§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur (4) fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio .   

§ 9. Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.   

50. [52.] IDEM libro XXIV. ad Sabinum.—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.

§ 1. Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie (5) agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit (6)? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus .   

§ 2. Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem . Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur (7), et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.   

§ 3. Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.

(1) potius, inserta la Vulg.

(2) Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.

(3) Iulianus quaerit, si, Hal .

(4) Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.

(5) collusorie, las ed. citadas por Br . según el § 2. de este fr.   

(6) Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   

(7) Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28o221iyzk1307dxjbvzxsxegh5k0rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/492</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86701</id>
    <revision>
      <id>283375</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Sed si certos numos, veluti quos in arca habet (1) , aut certam lancem legavit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora numorum, vel rei legatae continentur, neque permutationem recipiunt, et exemplo cuiuslibet corporis aestimanda sunt.     52. [54.] PAULUS libro IV. ad Sabinum . — Si cui servi omnes cum peculio legati sint, etiam hi servi debentur, qui nullum peculium habent.     § 1. Si a filio impubere sub conditione legatum sit, et filius...</comment>
      <origin>283375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="ctufoslew8iuej4l3g1wps9ctjc3rt9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Sed si certos numos, veluti quos in arca habet (1) , aut certam lancem legavit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora numorum, vel rei legatae continentur, neque permutationem recipiunt, et exemplo cuiuslibet corporis aestimanda sunt.   

52. [54.] PAULUS libro IV. ad Sabinum . — Si cui servi omnes cum peculio legati sint, etiam hi servi debentur, qui nullum peculium habent.   

§ 1. Si a filio impubere sub conditione legatum sit, et filius heres extitit, deinde mortuus est, potest dici, patremfamilias, qui a filio sub conditione legavit, a substituto pure repetiit (2), statim voluisse a substituto dari, si filius pendente conditione decessisset .   

53. [55. ] ULPIANUS libro XXV. ad Sabinum. Quid ergo, si maiorem quantitatem a substituto reliquit? Quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est; quod vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur.

§ 1. Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur.

§ 2. Si quis duos heredes scripserit, et damnaverit unumquemque solidam rem legatario praestare , idem est, atque si duobus testamentis legatum esset; nam et si mihi et filio, vel servo meo esset eodem testamento legatum, sine dubio valeret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adiicit .   

§ 3. Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem (3), sine dubio dicendum erit, eum ex testamento non teneri.

§ 4. Sed si noxae dedit, an teneatur, quia potest redimere? Et puto teneri .

§ 5. Sed si animal legatum occiderit, puto teneri, non ut carnem praestet, vel cetera λείψανα (4) [reliquias], sed ut praestet pretium, quanti esset, si viveret .

§ 6. Item si aedes legatas ob damnum infectum possideri passus est, puto, eum teneri; debuit enim repromittere .

§ 7. Sed si mortuum intulit, fecitque religiosum locum legatum, si quidem patremfamilias intulit, quum alio inferre non posset, vel tam opportune non haberet, ex testamento non tenebitur. An vero teneatur, ut pretium loci praestet ? Et si quidem ipse paterfamilias illo inferri voluit, ex testamento non tenebitur; quodsi heres intulit suo arbitrio , debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur; testator enim, qui legavit, vel alio inferri voluit, vel pretium loci legatario offerri .

§ 8.—Item si servum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio occideretur, vel


(1) habeo, Hal.
(2) Hal.; repetit, el códice Fl.
(3) hoc est merentem, omítelas Hal.
(4) λείψανα, omitela Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctufoslew8iuej4l3g1wps9ctjc3rt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86702</id>
    <revision>
      <id>283376</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.     § 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.     54. [56.] POMPONIUS libro VIII. ad Sabinum.—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.     § 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu...</comment>
      <origin>283376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="d6qd35nkqx3mq83u0irjfti4vc5cxek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.   

§ 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.   

54. [56.] POMPONIUS libro VIII. ad Sabinum.—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.   

§ 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset, et ea nupsisset, legatum ei deberi.

§ 2.—Sed et si servi mors impediisset manumissionem, quum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilominus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quominus perveniat ad libertatem.

§ 3.—Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias.

55. [57.] IDEM libro IX. ad Sabinum.—Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore, aut loco, aut conditione finiri obligatio heredis legatorum nomine potest.   

56. [58.] IDEM libro XIV. ad Sabinum.—Si legati servi nomine stipuletur legatarius, fugitivum eum non esse praestari, nihil veniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet; nec ullum in legato damnum facere intelligeretur.   

57. [59.] ULPIANUS libro XXXIII. ad Sabinum.—Si res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit; si nesciat, a fideicommissario, nisi si vel hanc, vel aliam rem relicturus fuisset, si sciisset obligatam, vel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere alieno. Quodsi testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit (1), non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria (2) secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur; quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem Praesidis provinciae id ei praestabitur.   

58. [60.] PAPINIANUS libro IX. Responsorum.—Domus hereditarias exustas et heredis numis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas, viri boni arbitratu sumtuum rationibus deductis, et aedificiorum aetatibus examinatis (3), respondi,


(1) voluerit, la Vulg.
(2) Taur. al margen; hypothecariam, en el texto.
(3) quantitatibus exstantibus aestimatis, otros en Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6qd35nkqx3mq83u0irjfti4vc5cxek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/494</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86703</id>
    <revision>
      <id>283377</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '59. [61.] ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. — (1) si modo nulla culpa eius incendium contigisset;  60. [62. V. 59. H.] IULIANUS (2) libro XXXIX. Digestorum. — quodsi nulla retentione (3) facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.  61. [63. V. 60. H.] PAPINIANUS libro IX. Responsorum. — Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non...</comment>
      <origin>283377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="5arv9i9jvwaeq53rfoa5grqz47r7k9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;59. [61.] ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. — (1) si modo nulla culpa eius incendium contigisset;

60. [62. V. 59. H.] IULIANUS (2) libro XXXIX. Digestorum. — quodsi nulla retentione (3) facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.

61. [63. V. 60. H.] PAPINIANUS libro IX. Responsorum. — Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.

62. [64. V. 61. H.] PAULUS libro XLI. ad Edictum. — Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.

63. [65. V. 62. H.] CELSUS libro XVII. Digestorum. — Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.

64. [66. V. 63. H.] GAIUS libro XV. ad Edictum provinciale. — Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.

65. [67. V. 64. H.] IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani (4). — Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.

§ 1. — «Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.   

§ 2. — Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.   

