Aeneis/Liber II

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Aeneis/Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3248</id>
    <revision>
      <id>283759</id>
      <parentid>282724</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zaccariaru</username>
        <id>30311</id>
      </contributor>
      <origin>283759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42184" sha1="4ddenx4z6uw0humlwcso8bxwsp96zbt" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Publius Vergilius Maro
|OperaeTitulus=Aeneis
|OperaeWikiPagina=Aeneis
|Annus=inter 29 et 19 a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber II
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=Aeneis/Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=Aeneis/Liber III
}}
&lt;poem&gt;

Conticuēre omnēs intentīque ōra tenēbant{{r|0|}}
inde torō pater Aenēās sīc ōrsus ab altō:

Īnfandum, rēgīna, iubēs renouāre dolōrem,
Trōiānās ut opēs et lāmentābile rēgnum
ēruerint Danaī, quaeque ipse miserrima uīdī {{versus|5}}
et quōrum pars magna fuī. Quis tālia fandō
Myrmidonum Dolopumue aut dūrī mīles Ulixī
temperet ā lacrimīs? Et iam nox ūmida caelō
praecipitat suādentque cadentia sīdera somnōs.
Sed sī tantus amor cāsūs cognōscere nostrōs {{versus|10}}
et breuiter Trōiae suprēmum audīre labōrem,
quamquam animus meminisse horret lūctūque refūgit,
incipiam. Fractī bellō fātīsque repulsī
ductōrēs Danaum tot iam lābentibus annīs
īnstar montis equum dīuīnā Palladis arte {{versus|15}}
aedificant, sectāque intexunt abiete costās;
uōtum prō reditū simulant; eā fāma uagātur.
Hūc dēlecta uirum sortītī corpora fūrtim
inclūdunt caecō laterī penitusque cauernās
ingentīs uterumque armātō mīlite complent. {{versus|20}}

Est in conspectū Tenedos, nōtissima fāmā
īnsula, dīues opum Priamī dum rēgna manēbant,
nunc tantum sinus et statiō male fīda carīnīs:
hūc sē prōuectī dēsertō in lītore condunt;
nōs abiisse ratī et uentō petiisse Mycēnās. {{versus|25}}
Ergō omnīs longō soluit sē Teucria lūctū;
panduntur portae, iuuat īre et Dōrica castra
dēsertōsque uidēre locōs lītusque relictum:
hīc Dolopum manus, hīc saeuus tendēbat Achilles;
classibus hīc locus, hīc aciē certāre solēbant. {{versus|30}}
Pars stupet innūptae dōnum exitiāle Mineruae
et mōlem mīrāntur equī; prīmusque Thymoetēs
dūcī intrā mūrōs hortātur et arce locārī,
sīue dolō seu iam Trōiae sīc fāta ferēbant.
At Capys, et quōrum melior sententia mentī, {{versus|35}}
aut pelagō Danaum īnsidiās suspectaque dōna
praecipitāre iubent subiectīsque ūrere flammīs,
aut terebrāre cauās uterī et temptāre latebrās.
Scinditur incertum studia in contrāria uulgus.

Prīmus ibi ante omnīs magnā comitante cateruā {{versus|40}}
Lāocoōn ārdēns summā dēcurrit ab arce,
et procul 'Ō miserī, quae tanta īnsānia, cīuēs?
Crēditis āuectōs hostīs? Aut ūlla putātis
dōna carēre dolīs Danaum? Sīc nōtus Ulixēs?
Aut hōc inclūsī lignō occultantur Achīuī, {{versus|45}}
aut haec in nostrōs fabricāta est māchina mūrōs,
īnspectūra domōs uentūraque dēsuper urbī,
aut aliquis latet error; equō nē crēdite, Teucrī.
Quidquid id est, timeō Danaōs et dōna ferentīs.'

Sīc fātus ualidīs ingentem uīribus hastam {{versus|50}}
in latus inque ferī curuam compāgibus aluum
contorsit. Stetit illa tremēns, uterōque recussō
īnsonuēre cauae gemitumque dedēre cauernae.
Et, sī fāta deum, sī mēns nōn laeua fuisset,
impulerat ferrō Argolicās foedāre latebrās, {{versus|55}}
Trōiaque nunc stāret, Priamīque arx alta manērēs.

Ecce, manūs iuuenem intereā post terga reuīnctum
pāstōrēs magnō ad rēgem clāmōre trahēbant
Dardanidae, quī sē ignōtum uenientibus ultrō,
hōc ipsum ut strueret Trōiamque aperīret Achīuis, {{versus|60}}
obtulerat, fīdēns animī atque in utrumque parātus,
seu uersāre dolōs seu certae occumbere mortī.
Undique uīsendī studiō Trōiāna iuuentūs
circumfūsa ruit certantque inlūdere captō.
Accipe nunc Danaum īnsidiās et crīmine ab ūnō {{versus|65}}
disce omnīs.
Namque ut cōnspectū in mediō turbātus, inermis
cōnstitit atque oculīs Phrygia agmina circumspexit,
'Heu, quae nunc tellūs,' inquit, 'quae mē aequora possunt
accipere? Aut quid iam miserō mihi dēnique restat, {{versus|70}}
cui neque apud Danaōs usquam locus, et super ipsī
Dardanidae īnfēnsī poenās cum sanguine poscunt?'
Quō gemitū conuersī animī compressus et omnis
impetus. Hortāmur fārī quō sanguine crētus,
quidue ferat; memoret quae sīt fīdūcia captō. {{versus|75}}
Ille haec dēpositā tandem formīdine fātur
'Cūncta equidem tibi, rēx, fuerit quodcumque, fatēbor
uēra,' inquit; 'neque mē Argolicā dē gente negābō.
Hōc prīmum; nec, sī miserum fortūna Sinōnem
fīnxit, uānum etiam mendācemque improba finget. {{versus|80}}
Fandō aliquod sī forte tuās peruēnit ad aurīs
Bēlīdae nōmen Palamēdis et incluta fāmā
glōria, quem falsā sub prōditiōne Pelasgī
īnsontem īnfandō indiciō, quia bella uetābat,
dēmiserē nēcī, nunc cassum lūmine lūgent: {{versus|85}}
illī mē comitem et cōnsanguinitāte propinquum
pauper in arma pater prīmīs hūc mīsit ab annīs.
Dum stābat rēgnō incolumīs rēgumque uigēbat
conciliīs, et nōs aliquod nōmenque decusque
gessimus. Inuidiā postquam pellācis Ulixī,{{versus|90}}
haud ignōta loquor, superīs concessit ab ōrīs,
adflīctūs uītam in tenebrīs lūctūque trahēbam
et cāsum īnsontis mēcum indignābar amīcī.
Nec tacuī dēmēns et mē, fors sī qua tulisset,
sī patriōs umquam remeassem uictor ad Argōs, {{versus|95}}
prōmīsī ultōrem et uerbīs odia aspera mōuī.
Hinc mihi prīma malī lābēs, hinc semper Ulixēs
crīminibus terrēre nouīs, hinc spargere uōcēs
in uulgum ambiguās et quaerere cōnscius arma.
Nec requiēuit enim, dōnec Calchante ministrō, {{versus|100}}
sed quid ego haec autem nēquīquam ingrāta reuoluō,
quīdue moror? Sī omnīs ūnō ōrdine habētis Achīuōs,
idque audīre sat est, iamdūdum sūmite poenās:
hōc Ithacus uelit et magnō mercentur Atrīdae.'

Tum uērō ārdēmus scītārī et quaerere causās, {{versus|105}}
ignārī scelerum tantōrum artisque Pelasgae.
Prōsequitur pauitāns et fīctō pectore fātur:

'Saepe fugam Danaī Trōiā cupiēre relictā
mōlīrī et longō fessī discēdere bellō;
fēcissentque utinam! Saepe illōs aspera pontī {{versus|110}}
interclūsit hiems et terruit Auster euntīs.
Praecipuē cum iam hīc trabibus contextus acernīs
stāret equus, tōtō sonuērunt aethere nimbī.
Suspēnsī Eurypylum scītātum ōrācula Phoebī
mittimus, isque adytīs haec trīstia dicta reportat: {{versus|115}}
'Sanguine plācastis uentōs et uirgine caesā,
cum prīmum Īliacās, Danaī, uēnistis ad ōrās;
sanguine quaerendī reditūs animāque litandum
Argolicā.' Uulgī quae uox ut uēnit ad aurīs,
obstipuēre animī gelidusque per īma cucurrit {{versus|120}}
ossa tremor, cui fāta parent, quem poscat Apollō.
Hīc Ithacus uātem magnō Calchanta tumultū
prōtrahit in mediōs; quae sint ea nūmina dīuum
flāgitat. Et mihi iam multī crēdēle canēbant
artificīs scelus, et tacitī uentūra uidēbant. {{versus|125}}
Bis quīnōs silet ille diēs tēctusque recūsat
prōdere uōce suā quemquam aut oppōnere mortī.
Uix tandem, magnīs Ithacī clamōribus āctus,
compositō rumpit uōcem et mē destinat ārae.
Adsēnsēre omnēs et, quae sibi quisque timēbat, {{versus|130}}
ūnius in miserī exitium conuersa tulēre.
Iamque diēs īnfanda aderat; mihi sācra parārī
et salsae frūgēs et circum tempora uittae.
Ēripuī, fateor, lētō mē et uincula rūpī,
līmōsōque lacū per noctem obscūrus in uluā {{versus|135}}
dēlituī dum uēla darent, sī forte dedissent.
Nec mihi iam patriam antīquam spēs ūlla uidendī
nec dulcīs nātōs exoptātumque parentem,
quōs illī fors et poenās ob nostra reposcent
effugia, et culpam hanc miserōrum morte piābunt. {{versus|140}}
Quod tē per superōs et cōnscia nūmina uērī,
per sī quā est quae restet adhūc mortālibus usquam
intemerāta fidēs, ōrō, miserēre labōrum
tantōrum, miserēre animī nōn digna ferentis.'

Hīs lacrimīs uītam damus et miserēscimus ultrō. {{versus|145}}
Ipse uirō prīmus manicās atque arta leuārī
uincla iubet Priamus dictīsque ita fātur amīcīs:
'Quisquis es, āmissōs hinc iam oblīuīscere Grāiōs,
noster eris! Mihique haec ēdissere uēra rogantī:
Quō mōlem hanc immānis equī statuēre? Quis auctor? {{versus|150}}
Quīdue petunt? Quae religiō? Aut quae māchina bellī?'
Dīxerat. Ille dolīs īnstrūctus et arte Pelasgā
sustulit exūtās uinclīs ad sīdera palmās:
'Uōs, aeternī ignēs, et nōn uiolābile uestrum
testor nūmen,' ait, 'uōs ārae ēnsēsque nefandī, {{versus|155}}
quōs fūgī, uittaeque deum, quās hostia gessī:
fās mihi Grāiōrum sacrāta resoluere iūra,
fās ōdisse uirōs atque omnia ferre sub aurās,
sī qua tegunt, teneor patriae nec lēgibus ūllīs.
Tū modo prōmissīs maneās seruātaque seruēs {{versus|160}}
Trōia fidem, sī uēra feram, sī magna rependam.
Omnis spēs Danaum et coeptī fīdūcia bellī
Palladis auxiliīs semper stetit. Impius ex quō
Tȳdīdēs sed enim scelerumque inuentor Ulixēs,
fātāle adgressī sacrātō āuellere templō {{versus|165}}
Palladium caesīs summae cūstōdibus arcis,
corripuēre sacram effigiem manibusque cruentīs
uirgineās ausī dīuae contingere uittās,
ex illō fluere ac retrō sublāpsa referrī
spes Danaum, frāctae uīrēs, āuersa deae mēns. {{versus|170}}
Nec dubiīs ea signa dedit Trītōnia mōnstrīs.
Uix positum castrīs simulācrum: ārsēre coruscae
lūminibus flammae arrēctīs, salsusque per artūs
sūdor iit, terque ipsa solō, mīrābile dictū,
ēmicuit parmamque ferēns hastamque trementem. {{versus|175}}

Extemplō temptanda fugā canit aequora Calchās,
nec posse Argolicīs exscindī Pergama tēlīs
ōmina nī repetant Argīs nūmenque redūcant
quod pelagō et curuīs sēcum āuēxēre carīnīs.
Et nunc quod patriās uentō petiēre Mycēnās, {{versus|180}}
arma deōsque parant comitēs pelagōque remēnsō
imprōuīsī aderunt; ita dīgerit ōmina Calchās.
Hanc prō Palladiō monitī, prō nūmine laesō
effigiem statuēre, nefās quae trīste piāret.
Hanc tamen immensam Calchās attollere mōlem {{versus|185}}
rōboribus textīs caelōque ēdūcere iussit,
nē recipī portīs aut dūcī in moenia posset,
neu populum antīquā sub religiōne tuērī.
Nam sī uestra manus uiolāsset dōna Mineruae,
tum magnum exitium, quod dī prius ōmen in ipsum {{versus|190}}
conuertant! Priamī imperiō Phrygibusque futūrum;
sīn manibus uestrīs uestram ascendisset in urbem,
ultrō Asiam magnō Pelopēa ad moenia bellō
uentūram, et nostrōs ea fāta manēre nepōtēs.'

Tālibus īnsidiīs periūrīque arte Sinōnis {{versus|195}}
crēdita rēs, captīque dolīs lacrimīsque coāctīs
quōs neque Tȳdīdēs nec Lārīsaeus Achillēs,
nōn annī domuēre decem, nōn mīlle carīnae.

Hīc aliud maius miserīs multōque tremendum
obicitur magis atque imprōuida pectora turbat. {{versus|200}}
Lāocoōn, ductus Neptūnō sorte sacerdōs,
sollemnīs taurum ingentem mactābat ad ārās.
Ecce autem geminī ā Tenedō tranquilla per alta,
horrēscō referēns, immēnsīs orbibus anguēs
incumbunt pelagō pariterque ad lītora tendunt; {{versus|205}}
pectora quōrum inter flūctūs arrēcta iubaeque
sanguineae superant undās, pars cētera pontum
pōne legit sinuatque immēnsa uolūmine terga.
Fit sonitus spūmante salō; iamque arua tenēbant
ārdentīsque oculōs suffectī sanguine et ignī {{versus|210}}
sībila lambēbant linguīs uibrantibus ōra.

Diffugimus uīsū exsanguēs. Illī agmine certō
Lāocoōnta petunt; et prīmum parua duōrum
corpora nātōrum serpēns amplexus uterque
implicat et miserōs morsū dēpāscitur artūs; {{versus|215}}
post ipsum auxiliō subeuntem ac tēla ferentem
corripiunt spīrīsque ligant ingentibus; et iam
bis medium amplexī, bis collō squāmea circum
terga datī superant capite et ceruīcibus altīs.
Ille simul manibus tendit dīuellere nōdōs {{versus|220}}
perfūsus saniē uittās ātrōque uenēnō,
clāmōrēs simul horrendōs ad sīdera tollit:
quālis mūgītūs, fūgit cum saucius āram
taurus et incertam excussit ceruīce secūrim.
At geminī lāpsū dēlūbra ad summa dracōnēs {{versus|225}}
effugiunt saeuaeque petunt Trītōnidis arcem,
sub pedibusque deae clipeīque sub orbe teguntur.
Tum uērō tremefacta nouus per pectora cūnctīs
īnsinuat pauor, et scelus expendisse merentem
Lāocoōnta ferunt, sācrum quī cuspide rōbur {{versus|230}}
laeserit et tergō scelerātam intorserit hastam.
Dūcendum ad sēdēs simulācrum ōrandaque dīuae
nūmina conclāmant.

Dīuidimus mūrōs et moenia pandimus urbis.
Accingunt omnēs operī pedibusque rotārum {{versus|235}}
sūbiciunt lāpsūs, et stuppea uincula collō
intendunt; scandit fātālīs māchina mūrōs
fēta armīs. Puerī circum innūptaeque puellae
sacra canunt fūnemque manū contingere gaudent;
illa subit mediaeque mināns inlābitur urbī. {{versus|240}}
Ō patria! Ō dīuum domus Īlium et incluta bellō
moenia Dardanidum! Quater ipsō in līmine portae
substitit atque uterō sonitum quater arma dedēre;
īnstāmus tamen immemorēs caecīque furōre
et mōnstrum īnfēlīx sacrātā sistimus arce. {{versus|245}}
Tunc etiam fātīs aperit Cassandra futūrīs
ōra deī iussū nōn umquam crēdita Teucrīs.
Nōs dēlūbra deum miserī, quibus ultimus esset
ille diēs, fēstā uēlāmus fronde per urbem.

Uertitur intereā caelum et ruit Ōceanō nox {{versus|250}}
inuoluēns umbrā magnā terramque polumque
Myrmidonumque dolōs; fūsī per moenia Teucrī
conticuēre; sopor fessōs complectitur artūs.
Et iam Argīua phalanx īnstrūctīs nāuibus ībat
ā Tenedō tacitae per amīca silentia lūnae {{versus|255}}
lītora nōta petēns, flammās cum rēgia puppis
extulerat, fātīsque deum dēfēnsus inīquīs
inclūsōs uterō Danaōs et pīnea fūrtim
laxat claustra Sinōn. Illōs patefactus ad aurās
reddit equus laetīque cauō sē rōbore prōmunt {{versus|260}}
Thessandrus Sthenelusque ducēs et dīrus Ulixēs,
dēmissum lāpsī per fūnem, Acamāsque Thoāsque
Pēlīdēsque Neoptolemus prīmusque Machāōn
et Menelāus et ipse dolī fabricātor Epēos.
Inuadunt urbem somnō uīnōque sepultam; {{versus|265}}
caeduntur uigilēs, portīsque patentibus omnīs
accipiunt sociōs atque agmina cōnscia iungunt.