66. [68. V. 65. H.] IDEM libro XVIII. ad Edictum provinciale. — Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-


(1) Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.
(2) Ulpianus, Hal.
(3) Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.
(4) El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5arv9i9jvwaeq53rfoa5grqz47r7k9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/495</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86704</id>
    <revision>
      <id>283378</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'rem? vel ex diverso, quid, si legatarii magni interésset, eum fundum emere, nec aliter heres venditurus esset, quam si testator iussisset?  67. [69. V. 66. H.] IDEM libro I. (1) de legatis ad Edictum Praetoris. — Servus uni ex heredibus legatus si quid in hereditate malitiose fecisse dicatur, forte rationes interlevisse, non aliter adiudicandus est, quam (2) ex eo volentibus coheredibus quaestio habeatur; idem est, et si extraneo fuerit legat...</comment>
      <origin>283378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="7y8n4ffgme94um3yh9mng8qrd2g73js" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rem? vel ex diverso, quid, si legatarii magni interésset, eum fundum emere, nec aliter heres venditurus esset, quam si testator iussisset?

67. [69. V. 66. H.] IDEM libro I. (1) de legatis ad Edictum Praetoris. — Servus uni ex heredibus legatus si quid in hereditate malitiose fecisse dicatur, forte rationes interlevisse, non aliter adiudicandus est, quam (2) ex eo volentibus coheredibus quaestio habeatur; idem est, et si extraneo fuerit legatus.   

§ 1. Si ex pluribus heredibus ex disparibus partibus institutis, duobus eadem res legata sit, heredes non pro hereditaria portione, sed pro virili id legatum habere debent (3).   

68. [70. V. 67. H.] IDEM libro XVIII. ad Edictum provinciale. — Si post mortem patris filio legetur, dubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum, nec intersit, an patri heres extiterit, nec ne.

§ 1. Sed si servo post mortem domini relictum legatum est, si quidem in ea causa durabit, ad heredem domini pertineat usque (4) adeo, ut idem iuris sit (5), et si testamento domini liber esse iussus fuerit; ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino existat; quo fit, ut hereditati acquisitum legatum postea herede aliquo existente ad eum pertineat, praeterquam si suus heres aliquis aut necessarius domino ex eo testamento factus erit; tunc enim, quia in unum concurrit (6), ut et heres existat, et dies legati cedat, probabilius dicitur, ad ipsum potius, cui relictum est, pertinere legatum, quam ad heredem eius, a quo libertatem consequitur.

§ 2. Si pure legatus servus sub conditione liber esse iussus fuerit, sub contraria conditione valet legatum; et ideo existente conditione legatum perimitur, deficiente ad legatarium pertinebit; et ideo, si pendente conditione libertatis legatarius decesserit, posteaque defecerit conditio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.

§ 3. Quodsi idem pure legatus sit, et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem venturam certum est; ita Iulianus quoque sensit. Unde ait: si servus Titio legatus sit, et idem post mortem Titii liber esse iussus fuerit, inutile legatum est, quia moriturum Titium certum est.   

69. [71. V. 68. H.] IDEM libro II. de legatis ad Edictum Praetoris. — Servo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim servus acquiritur legatario, deinde sequetur legatum.


(1) Taur.; libromo, por libro primo, el códice Fl., Br.
(2) ut, inserta la Vulg.
(3) possunt por debent, Hal.
(4) idque, Hal.
(5) Hal.; est, el códice Fl.
(6) concurrunt, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y8n4ffgme94um3yh9mng8qrd2g73js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/547</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86705</id>
    <revision>
      <id>283379</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '82. [84.] IDEM libro X. Quaestionum. — Debitor decem legavit creditori, quae (1) ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote pra...</comment>
      <origin>283379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="gbr1ihgbgmf3eprw863239qv363qu5t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;82. [84.] IDEM libro X. Quaestionum. — Debitor decem legavit creditori, quae (1) ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote praelegata (2) responsum est, totam eam ex testamento peti posse. Alioquin secundum illam sententiam, si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus — nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniri posset, quae possit pro commodo peti —?   

§ 1. Si primo, et secundo, et tertio heredibus institutis, sic legata dentur: «si mihi primus heres non erit, secundus Titio decem dato; si secundus mihi heres non erit, primus Seio fundum Tusculanum dato», utrisque omittentibus hereditatem, primo et secundo, quaerebatur, substituti, quos iis dederat, an, et cui legata praestare debent? Ab utroque substituto legata debentur.

§ 2. — Servo alieno posse rem domini legari, Valens scribit; item id, quod domino eius pure debetur, quum enim servo alieno aliquid in testamento damus, domini persona ad hoc tantum inspicitur, ut sit cum eo testamenti factio; ceterum ex persona servi constitit legatum. Et ideo rectissime Iulianus definit, id demum servo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset; calumniosa est enim illa adnotatio, posse legari servo et quamdiu serviat, nam et hoc legatum ex persona servi vires accipit. Alioquin et illud adnotaremus, esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possint, attamen legatum et hereditatem possunt acquirere domino. Ex illo igitur praecepto, quod dicimus, servi inspici personam in testamentis, dictum est, servo hereditario legari posse. Ita non mirum, si res domini, et quod ei debetur, servo eius pure legari possit, quamvis domino eius non possent haec utiliter legari.   

83. [85.] IDEM libro XI. Quaestionum. — Latinus Largus: proxime ex facto incidit species talis: libertinus patronum ex semisse heredem instituit, et filiam suam ex alio semisse; fideicommisit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, quum eae manumissae essent; et si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas; quoniam filia non voluit heres existere ancillae iussu domini, id est patroni (3), adierunt defuncti hereditatem; post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum petere ab eodem patrono


(1) qui, Hal.

(2) relegata, Hal.

(3) id est patroni, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gbr1ihgbgmf3eprw863239qv363qu5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/548</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86706</id>
    <revision>
      <id>283380</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'possent (1). Rogo ergo , quid de hoc existimes , rescribas . Respondi, nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum, vel fideicommissum, vel ipsam hereditatem ; melius autem dici, in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. Quum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub conditione libertatis fuerit datum, idemque servus ei heredi su...</comment>
      <origin>283380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="aoehmlcz90pwib5sxlp2kssbmnrwpcr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;possent (1). Rogo ergo , quid de hoc existimes , rescribas . Respondi, nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum, vel fideicommissum, vel ipsam hereditatem ; melius autem dici, in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. Quum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub conditione libertatis fuerit datum, idemque servus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem conditione substitui videtur, sub qua fideicommissum meruit.   

84. [86.] IDEM libro XXI. Quaestionum . — Si quis servo suo fideicommissam libertatem reliquit, et aliud quid adscripsit, quidam dicunt, quia placebat, ab herede eum manumitti debere, futurum esse, ut non admittatur ad fideicommissum. Sed hoc iniquum est, in huiusmodi enim persona utriusque quodammodo dies cessit, et libertatis, et pecuniae petendae, adeo, ut putem, si mora fiat praestandae libertati, etiam fideicommisso moram videri factam, et usurarum onus accedere; nam et cetera, quae medio tempore acquisiit domino, dum moratur praestare libertatem, eidem restitui oportere, rectissime responsum est.   

85. [87.] IDEM libro IV. Responsorum . — Creditorem, cui res pignoris iure obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si voluntas testatoris compensare volentis evidenter non ostenderetur.

86. [88.] IDEM libro XIII . Responsorum . — «Caius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum, excepta domu mea, et paterna, in quibus habito, cum omnibus, quae ibi sunt. Quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere» ; quaero, quum sit in his domibus argentum, nomina debitorum, supellex, mancipia, an haec omnia, quae illic inveniuntur , ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paulus: respondi, nomina debitorum non contineri, sed omnium esse communia, in ceteris vero nullum pronepoti locum esse.   

§ 1. Titius, cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legavit, quem ipse paterfamilias, quoad viveret, uno quidem nomine universum habuit, sed, quo facilius conductorem inveniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem , inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret; quaero, an is fundus totus ad fratris filium pertineat. Paulus respondit , si testator fundum Seianum uno nomine universum possedit, quamvis eundem divisis partibus locaverat, universum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, evidenter probaverit.


(1) Hal.; possint, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aoehmlcz90pwib5sxlp2kssbmnrwpcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/549</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86707</id>
    <revision>
      <id>283381</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '87. [89.] IDEM libro XIV. Responsorum. —Titia Seio tesseram frumentariam comparari voluit post diem trigesimum a morte ipsius ; quaero, quum Seius viva testatrice tesseram frumentariam ex causa lucrativa habere coeperit (1), nec possit id, quod habet, petere, an ei actio competat. Paulus respondit, ei, de quo quaeritur, pretium tesserae praestandum, quoniam tale fideicommissum magis in quantitate, quam in corpore consistit .     § 1. Usuras f...</comment>
      <origin>283381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3193" sha1="p4zg9jv4ph2en8beydjgoxmo01wx418" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;87. [89.] IDEM libro XIV. Responsorum. —Titia Seio tesseram frumentariam comparari voluit post diem trigesimum a morte ipsius ; quaero, quum Seius viva testatrice tesseram frumentariam ex causa lucrativa habere coeperit (1), nec possit id, quod habet, petere, an ei actio competat. Paulus respondit, ei, de quo quaeritur, pretium tesserae praestandum, quoniam tale fideicommissum magis in quantitate, quam in corpore consistit .   

§ 1. Usuras fideicommissi post impletos annos vigintiquinque puellae, ex quo mora facta est, deberi respondi; quamvis enim constitutum sit, ut minoribus vigintiquinque annis usurae omnimodo praestentur, tamen non pro mora hoc habendum est, quam sufficit semel intervenisse, ut perpetuo debeantur .   

§ 2. — Seia libertis suis fundum legavit, fideique eorum ita commisit: « fidei autem vestrae, Vere et Sapide, committo, ne eum fundum vendatis, eumque, qui ex vobis ultimus decesserit, quum morietur, restituat Symphoro (2) liberto meo, et successori, et Beryllo, et Sapido, quos infra manumisi, quive ex his tunc supervivent»; quaero, quum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegavit, eos substituit , in secunda tamen adiecerit verbum: «qui ultimus decesserit » , an pars unius defuncti ad alterum pertineret. Paulus respondit, testatricem videri in eo fideicommisso , de quo quaeritur, duos gradus substitutionis fecisse, unum, ut is, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum, ut novissimus his restitueret, quos nominatim postea enumeravit.   

§ 3. — Imperator Alexander Augustus Claudio (3) Iuliano Praefecto urbi: « Si liquet tibi, Iuliane carissime, aviam intervertendae inofficiosi querelae patrimonium suum donationibus in nepotem factis exinanisse, ratio deposcit, id, quod donatum est, pro dimidia parte revocari».   

§ 4.—Lucius Titius, quum haberet quinque liberos, universos emancipavit, et in unum filium Caium Seium amplissimas facultates donationibus contulit, et modicum sibi residuum servavit, et universos liberos cum uxore scripsit heredes; in eodem testamento duas possessiones , quas retinuerat, eidem Caio Seio praelegavit, et ab eo petiit (4), ut ex reditibus praediorum, quae vivus ei donaverat, Maeviae filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot; conventus a Maevia, sorore sua, legem Falcidiam implorat; quaero, quum sanctissimus Imperator, ut supra scriptum est, contra voluntatem donantis ea, quae donata sunt, revocari praeceperit, an Caius Seius compellendus sit, secundum voluntatem patris ex donationibus fideicommissum praestare heredi sororis (5). Paulus respondit, post literas Imperatoris nostri dubitari non oportere, quin in hac quoque specie, de qua quaeritur, subveniendum sit liberis, quorum portio in unum filium donationibus collatis imminuta est, praesertim quum Imperator noster contra voluntatem patris subvenerit; in proposita autem causa etiam voluntas patris pro his, qui fideicommissum petunt, intercedit; sed si Falcidia lex in-


(1) Hal. Vulg.; coepit, el códice Fl.

(2) Sempronio, la Vulg.

(3) La Vulg.; Claudiano, el códice Fl.

(4) Hal. Vulg.; petit, el códice Fl .

(5) sorori, Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4zg9jv4ph2en8beydjgoxmo01wx418</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/550</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86708</id>
    <revision>
      <id>283382</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tercedit, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.  88. [90.] SCAEVOLA libro III. Responsorum.—Lucius Titius testamento ita cavit: «si quid cuique liberorum meorum dedi, aut donavi, aut in usum concessi, aut sibi acquisiit, aut ei ab aliquo datum, aut relictum est, id sibi praecipiat, sumat, habeat» ; filii nomine kalendarium fecerat; postea sententia dicta est, et placuit, id, quod sub nomine ipsius f...</comment>
      <origin>283382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="5n2x0bwhhwqf4kdbx1a2hjarrpit9em" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tercedit, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.