Tempus erat quō prīma quiēs mortālibus aegrīs
incipit et dōnō dīuum grātissima serpit.
In somnīs, ecce, ante oculōs maestissimus Hector {{versus|270}}
uīsus adesse mihī largōsque effundere flētūs,
raptātus bīgīs ut quondam, āterque cruentō
pūluere perque pedēs trāiectus lōra tumentīs.
Ei mihi, quālis erat, quantum mūtātus ab illō
Hectore quī redit exuuiās indūtus Achillī {{versus|275}}
uel Danaum Phrygiōs iaculātus puppibus ignīs!
Squālentem barbam et concrētōs sanguine crīnīs
uulneraque illa gerēns, quae circum plūrima mūrōs
accēpit patriōs. Ultrō flēns ipse uidēbar
compellāre uirum et maestās exprōmere uōcēs: {{versus|280}}
'Ō lūx Dardaniae, spēs ō fīdissima Teucrum,
quae tantae tenuēre morae? Quibus Hector ab ōrīs
exspectāte uenīs? Ut tē post multa tuōrum
fūnera, post uariōs hominumque urbisque labōrēs
dēfessī aspicimus! Quae causa indigna serēnōs {{versus|285}}
foedāuit uultūs? Aut cūr haec uulnera cernō?'
Ille nihil, nec mē quaerentem uāna morātur,
sed grauiter gemitūs īmō dē pectore dūcēns,
'Heu fuge, nāte deā, tēque hīs' ait 'ēripe flammīs.
hostis habet mūrōs; ruit altō ā culmine Trōia. {{versus|290}}
Sat patriae Priamōque datum: sī Pergama dextrā
dēfendī possent, etiam hāc dēfensa fuissent.
Sacra suōsque tibī commendat Trōia penātīs;
hōs cape fātōrum comitēs, hīs moenia quaere
magna pererrātō statuēs quae dēnique pontō.' {{versus|295}}
Sīc ait et manibus uittās Uestamque potentem
aeternumque adytīs effert penetrālibus ignem.

Dīuersō intereā miscentur moenia lūctū,
et magis atque magis, quamquam sēcrēta parentis
Anchīsae domus arboribusque obtēcta recessit, {{versus|300}}
clārēscunt sonitūs armōrumque ingruit horror.
Excutior somnō et summī fastīgia tēctī
ascēnsū superō atque arrectīs auribus astō:
in segetem uelutī cum flamma furentibus Austrīs
incidit, aut rapidus montānō flūmine torrēns {{versus|305}}
sternit agrōs, sternit sata laeta boumque labōrēs
praecipitīsque trahit siluās; stupet īnscius altō
accipiēns sonitum saxī dē uertice pāstor.
Tum uērō manifēsta fidēs, Danaumque patescunt
īnsidiae. Iam Dēiphobī dedit ampla ruīnam {{versus|310}}
Uolcānō superante domus, iam proximus ārdet
Ūcalegōn; Sīgēa ignī freta lāta relūcent.
Exoritur clāmorque uirum clangorque tubārum.
Arma āmēns capiō; nec sat ratiōnis in armīs,
sed glomerāre manum bellō et concurrere in arcem {{versus|315}}
cum sociīs ārdent animī; furor īraque mentem
praecipitat, pulchrumque morī succurrit in armīs.

Ecce autem tēlīs Panthūs ēlāpsus Achīuum,
Panthūs Othryadēs, arcis Phoebīque sacerdōs,
sacra manū uictōsque deōs paruumque nepōtem {{versus|320}}
ipse trahit cursūque āmēns ad līmina tendit.
'Quō rēs summa locō, Panthū? Quam prēndimus arcem?'
Uix ea fātus eram gemitū cum tālia reddit:
'Uēnit summa diēs et inēluctābile tempus
Dardaniae. Fuimus Trōes, fuit Īlium et ingēns {{versus|325}}
glōria Teucrōrum; ferus omnia Iuppiter Argōs
trānstulit; incēnsā Danaī dominantur in urbe.
Arduus armātōs mediīs in moenibus astāns
fundit equus uictorque Sinōn incendia miscet
īnsultāns. Portīs aliī bipatentibus adsunt, {{versus|330}}
mīlia quot magnīs umquam uēnēre Mycēnīs;
obsēdēre aliī tēlīs angusta uiārum
oppositīs; stat ferrī aciēs mucrōne coruscō
stricta, parāta necī; uix prīmī proelia temptant
portārum uigilēs et caecō Mārte resistunt.' {{versus|335}}
Tālibus Othryadae dictīs et nūmine dīuum
in flammās et in arma feror, quō trīstis Erīnȳs,
quō fremitus uocat et sublātus ad aethera clāmor.
Addunt sē sociōs Rhīpeus et maximus armīs
Ēpytus, oblātī per lūnam, Hypanisque Dymāsque {{versus|340}}
et laterī adglomerant nostrō, iuuenisque Coroebus
Mygdonidēs illīs ad Trōiam forte diēbus
uēnerat īnsānō Cassandrae incēnsus amōre
et gener auxilium Priamō Phrygibusque ferēbat,
īnfēlīx quī nōn sponsae praecepta furentis {{versus|345}}
audierit!

Quōs ubi cōnfertōs audēre in proelia uīdī,
incipiō super hīs: 'Iuuenēs, fortissima frūstrā
pectora, sī uōbīs audentem extrēma cupīdō
certa sequī, quae sit rēbus fortūna uidētis: {{versus|350}}
excessēre omnēs adytīs ārīsque relictīs
dī quibus imperium hōc steterat; succurritis urbī
incēnsae. Moriāmur et in media arma ruāmus.
Ūna salus uictīs: nūllam spērāre salūtem.'
Sīc animīs iuuenum furor additus. Inde, lupī ceu {{versus|355}}
raptōrēs ātrā in nebulā, quōs improba uentris
exēgit caecōs rabiēs catulīque relictī
faucibus exspectant siccīs, per tēla, per hostīs
uādimus haud dubiam in mortem mediaeque tenēmus
urbis iter; nox ātra cauā circumuolat umbrā. {{versus|360}}
Quis clādem illīus noctīs, quis fūnera fandō
explicet aut possit lacrimīs aequāre laborēs?
Urbs antīqua ruit multōs domināta per annōs;
plūrima perque uiās sternuntur inertia passim
corpora perque domōs et religiōsa deōrum {{versus|365}}
līmina. Nec sōlī poenās dant sanguine Teucrī;
quondam etiam uictīs redit in praecordia uirtūs
uictōrēsque cadunt Danaī. Crūdēlis ubīque
lūctus, ubīque pauōr et plūrima mortis imāgō.

Prīmus sē Danaum magnā comitante cateruā {{versus|370}}
Androgeōs offert nōbīs, socia agmina crēdēns
īnscius, atque ultrō uerbīs compellat amīcīs:
'Festīnāte, Uirī! Nam quae tam sēra morātur
sēgnitiēs? Aliī rapiunt incēnsa feruntque
Pergama: uōs celsīs nunc prīmum ā nāuibus ītis?' {{versus|375}}
Dīxit, et extemplō, neque enim respōnsa dabantur
fīda satis, sēnsit mediōs dēlāpsus in hostīs.
Obstipuit retrōque pedem cum uōce repressit.
Imprōuīsum asprīs uelutī quī sentibus anguem
pressit humī nītēns trepidusque repente refūgit {{versus|380}}
attollentem īrās et caerula colla tumentem,
haud secus Androgeōs uīsū tremefactus abībat.
Inruimus dēnsīs et circumfundimur armīs,
ignārōsque locī passim et formīdine captōs
sternimus; aspīrat prīmō Fortūna labōrī. {{versus|385}}

Atque hīc successū exsultāns animīsque Coroebus
'Ō sociī, quā prīma' inquit 'Fortūna salūtis
mōnstrat iter, quāque ostendit sē dextra, sequāmur:
mūtēmus clipeōs Danaumque īnsignia nōbīs
aptēmus. Dolus an uirtūs, quis in hoste requīrat? {{versus|390}}
Arma dabunt ipsī.' Sīc fātus deinde comantem
Androgeī galeam clipeīque īnsigne decōrum
induitur laterīque Argīuum accommodat ēnsem.
Hōc Rhīpeus, hōc ipse Dymās omnisque iuuentūs
laeta facit: spoliīs sē quīsque recentibus armat. {{versus|395}}
Uādimus immixtī Danaīs haud nūmine nostrō
multaque per caecam congressī proelia noctem
cōnserimus, multōs Danaum dēmittimus Orcō.
Diffugiunt aliī ad nāuīs et lītora cursū
fīda petunt; pars ingentem formīdine turpī {{versus|400}}
scandunt rūrsus equum et nōtā conduntur in aluō.

Heu nihil inuītīs fās quemquam fīdere dīuīs!
Ecce trahēbātur passīs Priamēia uirgō
crīnibus ā templō Cassandra adytīsque Mineruae
ad caelum tendēns ārdentia lūmina frūstrā, {{versus|405}}
lūmina, nam tenerās arcēbant uincula palmās.
Nōn tulit hanc speciem furiātā mente Coroebus
et sēsē medium iniēcit peritūrus in agmen;
cōnsequimur cūnctī et dēnsīs incurrimus armīs.
Hīc prīmum ex altō dēlūbrī culmine tēlīs {{versus|410}}
nostrōrum obruimur oriturque miserrima caedēs
armōrum faciē et Grāiārum errōre iubārum.
Tum Danaī gemitū atque ēreptae uirginis īrā
undique collēctī inuādunt, ācerrimus Āiāx
et geminī Atrīdae Dolopumque exercitus omnis: {{versus|415}}
aduersī ruptō ceu quondam turbine uentī
cōnflīgunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eōīs
Eurus equīs; strīdunt siluae saeuitque tridentī
spūmeus atque īmō Nēreus ciet aequora fundō.
Illī etiam, sī quōs obscūrā nocte per umbram {{versus|420}}
fūdimus īnsidiīs tōtāque agitāuimus urbe,
appārent; prīmī clipeōs mentītaque tēla
agnōscunt atque ōra sonō discordia signant.
Īlicet obruimur numerō, prīmusque Coroebus
Pēneleī dextrā dīuae armipotentis ad āram {{versus|425}}
prōcumbit; cadit et Rhīpeus, iūstissimus ūnus
quī fuit in Teucrīs et seruantissimus aequī,
dīs aliter uīsum; pereunt Hypanisque Dymāsque
cōnfīxī ā sociīs; nec tē tua plūrima, Panthū,
lābentem pietās nec Apollinis īnfula tēxit. {{versus|430}}
Īliacī cinerēs et flamma extrēma meōrum,
testor, in occāsū uestrō nec tēla nec ūllās
uītāuisse uicēs, Danaum et, sī Fāta fuissent
ut caderem, meruisse manū. Dīuellimur inde,
Īphitus et Peliās mēcum, quōrum Īphitus aeuō {{versus|435}}
iam grauior, Peliās et uulnere tardus Ulixī,
prōtinus ad sēdēs Priamō clāmōre uocātī.

Hīc uērō ingentem pugnam, ceu cētera nusquam
bella forent, nūllī tōtā morerentur in urbe,
sīc Mārtem indomitum Danaōsque ad tēcta ruentīs {{versus|440}}
cernimus obsessumque āctā testūdine līmen.
Haerent parietibus scālae postīsque sub ipsōs
nītuntur gradibus clipeōsque ad tēla sinistrīs
prōtēctī obiciunt, prēnsant fastīgia dextrīs.
Dardanidae contrā turrīs ac tōta domōrum {{versus|445}}
culmina conuellunt; hīs sē, quandō ūltima cernunt,
extrēmā iam in morte parant dēfēndere tēlīs,
aurātāsque trabēs, ueterum decora alta parentum,
dēuoluunt; aliī strictīs mucrōnibus īmās
obsēdēre forēs, hās seruant agmine dēnsō. {{versus|450}}
Īnstaurātī animī rēgīs succurrere tēctīs
auxiliōque leuāre uirōs uimque addere uictīs.

Līmen erat caecaeque forēs et peruius ūsus
tēctōrum inter sē Priamī, postēsque relictī
ā tergō, īnfēlīx quā sē, dum rēgna manēbant, {{versus|455}}
saepius Andromachē ferre incomitāta solēbat
ad socerōs et auō puerum Astyanacta trahēbat.
Ēuādō ad summī fastīgia culminis, unde
tēla manū miserī iactābant inrita Teucrī.
Turrim in praecipitī stantem summīsque sub astra {{versus|460}}
ēductam tēctīs, unde omnis Trōia uidērī
et Danaum solitae nāuēs et Achāica castra,
adgressī ferrō circum, quā summa labantīs
iūnctūrās tabulāta dabant, conuellimus altīs
sēdibus impulimusque; ea lāpsa repente ruīnam {{versus|465}}
cum sonitū trahit et Danaum super agmina lāte
incidit. Ast aliī subeunt, nec saxa nec ūllum
tēlōrum intereā cessat genus.

Uestibulum ante ipsum prīmōque in līmine Pyrrhus
exsultat tēlīs et lūce coruscus aēnā: {{versus|470}}
quālis ubi in lūcem coluber mala grāmina pāstus,
frīgida sub terrā tumidum quem brūma tegēbat,
nunc, positīs nouus exuuiīs nitidusque iuuentā,
lūbrica conuoluit sublātō pectore terga
arduus ad sōlem, et linguīs micat ōre trisulcīs. {{versus|475}}
Ūnā ingēns Periphās et equōrum agitātor Achillis,
armiger Automedōn, ūnā omnis Scȳria pūbēs
succēdunt tēctō et flammās ad culmina iactant.
Ipse inter prīmōs correptā dūra bipennī
līmina perrumpit postīsque ā cardine uellit {{versus|480}}
aerātōs; iamque excīsā trabe firma cauāuit
rōbora et ingentem lātō dedit ōre fenestram.
Appāret domus intus et ātria longa patēscunt;
appārent Priamī et ueterum penetrālia rēgum,
armātōsque uident stantīs in līmine prīmō. {{versus|485}}
At domus interior gemitū miserōque tumultū
miscētur, penitusque cauae plangōribus aedēs
fēmineīs ululant; ferit aurea sīdera clāmor.

Tum pauidae tēctīs mātrēs ingentibus errant
amplexaeque tenent postīs atque ōscula fīgunt. {{versus|490}}
Īnstat uī patriā Pyrrhus; nec claustra nec ipsī
cūstōdēs sufferre ualent; labat ariete crēbrō
iānua, et ēmōtī prōcumbunt cardine postēs.
Fit uia uī: rumpunt aditūs prīmōsque trucīdant
immissī Danaī et lātē loca mīlite complent. {{versus|495}}
Nōn sīc, aggeribus ruptīs cum spūmeus amnis
exiit oppositāsque ēuīcit gurgite mōlēs,
fertur in arua furēns cumulō campōsque per omnīs
cum stabulīs armenta trahit. Uīdī ipse furentem
caede Neoptolemum geminōsque in līmine Atrīdās, {{versus|500}}
uīdī Hecubam centumque nurūs Priamumque per ārās
sanguine foedantem quōs ipse sacrāuerat ignīs.
Quīnquāgintā illī thalamī, spēs tanta nepōtum,
barbaricō postēs aurō spoliīsque superbī
prōcubuēre; tenent Danaī quā dēficit ignis. {{versus|505}}

Forsitan et Priamī fuerint quae Fāta requīrās.
Urbis utī captae cāsum conuulsaque uīdit
līmina tēctōrum et medium in penetrālibus hostem,
arma diū senior dēsuēta trementibus aeuō
circumdat nēquīquam umerīs et inūtile ferrum {{versus|510}}
cingitur, ac densōs fertur moritūrus in hostīs.
Aedibus in mediīs nūdōque sub aetheris axe
ingēns āra fuit iuxtāque ueterrima laurus
incumbēns ārae atque umbrā complexa penātis.
Hīc Hecuba et nātae nēquīquam altāria circum, {{versus|515}}
praecipitēs ātrā ceu tempestāte columbae,
condēnsae et dīuum amplexae simulācra sedēbant.
Ipsum autem sūmptīs Priamum iuuenālibus armīs
ut uīdit, 'Quae mēns tam dīra, miserrime coniūnx,
impulit hīs cingī tēlīs? Aut quō ruis?' inquit. {{versus|520}}
'Nōn tālī auxiliō nec dēfēnsōribus istīs
tempus eget; nōn, sī ipse meus nunc adforet Hector.
Hūc tandem concēde; haec āra tuēbitur omnīs,
aut moriēre simul.' Sīc ōre effāta recēpit
ad sēsē et sacrā longaeuum in sēde locāuit. {{versus|525}}

Ecce autem ēlāpsus Pyrrhī dē caede Polītēs,
ūnus nātōrum Priamī, per tēla, per hostīs
porticibus longīs fugit et uacua ātria lustrat
saucius. Illum ārdēns īnfēstō uulnere Pyrrhus
īnsequitur, iam iamque manū tenet et premit hastā. {{versus|530}}
Ut tandem ante oculōs ēuāsit et ōra parentum,
concidit ac multō uītam cum sanguine fūdit.
Hīc Priamus, quamquam in mediā iam morte tenētur,
nōn tamen abstinuit nec uōcī īraeque pepercit:
'At tibi prō scelere,' exclāmat, 'prō tālibus ausīs {{versus|535}}
dī, sī quā est caelō pietās quae tālia cūret,
persoluant grātēs dignās et praemia reddant
dēbita, quī nātī cōram mē cernere lētum
fēcistī et patriōs foedāstī fūnere uultūs.
At nōn ille, satum quō tē mentīris, Achillēs {{versus|540}}
tālis in hoste fuit Priamō; sed iūra fidemque
supplicis ērubuit corpusque exsangue sepulcrō
reddidit Hectoreum mēque in meā rēgna remīsit.'
Sīc fātus senior tēlumque imbelle sine ictū
coniēcit, raucō quod prōtinus aere repulsum, {{versus|545}}
et summō clipeī nēquīquam umbōne pependit.
Cui Pyrrhus: 'Referīs ergō haec et nūntius ībis
Pēlīdae genitōrī. Illī mea trīstia facta
dēgeneremque Neoptolemum nārrāre mementō.
Nunc morere.' Hōc dīcēns altāria ad ipsa trementem {{versus|550}}
trāxit et in multō lāpsantem sanguine nātī,
implicuitque comam laeuā, dextrāque coruscum
extulit ac laterī capulō tenus abdidit ēnsem.
Haec fīnis Priamī fātōrum, hic exitus illum
sorte tulit Trōiam incēnsam et prōlāpsa uidentem {{versus|555}}
Pergama, tot quondam populīs terrīsque superbum
rēgnātōrem Asiae. Iacet ingēns lītore truncus,
āuulsumque umerīs caput et sine nōmine corpus.

At mē tum prīmum saeuus circumstetit horror.
Obstipuī; subiit cārī genitōris imāgō, {{versus|560}}
ut rēgem aequaeuum crūdēlī uulnere uīdī
uītam exhālantem, subiit dēserta Creūsa
et dīrepta domus et paruī cāsus Iūlī.
Respiciō et quae sit mē circum cōpia lustrō.
Dēseruēre omnēs dēfessī, et corpora saltū {{versus|565}}
ad terram mīsēre aut ignibus aegra dedēre.

Iamque adeō super ūnus eram, cum līmina Uestae
seruantem et tacitam secrētā in sēde latentem
Tyndarida aspiciō; dant clāram incendia lūcem
errantī passimque oculōs per cūncta ferentī. {{versus|570}}
Illa sibi īnfēstōs ēuersa ob Pergama Teucrōs
et Danaum poenam et dēsertī coniugis īrās
praemetuēns, Trōiae et patriae commūnis Erīnȳs,
abdiderat sēsē atque ārīs inuīsa sedēbat.
Exārsēre ignēs animō; subit īra cadentem {{versus|575}}
ulcīscī patriam et scelerātās sūmere poenās.
'Scīlicet haec Spartam incolumis patriāsque Mycēnās
aspiciet, partōque ībit rēgīna triumphō?
Coniugiumque domumque patrīs nātōsque uidēbit
Īliadum turbā et Phrygiīs comitāta ministrīs? {{versus|580}}
Occiderit ferrō Priamus? Trōia ārserit ignī?
Dardanium totiēns sūdārit sanguine lītus?
Nōn ita. Namque etsī nūllum memorābile nōmen
fēminea in poenā est, habet haec uictōria laudem;
exstīnxisse nefās tamen et sūmpsisse merentīs {{versus|585}}
laudābor poenās, animumque explēsse iuuābit
ultrīcis flammae et cinerēs satiāsse meōrum.'

Tālia iactābam et furiātā mente ferēbar,
cum mihi sē, nōn ante oculīs tam clāra, uidendam
obtulit et pūrā per noctem in lūce refulsit {{versus|590}}
alma parēns, cōnfessa deam qualīsque uidērī
caelicolīs et quanta solet, dextrāque prehensum
continuit roseōque haec īnsuper addidit ōre:
'Nāte, quis indomitās tantus dolor excitat īrās?
Quid furis? Aut quōnam nostrī tibi cūra recessit? {{versus|595}}
Nōn prius aspiciēs ubi fessum aetāte parentem
līqueris Anchīsēn, superet coniūnxne Creūsa
Ascaniusque puer? Quōs omnīs undique Grāiae
circum errant aciēs et, nī mea cūra resistat,
iam flammae tulerint inimīcus et hauserit ēnsis. {{versus|600}}
Nōn tibi Tyndaridis faciēs inuīsa Lacaenae
culpātusue Paris, dīuum inclēmentia, dīuum
hās ēuertit opēs sternitque ā culmine Trōiam.
Aspice, namque omnem, quae nunc obducta tuentī
mortālīs hebetat uīsūs tibi et ūmida circum {{versus|605}}
cālīgat, nūbem ēripiam; tū nē qua parentis
iussa timē neu praeceptīs pārēre recūsa:
hīc, ubi disiectās mōlēs āuulsaque saxīs
saxa uidēs, mixtōque undantem puluere fūmum,
Neptūnus mūrōs magnōque ēmōta tridentī {{versus|610}}
fūndāmenta quatit tōtamque ā sēdibus urbem
ēruit. Hīc Iūnō Scaeās saeuissima portās
prīma tenet sociumque furēns ā nāuibus agmen
ferrō accincta uocat.
Iam summās arcēs Trītōnia, respice, Pallas {{versus|615}}
īnsēdit nimbō effulgēns et Gorgone saeua.
Ipse pater Danaīs animōs uīrīsque secundās
sufficit, ipse deōs in Dardana suscitat arma.
Ēripe, nāte, fugam fīnemque impōne labōrī;
nusquam aberō et tūtum patriō tē līmine sistam.' {{versus|620}}
Dīxerat et spissīs noctīs sē condidit umbrīs.
Appārent dīrae faciēs inimīcaque Trōiae
nūmina magna deum.

Tum uērō omne mihī uīsum consīdere in ignīs
Īlium et ex īmō uertī Neptūnia Trōia: {{versus|625}}
ac uelutī summīs antīquam in montibus ornum
cum ferrō accīsam crēbrīsque bipennibus īnstant
ēruere agricolae certātim, illa usque minātur
et tremefacta comam concussō uertice nūtat,
uulneribus dōnec paulātim ēuicta suprēmum {{versus|630}}
congemuit trāxitque iugīs āuulsa ruīnam.
Dēscendō ac dūcente deō flammam inter et hostīs
expedior: dant tēla locum flammaeque recēdunt.

Atque ubi iam patriae peruentum ad līmina sēdis
antīquāsque domōs, genitor, quem tollere in altōs {{versus|635}}
optābam prīmum montīs prīmumque petēbam,
abnegat excīsā uītam prōdūcere Trōiā
exsiliumque patī. 'Uōs ō, quibus integer aeuī
sanguis,' ait, 'solidaeque suō stant rōbore uīrēs,
uōs agitāte fugam. {{versus|640}}
Mē sī caelicolae uoluissent dūcere uītam,
hās mihi seruassent sēdēs. Satis ūna superque
uīdimus excidia et captae superāuimus urbī.
Sīc ō sīc positum adfātī discēdite corpus.
Ipse manū mortem inueniam; miserēbitur hostis {{versus|645}}
exuuiāsque petet. Facilis iactūra sepulcrī.
Iam prīdem inuīsus dīuīs et inūtilis annōs
dēmoror, ex quō mē dīuum pater atque hominum rēx
fulminis adflāuit uentīs et contigit ignī.'

Tālia perstābat memorāns fīxusque manēbat. {{versus|650}}
Nōs contrā effūsī lacrimīs coniūnxque Creūsa
Ascaniusque omnisque domus, nē uertere sēcum
cuncta pater fātōque urgentī incumbere uellet.
Abnegat inceptōque et sēdibus haeret in īsdem.
Rūrsus in arma feror mortemque miserrimus optō. {{versus|655}}
Nam quod consilium aut quae iam fortūna dabātur?
'Mēne efferre pedem, genitor, tē posse relictō
spērāstī tantumque nefās patriō excidit ōre?
Sī nihil ex tantā superīs placet urbe relinquī,
et sedet hōc animō peritūraeque addere Trōiae {{versus|660}}
tēque tuōsque iuuat, patet istī iānua lētō,
iamque aderit multō Priamī dē sanguine Pyrrhus,
nātum ante ōra patris, patrem quī obtruncat ad ārās.
Hōc erat, alma parēns, quod mē per tēla, per ignīs
ēripis, ut mediīs hostem in penetrālibus utque {{versus|665}}
Ascanium patremque meum iuxtāque Creūsam
alterum in alterius mactātōs sanguine cernam?
Arma, uirī, ferte arma; uocat lūx ultima uictōs.
reddite mē Danaīs; sinite īnstaurāta reuīsam
proeliā. Numquam omnēs hodiē moriēmur inultī.' {{versus|670}}

Hinc ferrō accingor rūrsus clipeōque sinistram
īnsertābam aptāns mēque extrā tēcta ferēbam.
Ecce autem complexa pedēs in līmine coniūnx
haerēbat, paruumque patrī tendēbat Iūlum:
'Sī peritūrus abīs, et nōs rape in omnia tēcum; {{versus|675}}
sīn aliquam expertus sūmptīs spem pōnis in armīs,
hanc prīmum tūtāre domum. Cui paruus Iūlus,
cui pater et coniūnx quondam tua dicta relinquor?'

Tālia uōciferāns gemitū tēctum omne replēbat,
cum subitum dictūque oritur mīrābile mōnstrum. {{versus|680}}
Namque manūs inter maestōrumque ōra parentum
ecce leuis summō dē uertice uīsus Iūlī
fundere lūmen apex, tāctūque innoxia mollis
lambere flamma comās et circum tempora pāscī.
Nōs pauidī trepidāre metū crīnemque flagrantem {{versus|685}}
excutere et sanctōs restinguere fontibus ignīs.
At pater Anchīsēs oculōs ad sīdera laetus
extulit et caelō palmās cum uōce tetendit:
'Iuppiter omnipotēns, precibus sī flecteris ūllīs,
aspice nōs, hōc tantum, et sī pietāte merēmur, {{versus|690}}
dā deinde auxilium, pater, atque haec omina firmā.'

Uix ea fātus erat senior, subitōque fragōre
intonuit laeuum, et dē caelō lāpsa per umbrās
stēlla facem dūcēns multā cum lūce cucurrit.
Illam summa super lābentem culmina tēctī {{versus|695}}
cernimus Īdaeā clāram sē condere siluā
signantemque uiās; tum longō līmite sulcus
dat lūcem et lātē circum loca sulphure fūmant.
Hīc uērō uictus genitor sē tollit ad aurās
adfāturque deōs et sanctum sīdus adōrat. {{versus|700}}
'Iam iam nūlla mora est; sequor et quā dūcitis adsum,
dī patriī; seruāte domum, seruāte nepōtem.
Uestrum hōc augurium, uestrōque in nūmine Trōia est.
cēdō equidem nec, nāte, tibī comes īre recusō.'

Dīxerat ille, et iam per moenia clārior ignis {{versus|705}}
audītur, propiusque aestūs incendia uoluunt.
'Ergō age, cāre pater, ceruīcī impōnere nostrae;
ipse subībō umerīs nec mē labor iste grauābit.
Quō rēs cumque cadent, ūnum et commūne perīclum,
ūna salūs ambōbus erit. Mihi paruus Iūlus {{versus|710}}
sit comes, et longē seruet uestīgia coniūnx.
Vōs, famulī, quae dīcam animīs aduertite uestrīs.
Est urbe ēgressīs tumulus templumque uetustum
dēsertae Cereris, iuxtāque antīqua cupressus
religiōne patrum multōs seruāta per annōs; {{versus|715}}
hanc ex dīuersō sēdem ueniēmus in ūnam.
Tū, genitor, cape sacra manū patriōsque penātīs;
mē bellō ē tantō dīgressum et caede recentī
attrectāre nefās, dōnec mē flūmine uīuō
abluerō.' {{versus|720}}

Haec fātus lātōs umerōs subiectaque colla
ueste super fuluīque īnsternor pelle leōnis,
succēdōque onerī; dextrae sē paruus Iūlus
implicuit sequiturque patrem nōn passibus aequīs;
pōne subit coniūnx. Ferimur per opāca locōrum, {{versus|725}}
et mē, quem dūdum nōn ūlla iniecta mouēbant
tēla neque aduersō glomerātī exāmine Grāī,
nunc omnēs terrent aurae, sonus excitat omnis
suspēnsum et pariter comitīque onerīque timentem.

Iamque propinquābam portīs omnemque uidēbar {{versus|730}}
ēuāsisse uiam, subitō cum crēber ad aurīs
uīsus adesse pedum sonitus, genitorque per umbram
prōspiciēns 'Nāte' exclāmat 'fuge, nāte; propinquant:
ārdentīs clipeōs atque aera micantia cernō.'
Hīc mihi nesciŏ quod trepidō male nūmen amīcum {{versus|735}}
cōnfūsam ēripuit mentem. Namque āuia cursū
dum sequor et nōtā excēdō regiōne uiārum,
heu miserō coniūnx fātōne ērepta Creūsa
substitit, errāuitne uiā seu lāpsa resēdit,
incertum; nec post oculīs est reddita nostrīs. {{versus|740}}
Nec prius āmissam respexī animumue reflexī
quam tumulum antīquae Cereris sēdemque sacrātam
uēnimus: hīc dēmum collēctīs omnibus ūnā
dēfuit, et comitēs nātumque uirumque fefellit.
Quem nōn incūsāuī āmēns hominumque deōrum- {{versus|745}}
que aut quid in ēuersā uīdī crūdēlius urbe?
Ascanium Anchīsēnque patrem Teucrōsque penātīs
commendō sociīs et curuā ualle recondō;
ipse urbem repetō et cingor fulgentibus armīs.
Stat cāsūs renouāre omnīs omnemque reuertī {{versus|750}}
per Trōiam et rūrsus caput obiectāre perīclīs.

Prīncipiō mūrōs obscūraque līmina portae,
quā gressum extuleram, repetō et uestīgia retrō
obseruāta sequor per noctem et lūmine lustrō:
horror ubīque animō, simul ipsa silentia terrent. {{versus|755}}
Inde domum, sī forte pedem, sī forte tulisset,
mē referō: inruerant Danaī et tēctum omne tenēbant.
Īlicet ignis edāx summa ad fastīgia uentō
uoluitur; exsuperant flammae, furit aestus ad aurās.
Prōcēdō et Priamī sēdēs arcemque reuīsō: {{versus|760}}
et iam porticibus uacuis Iūnōnis asȳlō
cūstōdēs lēctī Phoenīx et dīrus Ulixēs
praedam adseruābant. Hūc undique Trōia gāza
incēnsīs ērepta adytīs, mēnsaeque deōrum
crātēresque aurō solidī, captīuaque uestis {{versus|765}}
congeritur. Puerī et pauidae longō ōrdine mātrēs
stant circum.

Ausus quīn etiam uōcēs iactāre per umbram
implēuī clāmōre uiās, maestusque Creūsam
nēquīquam ingemināns iterumque iterumque uocāuī. {{versus|770}}
Quaerentī et tēctīs urbis sine fīne ruentī
īnfēlīx simulācrum atque ipsius umbra Creūsae
uīsa mihi ante oculōs et nōtā māior imāgō.

Obstipuī, steteruntque comae et uōx faucibus haesit.
Tum sīc adfārī et cūrās hīs dēmere dictīs: {{versus|775}}
'Quid tantum īnsānō iuuat indulgēre dolōrī,
ō dulcis coniūnx? Nōn haec sine nūmine dīuum
ēueniunt; nec tē comitem hinc portāre Creūsam
fās, aut ille sinit superī rēgnātor Olympī.
Longa tibi exsilia et uastum maris aequor arandum, {{versus|780}}
et terram Hesperiam ueniēs, ubi Lȳdius arua
inter opīma uirum lēnī fluit agmine Thybris.
Illīc rēs laetae rēgnumque et rēgia coniūnx
parta tibī; lacrimās dīlēctae pelle Creūsae.
Nōn ego Myrmidonum sēdēs Dolopumue superbās {{versus|785}}
aspiciam aut Grāīs seruītum mātribus ībō,
Dardanis et dīuae Ueneris nurus
sed mē magna deum genetrix hīs dētinet ōrīs.
Iamque ualē et nātī seruā commūnis amōrem.'
Haec ubi dicta dedit, lacrimantem et multa uolentem {{versus|790}}
dīcere dēseruit, tenuīsque recessit in aurās.
Ter cōnātus ibī collō dare bracchia circum;
ter frūstrā comprēnsa manūs effugit imāgō,
pār leuibus uentīs uolucrīque simillima somnō.
Sīc dēmum sociōs cōnsumptā nocte reuīsō. {{versus|795}}

Atque hīc ingentem comitum adflūxisse nouōrum
inueniō admīrāns numerum, mātrēsque uirōsque,
collēctam exsiliō pūbem, miserābile uulgus.
Undique conuēnēre animīs opibusque parātī
in quāscumque uelim pelagō dēdūcere terrās. {{versus|800}}
Iamque iugīs summae surgēbat Lūcifer Īdae
dūcēbatque diem, Danaīque obsessa tenēbant
līmina portārum, nec spēs opis ūlla dabātur.
Cessī et sublātō montīs genitōre petīuī.