88. [90.] SCAEVOLA libro III. Responsorum.—Lucius Titius testamento ita cavit: «si quid cuique liberorum meorum dedi, aut donavi, aut in usum concessi, aut sibi acquisiit, aut ei ab aliquo datum, aut relictum est, id sibi praecipiat, sumat, habeat» ; filii nomine kalendarium fecerat; postea sententia dicta est, et placuit, id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater convertisset; quaero, si id, quod exegisset pater ex nominibus filii ante testamentum factum, iterum post testamentum factum in nomen filii convertisset , an ad filium secundum sententiam pertineret. Respondi, id, quod ex eadem causa exactum in eandem causam rediisset, deberi .   

§ 1.— A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias , et pro hoc tot (1) aureos e medio praecipito » ; quaero, an, si Lucius Titius minus, quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredibus proficiat. Respondi , secundum ea, quae proponerentur, heredum commodo proficere.

§ 2. Quae marito heres extiterat, ita testamento cavit: «Maevi et Semproni , filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditate bonisve Titii, domini mei, patris vestri, ad me pervenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum, quam in futurum, nec non etiam, si quid post mortem Titii domini mei (2), agnoscatis » ; quaero , an, si quid solvisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, (3) dedisset, ad onus eorum pertineret. Respondi, secundum ea, quae proponerentur , ea duntaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent.   

§ 3.— Quisquis mihi heres heredesve erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod (4) eum heredem institui, sibique sumito, esse quem liberum habeto una cum Pamphilo, iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis » (5) ; Lucius Eutychus viva testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit ; quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut voluit testatrix , exerceri non possit. Respondi, admitti.   

§ 4. Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset; movit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix volens primo loco scribere eam heredem, testamentum mutaret, nec


(1) decem, por tot, Hal. Vulg.
(2) solvi, insertan Hal. Vulg.
(3) Repítase si quid;—si quid solvisset, dedisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, ad onus, según conjetura Br.; quum ipsa fructus, quos percepisset, Hal. Vulg.
(4) quamquam, por quam quod, erradamente la Vulg.
(5) exerceat. Is Lucius, las ed. citadas por Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5n2x0bwhhwqf4kdbx1a2hjarrpit9em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/551</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86709</id>
    <revision>
      <id>283383</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'obtinuit; quaero, an legati persecutionem salvam haberet. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, salvam habere.  § 5. — Testator legata ante quinquennium vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvit; quaesitum est, an eius, quod ante diem existentem solutum est , repraesentationem in reliqua solutione legati reputare (1) possit. Respondi, non propterea minus relictum videri (2), quod aliquid ante diem si...</comment>
      <origin>283383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="f203fbjyedhybevz6kaerlzxeswpqxz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;obtinuit; quaero, an legati persecutionem salvam haberet. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, salvam habere.

§ 5. — Testator legata ante quinquennium vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvit; quaesitum est, an eius, quod ante diem existentem solutum est , repraesentationem in reliqua solutione legati reputare (1) possit. Respondi, non propterea minus relictum videri (2), quod aliquid ante diem sit solutum.

§ 6. — Lucius Titius testamento ita cavit: «praediolum meum dari volo libertis libertabusque meis, et quos hoc testamento manumisi, et Seiae alumnae meae, ita, ne de nomine familiae meae exeat, donec ad unum proprietas perveniat» ; quaero, an Seia in communione cum libertis habeat portionem , an vero sibi partem dimidiam eius praedioli vindicare possit. Respondi, perspicuam esse testantis voluntatem, omnes ad viriles partes vocantis.   

§ 7. — Impuberem filium heredem instituit, uxori dotem praelegavit (3), item ornamenta, et servos, et aureos decem, et si impubes decessisset, substituit; a quibus ita legavit: «quaecunque primis tabulis dedi , eadem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari volo»; quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoque iterum debeatur. Respondi, non videri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. Item quaero, quum corpora legata etiam nunc ex lucrativa causa possideantur, an a substitutis peti possint. Respondi, non posse.   

§ 8. — «Civibus meis do lego chirographum Caii Seii»; postea codicillis vetuit a Seio exigi, et ab herede petiit (4), ut ex alterius debitoris debito, quem codicillis nominavit, eandem summam Reipublicae daret; quaesitum est, si posterior idoneus non esset, an integram quantitatem heredes praestare debeant. Respondi, heredes Reipublicae adversus eum duntaxat debitorem, qui novissimis codicillis, ut proponitur, designatus est, actionem praestare debere.

§ 9. — Filiam ex asse instituit heredem, eique substituit nepotem suum, et ita cavit: «si, quod abominor, neque filia mea, neque nepos meus heredes mei erunt, tunc portionem meam partis dimidiae fundi illius ad libertos meos pertinere volo» ; quaeritur, quum ante testatorem et filia, et nepos decesserunt, et intestati bona pertinuerunt ad pronepotem eius , an fideicommissum ad libertos pertineret . Respondi , secundum ea, quae proponerentur, si nullus alius heres institutus substitutusque esset, quam filia et nepos, videri legitimorum fideicommissum esse, ut praestaretur (5).   

§ 10. — Quisquis mihi heres erit, sciat, debere me Demetrio, patruo meo, denaria tria (6) , et deposita apud me a Seleuco, patruo meo, denaria tria (7), quae etiam protinus reddi et solvi iis iubeo» ; quaesitum est, an, si non deberentur, actio


(1) Taur. según la escritura original; repudiare, corrección del códice Fl., Br.
(2) deberi, al márgen interior del códice Fl.
(3) relegavit, Hal.
(4) Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.
(5) Hal.; praestarentur, el códice Fl.
(6) denarium tria milia, Hal.
(7) denarium tria milia, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f203fbjyedhybevz6kaerlzxeswpqxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/552</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86710</id>
    <revision>
      <id>283384</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'esset. Respondi , si non deberentur, nullam quasi ex debito actionem esse, sed ex fideicommisso .  § 11. Lucius Titius Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit, et cibaria, quae dabat, praestare desiit; mox facto testamento ita legavit: «quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, quos hoc testamento manumisi, et quos ante habui, quosque, ut manumittantur, petii , alimentorum nomine in menses singulos ce...</comment>
      <origin>283384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="glnlzhauqrys7fqsx9fyya99fx3mhi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;esset. Respondi , si non deberentur, nullam quasi ex debito actionem esse, sed ex fideicommisso .