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=Aeneis/Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=Aeneis/Liber III
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Aeneid/Book II]]
[[it:Eneide/Libro secondo]]</text>
      <sha1>4ddenx4z6uw0humlwcso8bxwsp96zbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82451</id>
    <revision>
      <id>283793</id>
      <parentid>271086</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="9rzzz801e73r6h1nrfj8butd4yshjzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|PRÆFATIO}}&lt;br /&gt; {{sc|Ad}}&lt;br /&gt; {{xxx-larger|LECTOREM.}}}}

[[File:Polygamia Triumphatrix (Preface Initial Crop).png|left|80px|C]]Um rara {{ls}}int in rerum naturâ, quæ omnium applau{{ls}}um atque de{{ls}}iderium non mereantur duntaxat, {{ls}}ed &amp; inveniant; à verò alienum nil dixerit, qui a{{ls}}{{ls}}eret, quod inter illa utramque impleat paginam ''aurea libertas.'' Videmus enim omnis generis animantia ingenio {{ls}}uo libertatem amare &amp; concupi{{ls}}cere, nec ullis illecebris, aut e{{ls}}cis exqui{{ls}}iti{{ls}}{{ls}}imis, non {{ls}}ericeis vinculis, aut carcere aureo adduci po{{ls}}{{ls}}e, ut illi, quamvis mi{{ls}}eræ, ac omnium rerum egenæ, præferant {{ls}}plendidam, cuncti{{ls}}que copiis refertam {{ls}}ervitutem. Homines etiam, uti be{{ls}}tias ingenii bonitate multis para{{ls}}angis po{{ls}}t {{ls}}e relinquunt; ita impen{{ls}}ius in{{ls}}tinctu eju{{ls}}dem libertatem maximopere appetunt, {{ls}}ervitutem verò cane pejus &amp; angue fugiunt, eaque propter libertatem {{ls}}ummopere commendant, rem quidem minimè indigam commendationis alienæ, cum {{ls}}e{{ls}}e ip{{ls}}am commendet omnibus, quibus
{{ppoem|
''De meliore luto finxit præcordia Titan.''}}

E{{ls}}t enim libertas res omnium quæ in mundo reperiri po{{ls}}{{ls}}unt, illu{{ls}}tri{{ls}}{{ls}}ima, omniumque con{{ls}}en{{ls}}u approbata, ut, quicunque rationem aliquam vitæ in{{ls}}tituit, eamque promi{{ls}}erit, qua{{ls}}i cum eâ omnia promi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e dicendus {{ls}}it. Neque etiam ullum genus {{ls}}criptorum inveniri pote{{ls}}t, qui eam non eam maximè ad cœlum, quamvis aliam alii, omnes tamen ad cœlum ferant. Hanc Jure con{{ls}}ultus ''rem inæ{{ls}}timabilem'' pronuntiavit; Philo{{ls}}ophus ille, qui regna Alexandri &amp; omnia mundana contemp{{ls}}it, ''optimum in vita, nihil {{ls}}ine hac,'' dixit ''bonum'' e{{ls}}{{ls}}e. Hanc Princeps Orator etiam ''vita putat emendam,'' quando {{ls}}ervitutem ait malorum omnium po{{ls}}tremum non modò bello, {{ls}}ed etiam morte repellendum. Hanc negat hi{{ls}}toricus bonum quenquam ni{{ls}}i cum anima amittere. Sicuti &amp; boni ac egregii cives hinc &amp; inde {{ls}}æpè factis eam {{ls}}ibi a{{ls}}{{ls}}eruerunt non copiam, non opes, non regnum Per{{ls}}arum, quod ille ait, ei æquantes. Quin etiam pueri &amp; fœminæ liberaliter &amp; hone{{ls}}te educatæ, libertatis ceu Numinis alicujus pleni vitam {{ls}}æpè {{ls}}ervitutis odio po{{ls}}thabuerunt. Unde Rex {{hws|Age{{ls}}i|Agesilaus}}&lt;noinclude&gt;{{right|laus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rzzz801e73r6h1nrfj8butd4yshjzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283794</id>
      <parentid>283793</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2480" sha1="5ihs204yc4ftzjem00s1k8tq1gktccy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|PRÆFATIO}}&lt;br /&gt; {{sc|Ad}}&lt;br /&gt; {{xxx-larger|LECTOREM.}}}}

[[File:Polygamia Triumphatrix (Preface Initial Crop).png|left|120px|C]]Um rara {{ls}}int in rerum naturâ, quæ omnium applau{{ls}}um atque de{{ls}}iderium non mereantur duntaxat, {{ls}}ed &amp; inveniant; à verò alienum nil dixerit, qui a{{ls}}{{ls}}eret, quod inter illa utramque impleat paginam ''aurea libertas.'' Videmus enim omnis generis animantia ingenio {{ls}}uo libertatem amare &amp; concupi{{ls}}cere, nec ullis illecebris, aut e{{ls}}cis exqui{{ls}}iti{{ls}}{{ls}}imis, non {{ls}}ericeis vinculis, aut carcere aureo adduci po{{ls}}{{ls}}e, ut illi, quamvis mi{{ls}}eræ, ac omnium rerum egenæ, præferant {{ls}}plendidam, cuncti{{ls}}que copiis refertam {{ls}}ervitutem. Homines etiam, uti be{{ls}}tias ingenii bonitate multis para{{ls}}angis po{{ls}}t {{ls}}e relinquunt; ita impen{{ls}}ius in{{ls}}tinctu eju{{ls}}dem libertatem maximopere appetunt, {{ls}}ervitutem verò cane pejus &amp; angue fugiunt, eaque propter libertatem {{ls}}ummopere commendant, rem quidem minimè indigam commendationis alienæ, cum {{ls}}e{{ls}}e ip{{ls}}am commendet omnibus, quibus
{{ppoem|
''De meliore luto finxit præcordia Titan.''}}

E{{ls}}t enim libertas res omnium quæ in mundo reperiri po{{ls}}{{ls}}unt, illu{{ls}}tri{{ls}}{{ls}}ima, omniumque con{{ls}}en{{ls}}u approbata, ut, quicunque rationem aliquam vitæ in{{ls}}tituit, eamque promi{{ls}}erit, qua{{ls}}i cum eâ omnia promi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e dicendus {{ls}}it. Neque etiam ullum genus {{ls}}criptorum inveniri pote{{ls}}t, qui eam non eam maximè ad cœlum, quamvis aliam alii, omnes tamen ad cœlum ferant. Hanc Jure con{{ls}}ultus ''rem inæ{{ls}}timabilem'' pronuntiavit; Philo{{ls}}ophus ille, qui regna Alexandri &amp; omnia mundana contemp{{ls}}it, ''optimum in vita, nihil {{ls}}ine hac,'' dixit ''bonum'' e{{ls}}{{ls}}e. Hanc Princeps Orator etiam ''vita putat emendam,'' quando {{ls}}ervitutem ait malorum omnium po{{ls}}tremum non modò bello, {{ls}}ed etiam morte repellendum. Hanc negat hi{{ls}}toricus bonum quenquam ni{{ls}}i cum anima amittere. Sicuti &amp; boni ac egregii cives hinc &amp; inde {{ls}}æpè factis eam {{ls}}ibi a{{ls}}{{ls}}eruerunt non copiam, non opes, non regnum Per{{ls}}arum, quod ille ait, ei æquantes. Quin etiam pueri &amp; fœminæ liberaliter &amp; hone{{ls}}te educatæ, libertatis ceu Numinis alicujus pleni vitam {{ls}}æpè {{ls}}ervitutis odio po{{ls}}thabuerunt. Unde Rex {{hws|Age{{ls}}i|Agesilaus}}&lt;noinclude&gt;{{right|laus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ihs204yc4ftzjem00s1k8tq1gktccy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Hic TemplateStyles adhibentur</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83628</id>
    <revision>
      <id>283783</id>
      <parentid>283490</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>Formulam secundum Vicipaediam Latinam mutavi</comment>
      <origin>283783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="a3cp33hj6uz9cn6til9cck4ex7zkqvl" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Capsa lateralis
	| imago = Farm-Fresh css add.svg
	| 1 = Haec formula [[Vicipaedia:TemplateStyles|TemplateStyles]] utitu{{#invoke:params|
		excluding_non-numeric_names|
		trimming_values|
		setting|h/i/n|r:
* |
* |r.|
		list_values
	}}
}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{in harenario aut alibi||[[Categoria:Formulae TemplateStyles adhibentes]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentatio}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3cp33hj6uz9cn6til9cck4ex7zkqvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283785</id>
      <parentid>283783</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>De nexu</comment>
      <origin>283785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="424" sha1="ive1eupkzlne1e86ugyf6rn4g9zcfqv" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Capsa lateralis
	| imago = Farm-Fresh css add.svg
	| 1 = Haec formula [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]] utitu{{#invoke:params|
		excluding_non-numeric_names|
		trimming_values|
		setting|h/i/n|r:
* |
* |r.|
		list_values
	}}
}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{in harenario aut alibi||[[Categoria:Formulae TemplateStyles adhibentes]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentatio}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ive1eupkzlne1e86ugyf6rn4g9zcfqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283788</id>
      <parentid>283785</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <origin>283788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="6wdof860ps1f76i792p099n8cu0cz8o" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Capsa lateralis
	| imago = Farm-Fresh css add.svg
	| 1 = Haec formula [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]] utitu{{#invoke:params|
		excluding_non-numeric_names|
		trimming_values|
		setting|h/i/n|r:
* |
* |r.|
		for_each|[[$@]]}}
}}{{#ifeq:{{{propositum|}}}|exhibitio||{{in harenario aut alibi||[[Categoria:Formulae TemplateStyles adhibentes]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentatio}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wdof860ps1f76i792p099n8cu0cz8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>283811</id>
      <parentid>283673</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106323" sha1="gw8v8ox18u3g0bb6blngta9ovytaez6" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Reconstructio linguistica per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

Hypothesis praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
Thesis, contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
Theoria, sensu stricte scientifico (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>gw8v8ox18u3g0bb6blngta9ovytaez6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283812</id>
      <parentid>283811</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>283812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106347" sha1="k7krbtnrllhk8kdr8b4asv7froqtb7a" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>k7krbtnrllhk8kdr8b4asv7froqtb7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283813</id>
      <parentid>283812</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>283813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106926" sha1="4ze2992m3oihrepfgnbef9axuy4ygfr" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>4ze2992m3oihrepfgnbef9axuy4ygfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283816</id>
      <parentid>283813</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T23:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>283816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108230" sha1="ndapys7z3yl4wtcdnnb8zjnu4yp86qj" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis Hilmend, in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

*Xorъšedi, *Xorъšedja, vel fortasse *Xъrošedi, quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

*Xъrvat(in)ъ.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>ndapys7z3yl4wtcdnnb8zjnu4yp86qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283847</id>
      <parentid>283816</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>283847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110633" sha1="hrh4zik8el8ml7bh9oe89jsp1dm9e2b" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis Hilmend, in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

*Xorъšedi, *Xorъšedja, vel fortasse *Xъrošedi, quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

*Xъrvat(in)ъ.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroati ex Iranico huravant = “solaris, sunčan” derivare conatus est.
Alemko Gluhak (1990), in opere Porijeklo imena Hrvat, ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico \harvata* vel \haurvata* ortum esse, quod cum nominibus Sarmatai et Sauromatai comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ‑ta inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ‑tä exstat.
Deinde formam \haurvata* cum voce Avestica haurvatat = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo \har‑va(n)t‑* ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci Sarmatai scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica \sar‑ma(n)t* = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum \sar‑* = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat \har‑*.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: Sarmatai Gynaikokratoumenoi = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: Saria (sar = mulier) et Maiosara.
Regina Sindica Bospori vocabatur Kamasarye, quod explicatur ut \kama‑sar* = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica Narta; unus e personis centralibus est Satana, mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos Nartarum pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>hrh4zik8el8ml7bh9oe89jsp1dm9e2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283848</id>
      <parentid>283847</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>283848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110670" sha1="hb664vjv9ks93lrmln9w0jqv3av3xda" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis Hilmend, in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

*Xorъšedi, *Xorъšedja, vel fortasse *Xъrošedi, quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

*Xъrvat(in)ъ.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroati ex Iranico huravant = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico \harvata* vel \haurvata* ortum esse, quod cum nominibus Sarmatai et Sauromatai comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ‑ta inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ‑tä exstat.
Deinde formam \haurvata* cum voce Avestica haurvatat = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo \har‑va(n)t‑* ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci Sarmatai scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica \sar‑ma(n)t* = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum \sar‑* = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat \har‑*.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: Sarmatai Gynaikokratoumenoi = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: Saria (sar = mulier) et Maiosara.
Regina Sindica Bospori vocabatur Kamasarye, quod explicatur ut \kama‑sar* = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica Narta; unus e personis centralibus est Satana, mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos Nartarum pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>hb664vjv9ks93lrmln9w0jqv3av3xda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/449</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85612</id>
    <revision>
      <id>283820</id>
      <parentid>283391</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T01:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="bq9ck4t2wy3df8yx442ia35e9dhbizx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;querit eum vivere, non permittat inspici tabulas, et &lt;ref&gt;Según observa Pothier, á nuestro juicio con razón, parece que aqui falta algo en el texto, por ejemplo, contra si de
morte constet, permittat, (y por el contrario, si constare su
muerte, etc.)—N. del Tr.&lt;/ref&gt; ut ipsam scripturam quis inspiciat, et sigilla, et quid &lt;ref&gt;ne si ipsam scripturam inspiciat, vel suggillet, vel quid aliud,&lt;/ref&gt; Hal. aliud ex tabulis velit spectare.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Inspectio tabularum etiam lectionem earum indicat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Diem autem et consulem tabularum non patitur Praetor describi vel inspici, idcirco, ne quid falsi fiat; namque etiam inspectio materiam falso fabricando instruere potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Utrum autem in continenti potestatem inspiciendi vel describendi iubet, an desideranti &lt;ref&gt;desiderandi, Hal.&lt;/ref&gt; tempus dabit ad exhibitionem? Et magis est, ut dari debeat secundum locorum angustias seu prolixitates.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em; margin-bottom: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Si quis non negans, apud se tabulas esse, non patiatur inspici et describi, omnimodo ad hoc compelletur; si tamen neget, penes se tabulas esse, dicendum est, ad interdictum remitti, &lt;ref&gt;Taur.; rem mitti, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; quod est de tabulis exhibendis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''-Ipsi tamen heredi vindicatio tabularum, sicut ceterarum hereditariarum rerum competit, et ob id ad exhibendum quoque agere potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''- Quum ab initio aperiendae sint tabulae, Praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire, et sigilla sua recognoscere,&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro VIII. ad Plautium.''-vel negare, se signasse; publice enim expedit, suprema hominum iudicia exitum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Sed si maior pars signatorum fuerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitari.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti, ubi ipse sit, uti agnoscat; nam revocari eum agnoscendi causa onerosum est, quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur, et sit iniquum, damnosum cuique esse officium suum. Nec ad rem pertinet, unus absit, an omnes; et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgeat, debet Proconsul curare, ut intervenientibus optimae opinionis viris aperiantur , et post descriptum et recognitum factum ab iisdem, &lt;ref&gt;Hal.; hisdem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quibus intervenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''-Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum, ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bq9ck4t2wy3df8yx442ia35e9dhbizx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/562</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86187</id>
    <revision>
      <id>283821</id>
      <parentid>281225</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T01:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="trk1cptl1pf6exj9483ibf8967tp1j1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' VALENS &lt;ref&gt;Caius, Hal.; Paulus, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro I. Fideicommissorum.''—«Stichus liber esto, et ut eum heres artificium doceat, unde se tueri possit, peto»; Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset; sed Praetor, aut arbiter ex voluntate defuncti, et aetate, et conditione, et natura ingenioque eius, cui relictum erit, statuet, quod potissimum artificium heres docere eum sumtibus suis debeat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' MAECIANUS ''libro II. Fideicommissorum.''—Si sic locutus erit testator: «heres meus illi fundum dato, Seio hoc amplius decem», non erit dubitandum, quin Seius et fundi partem, et decem ex testamento percipere debeat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' GAIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Non dubium est, quin, si uxori legatum sit: «si non nupserit, idque alii restituere rogata sit, cogenda sit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; est, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, si nupserit, restituere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Heres quoque, cui iurisiurandi conditio remittitur, legatum et fideicommissum debet.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed si cui legatum relictum est, ut alienam rem redimat, vel praestet, si redimere non possit, quod dominus non vendat, vel immodico pretio vendat, iustam aestimationem inferat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' MAECIANUS ''libro II. Fideicommissorum'' &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Marcianus libro primo fidacommissorum, la escritura original, Br.; Martianus, Hal.; Marcellus, la Vulg.&lt;/ref&gt;.—Hae res testatoris legatae, quae in profundo esse dicuntur, quandoqueapparuerint,praestantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' POMPONIUS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Papinianus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro I. Fideicommissorum.''—Saepe legatum plenius restituitur fideicommissario, quan esset relictum, veluti si alluvione ager auctus esset, vel etiam insulae natae.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' MAECIANUS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Marcianus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Etiam ea, quae futura sunt, legari possunt, ut insula vel in mari &lt;ref&gt;Hal.; mare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, vel in fluminibus enata.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Servitus quoque servo &lt;ref&gt;servo, omitenla otros en Hal.&lt;/ref&gt; praedium habenti recte legatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''18.''' POMPONIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si iure testamento facto fideicommissum tibi reliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fideicommissum relictum tibi vel aliud, quam quod priore testamento, vel omnino non sit relictum, videndum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut nolim, ratum tibi sit priore testamento relictum, quia nuda voluntate fideicommissa infirmarentur. Sed vix id obtinere potest, fortassis ideo, quod ita demum a priore testamento velim recedí, si posterius valiturum sit; et nunc ex posteriore testamento fideicommissum ei non debetur, etiamsi iidem heredes utroque testamento instituti ex priori extiterunt.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trk1cptl1pf6exj9483ibf8967tp1j1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86503</id>
    <revision>
      <id>283781</id>
      <parentid>283135</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="spv965p0dwt4yc9eerf2cpngfgrxh24" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{x-larger|SCHOLIUM GENERALE.}}}}

{{dropinitial|I}}N eum potissimum finem præcedentia conscripsi, ut allatis aliquot Exemplis ostenderem, qua commodissima ratione Logarithmorum usus in Geometriam recipi, et ad resolutionem Problematum difficiliorum adhiberi possit. Visum est hoc loco nonnullas adjicere porro constructiones, eodem consilio affectas, quæ mihi ista tractanti subinde sese obviam non invitæ dederunt: ut ita, ex uberiore specimine, de præstantia Methodi hujus Logometricæ judicium feratur.

{{missing image}}

Parabolæ ''Apollonianæ'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; vertex, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; focus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AQ&lt;/math&gt; axis, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; ordinatim applicata ad axem. Ducatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AL&lt;/math&gt; quæ bifariam secet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L&lt;/math&gt;, et productæ adjiciatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L M&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA+AQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;: et recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AM&lt;/math&gt; æqualis erit arcui Parabolico &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig9.png|right|300px]]

Spiralis ''Archimedea'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; similem habet extensionem in rectam. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; polus ejus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QP&lt;/math&gt; radius à polo ductus ad Curvæ quodlibet punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, et ad eum radium normalis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;. Ducatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA&lt;/math&gt; parallela tangenti Spiralem in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, quæ radium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; bifariam secet in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L&lt;/math&gt;; et ponendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;, ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AL&lt;/math&gt; adjiciatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA+AQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;: et recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AM&lt;/math&gt; æquabitur Spiralis arcui &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;.


Spiralis ''Reciprocæ'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AeE&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; polus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; radius primus et infinitus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; asymptotos radio primo parallela ad distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;; et invenienda proponatur hujusce Curvæ longitudo. Inter Spiralem illam vulgarem ''Archimedis'' atque hanc, quam Reciprocam appello, isthæc intercedit differentia, quod cum illius radii sint ut anguli quos faciunt cum radio suo primo, hujus radii à contrario&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spv965p0dwt4yc9eerf2cpngfgrxh24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283782</id>
      <parentid>283781</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="64eqtrvng5t8ni9ciruep4erglla5sw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{x-larger|SCHOLIUM GENERALE.}}}}

{{dropinitial|I}}N eum potissimum finem præcedentia conscripsi, ut allatis aliquot Exemplis ostenderem, qua commodissima ratione Logarithmorum usus in Geometriam recipi, et ad resolutionem Problematum difficiliorum adhiberi possit. Visum est hoc loco nonnullas adjicere porro constructiones, eodem consilio affectas, quæ mihi ista tractanti subinde sese obviam non invitæ dederunt: ut ita, ex uberiore specimine, de præstantia Methodi hujus Logometricæ judicium feratur.

[[File:CotesLogometria Fig50.png|right|300px]]

Parabolæ ''Apollonianæ'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; vertex, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; focus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AQ&lt;/math&gt; axis, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; ordinatim applicata ad axem. Ducatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AL&lt;/math&gt; quæ bifariam secet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L&lt;/math&gt;, et productæ adjiciatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L M&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA+AQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;: et recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AM&lt;/math&gt; æqualis erit arcui Parabolico &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig9.png|right|300px]]

Spiralis ''Archimedea'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; similem habet extensionem in rectam. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; polus ejus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QP&lt;/math&gt; radius à polo ductus ad Curvæ quodlibet punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, et ad eum radium normalis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;. Ducatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA&lt;/math&gt; parallela tangenti Spiralem in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, quæ radium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; bifariam secet in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L&lt;/math&gt;; et ponendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;, ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AL&lt;/math&gt; adjiciatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LA+AQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QL&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;: et recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AM&lt;/math&gt; æquabitur Spiralis arcui &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;.


Spiralis ''Reciprocæ'' &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AeE&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; polus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; radius primus et infinitus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; asymptotos radio primo parallela ad distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;; et invenienda proponatur hujusce Curvæ longitudo. Inter Spiralem illam vulgarem ''Archimedis'' atque hanc, quam Reciprocam appello, isthæc intercedit differentia, quod cum illius radii sint ut anguli quos faciunt cum radio suo primo, hujus radii à contrario&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64eqtrvng5t8ni9ciruep4erglla5sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86504</id>
    <revision>
      <id>283780</id>
      <parentid>282881</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="0snsl3smpq1zk9pvxgpeuql5ftzbydv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:CotesLogometria Fig12.png|right|300px]]
sunt reciproce ut iidem anguli: eandem utique proportionem habet radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE&lt;/math&gt; ad radium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ae&lt;/math&gt; quam habet angulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;eAB&lt;/math&gt; ad angulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E AB&lt;/math&gt;. Unde facile colligitur, si ad puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;e&lt;/math&gt; ducantur tangentes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF, ef&lt;/math&gt;, et ad radios &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE, Ae&lt;/math&gt; erigantur normales &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF, As,&lt;/math&gt; fore normales istas sibi invicem et Asymptoti intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; æquales. Invenietur autem longitudo cujusvis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ee&lt;/math&gt;, ponendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; mensuram rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF-AF&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;, et similiter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;lm&lt;/math&gt; mensuram rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ae&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ef-Af&lt;/math&gt; ad æqualem Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Af&lt;/math&gt;. Nam si tangentium differentiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF-ef&lt;/math&gt; adjiciatur mensurarum differentia &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;lm-LM&lt;/math&gt;, aggregatum æquabitur arcui &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ee&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig10.png|center]]

Linea illa Logistica, cujus aliquas exposuimus affectiones in Propositione quinta, non absimilem habet longitudinis suæ determinationem; quam et hoc loco apponam in eorum gratiam qui hujus modi contemplationibus delectantur. Oblata sit igitur Logistica &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E Mem&lt;/math&gt;, cujus Asymptotos &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AFaf&lt;/math&gt;: et quæratur longitudo cujusvis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ee&lt;/math&gt;. Demissis in Asymptoton perpendiculis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ELA, ela&lt;/math&gt;,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0snsl3smpq1zk9pvxgpeuql5ftzbydv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86505</id>
    <revision>
      <id>283761</id>
      <parentid>282882</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="k1by7wqlkecv8a0genkbqqtu50fjcek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;et ductis tangentibus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ef&lt;/math&gt;, capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AL&lt;/math&gt; æqualis excessui quo tangens &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF&lt;/math&gt; superat subtangentem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;, et similiter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;al&lt;/math&gt; æqualis excessui quo tangens &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ef&lt;/math&gt; superat subtangentem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;af&lt;/math&gt;: et actis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;lm&lt;/math&gt; Asymptoto parallelis, si tangentium differentiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EF-ef&lt;/math&gt; adjiciatur parallelarum differentia &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;lm-LM&lt;/math&gt; aggregatum æquabitur arcui &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ee&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig11.png|right|300px]]

Accedo ad Cissoidem ''Diocleam''. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; vertex ejus, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; diameter Circuli genitoris, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC&lt;/math&gt; Asymptotos, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; perpendicularis in diametrum demissa, Cissoidi in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; et diametro in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; occurrens. Agatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; quæ secet Asymptoton in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; ac faciat angulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BAC&lt;/math&gt; qui sit recti pars tertia, sumptaque inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BA&lt;/math&gt; media proportionali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BD&lt;/math&gt; jungatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;; denique per medium perpendiculum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; ducatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE&lt;/math&gt; recta, quæ occurrat Asymptoto in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;: et Cissoidis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt; æquabitur duplicato excessui rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE&lt;/math&gt; supra diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;, et simul triplicatæ mensuræ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BA+AC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BD + DC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC&lt;/math&gt;.

Si Cissoidis area &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt; convertatur circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AQ&lt;/math&gt;; generabitur solidum cujus dimensio pendet à Logometria, et sic construitur. Sint &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AQ&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AR&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AS&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AT&lt;/math&gt; continue proportionales; deinde ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TS&lt;/math&gt; capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QX&lt;/math&gt; mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQ&lt;/math&gt;, et retro ponatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XZ&lt;/math&gt; æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt; una cum dimidio ipsius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RB&lt;/math&gt; ac triente simul ipsius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQ&lt;/math&gt;: et solidum Cissoidale axem habens &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AQ&lt;/math&gt; basisque semidiametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, æquabitur Cylindro cujus eadem est basis et cujus altitudo est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QZ&lt;/math&gt;.

Adjungam solidum ex Conchoide ''Nicomedis'' genitum. Sint &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AE&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ae&lt;/math&gt; Curvæ conjugatæ, polo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, regula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;, intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ca&lt;/math&gt;, axe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PaCA&lt;/math&gt; ad regulam normali, verticibusque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a&lt;/math&gt; descriptæ. Per polum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; ducatur ad libitum recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PeDE&lt;/math&gt;, regulæ occurrens in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt;, Lineæ vero in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;e&lt;/math&gt;: et ex natura Conchoidis, erunt segmenta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;De&lt;/math&gt; intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Ca&lt;/math&gt; æqualia. Eodem intervallo centroque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; describatur circuli arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RS&lt;/math&gt; secans axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;R&lt;/math&gt; et&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1by7wqlkecv8a0genkbqqtu50fjcek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86506</id>
    <revision>
      <id>283760</id>
      <parentid>282884</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="rxkw9fg1tca9a14pfdpgv2fe4f32mem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PD&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;: et semisumma solidorum Conchoidalium quæ generantur ex conversione Figurarum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AEDC&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aeDC&lt;/math&gt; circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AaP&lt;/math&gt;, erit ad sectorem Sphæræ genitum ex circuli sectore &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PRS&lt;/math&gt; circum axem eundem converso, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3PC \times PD + PRq&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PRq&lt;/math&gt;. Eorundem vero semidifferentia Cylindro æquatur, cujus basis est circulus diametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Aa&lt;/math&gt; descriptus, et cujus altitudo est mensura duplicata rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PD&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig13.png|right|300px]]

Area vero Figuræ totius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AEea&lt;/math&gt; equatur rectangulo cujus basis est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Aa&lt;/math&gt;, et cujus altitudo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CM&lt;/math&gt; est mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PD + DC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt;. Quod si desideretur quadratura partium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AEDC&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aeDC&lt;/math&gt;; ductis ad axem normalibus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;af&lt;/math&gt;, in regula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; sumenda est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CN&lt;/math&gt; quæ sit anguli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CPD&lt;/math&gt; mensura ad eundem Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PC&lt;/math&gt;: et acta per punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FMf&lt;/math&gt; quæ parallela sit rectæ jungenti puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;, quæque occurrat normalibus in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;f&lt;/math&gt;; erit area &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AEDC&lt;/math&gt; æqualis Trapezio &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AFMC&lt;/math&gt;, et area &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aeDC&lt;/math&gt; æqualis Trapezio &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;afMC&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig22.png|right|300px]]

Hyperbolæ quadraturam in superioribus expositam dedi, eo modo, qui mihi visus est ad propositum quam maxime accommodatus. Libet aliam constructionem hoc loco apponere, et simul adjicere gravitatis centrum. Oblata sit portio interior &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ADB&lt;/math&gt;, interclusa curvæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ADB&lt;/math&gt; et rectæ cuivis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; parallelæ. A Figuræ centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; producatur diameter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CDE&lt;/math&gt;, quæ basin &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; bifariam secet in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;; deinde si in diametro producta suman-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxkw9fg1tca9a14pfdpgv2fe4f32mem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86507</id>
    <revision>
      <id>283762</id>
      <parentid>282885</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="53c5y6kideu1ysn2haf5w2jupq2lc66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, ut basis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, et ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; fiat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CN&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad ER: triangulum rectilineum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; æquabitur areæ curvilineæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ADB&lt;/math&gt;.

Hujus autem areæ centrum gravitatis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; invenietur, capiendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2 CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3 EN&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig28.png|right|300px]]

Sit nunc oblata portio exterior &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt;, interclusa curvis oppositis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQ&lt;/math&gt;, diametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, et rectæ cuivis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum illam parallelæ. Esto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; conjugatæ semidiametri longitudo extra portionem oblatam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt; posita, quæ producta in contrariam partem centri &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; bifariam secet basim &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;. Deinde in diametro producta si sumantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt;, ut basis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, ponantur vero &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt; ad eandem centri partem cum basi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;; et ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, in contrariam centri partem, sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CN&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad ER: triangulum rectilineum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; æquabitur areæ curvilineæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt;.

Hujus autem areæ centrum gravitatis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; invenietur, capiendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2TR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3 EN&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig29.png|right|300px]]

Pergo ad superficies ab Hyperbola circum axes suos convoluta genitas. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AN&lt;/math&gt; Hyperbola descripta vertice &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, Asymptoto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;, foco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, semiaxe principali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, semiaxe conjugato &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; normali ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;; et ad axis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; punctum quodvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;X&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ordinatim applicata, quæ Hyperbola occurrat ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. In axe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; ad&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>53c5y6kideu1ysn2haf5w2jupq2lc66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283763</id>
      <parentid>283762</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="pmuda0jabdoq4q1vmi4wk4w2eh14r61" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, ut basis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, et ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; fiat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CN&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad ER: triangulum rectilineum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; æquabitur areæ curvilineæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ADB&lt;/math&gt;.

Hujus autem areæ centrum gravitatis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; invenietur, capiendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2 CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3 EN&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig28.png|right|300px]]

Sit nunc oblata portio exterior &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt;, interclusa curvis oppositis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AP&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQ&lt;/math&gt;, diametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, et rectæ cuivis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum illam parallelæ. Esto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; conjugatæ semidiametri longitudo extra portionem oblatam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt; posita, quæ producta in contrariam partem centri &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; bifariam secet basim &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;. Deinde in diametro producta si sumantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt;, ut basis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; ad diametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, ponantur vero &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt; ad eandem centri partem cum basi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;; et ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, in contrariam centri partem, sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CN&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; ad ER: triangulum rectilineum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; æquabitur areæ curvilineæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APQB&lt;/math&gt;.

Hujus autem areæ centrum gravitatis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; invenietur, capiendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CR&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2TR&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3 EN&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig29.png|right|300px]]

Pergo ad superficies ab Hyperbola circum axes suos convoluta genitas. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AN&lt;/math&gt; Hyperbola descripta vertice &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, Asymptoto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;, foco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, semiaxe principali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, semiaxe conjugato &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; normali ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;; et ad axis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; punctum quodvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;X&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ordinatim applicata, quæ Hyperbola occurrat ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. In axe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; ad&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmuda0jabdoq4q1vmi4wk4w2eh14r61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86508</id>
    <revision>
      <id>283764</id>
      <parentid>282887</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="l7vwwzvp916kxzb5wdlf88lip7xbic0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;; et ad eundem axem erecta perpendiculari &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EZ&lt;/math&gt;, quæ Asymptoto occurrat in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;G&lt;/math&gt;, angulo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CEZ&lt;/math&gt; inscribatur æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CX&lt;/math&gt; recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ&lt;/math&gt;, quæ porro producta secet ordinatim applicatam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;O&lt;/math&gt;. Tum sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XL&lt;/math&gt; quæ sit æqualis excessui quo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XO&lt;/math&gt; superat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;, atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CZ + ZE&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CG+GE&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: et superficies genita ex arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AN&lt;/math&gt; conversione circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AX&lt;/math&gt;, erit ad Circulum semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; descriptum, ut excessus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KM&lt;/math&gt; quo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; superat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt;, ad semidiametrum illam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig30.png|right|300px]]

Sit rursus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BN&lt;/math&gt; Hyperbola descripta vertice &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt;, centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, foco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, semiaxe principali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;, semiaxe conjugato &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; normali ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;; et ad axis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; punctum quodvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;X&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ordinatim applicata, quæ Hyperbolæ occurrat ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. In axe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;, et jungatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EX&lt;/math&gt;. Tum sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; quæ sit ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XC&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XE&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EX+ XC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; mensura sit ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: et superficies genita ex arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BN&lt;/math&gt;

conversione circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CX&lt;/math&gt;, erit ad Circulum semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; descriptum, ut linearum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; aggregatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KM&lt;/math&gt;, ad semidiametrum illam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig31.png|right|300px]]

His addere licebit ab Ellipsis genitas superficies. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; Ellipsis descripta centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, verticibus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt;, foco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, semiaxe principali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;, semiaxe conjugato &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt;; &amp;amp; ad axis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; punctum quodvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;X&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ordinatim applicata, quæ Ellipsi occurrat ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. In axe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; capiatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;, &amp;amp; jungatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EX&lt;/math&gt;. Tum sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; quæ sit ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XC&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XE&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EX+XC&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; mensura sit ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: &amp;amp; superficies genita ex arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BN&lt;/math&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7vwwzvp916kxzb5wdlf88lip7xbic0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86509</id>
    <revision>
      <id>283765</id>
      <parentid>282888</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="4rmy2mzckflortg6d426m47y49zmbd2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;conversione circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CX&lt;/math&gt;, erit ad Circulum semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; descriptum, ut linearum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; aggregatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KM&lt;/math&gt;, ad semidiametrum illam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;. Ut hæc ultima constructio locum habeat, oportet semiaxem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; circa quem conversio facta est, minorem esse altero semiaxe &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;; aliter enim Moduli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; quantitas &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{Caq}{\sqrt{ CBq-CAq }}&lt;/math&gt; evadet impossibilis, &amp;amp; constructio illa Logometrica (quod in huiusmodi casibus fieri solet) convertet se in Trigonometricam, qualis illa est quæ jam sequitur.

[[File:CotesLogometria Fig32.png|right|300px]]

Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ANB&lt;/math&gt; Ellipsis descripta centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, verticibus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt;, foco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, semiaxe principali &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt;, semiaxe conjugato &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;; &amp;amp; ad axis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; punctum quodvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;X&lt;/math&gt; sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XN&lt;/math&gt; ordinatim applicata, quæ Ellipsi occurrat ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. Angulo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CXN&lt;/math&gt; inscribatur recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, quæ sit ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;. Tum sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; quæ sit ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XC&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XE&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; quæ anguli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XEC&lt;/math&gt; mensura sit ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, hoc est, quæ sit æqualis arcui cujus sinus est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XC&lt;/math&gt; ad radium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: &amp;amp; superficies genita ex arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BN&lt;/math&gt; conversione circum axem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CX&lt;/math&gt;, erit ad Circulum semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; descriptum, ut linearum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KL&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LM&lt;/math&gt; aggregatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KM&lt;/math&gt;, ad semidiametrum illam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt;. Posset hujus etiam superficiei dimensio per Logometriam designari, sed modo inexplicabili. Nam si quadrantis circuli quilibet arcus, radio &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; descriptus, sinum habeat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CX&lt;/math&gt; sinumque complementi ad quadrantem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;XE&lt;/math&gt;: sumendo radium &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; pro Modulo, arcus erit rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EX+XC\sqrt{-1}&lt;/math&gt; &amp;amp; &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; mensura ducta in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{-1}&lt;/math&gt;. Verum isthæc aliis, quibus operæ pretium videbitur, diligentius excutienda relinquo. Ceterum ex præcedentibus intelligi potest, quanta sit cognatio inter angulorum atque rationum mensuras, quamque levi mutatione in se invicem facillime conver-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rmy2mzckflortg6d426m47y49zmbd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86510</id>
    <revision>
      <id>283766</id>
      <parentid>282889</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="dfbk4ay9fowed3wpwk9g0qfffxrcpy9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tantur pro varii ejusdem Problematis casibus. De Cubicarum æquationum radicibus dudum ab Analystis observatum est; vel eas exprimi posse per ''Cardani'' regulas, atque adeo per duarum mediarum proportionalium inventionem; vel per divisionem arcus circularis in tres æquales partes, si forte fuerint inexplicabiles per memoratas regulas. &lt;ref&gt;Sublato etenim termino secundo, tres habentur Aequationum casus. Hi vero resolvuntur ope trianguli rectanguli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ABC&lt;/math&gt;, rectum habentis angulum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, in quo insuper triangulo semper data sunt duo latera.