§ 11. Lucius Titius Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit, et cibaria, quae dabat, praestare desiit; mox facto testamento ita legavit: «quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, quos hoc testamento manumisi, et quos ante habui, quosque, ut manumittantur, petii , alimentorum nomine in menses singulos certam pecuniam' dato » ; quaesitum est, an Damae et Pamphilo fideicommissum debeatur. Respondi, secundum ea, quae propone- rentur, ita deberi, si hi, qui petent, manifeste docerent, eo animo circa se patronum, quum testamentum faceret, esse coepisse, ut is quoque legatum dari vellet; alioquin nihil ipsis praestetur.   

§ 12.—Damae et Pamphilo, quos testamento manumiserat, fundum dedit, ita ut post mortem suam filiis suis restituerent; eodem testamento pe- tiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manumitte- rent, quae Pamphila filia naturalis erat Pamphili; idem Pamphilus post diem legati sui cedentem te- stamento heredem instituit Maevium (1), eiusque fidei commisit, ut hereditatem suam, id est fundi suprascripti partem dimidiam (2), quam solam in bonis ex testamento patronae suae habebat, Pam- philae filiae suae,quum primum libera fuisset, restitueret; quaero, Pamphila manumissa utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit, an vero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratione legis Falcidiae. Respondi, ex his, quae proponerentur, probari, Pamphilam duntaxat ex testamento superiore fideicommissum petere posse. Claudius (3): quia creditur, appellatione filiorum et naturales liberos, id est (4) in servitute (5) susceptos, contineri.   

§ 13.— [91.] (6) Scaevola: codicillis Caio Seio centum legavit, eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret; quaero, an utile fideicommis- sum sit, quod legatarius ancillae testatoris dare iussus est. Respondi, non esse. Item, si utile non est, an legatarius heredi, cuius ancilla est, restituere compellatur. Respondi, non compelli, sed nec ipsum legatarium legatum petere posse.   

§ 14.— Insulam libertis utriusque sexus legavit, ita ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari vetuit, ex consensu omnium ab herede venundata est; quae- ro, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum caperent feminae. Respondi, ob pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente venditioni consenserunt , ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.

§ 15. Instituto filio herede, et ex eo nepotibus emancipatis, testator ita cavit: Βούλομαι δὲ τὰς ἐμὰς οἰκίας μὴ πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν κληρονόμων μου, μηδὲ δα-


(1) Macviam, Hal.
(2) id est fundi-dimidiam, omitenlas otros en Hal.
(3) notat, inserta Hal.
(4) vel, por id est, Hal.
(5) servitutem, Hal.
(6) La Vulg. y la escritura original del códice Fl. comien zan aquí otro fragmento; Hal. y Taur., según corrección del códice Fl., continuan el mismo, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glnlzhauqrys7fqsx9fyya99fx3mhi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/553</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86711</id>
    <revision>
      <id>283385</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανε...'</comment>
      <origin>283385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="fuudxn5vyrxvqumfngrhmkdt0k11i6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανείζεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ · ἐὰν δὲ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται (1) τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον · [ Volo meas aedes non vendi ab heredibus meis, neque foenerari super eas, sed manere eas firmas (2) meis filiis et nepotibus per universum tempus; si autem aliquis eorum voluerit vendere partem suam, vel foenerari super eam, potestatem habeat vendere coheredi suo et foenerari ab eo; si autem aliquis praeter haec fecerit, erit, quod obligatur, inutile atque irritum; (3) ] quaeritur, quum filius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit, et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an conditio testamenti extitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non extitisse.   

§ 16.— Matre et uxore heredibus institutis ita cavit: « a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas, habes filios sororum tuarum, quibus relinquas ; scis , unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam fecit (4), sed et alius mihi deteriora fecit »: quaero, quum uxor intestata decessit, et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis (5) filii fideicommissum ab eo petere possunt? Respondi, posse defendi, fideicommissum deberi.   

§ 17.—« Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iurisperito, rationem animi mei potius secutus, quam nimiam et miseram diligentiam; et si minus aliquid legitime minusve perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani voluntas »; deinde heredes instituit; quaesitum est, intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse.   

89. [91. H. 92. V.] IDEM libro IV. Responsorum .— Testamento filium et uxorem suam heredes instituit; postea epistolam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donavit, et adiecit, praecipua haec eum, suique iuris, et post mortem suam habere velle; quaero, quum testamento significaverit, si quid obsignatum recepisset, id vice codicillorum valeret, epistola autem non sit obsignata, an, quae epistola continentur, ad filium pertineant. Respondi, si fides epistolae relictae constaret, deberi, quae in ea (6) dare se velle significavit.   

§ 1. Qui indivisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes instituit, et ita cavit: « propter res universas, quae mihi cum illo fratre meo , patruo vestro, communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo millium aureorum, fidei vestrae committo, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato, patruo vestro , accipiatis »; huic testamento quinquennio supervixit, et abunde patrimonium reliquit; quaesitum est,


(1) ἔστω, [esto], Hal.
(2) Según nuestra enmienda; simplices, inserta la Vulg.
(3) Versión vulgar.
(4) Hal.; facit, el códice Fl .
(5) sororis, omítela Hal.
(6) Hal.; in eam, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fuudxn5vyrxvqumfngrhmkdt0k11i6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/554</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86712</id>
    <revision>
      <id>283386</id>
      <timestamp>2026-10-12T06:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'an heredes Lucretii Pacati secundum verba suprascripta offerentes mille aureos fideicommissum consequantur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non facere voluntatem, ut universa datis millenis (1) aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat oblationem (2) debere fieri.     § 2.—Seio , quem heredi substituerat, ita legavit: «Seio, si mihi heres non erit, et uxori eius, Marcellae, argenti libras quindec...</comment>
      <origin>283386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="mmg3hg41ui2nhebhqg1ietqazucud1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;an heredes Lucretii Pacati secundum verba suprascripta offerentes mille aureos fideicommissum consequantur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non facere voluntatem, ut universa datis millenis (1) aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat oblationem (2) debere fieri.   

§ 2.—Seio , quem heredi substituerat, ita legavit: «Seio, si mihi heres non erit, et uxori eius, Marcellae, argenti libras quindecim dari volo»; quaero, quum Seius heres extiterit, an Marcellae legati dimidia portio debeatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, deberi.   