[[File:CotesLogometria Fig33.png|center]]

''Cas. 1''. Nam si sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x^{3}+3aax = \pm 2 aab&lt;/math&gt;: ponantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB=a&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC=b&lt;/math&gt;; et sumantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt; binæ mediæ proportionales inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC+AC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC-AC&lt;/math&gt;: et erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M-N&lt;/math&gt; radix unica possibilis affirmativa, si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;+2aab&lt;/math&gt;; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N-M&lt;/math&gt; radix unica possibilis negativa si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-2aab&lt;/math&gt;.

''Cas. 2''. Si sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x^{3}-3aax=\pm 2aab&lt;/math&gt;, existente &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a&lt;/math&gt; minore quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;b&lt;/math&gt;: ponantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB=a&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC=b&lt;/math&gt;; et sumantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt; binæ mediæ proportionales inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC+AC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC-AC&lt;/math&gt;: et erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M+N&lt;/math&gt; radix unica possibilis affirmativa, si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;+2aab&lt;/math&gt;; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-M-N&lt;/math&gt; radix unica possibilis negativa, si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-2aab&lt;/math&gt;.

''Cas. 3''. Denique si sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x^{3}-3aax=\pm 2aab&lt;/math&gt;, existente &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a&lt;/math&gt; majore quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;b&lt;/math&gt;: ponantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB=b&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC=a&lt;/math&gt;; et sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; sinus trientis angulorum summæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A+B&lt;/math&gt;, atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt; sinus trientis angulorum differentiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A-B&lt;/math&gt;, existente radio &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2BC&lt;/math&gt;: et erunt &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-M,-N&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M+N&lt;/math&gt; tres radices possibiles, si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;+2aab&lt;/math&gt;; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M,N&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-M-N&lt;/math&gt; tres radices possibiles, si habeatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-2aab&lt;/math&gt;.

Atque ita Problemata omnia Solida solutionem facilem recipiunt, vel per Canonem Logarithmicum, vel per Canonem Trigonometricum.&lt;/ref&gt; Hoc animadvertit ''Cartesius'', se &amp;amp; ante ''Cartesium'' idem observavit ''Franciscus Vieta'' sub finem Supplementi Geometriæ. Exhinc autem aperte colligitur, qualis sit ordo Naturæ transeuntis ad Anguli trisectionem a trisectione Rationis.

Mirabilem illam Harmoniam ulterius declarare lubet, Exemplo desumpto ab eadem Figura circum axes suos convoluta. Sit igitur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;APBQ&lt;/math&gt; Ellipsis, axis ejus major &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;, minor &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt;, centrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, focus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;. Hæc circum axem utrumvis convoluta Solidum generet, cujus particulæ constantes ex materia homogenea, vires attractivas habeant in duplicata distantiarum ratione decrescentes: et quæratur vis qua Solidum illud attrahit corpusculum quodvis, in ejus super-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfbk4ay9fowed3wpwk9g0qfffxrcpy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86511</id>
    <revision>
      <id>283767</id>
      <parentid>282891</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="bhvqa8n8ai3mkzhryc3f9us6j84qbbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ficie locatum ad axis illius terminum. Jungantur puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, ac sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; quæ sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PF+ FC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CP&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt;, pariterque sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; quæ sit anguli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CPF&lt;/math&gt; mensura ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CP&lt;/math&gt;; sitque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FD&lt;/math&gt; excessus mensuræ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; supra &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;, atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FE&lt;/math&gt; excessus ipsius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt; supra mensuram &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: et Solidi convolutione circum axem majorem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; geniti vis in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; locatum, erit ad Sphæræ homogeneæ et eodem axe descriptæ vim in idem corpusculum, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3FD\times CPq&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CFcub&lt;/math&gt;; Solidi autem conversione circum axem minorem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P Q&lt;/math&gt; geniti vis in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; locatum, erit ad Sphæræ homogeneæ et eodem axe descriptæ vim in idem corpusculum, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3 FE\times CAq&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CFcub&lt;/math&gt;. 

[[File:CotesLogometria Fig34.png|right|300px]]
Unde cum vis Sphæræ prioris in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, sit ad vim Sphæræ posterioris in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad CP: erit vis Solidi prioris in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, ad vim Solidi posterioris in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FD \times CP&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FE\times CA&lt;/math&gt;.

Hinc quoniam Solidum posterius medium est proportionale inter Solidum prius et Sphæram priorem: vis Solidi posterioris in corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, erit media proportionalis quamproxime inter vires Solidi prioris et Sphæræ prioris in idem corpusculum ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, si modo axes Ellipseos sint prope æquales. Itaque in hoc casu, ponendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CG&lt;/math&gt; mediam proportionalem inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3FD&lt;/math&gt;, et capiendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CH&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;3FE&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CF&lt;/math&gt;; posterioris Solidi vires ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, vel ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt;, erunt ad invicem quamproxime ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CG&lt;/math&gt; ad CH. Id quod non inutile præbet compendium ad inventionem Figura Telluris, qualem eam subtiliter instituit celeberrimus ''Newtonus'', summus ille Philosophiæ sanioris Instaurator.

Consideratio virium centripetarum aliud porro mihi suggerit Exemplum, in quo satis ampla se prodit mutationum varietas. Proponatur Trajectoriarum species enumerare, in quibus corpora moveri possunt, quæ à viribus centripetis in ratione distantiarum triplicata decrescentibus agitantur, quæque de loco dato, cum data velocitate, secundum datam rectam egrediuntur.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhvqa8n8ai3mkzhryc3f9us6j84qbbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86512</id>
    <revision>
      <id>283768</id>
      <parentid>282892</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="4se6v9w1o4vi353fhdrejsomhj56ecy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Cas. 1''. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; centrum virium, exeatque corpus de loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; secundum rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QP&lt;/math&gt;, ea cum velocitate quam acquirere posset ab iisdem viribus, libere cadendo versus centrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; de loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, et casu suo describendo altitudinem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CP&lt;/math&gt;. In datam rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OPT&lt;/math&gt; demittantur perpendicula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SO&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt;, centroque et et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SQq+QTq }&lt;/math&gt; describatur circulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RTA&lt;/math&gt;, rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SPC&lt;/math&gt; occurrens in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;R&lt;/math&gt;: deinde ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq-SRq }&lt;/math&gt; sit arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RA&lt;/math&gt; mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR \pm \sqrt{ SRq-SPq }&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, jaceant autem arcus ille &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RA&lt;/math&gt; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; ad diversas partes rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt;; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; erit Apsis summa Trajectoriæ. Exhinc vero Trajectoria dabitur, sumendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; æqualem ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{SCq-SRq}&lt;/math&gt;, 

[[File:CotesLogometria Fig35.png|center]]

deinde in recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; capiendo longitudinem quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; quæ sit minor quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt;, ad eandem erigendo perpendiculum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt; secans circulum in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, et jungendo SE. Nam si ad utrasque partes puncti &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; ponatur arcus circularis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AR&lt;/math&gt;, cujus longitudo sit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE+ED&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt;, et in semidiametris &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt; capiantur distantiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; æquales ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;: erunt puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; ad Trajectoriam describendam. Tempus autem quo radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, à centro ad corpus motum ductus, percurret aream quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SAP&lt;/math&gt;, erit ut recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt;: nam area percursa æquatur ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt; in Modulum dimidiatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; ductæ. Velocitas vero corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, erit ad velocitatem qua in Circulo, ad eandem distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, cum iisdem viribus&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4se6v9w1o4vi353fhdrejsomhj56ecy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86513</id>
    <revision>
      <id>283769</id>
      <parentid>282893</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="gsoe6sknic2t88w4xydv9gg8cw34g5m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;revolvi posset, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq-SPq }&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. Ex ipsa constructione patet, hanc Spiralem primam infinitis gyris circa centrum virium contorqueri, quin et seipsam infinitis vicibus decussare, et siti erunt Nodi omnes ad Apsidis lineam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AS&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig36.png|right|300px]]

''Cas. 2''. Recedat punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; ad infinitam distantiam à centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;; et corporis de loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; secundum rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PM&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;MP&lt;/math&gt; exeuntis ea sit velocitas, quam acquirere posset cadendo libere ad eundem locum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; ab infinita distantia. Ad rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; ducatur normalis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt;, quæ secet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PM&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt;; deinde centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; describatur circulus, et in ejus circumferentia capiatur arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PX&lt;/math&gt;, cujus longitudo sit mensura rationis inter distantiam quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; et distantiam datam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt;, jaceant autem arcus ille &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PX&lt;/math&gt; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; ad diversas partes rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; si &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; fuerit major quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, aliter ad easdem, inque semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SX&lt;/math&gt; ponatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt; æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; erit ad Trajectoriam describendam. Tempus autem quo radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt;, à centro ad corpus motum ductus, percurret aream quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SPZ&lt;/math&gt;, erit ut differentia quadratorum ex &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;: Nam area &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; percursa, est ad dimidiatam illam differentiam, in data ratione Moduli dimidiati &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}SM&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;. Velocitas vero corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, æqualis erit velocitati qua in Circulo, ad eandem distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, cum iisdem viribus revolvi posset. Ex constructione patet hanc secundam Spiralem esse Aequiangulam illam Propositionis sextæ; ea vero migrabit in Circulum ubi angulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SPM&lt;/math&gt; sit rectus.

''Cas. 3''. Ut velocitas sit adhuc major, abeat jam punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; ad distantiam plusquam infinitam à centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;, vel (quod perinde est) accedat à parte contraria eidem centro, ad finitam distantiam; et corporis de loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; secundum rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQ&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QP&lt;/math&gt; exeuntis, ea sit velocitas, quam acquirere posset ascendendo libere de loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; ad infinitam distantiam, et deinde ab infinita distantia ex altera centri&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gsoe6sknic2t88w4xydv9gg8cw34g5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86514</id>
    <revision>
      <id>283770</id>
      <parentid>282895</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="m1k8huvghc8d61u16vw2ih0zm26gjdu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;parte descendendo ad locum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, viribus centripetis inter ascendendum in æquales vires centrifugas conversis. In datam rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PQT&lt;/math&gt; demittantur perpendicula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SQ&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CT&lt;/math&gt;; et erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TQ&lt;/math&gt; vel major, vel æqualis, vel minor quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SQ&lt;/math&gt;. Si &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TQ&lt;/math&gt; fuerit major

[[File:CotesLogometria Fig37.png|right|300px]]
quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SQ&lt;/math&gt;; centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ TQq-SQq }&lt;/math&gt; describatur circulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RBE&lt;/math&gt; rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; occurrens in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;R&lt;/math&gt;, deinde ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq-SRq }&lt;/math&gt; sit arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RB&lt;/math&gt; mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR \pm \sqrt{ SRq+SPq }&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, jaceant autem arcus ille &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RB&lt;/math&gt; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; ad partes diversas rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;. Exhinc Trajectoria dabitur, sumendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; æqualem ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq-SRq }&lt;/math&gt; in recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SB&lt;/math&gt; capiendo longitudinem quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;, ad eandem erigendo perpendiculum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE&lt;/math&gt; circulum secans in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, et jungendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt;. Nam si retro ponatur à puncto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; circularis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BR&lt;/math&gt;, cujus longitudo mensura sit rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE+ED&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt;, et in semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt; capiatur distantia &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;: erit punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; ad Trajectoriam describendam. Tempus autem quo radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, à centro ad corpus motum ductus, percurret aream quamvis hujus Trajectoriæ, erit ut incrementum vel decrementum rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt; per tempus illud factum: nam area percursa æquatur huic incremento vel decremento in Modulum dimidiatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}SM&lt;/math&gt; ducto. Velocitas vero corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, erit ad velocitatem qua in Circulo, ad eandem distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, cum iisdem viribus revolvi posset, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq+SPq }&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. Ex constructione patet, hanc Spiralem tertiam infinitis gyris centrum cingere infra punctum datum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;; at supra idem punctum vel non undique cinget, si arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RB&lt;/math&gt; minor fuerit quam circumferentia tota &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RBER&lt;/math&gt;; vel toties cinget, quoties arcus ille circumferentiam excedit.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1k8huvghc8d61u16vw2ih0zm26gjdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86515</id>
    <revision>
      <id>283779</id>
      <parentid>282896</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="3u4dla5a23bufgnbbz946a6ohqm5qr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:CotesLogometria Fig49.png|right|300px]]
''Cas. 4''. Reliquis manentibus, sint jam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TQ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SQ&lt;/math&gt; æquales. Centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; describatur circulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PXB&lt;/math&gt;, et sit arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PB&lt;/math&gt; æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;, jaceant autem arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PB&lt;/math&gt; et punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; ad partes diversas rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;. Exhinc Trajectoria dabitur, sumendo in recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SB&lt;/math&gt; longitudinem quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;, centroque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; describendo circuli arcum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DZ&lt;/math&gt; æqualem ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. Nam si ordine circulari contrario ponantur arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PB&lt;/math&gt; à puncto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; et arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DZ&lt;/math&gt; à puncto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt;: erit punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt; ad Trajectoriam describendam. Tempus autem quo radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt;, a centro ad corpus motum ductus, percurret aream quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SPZ&lt;/math&gt;, erit ut differentia radiorum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;: nam area percursa æquatur huic differentiæ ductæ in semissem distantiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. Velocitas vero corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, erit ad velocitatem qua in Circulo, ad eandem distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, cum iisdem viribus revolvi posset, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{SCq+SPq}&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. Ex constructione patet, hanc Spiralem quartam esse Reciprocam illam, cujus longitudinem supra dimensam dedimus.

''Cas. 5''. Reliquis adhuc manentibus, sit jam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TQ&lt;/math&gt; minor quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SQ&lt;/math&gt;. Centro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SQq-TQq }&lt;/math&gt; describatur circulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RAE&lt;/math&gt; recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; occurrens in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;R&lt;/math&gt;; deinde sit arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RA&lt;/math&gt;, ad eiusdem circuli arcum cujus secans est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq+SRq }&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt;; ponatur autem arcus ille &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RA&lt;/math&gt; ad easdem partes rectæ cum puncto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt;: et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; erit Apsis ima Trajectoriæ. Exhinc vero Trajectoria dabitur, sumendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; æqualem ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq+SRq }&lt;/math&gt;, in recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; capiendo longitudinem quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; quæ sit major quam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt;, ducendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt; quæ circulum tangat in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, et jungendo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE&lt;/math&gt;. Nam si ad utrasque partes puncti &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; ponatur arcus circularis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AR&lt;/math&gt;, cujus longitudo mensura sit anguli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DSE&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt;, et in semidiametris &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SR&lt;/math&gt; capiantur distantiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt; æquales ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; erunt puncta&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3u4dla5a23bufgnbbz946a6ohqm5qr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86516</id>
    <revision>
      <id>283778</id>
      <parentid>282897</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1655" sha1="m7w4wqxdqjz23foeo022koxk3uar9z2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;P ad Trajectoriam describendam. Tempus autem quo radius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, à centro ad corpus motum ductus, percurret aream quamvis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SAP&lt;/math&gt;, erit ut recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt;: nam area percursa æquatur ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DE&lt;/math&gt; in Modulum dimidiatum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; ductæ. Velocitas vero corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt;, erit ad velocitatem qua in Circulo, ad eandem distantiam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SP&lt;/math&gt;, cum iisdem viribus revolvi posset, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{ SCq+SPq }&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SC&lt;/math&gt;. 

[[File:CotesLogometria Fig18.png|center]]

Ex constructione patet, hanc quintam Spiralem vel nullum habere Nodum, vel unicum, vel plures, pro varia proportione rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SM&lt;/math&gt; ad diametrum circuli &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E AR&lt;/math&gt;: toties enim Trajectoria sese decussabit, quoties illa recta diametrum excedit, et Nodi omnes siti erunt ad Apsidis lineam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AS&lt;/math&gt;.

Sunt itaque Trajectoriarum quinque Species. Harum primam atque ultimam descripsit olim ''Newtonus'', per Hyperbolæ et Ellipseos quadraturam.

Geometris integrum erit, ex adductis hactenus Exemplis de Methodo nostra judicare; quam quidem, si proba fuerit, ulterius excolere pergent et excolendo latius promovebunt. Patet utique campus amplissimus in quo vires suas experiri poterunt, præsertim si Logometriæ Trigonometriam insuper adjungant, quibus miram quandam affinitatem in se invicem euntibus intercedere notabam. Hisce quidem Principiis haud facile crediderim generaliora dari posse; cum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m7w4wqxdqjz23foeo022koxk3uar9z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86517</id>
    <revision>
      <id>283777</id>
      <parentid>282899</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="kq3madhw7glbfsix0pacfskfbwtbvqo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tota Mathesis vix quicquam in universo suo ambitu complectatur, præter angulorum et rationum Theoriam. Neque sane commodiora sperabit, qui animadvertit Effectionis facilitatem per amplissimas illas, omnibusque suis numeris absolutas, tum Logarithmorum tum Sinuum et Tangentium Tabulas, quas antecessorum nostrorum laudatissimæ solertiæ debemus acceptas. Ut vero tanti beneficii uberior nobis exsurgat fructus, id nunc exponendum restat, quibus artibus ad istiusmodi conclusiones rectissima perveniatur. In hunc finem Theoremata quædam, tum Logometrica tum Trigonometrica adjecissem, quæ parata ad usum asservo; ni consultius visum esset, quum absque nimiis ambagibus ea tradi non possent, intacta potius præterire atque aliis denuo investiganda relinquere. Ceterum isthoc apparatu non semper est opus; nam in Methodo Fluxionum sæpe evenit ut ipsæ Fluentes, omissis hujusmodi subsidiis, ad Logometriam satis commode revocentur: id quod uno atque altero Exemplo ostendam.

[[File:CotesLogometria Fig38.png|right|300px]]

Egimus in præcedentibus de rectilineo Gravium descensu, per Medii resistentiam continuam retardato, ex Hypothesi quod illa resistentia esset in duplicata ratione velocitatis. Ex eadem Hypothesi resistentiam corporis penduli, in Cycloide oscillantis, jam sit propositum invenire. Cycloidis itaque in rectam explicatæ sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; dimidium, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; punctum infimum, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; punctum à quo cadere incipit corpus pendulum, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BC&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CD&lt;/math&gt; arcus descensu ejus et subsequente ascensu descripti. Hisce positis, exquirenda est ratio quam habet resistentia corporis in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, ad pondus ejus relativum in Medio resistente. Exponatur pondus illud per &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;; et vis ab eodem oriunda, qua pendulum acceleratur ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, exponetur per &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;: quæ si dicatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x&lt;/math&gt;, et momentum ejus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;+\dot{x}&lt;/math&gt;; momentum arcus jam descripti &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BE&lt;/math&gt; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-\dot{x}&lt;/math&gt;. Exponatur vis resistentiæ per &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z&lt;/math&gt;; et vis qua pendulum vere acceleratur, erit ut excessus vis prioris supra resistentiam, hoc est, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x-z&lt;/math&gt;. Itaque cum resistentia sit ut quadratum velocitatis, resistentiæ momentum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{z}&lt;/math&gt; erit ut velocitas et velocitatis momentum, hoc est, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-\dot{x}&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x-z&lt;/math&gt;, sive ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z\dot{x}-x\dot{x}&lt;/math&gt;. Nam si tempus in particulas æquales dividatur, erit velocitas ut arcus descripti momentum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;-\dot{x}&lt;/math&gt;, et velocitatis momentum ut vis acceleratrix &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x-z&lt;/math&gt; quæ momentum illud generat. Quoniam ergo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{z}&lt;/math&gt; est ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z\dot{x}-x \dot{x}&lt;/math&gt;, si capiatur quantitas invariabilis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a&lt;/math&gt;, quæ sit idoneæ magnitudinis: erit
&lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a\dot{z}-x \dot{x}&lt;/math&gt;.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kq3madhw7glbfsix0pacfskfbwtbvqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86518</id>
    <revision>
      <id>283776</id>
      <parentid>282900</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="dyx8i9ekv6i5zrr0g5mm4lc51wz65vv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ad hanc æquationem construendam, assumatur quantitas &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; quæ sit variabilis, et fingatur æquatio &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z=p+qx+rv&lt;/math&gt;, in qua notæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;p,q,r&lt;/math&gt; designent alias novas quantitates invariabiles; et erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{z}=q\dot{x}+r\dot{v}&lt;/math&gt;. Hisce porro valoribus ipsarum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{z}&lt;/math&gt; substitutis in æquatione prima &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a\dot{z}=z\dot{x}-x \dot{x}&lt;/math&gt;, habebitur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;(aq-p),\dot{x}+ar\dot{v}=(q-1),x \dot{x}+rv\dot{x}&lt;/math&gt;. Ut hæc æquatio simplicior evadat, ponatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;q-1=0&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aq-p=0&lt;/math&gt;; sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;q=1&lt;/math&gt;, et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;p=a&lt;/math&gt;: et fiet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a \frac{\dot{v}}{v}=\dot{x}&lt;/math&gt;, ac præterea &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z=a+x+rv&lt;/math&gt;. Jacentibus punctis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; ad eandem partem puncti &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;, intelligatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; æqualis ipsi &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;a&lt;/math&gt;: et erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z=SE+rv&lt;/math&gt;, atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS \frac{\dot{v}}{v}=\dot{x}&lt;/math&gt;. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt; valor quantitatis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt;, dum incidit punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; in punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt;: et quantitas &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x&lt;/math&gt;, sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt;, æquabitur mensuræ rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt; pro Modulo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, per Propositionem primam: quam æqualitatem sic designare soleo, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE=CS \big| \frac{v}{c}&lt;/math&gt;. Tota ergo Problematis difficultas jam revocatur ad binas illas æquationes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE=CS \big| \frac{v}{c}&lt;/math&gt;, atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z=SE+rv&lt;/math&gt;: hæ vero deduci non poterunt in usum, priusquam determinatæ fuerint quantitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;r&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;. Ad hoc efficiendum, duæ restant conditiones nondum adimpletæ; oportet enim resistentiam esse nullam, atque adeo quantitatem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z&lt;/math&gt; sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE+rv&lt;/math&gt; evanescere, ubi punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; in puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; inciderit.

Sint ergo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;b&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; valores ipsius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt;, dum incidit punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; in puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; respective: et in his casibus habebuntur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SB+rb=0&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DF+rd=0&lt;/math&gt;. Unde &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;r= - \frac{SB}{b}, r=- \frac{SD}{d},&lt;/math&gt; atque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;z=SE+rv=SE- \frac{v}{b}SB = SE- \frac{v}{d}SD&lt;/math&gt;. Porro erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{SB}{SD}- \frac{b}{d}&lt;/math&gt;; atque adeo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS \big| \frac{SB}{SD} = (XA \big| \frac{b}{d} = CS \big| \frac{b}{c} - CS \big| \frac{d}{c} = CB+CD =) BD:&lt;/math&gt; unde dabitur punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;.

Componetur itaque Problema hunc in modum. Producatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BD&lt;/math&gt; versus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;, eo usque, donec &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BD&lt;/math&gt; fuerit mensura rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SB&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;. Deinde ad arbitrium posita quantitate &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt;, ita capiantur quantitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;b&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt;; ut eodem Modulo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt;, fiat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;b&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt;, fiat quoque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CE&lt;/math&gt; mensura rationis quam habet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt;: et erit vis resistentiæ in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, ad pondus relativum corporis penduli, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SE- \frac{v}{b}SB&lt;/math&gt;, ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt;.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dyx8i9ekv6i5zrr0g5mm4lc51wz65vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86519</id>
    <revision>
      <id>283775</id>
      <parentid>282901</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="p580bgugxckjmuwasagbvdvkq8d53dg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:CotesLogometria Fig39.png|right|300px]]

Hujus Problematis solutio utilitatem habet in Physica non contemnendam: quapropter constructionem eiusdem Linearem, ex eadem Analysi deductam, subjungere visum est. Invento uti supra puncto &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt;; ad rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; erigantur perpendicula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DH, Cc, EK, BF, AN&lt;/math&gt;, rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SN&lt;/math&gt; utcunque per &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; ductæ occurrentia in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;H, c&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;K&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;N&lt;/math&gt;. Per punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;c&lt;/math&gt; ducatur recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;da&lt;/math&gt; parallela rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DA&lt;/math&gt;, quæ iisdem perpendiculis occurrat in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d, c, e, b, a&lt;/math&gt;; et ad Asymptoton &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; ducatur Logistica &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;HGIF&lt;/math&gt;, quæ transeat per puncta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;H&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, secetque perpendicula &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Cc&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EK&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;G&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;I&lt;/math&gt;, ac parallelam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;da&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;m&lt;/math&gt;: namque his positis, erit pondus relativum corporis penduli, ad vim illam qua pendulum acceleratur ad punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; in Medio non resistente, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aN&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;eK&lt;/math&gt;; erit autem ad vim resistentiæ in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aN&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KI&lt;/math&gt;; atque adeo ad vim qua pendulum acceleratur ad punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; in Medio resistente, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;aN&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;e I&lt;/math&gt;. Porro, si per punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;m&lt;/math&gt; ducatur ad rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SMA&lt;/math&gt; perpendicularis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;LmM&lt;/math&gt;, quæ secet &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SN&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;L&lt;/math&gt;: erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;M&lt;/math&gt; locus ubi resistentia sit maxima: atque adeo resistentia illa maxima, erit ad pondus relativum penduli, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Lm&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Na&lt;/math&gt;, hoc est, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CM&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CA&lt;/math&gt;.

Ceterum si ita ducatur recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SN&lt;/math&gt;, ut abscindat rectam &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DH&lt;/math&gt; quæ sit dupla ipsius &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SD&lt;/math&gt;, centroque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;C&lt;/math&gt; et intervallo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; describatur Circulus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BOP&lt;/math&gt;, qui occurrat perpendiculo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KE&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;O&lt;/math&gt;: erit penduli in Medio resistente oscillantis velocitas in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;, ad velocitatem penduli eiusdem ad eundem locum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt; delati per idem pondus relativum in Medio non resistente, ut media proportionalis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CS&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KI&lt;/math&gt;, ad EO.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p580bgugxckjmuwasagbvdvkq8d53dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86520</id>
    <revision>
      <id>283774</id>
      <parentid>282902</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="38xfrbmdbau6ehti9317gbb6zmd74yw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Adhæc si jungatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt;, et in perpendiculo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KE&lt;/math&gt; sumatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ER&lt;/math&gt;, quæ sit ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CB&lt;/math&gt; ad mediam proportionalem inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;4CS&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;KI&lt;/math&gt;; continuoque ductu rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;ER&lt;/math&gt; in basim &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BE&lt;/math&gt; generetur area &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQRE&lt;/math&gt;: erit tempus quo Cycloidis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BE&lt;/math&gt; describitur in Medio resistente, ad tempus quo idem arcus describeretur in Medio non resistente, ut area illa &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BQRE&lt;/math&gt;, ad Circuli sectorem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;BOC&lt;/math&gt;. Pergo nunc ad alia.

[[File:CotesLogometria Fig40.png|right|300px]]

Densitatem Aeris invenimus ad quamvis altitudinem, ubi vis Gravitatis vel erat uniformis, vel decrescebat in recessu à centro telluris in duplicata ratione distantiæ: libet eandem exquirere denuo, ubi gravitatio vel augetur vel diminuitur in ratione datæ cujusvis dignitatis distantiæ. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;S&lt;/math&gt; centrum telluris, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; punctum in ejus superficie vel alibi utcunque situm, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SAF_{2}&lt;/math&gt; recta à centro ad summitatem Atmosphæræ producta: et quærenda sit ratio densitatis in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, ad densitatem in loco quovis &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, ex Hypothesi quod vis gravitatis in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; sit ut distantiæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF&lt;/math&gt; dignitas quæcunque &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF^{n}&lt;/math&gt;, cujus index est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;n&lt;/math&gt;. Pro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF&lt;/math&gt; scribatur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x&lt;/math&gt;, ac designent &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; densitates Aeris ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;; et cum densitas sit ubique ut pressura totius Aeris incumbentis, erit densitatis momentum ut momentum pressuræ, hoc est, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{v}&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v\dot{x} x^{n}&lt;/math&gt;, atque adeo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{\dot{v}}{v}&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{x}x^{n}&lt;/math&gt;. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; altitudo Atmosphæræ, cujus uniformis densitas eadem esset ac densitas loci &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;; vel sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; ad altitudinem Hydrargyri barometrici in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, ut densitas Hydrargyri ad densitatem Aeris in eodem loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;: et si punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; accedere intelligatur ad punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;; erit altitudo Hydrargyri barometrici in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt;, ad altitudinem Hydrargyri barometrici in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FC&lt;/math&gt;. Aeris ergo in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; densitas &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt;, est ad Aeris in loco &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; densitatem &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;FC&lt;/math&gt;: unde consequitur ut sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d-v&lt;/math&gt; sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{v}&lt;/math&gt;, ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt;, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt; sive &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{x}&lt;/math&gt;, ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;. Erit itaque, in hoc casu, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = \dot{x} = \frac{\dot{x}x^{n}}{SA^{n}}&lt;/math&gt;. Quoniam ergo, ubicunque sumeretur punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;, erat &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{\dot{v}}{v}&lt;/math&gt; ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\dot{x}x^{n}&lt;/math&gt;: erit porro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = \frac{\dot{x}x^{n}}{SA^{n}}&lt;/math&gt;, ubicunque sumatur punctum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt;.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38xfrbmdbau6ehti9317gbb6zmd74yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86521</id>
    <revision>
      <id>283772</id>
      <parentid>282903</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="6njyorksr1vlbbq84ncx2e5zmghqyzq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Jam si gravitatio sit reciproce ut distantia à centro, sive ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{x}&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x^{-1}&lt;/math&gt;; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;n=-1&lt;/math&gt; atque inde &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = SA \frac{\dot{x}}{x}&lt;/math&gt;; unde si Fluentes statuantur æquales, mensura rationis inter densitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, æquabitur mensuræ rationis inter distantias &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt;.

[[File:CotesLogometria Fig40.png|right]]

Si gravitationis sit alia quævis Lex: quoniam est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = \frac{\dot{x}x^{n}}{SA^{n}}&lt;/math&gt;; si Fluentes statuantur æquales, erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{n+1}&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{SF^{n+1}}{SA^{n}} - SA&lt;/math&gt; mensura rationis inter densitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;. Itaque si sumantur in progressione Geometrica termini crescentes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA, SF, SF_{1}, SF_{2}&lt;/math&gt;, etc: decrescentes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF, SA, Sf_{2}, Sf_{3}&lt;/math&gt;, etc: mensura rationis inter densitates Aeris in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}Af_{3}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit reciproce in triplicata ratione distantiæ; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Af_{2}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit reciproce in duplicata ratione distantiæ; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;, si gravitatio uniformis statuatur; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}AF_{1}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit ut distantia; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{3}AF_{2}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit in duplicata ratione distantiæ. Et sic proceditur in infinitum.

Denique ut plenius constet, Syntheticas etiam demonstrationes ex elementis præmissis levi negotio concinnari posse; sufficiet unicum insuper addidisse Exemplum, tædet utique plura jam proferre. Repetatur itaque divisio illa Nautica Meridianæ quam supra attigimus, et videamus etiam absque ope Curvæ cujuspiam Logometricæ, annon simplicior aliquanto sit futura demonstratio ad modum sequentem. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PXCO&lt;/math&gt; Telluris axis, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt; semidiameter Aequatoris, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PAOBQ&lt;/math&gt; Meridianus; et invenienda sit in planisphærio Nautico magnitudo cujusvis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;. Ad arcus illius terminos &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; ducantur ab alterutro Polorum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QB&lt;/math&gt;, semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt; occurrentes in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;: Dico magnitudinem Nauticam arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; æqualem esse mensuræ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OC&lt;/math&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6njyorksr1vlbbq84ncx2e5zmghqyzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283773</id>
      <parentid>283772</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>283773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3182" sha1="6zixuhw5z3wjz92tqq9ccaryqfked9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Jam si gravitatio sit reciproce ut distantia à centro, sive ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{x}&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;x^{-1}&lt;/math&gt;; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;n=-1&lt;/math&gt; atque inde &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = SA \frac{\dot{x}}{x}&lt;/math&gt;; unde si Fluentes statuantur æquales, mensura rationis inter densitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, æquabitur mensuræ rationis inter distantias &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA&lt;/math&gt;.

Si gravitationis sit alia quævis Lex: quoniam est &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC \frac{\dot{v}}{v} = \frac{\dot{x}x^{n}}{SA^{n}}&lt;/math&gt;; si Fluentes statuantur æquales, erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{n+1}&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{SF^{n+1}}{SA^{n}} - SA&lt;/math&gt; mensura rationis inter densitates &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;d&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;v&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;. Itaque si sumantur in progressione Geometrica termini crescentes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SA, SF, SF_{1}, SF_{2}&lt;/math&gt;, etc: decrescentes &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SF, SA, Sf_{2}, Sf_{3}&lt;/math&gt;, etc: mensura rationis inter densitates Aeris in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;F&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AC&lt;/math&gt;, erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}Af_{3}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit reciproce in triplicata ratione distantiæ; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Af_{2}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit reciproce in duplicata ratione distantiæ; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AF&lt;/math&gt;, si gravitatio uniformis statuatur; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{2}AF_{1}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit ut distantia; erit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{1}{3}AF_{2}&lt;/math&gt;, si gravitatio sit in duplicata ratione distantiæ. Et sic proceditur in infinitum.