§ 3.—Lucius Titius intestato moriturus, quum haberet uxorem, et ex ea filiam emancipatam, codicillis haec verba inseruit: «pertinent autem (3) hi codicilli ad uxorem et filiam; primum autem (4) rogo, sic inter vos agatis, ut me vivo egistis ; itaque rogo, ut, quidquid aut ego reliquero, aut quod vos ipsae habetis, commune vobis sit » ; filia intestati patris bonorum possessionem accepit; quaeritur, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex fideicommisso a filia matri deberetur , et quota. Respondi , secundum ea, quae proponerentur, dimidiam partem deberi, si modo uxor parata sit, in commune bona sua conferre.   

§ 4.— Quatuor filios aequis partibus instituit, et fundum per praeceptionem singulis legavit; filii, quum universa bona patris obligata essent, mutua accepta pecunia (5) hereditario creditori solverunt, et posteriori obligaverunt; qui, quum ei debitum non solveretur , praedia universa lege pignoris uni ex heredibus vendidit; quaeritur, an, quum iste filius ex causa emtionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset, an vero ea peremta esset, quum communiter universa sequenti creditori obligaverint. Respondi, actionem quidem fideicommissi in personam competentem omnibus invicem manere; non autem fideicommissum restituendum est, nisi prius debitum ab iis emtori, eidemque coheredi persolveretur.   

§ 5.— Filiae fidei commisit in haec verba: «peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes, et ita renoves, ut fratres tui dotem stipulentur (6) hoc casu, ut, si sine liberis, uno pluribusve, in matrimonio morieris, dos ad eos perveniat»; post mortem patris decessit maritus, antequam renovaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, vivo adhuc Titio uno ex fratribus; quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, quae in dote (7) fuerant. Respondi, posse fideicommissum ab heredibus sororis peti, si per eam stetit, quominus dotem frater stipularetur.   

§ 6.— Filium et filiam heredes instituit, et libertis legata dedit, eorumque fidei commisit in haec verba: « a vobis peto, ut, quidquid vobis legavi, (8) contenti sitis viventes, ut post vos filiis meis restituatis»; defuncta testatricis filia, Maevia, libertus


(1) mille, Hal. Vulg.
(2) obligationem, la Vulg.
(3) autem, omítela Hal.
(4) autem, omítela Hal.
(5) mutuam acceptam pecuniam, la Vulg.
(6) Hal.; stipularentur, el códice Fl.
(7) Hal. Vulg.; in dotem, el códice Fl.
(8) eo, inserta Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmg3hg41ui2nhebhqg1ietqazucud1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86713</id>
    <revision>
      <id>283387</id>
      <timestamp>2026-10-12T08:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cupiunt {{Marginalia sinistra|{{c|John IV.,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}}} obtinre; — hinc est quod nos, Johannes, permissione divina, Abbas Monasterii Sancti Albani, qui eidem ecclesiæ, licet immeriti, divinæ dispensationis providentia præsidemus, volentes rincipaliter Creatoris laudem, ac religionis honestatem, deinde fratrum solatia, promovere; inprimis de consensu ipsorum fratrum nostrorum, inhærendo sanctorum patrum v...</comment>
      <origin>283387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="s9uhle6f2x9nrx9xkjme6bwih6d4nz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin}}
{{rh|96|{{Capituli|Gesta Abbatum}}|}}&lt;/noinclude&gt;cupiunt {{Marginalia sinistra|{{c|John IV.,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}}} obtinre; — hinc est quod nos, Johannes, permissione divina, Abbas Monasterii Sancti Albani, qui eidem ecclesiæ, licet immeriti, divinæ dispensationis providentia præsidemus, volentes rincipaliter Creatoris laudem, ac religionis honestatem, deinde fratrum solatia, promovere; inprimis de consensu ipsorum fratrum nostrorum, inhærendo sanctorum patrum vestigiis, {{Marginalia sinistra|Priors of the Celles of St. Alban's are to instruct the brethren and bear their confessions.}} ordinamus et præcipimus, quod omnes et singuli Priores nostræ professionis habitu et gestu regulariter se habeant in Capitulo, et in claustro, pro audiendis confessionibus, et fratribus actualiter et exemplariter instruendis; et in choro pro divinis exercendis officiis, cum vacare possint, juxta locorum approbatam consuetudinem, studeant interesse.&quot;

{{t3|De honesto gestu Priorum.}}

{{Marginalia sinistra|Priors not to alienate or incumber the lands of the Cells.}}
: &quot;Item, cum omnes ecclesiarum prælati possessionum et honorum earundem non domini sed &lt;ref&gt;''procuratoris'' in MS.&lt;/ref&gt;procuratores censeantur, ac per consequens conditionem ecclesiarum suarum facere nequeant deteriorem, nolentes sacrorum canonum, necnon prædecessorum nostrorum, metas in hiis transgredi, sub pœna gravis præcipimus ultionis, ne Priores de cætero terras, redditus, seu possessiones, alienent; nec terras consuetudinarias cuiquam libero vendant, tradant, seu alio quovis modo dimittant; nec ipsas in libertatem cuiquam concedant, vel cum aliquo mutent; ad vacantes ecclesias, nobis &lt;ref&gt;''inconsulto'' in MS.&lt;/ref&gt;inconsultis, non præsentent; titulos, corrodia, et pensiones, non concedan perpetua; sed nec liqua alia, per quæ Prioratibus accrescat dispendium, andeant attentare. Neque enim maneria, molendina, decimas, seu redditus, ultra triennium, nobis inconsultis, vendant, sive ad firmam dimittant; cum nos ipsi de bonis communibus talia propria præsumptione facere non debemus.&quot;

{{t3|De contendentibus cum suo Priori}}

{{Marginalia sinistra|Brethren who insult their Prior to be condemned to silence, as a punishment.}}
: &quot;Item, cum dicti Priores gerant vices nostras in suis officiis, ac istud auctoritatis canit ratio, ut qui inhonorat missum, gravem ultionem evadant, ordinamus quod si fratres Cellarum, cujuscunque conditionis seu status existant, cum suis contendant Prioribus, sive in occulto vel publico, ipsis de&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9uhle6f2x9nrx9xkjme6bwih6d4nz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86714</id>
    <revision>
      <id>283388</id>
      <timestamp>2026-10-12T08:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Catgolin</username>
        <id>32186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia dextra|{{c|John IV,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}}} transressione præterita, et maxime correcta, opprobria intulerint, sive alia penitus convitia vel minas audacius quam &lt;ref&gt;Sic in MS.; the sense is apparently incomplete.&lt;/ref&gt;nobis emiserint, si ibidem Conventus fuerit, silentium per mensem integrum eidem per Priorem suum per totum infligatur. Quod si obedientiarii, vel de curis exterioribus vel interioribus...</comment>
      <origin>283388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="6ti7sumhqbn0etrorrsrqe4jso9rxe4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Catgolin&quot; /&gt;{{sidenotes begin|dextra}}
{{rh||{{Capituli|Monasterii Sancti Albani.}}|97}}&lt;/noinclude&gt;{{Marginalia dextra|{{c|John IV,&lt;br/&gt;26th&lt;br/&gt;Abbot,&lt;br/&gt;A.D.&lt;br/&gt;1302–8.{{hr}}}}}} transressione præterita, et maxime correcta, opprobria intulerint, sive alia penitus convitia vel minas audacius quam &lt;ref&gt;Sic in MS.; the sense is apparently incomplete.&lt;/ref&gt;nobis emiserint, si ibidem Conventus fuerit, silentium per mensem integrum eidem per Priorem suum per totum infligatur. Quod si obedientiarii, vel de curis exterioribus vel interioribus intromittentes, extiterint, de dictis curis ulterius se non intromittant, donec ad hoc licentiam nostram obtineant specialem. Et si ubi sic exceditur, Conventus non fuerit, per mensem integrum ab egressu Prioratus, et omni forensi solatio, donec a nobis gratiam meruerit, arceatur.&quot;

{{t3| Dispensatio super criminibus reservata.}}

{{Marginalia dextra|Priors of Cells to inflict punishment for offences.}}
: &quot;Item, quia ex verisimilibus conjecturis conjicimus, quod per recordationem confessionis criminum quæ prædecessores nostri sibi retinuerant, scilicet, inobedientiæ, (quam, si post solis occubitum perseveret, nobis reservamus,) carnis lapsus proprietatis, irregularitatis, defraudationis bonorum ecclesiæ, et eorundem alienationis, machinationis in mortem alterius, conspirationis, libelli famosi compositionis seu bonæ famæ, superioris, paris, sive minoris, denigrationis, vel læsionis nonnunquam animarum pericula imminebant; ordinamus ut Priores, maxime qui a nobis distant, scilicet, de Tynemutha, de Belvero, De Bynham, et Wymundham, tam in dictis reservatis criminibus quam aliis, liberam habeant tam cognoscendi, quam salutares pœnitentias infigendi, facultatem; ita videlicet, quod hujusmodi transgressoribus pœnitentias imponetnt, donec ipsi peccantes nobiscum super hiis colloquium habuerunt personale. Et ne quemquam pro defectu confessionis surripiat periculum, eandem auctoritatem, &lt;ref&gt;I.e. ''Prioribus'', understood.&lt;/ref&gt;absentibu, damus Supprioribus eorum, et aliis confessoribus, donec delinquentes habeant Priorum præsentiam; præmissa reservata nobis potestate. Quod si in præmissis excessus fuerit ita notorius, quod ejus correctio ad nos merito debeat devolvi, cum nequeat sine scandalo inultus præteriri, ad aliorum terrorem, et ut unius pœna sit metus multorum, correctinoem hujusmodi ad nos volumus immediate pertinere.&quot;&lt;noinclude&gt;{{hr}}
&lt;references /&gt;
{{sidenotes end}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ti7sumhqbn0etrorrsrqe4jso9rxe4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Italo Pizzi, Elementa grammaticae Hebraicae.djvu/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86715</id>
    <revision>
      <id>283389</id>
      <timestamp>2026-10-12T10:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '151. — Ea verba sunt:  &lt;poem&gt; {{Hebraica|בָּכָה}} ''luxit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְכֶּה}}, apoc. {{Hebraica|וַיֵּבְךְּ}} (§ 16, ''c'');  {{Hebraica|בָּנָה}} ''aedificavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְנֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּבֶן}};  {{Hebraica|גָּלָה}} ''retexit, revelavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִגְלֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּגֶל}};  {{Hebraica|הָיָה}} ''fuit, evenit, accidit,'' Imperf....'</comment>
      <origin>283389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="jbyz26ps5f1sym1lz7tt7rathzxvnse" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|—&amp;emsp;73&amp;emsp;—}}&lt;/noinclude&gt;151. — Ea verba sunt: 
&lt;poem&gt;
{{Hebraica|בָּכָה}} ''luxit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְכֶּה}}, apoc. {{Hebraica|וַיֵּבְךְּ}} (§ 16, ''c''); 
{{Hebraica|בָּנָה}} ''aedificavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְנֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּבֶן}}; 
{{Hebraica|גָּלָה}} ''retexit, revelavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִגְלֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּגֶל}}; 
{{Hebraica|הָיָה}} ''fuit, evenit, accidit,'' Imperf. {{Hebraica|יִהֵיֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיְּהִי}} (§ 13, ''c''); 
{{Hebraica|הָרָה}} ''concepit femina,'' Imperf. fem. {{Hebraica|תַּהֲרֶה}} apoc. {{Hebraica|וַתַּהַר}};
{{Hebraica|חָדָה}} ''gavisus est,'' Imperf. apoc. {{Hebraica|וַיִּחַד}};
{{Hebraica|חָיָה}} ''vixit,'' Imperf. {{Hebraica|יִחְיֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיְחִי}} (§13, ''c''), {{Hebraica|וַיֶּֽחִי}} (in pausa); 
{{Hebraica|חָנָה}} ''castrametatus est,'' Imperf. {{Hebraica|יַחֲנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּחן}};
{{Hebraica|חָרָה}} ''exarsit ira,'' Imperf. {{Hebraica|יֶחֱרֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּחַר}};
{{Hebraica|עָלָה}} ''ascendit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲלֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַל}};
{{Hebraica|עָנָה}} ''respondit, loqui cepit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַן}};
{{Hebraica|עָשָׂה}} ''fecit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲשֶׂה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַשׂ}};
{{Hebraica|פָּנָה}} ''se vertit,'' Imperf. {{Hebraica|יִפְנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּפֶן}};
{{Hebraica|קָנָה}} ''acquisivit,'' Imperf. {{Hebraica|יִקְנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּקֶן}};
{{Hebraica|רָאָה}} ''vidit,'' Imperf. {{Hebraica|יִרְאֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּרְא}};
{{Hebraica|רָבָה}} ''auctus est,'' Imperf. {{Hebraica|יִרְבֶּה}}, apoc. {{Hebraica|יַיִּרֶב}};
{{Hebraica|שָׁתָה}} ''bibit,'' Imperf. {{Hebraica|יִשְׁתֶּה}}, apoc. {{Hebraica|יַיֵּשְׁתְּ}};
&lt;/poem&gt;

Reliquarum formarum Imperfectum apocopatum 
exhibeat paradigma verbi {{Hebraica|גָּלָה}} ''retexit, revelavit:'' 
''niphal'' {{Hebraica|וַיִּגָּל}}; ''piel'' {{Hebraica|וָיְגַל}}; ''hiphîl'' {{Hebraica|וַיֶּגֶל}}; ''hithpaël'' {{Hebraica|וַיִּתְגַּל}}. —
Verbum {{Hebraica|שָׁחָה}} ''se inclinavit,'' Imperfectum formae ''hithpalel'' 
integrum habet {{Hebraica|יִשְׁתַּחֲיֶה}} (§ 141, ''a''), apocopatum {{Hebraica|וַיִּשְׁתַּחוּ}}. 

152. — Verba dupliciter irregularia arctius, ut ita 
dicamus, contrahunt Imperfectum apocopatum. Exempla sint: 
{{Hebraica|אָלָה}} ''juravit; hiphîl,'' Imperf. apoc. {{Hebraica|וַיֹּאֶל}} ''et jurare fecit;'' 
{{Hebraica|יָרָה}} ''projecit; hiphîl,'' Imperf. {{Hebraica|יוֹרֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיּוֹר}} ''et docuit;'' 
{{Hebraica|נָזָה}} ''adsiluit,'' Imperf. {{Hebraica|יִזֶּה}}, apoc. {{Hebraica|וַיֵּז}} ''et hiphîl,'' Imperf. 
{{Hebraica|יַזְּה}} apoc. {{Hebraica|וַיַּז}} ''et sparsit;''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jbyz26ps5f1sym1lz7tt7rathzxvnse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283390</id>
      <parentid>283389</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T10:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>283390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="0ry2jgfhoo6gk08cpvw7a14ucby8nx6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|—&amp;emsp;73&amp;emsp;—}}&lt;/noinclude&gt;151. — Ea verba sunt: 
&lt;poem&gt;
{{Hebraica|בָּכָה}} ''luxit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְכֶּה}}, apoc. {{Hebraica|וַיֵּבְךְּ}} (§ 16, ''c''); 
{{Hebraica|בָּנָה}} ''aedificavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִבְנֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּבֶן}}; 
{{Hebraica|גָּלָה}} ''retexit, revelavit,'' Imperf. {{Hebraica|יִגְלֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיִּגֶל}}; 
{{Hebraica|הָיָה}} ''fuit, evenit, accidit,'' Imperf. {{Hebraica|יִהֵיֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיְּהִי}} (§ 13, ''c''); 
{{Hebraica|הָרָה}} ''concepit femina,'' Imperf. fem. {{Hebraica|תַּהֲרֶה}} apoc. {{Hebraica|וַתַּהַר}};
{{Hebraica|חָדָה}} ''gavisus est,'' Imperf. apoc. {{Hebraica|וַיִּחַד}};
{{Hebraica|חָיָה}} ''vixit,'' Imperf. {{Hebraica|יִחְיֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיְחִי}} (§13, ''c''), {{Hebraica|וַיֶּֽחִי}} (in pausa); 
{{Hebraica|חָנָה}} ''castrametatus est,'' Imperf. {{Hebraica|יַחֲנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּחן}};
{{Hebraica|חָרָה}} ''exarsit ira,'' Imperf. {{Hebraica|יֶחֱרֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּחַר}};
{{Hebraica|עָלָה}} ''ascendit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲלֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַל}};
{{Hebraica|עָנָה}} ''respondit, loqui cepit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַן}};
{{Hebraica|עָשָׂה}} ''fecit,'' Imperf. {{Hebraica|יַעֲשֶׂה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּעַשׂ}};
{{Hebraica|פָּנָה}} ''se vertit,'' Imperf. {{Hebraica|יִפְנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּפֶן}};
{{Hebraica|קָנָה}} ''acquisivit,'' Imperf. {{Hebraica|יִקְנֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיִּקֶן}};
{{Hebraica|רָאָה}} ''vidit,'' Imperf. {{Hebraica|יִרְאֶה}}, apoc. {{Hebraica|וַיַּרְא}};
{{Hebraica|רָבָה}} ''auctus est,'' Imperf. {{Hebraica|יִרְבֶּה}}, apoc. {{Hebraica|יַיִּרֶב}};
{{Hebraica|שָׁתָה}} ''bibit,'' Imperf. {{Hebraica|יִשְׁתֶּה}}, apoc. {{Hebraica|יַיֵּשְׁתְּ}};
&lt;/poem&gt;

Reliquarum formarum Imperfectum apocopatum 
exhibeat paradigma verbi {{Hebraica|גָּלָה}} ''retexit, revelavit:'' 
''niphal'' {{Hebraica|וַיִּגָּל}}; ''piel'' {{Hebraica|וָיְגַל}}; ''hiphîl'' {{Hebraica|וַיֶּגֶל}}; ''hithpaël'' {{Hebraica|וַיִּתְגַּל}}. —
Verbum {{Hebraica|שָׁחָה}} ''se inclinavit,'' Imperfectum formae ''hithpalel'' 
integrum habet {{Hebraica|יִשְׁתַּחֲיֶה}} (§ 141, ''a''), apocopatum {{Hebraica|וַיִּשְׁתַּחוּ}}. 

152. — Verba dupliciter irregularia arctius, ut ita 
dicamus, contrahunt Imperfectum apocopatum. Exempla sint: 
{{Hebraica|אָלָה}} ''juravit; hiphîl,'' Imperf. apoc. {{Hebraica|וַיֹּאֶל}} ''et jurare fecit;'' 
{{Hebraica|יָרָה}} ''projecit; hiphîl,'' Imperf. {{Hebraica|יוֹרֶה}} apoc. {{Hebraica|וַיּוֹר}} ''et docuit;'' 
{{Hebraica|נָזָה}} ''adsiluit,'' Imperf. {{Hebraica|יִזֶּה}}, apoc. {{Hebraica|וַיֵּז}} ''et hiphîl,'' Imperf. 
{{Hebraica|יַזְּה}} apoc. {{Hebraica|וַיַּז}} ''et sparsit;''

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ry2jgfhoo6gk08cpvw7a14ucby8nx6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>