Denique ut plenius constet, Syntheticas etiam demonstrationes ex elementis præmissis levi negotio concinnari posse; sufficiet unicum insuper addidisse Exemplum, tædet utique plura jam proferre. Repetatur itaque divisio illa Nautica Meridianæ quam supra attigimus, et videamus etiam absque ope Curvæ cujuspiam Logometricæ, annon simplicior aliquanto sit futura demonstratio ad modum sequentem. Sit &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PXCO&lt;/math&gt; Telluris axis, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt; semidiameter Aequatoris, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;PAOBQ&lt;/math&gt; Meridianus; et invenienda sit in planisphærio Nautico magnitudo cujusvis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt;. Ad arcus illius terminos &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;A&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;B&lt;/math&gt; ducantur ab alterutro Polorum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P&lt;/math&gt; vel &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Q&lt;/math&gt; rectæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QA&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QB&lt;/math&gt;, semidiametro &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt; occurrentes in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;D&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E&lt;/math&gt;: Dico magnitudinem Nauticam arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; æqualem esse mensuræ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OC&lt;/math&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zixuhw5z3wjz92tqq9ccaryqfked9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:RogerCotes HarmoniaMensurarum.djvu/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86522</id>
    <revision>
      <id>283771</id>
      <parentid>282904</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="plfx6hu4wndjl9ifhtvw0hjzjwjy0z2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:CotesLogometria Fig41.png|center]]
Nam divisus intelligatur arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; in particulas quam minimas &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RS&lt;/math&gt;, et jungantur &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QR&lt;/math&gt;, &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QS&lt;/math&gt; quæ secent &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;CO&lt;/math&gt; in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;T&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;V&lt;/math&gt;; et demisso in axem perpendiculo &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SX&lt;/math&gt; quod recta &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;QR&lt;/math&gt; occurrat in &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;Z&lt;/math&gt;, erit lineola &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt; æqualis particulæ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RS&lt;/math&gt;. Itaque magnitudo Nautica nascentis arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RS&lt;/math&gt;, erit ad Sphæræ semidiametrum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OC&lt;/math&gt;, ut arcus ille &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;RS&lt;/math&gt; sive lineola &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SZ&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;SX&lt;/math&gt;, hoc est, ut &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;VT&lt;/math&gt; ad &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;VC&lt;/math&gt;. Unde (per Corol. 2. Prop. 1.) magnitudo illa Nautica æquatur mensuræ rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;VC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;TC&lt;/math&gt; ad Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OC&lt;/math&gt;: et similes utrobique summas colligendo, magnitudo Nautica totius arcus &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;AB&lt;/math&gt; æquabitur mensuræ totius rationis inter &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;EC&lt;/math&gt; et &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;DC&lt;/math&gt; ad eundem Modulum &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OC&lt;/math&gt;.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plfx6hu4wndjl9ifhtvw0hjzjwjy0z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/462</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86529</id>
    <revision>
      <id>283745</id>
      <parentid>283092</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="tb2xbonq7ghq8f1l7ck96pq97bijfr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

{{sangria}}§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tb2xbonq7ghq8f1l7ck96pq97bijfr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283746</id>
      <parentid>283745</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="dbqk0m7930nm4tur2xm25i71oluiwb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

{{sangría}}§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dbqk0m7930nm4tur2xm25i71oluiwb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283748</id>
      <parentid>283746</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2902" sha1="ay105m72hoo2xjl6veec1mkilq8agjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

{{ti}}§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ay105m72hoo2xjl6veec1mkilq8agjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283749</id>
      <parentid>283748</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="r00e6fi0nxbc24zvqgeq1z7ci3wx2t3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

{{text-indent|§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.}}

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r00e6fi0nxbc24zvqgeq1z7ci3wx2t3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283750</id>
      <parentid>283749</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="m53ce7aj05ajc3nm08xnmn87p9h3ppv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

&lt;p style=&quot;text-indent&quot;: 2em&gt;§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.&lt;p&gt;

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m53ce7aj05ajc3nm08xnmn87p9h3ppv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283751</id>
      <parentid>283750</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="q6h55m3h02p12094chfhilp5o3ayunb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.&lt;p&gt;

§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6h55m3h02p12094chfhilp5o3ayunb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283752</id>
      <parentid>283751</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="i0zpkejgnwtrnqccblc4fa3dwmno2z7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent&quot;&gt;§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.&lt;P&gt;

§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.

§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.

§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.

§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.

§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.

§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0zpkejgnwtrnqccblc4fa3dwmno2z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283753</id>
      <parentid>283752</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="2xg8gbjvsdc31rebzyv45s9300dr1ho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tur, fuerunt, et qui suspicione caedis, aut conscientia attingi videbuntur, de his &lt;ref&gt; de his, omitelas Hal. &lt;/ref&gt; quaestionem haberi.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 31.—Quum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt, quum occideretur, vel quum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est; quodsi cum domino nemo fuit, quum occideretur, cessant ista Senatusconsulta.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 32.—Impubes servus, vel ancilla nondum viripotens, non in eadem causa erunt; aetas enim excusationem meretur.&lt;P&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 33.—Impuberi autem utrum in supplicio tantum parcimus, an vero etiam in quaestione? Et magis est, ut de impubere nec quaestio habeatur; et alias solet hoc in usu observari, ut impuberes non torqueantur; terreri tantum solent, et habena vel ferula caedi.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 34.—Excusantur autem servi, qui auxilium tulerunt sine dolo malo; nam si finxit se quis auxilium ferre, vel dicis gratia tulit, nihil hoc commentum ei proderit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 35.—Tulisse autem auxilium non tantum is videtur, qui servavit dominum, hoc est, qui potuit ita opem ferre, ut salvus esset dominus, verum is quoque, qui, quidquid potuit, fecit, tametsi dominus interfectus est, veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit aggressores, atque si quis turbam convocavit, aut si corpus suum obiecit, vel alias corpore suo auxilium tulit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 36.—Non tamen semper, qui clamore usus est, auxilium tulisse videtur; quid enim, si, quum posset manu depellere a domino periculum, ille clamorem inanem elegit? Plectendus utique erit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 37.—Quid, si vulnerati sint servi, quum protegerent dominum? Dicendum est, parci iis debere, nisi si aut ipsi sibi vulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut talia vulnera isti acceperunt, ut possent nihilominus opem ferre, si voluissent.&lt;p&gt;

&lt;p  style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 38.—Si dominus mortifere vulneratus supervixerit, nec de quoquam servorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecto fuerunt, tamen parcendum illis erit.&lt;p&gt;

'''2. CALLISTRATUS''' ''libro V. de Cognitionibus.''— Divus Marcus et &lt;ref&gt;Vulg.;et , omitela el códice Fl &lt;/ref&gt; Commodus Pisoni rescripsit in haec verba: «Quum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, posteaquam conterritus adventu latronum profugerat &lt;ref&gt;ad, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; villam suam, vulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium servorum suorum, nec pietas pro servis &lt;ref&gt; pro servis , omitenlas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, nec sollicitudo heredis obtinere debet, ut ad poenam vocentur, quos absolvit dominus ipse».

'''3. ULPIANUS''' ''libro L.ad Edictum''.—Si quis &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; in, inserta el códice Fl.; ingravescente, inserta Hal.&lt;/ref&gt; gravi valetudine affectus opem domino ferre non potuerit, subveniendum est ei.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1. Si quis moriens dixisset, a servo vim mortis illatam &lt;ref&gt;Hal.; allatam, el códice Fl.&lt;/ref&gt;esse sibi, dicendum est, non esse cre-&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xg8gbjvsdc31rebzyv45s9300dr1ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/463</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86530</id>
    <revision>
      <id>283754</id>
      <parentid>282914</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="r8jm7fzvm6440n92gpqs6y7js9wu2pf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
dendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necaverit, vel uxor maritum, servi poena Senatusconsulti liberabuntur. Sed si exaudissent, et opem non tulissent, plectendi erunt, non tantum si proprii essent mulieris, sed etiam si mariti.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Si tamen maritus in adulterio deprehensam occidat, quia ignoscitur ei, dicendum est, non tantum mariti, sed etiam uxoris servos liberandos, si iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 4.—Si, quum omnes domini aggressuram paterentur, uni servus opem tulit, an sit excusandus, an vero, quia omnibus non tulit, plectendus? Et magis est, ut si quidem omnibus ferre potuit, quamvis quibusdam tulit, supplicio afficiendum; si vero simul omnibus non potuit, excusandum, quia quibusdam opem tulerit. Nam illud durum est dicere, si, quum duobus auxilium ferre non possit, elegit alteri esse auxilio, electione crimen eum contraxisse.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 5.—Quare et si servus mulieris marito dominae &lt;ref&gt;domino, Hal.&lt;/ref&gt; magis auxilio fuit, quam dominae, vel contra, dicendum est, ignosci ei debere.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 6.—Subvenitur iis, qui eo tempore, quo dominus dominave occisa est, clausi ita fuerunt sine dolo malo, ut erumpere succurrendi causa, aut comprehendendi eos, qui caedem fecerint, non potuerint. Nec interest, a quo clausi continebuntur, sic tamen, si non data opera voluerint se ita includi, ne opem ferre possent &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Clausos accipere debemus, et si sunt vincti, si tamen ita vincti, ut omnino erumpere vincula et auxilio esse non potuerunt.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 7.—Ignoscitur etiam his, qui aetate defecti sunt.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 8.—Surdus quoque inter imbecillos numerandus est, aut inter eos, qui sub eodem tecto non sunt, quia ut illi per spatium, ita hic per morbum nihil audit.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 9.—Caecus quoque veniam mereri debet.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 10.—Mutum simili modo excipimus, sed ibi, ubi vocis tantum auxilium superfuit.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 11. Furiosos excipi, nequaquam dubium est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 12.—Si quis quem eorum servum servamve ex ea familia, qui eius facinoris noxius erit, receperit vel celaverit sciens dolo malo, in ea causa est, ac si lege, quae de sicariis lata est, facinoris noxius fuerit.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 13.—Si ex stipulatu servus debeatur, et caedem domini arguerit,et pro hoc praemio liber esse iussus sit, ex stipulatu actio stipulatori non datur; nam et si supplicio affectus fuisset, non daretur. Quodsi sub eodem tecto non fuit, ex stipulatu actio in aestimationem &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; aestimatione, el códice Fl.&lt;/ref&gt; servi utilis erit creditori.&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8jm7fzvm6440n92gpqs6y7js9wu2pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Annotatio de quibusdam Ludis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86689</id>
    <revision>
      <id>283744</id>
      <parentid>283737</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Fix translation link</comment>
      <origin>283744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="qssoe2g5sibboy28f001rkni0xtff1x" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius
|OperaeTitulus=Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici &amp;amp; Latrundulorum, &amp;amp; novo genere Ludi Navalis.
|Annus=1710
|Genera=Historia
|Liber=Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf
|Editio=ex  ''Miscellanea Berolinensia'' Tom I. Berolini.
}}

&lt;pages index=&quot;Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf&quot; from=53 to=57 fromsection=&quot;p2&quot; /&gt;
&lt;pages index=&quot;Miscellanea_Berolinensia_Tom._I_(1710).pdf&quot; from=484 to=484 /&gt;

{{finis}}

[[en:Translation:Remarks on Certain Games]]</text>
      <sha1>qssoe2g5sibboy28f001rkni0xtff1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/412</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86806</id>
    <revision>
      <id>283807</id>
      <parentid>283685</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ lucius caesar variique loci</comment>
      <origin>283807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="4o2iix8kmqyspzj1d33dsssu4otjb8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|380|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;passive, {{graeca|''βοηθηϑείς''}}. {{wl|Q848114|{{spatium||Cassiu}}}}s similiter: {{spatium||adulatique erant ab amicis et adhortat}}i&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, ‘adulati’ {{graeca|''κολαχευϑέντες''}}, ‘adhortati’ {{graeca|''προτραπέντες''}}, {{spatium||{{wl||Q206119|Varro}}}}: {{spatium||tribunicio auxilio adminiculat}}i&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, {{graeca|''βοηϑηϑέντες''}}. {{wl||{{spatium||Lucius Caesa}}r}}: {{spatium||certaeque res augurantu}}r&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, {{graeca|''οἰωνοσκοποῦνται''}}. cuius activum {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VII}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||si quid veri mens augurat, opt}}o;&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VII#270|Aeneis 7.273]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} tamen {{spatium||{{wl|Q1581567|Verrinarum}} III}}I: {{spatium||ex nomine istius, quid iste in provincia facturus esset, perridicule homines augurabantu}}r.&lt;ref&gt;[[In Verrem/Actio II/Liber II#18|In Verrem 2.2.6.18]]&lt;/ref&gt; {{l|16}}{{wl|Q11923559|{{spatium||Gaius Fanniu}}s}}: {{spatium||haec apiscuntu}}r, {{graeca|''ἐπιτυγχάνονται''}}. {{wl|Q274545|{{spatium||Fabius Maximu}}s}}: {{spatium||amitti quam apisc}}i.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; passive omnia sunt prolata. {{wl||{{spatium||Verriu}}s}}: {{spatium||saevitiaque eorum abominaretur ab omnibu}}s passive&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4o2iix8kmqyspzj1d33dsssu4otjb8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/413</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86808</id>
    <revision>
      <id>283814</id>
      <parentid>283606</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ varii loci + Can(n)utius</comment>
      <origin>283814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="p5r7cvzwt3l2c8y1gjyy9dc7cec4zkt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 15. 16|381}}&lt;/noinclude&gt;dixit. {{wl|Q754133|{{spatium||Orbiliu}}s}}: {{spatium||quae vix ab hominibus consequi possun}}t&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, {{graeca|''ἀνύεσϑαι''}}. {{wl|Q47180|{{spatium||Petronius}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|6em}}{{spatium||animam nostro amplexam in pector}}e,&lt;ref&gt;deest, [[Fragmenta Petroniana#Frag. VIII|fragmenta]] vide&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{graeca|''περιπλεχϑεῖσαν''}}. {{spatium||{{wl|Q298729|Lucilius}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Quin amplexetur qui velit, ego non sinam me amplectie}}r,&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘amplexetur’ {{graeca|''περιπλεκέσϑω''}}. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q3922258|pro {{spatium||Rosci}}o}}: {{spatium||quo uno maleficio scelera omnia conplexa esse videantu}}r.&lt;ref&gt;[[Pro Sexto Roscio Amerino#37|Pro Roscio 13.37]]&lt;/ref&gt; {{wl|Q1224938|{{spatium||Aureliu}}s}}: {{spatium||ab his Gallos adortos, ex insidiis plurimos necato}}s,&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; ‘adortos’ {{graeca|''ἐφοδευύϑέντας''}}. {{wl|Q320902|{{spatium||Q. Hortensiu}}s}}: {{spatium||abusis iam omnibus loci}}s, ‘abusis’ {{graeca|''καταχρησθέντων''}}. {{spatium||{{wl|Q206119|Varro}}}}: {{spatium||utile utamur potius, quam ab rege abutamu}}r.&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; {{wl||{{spatium||Cannutiu}}s}}: {{spatium||turpe est propter venustatem vestimentorum admirari, ut propter turpissime vitam actam contempner}}e&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, ‘admirari’ {{graeca|''ϑαυμάξεσϑαι''}}. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q31291042|pro {{spatium||Muren}}a}}: {{spatium||publicis {{pt|lite-}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p5r7cvzwt3l2c8y1gjyy9dc7cec4zkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/414</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86809</id>
    <revision>
      <id>283815</id>
      <parentid>283605</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ aelius</comment>
      <origin>283815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="8a3jnq2eb3s63catmfkgqarr06h2drn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|382|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{pt|ris|literis}} testata sunt omni}}a&lt;ref&gt;[[Pro Lucio Murena#20|Pro Murena 9.20]]&lt;/ref&gt;, ‘testata’ passive, {{graeca|''μαρτυρηθέντα''}}. {{wl||{{spatium||Aeliu}}s}}: {{spatium||inpubes libripens esse non potest neque antestar}}i, {{graeca|''προδιαμαρτυρηϑῆναι''}}. {{spatium||{{wl|Q180081|Cato}}}} in {{spatium||II {{wl|Q204058|originum}}}}: {{spatium||duo exules lege publiea execrar}}i&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, passive, {{graeca|''καταραϑῆναι''}}. {{l|17}}{{spatium||{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium||III {{wl|Q1620781|historiarum}}}}: {{spatium||at 
Lucullum regis cura machinata fames brevi fatigaba}}t&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, ‘machinata’ passive dixit. {{wl|Q281025|{{spatium||Metellus Numidicu}}s}} in {{spatium||oratione, qua apud 
populum G. Manlio tribuno plebis respondi}}t: {{spatium||nam ut aliis plerumque obvenienti magistratu ob metum statuae polliceantu}}r, passive, {{graeca|''ἐπαγγελϑῶσιν''}}. ‘reor’ quoque et ‘vereor’ et ‘solor’.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8a3jnq2eb3s63catmfkgqarr06h2drn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/415</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86810</id>
    <revision>
      <id>283817</id>
      <parentid>283607</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T23:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */ varii loci</comment>
      <origin>283817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="l6kt2khb71d8hknw7kk6zhpdjywh1eh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 16—18|383}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl||ad {{spatium||Nepote}}m}}: {{spatium||hoc restiterat etiam, ut a te fictis adgrederer doni}}s,&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; ‘adgrederer’ passive dixit, {{graeca|''ἐνεδρευϑῶ''}}. in eodem: {{spatium||qui habet ultro appetitur, qui est pauper aspernatur, passive, ἐξ– 
ουϑενεῖτα. Nepos: aedis Martis est in circo Flaminio archi– 
ötectata ab Hermodoro Salaminio, ‘architectata’ passive posuit, ἀρ– 
χιτεκτονευθεῖσα. {{spatium||{{wl|Q47130|Ennius}}}}: 
adsectari se omnes cupiunt, 
&lt;adsectari’ passive, ἀκολουϑεῖσϑαι. Alpheus philologus: Themisto– 
seles cum a formoso adsectaretur, passive, ἠκολουϑεῖτος Aufus– 
wtius: omnia argumentata nomina, ‘argumentata’ passive, πιστω– 
ϑέντα. Caelius: ex scriptis eorum, qui veri arbitrantur, pas– 
sive, ὑπολαμβάνονται. Verrius: 
Blanditusque labor molli curabitur arte, 
. ‘blånditus’, κολακευϑείς, passivam habet hic significationem. Asinius 
is Pollio: sed cum ob ea quae speraveram dolebam, consolabar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6kt2khb71d8hknw7kk6zhpdjywh1eh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283818</id>
      <parentid>283817</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T23:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>283818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="qwjadb7frf6w6if5h4y9g81h8fz3vn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 16—18|383}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl||ad {{spatium||Nepote}}m}}: {{spatium||hoc restiterat etiam, ut a te fictis adgrederer doni}}s,&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; ‘adgrederer’ passive dixit, {{graeca|''ἐνεδρευϑῶ''}}. in eodem: {{spatium||qui habet ultro appetitur, qui est pauper aspernatur, passive, ἐξ– 
ουϑενεῖτα. Nepos: aedis Martis est in circo Flaminio archi– 
ötectata ab Hermodoro Salaminio, ‘architectata’ passive posuit, ἀρ– 
χιτεκτονευθεῖσα. {{spatium||{{wl|Q47130|Ennius}}}}: 
adsectari se omnes cupiunt, 
&lt;adsectari’ passive, ἀκολουϑεῖσϑαι. Alpheus philologus: Themisto– 
seles cum a formoso adsectaretur, passive, ἠκολουϑεῖτος Aufus– 
wtius: omnia argumentata nomina, ‘argumentata’ passive, πιστω– 
ϑέντα. Caelius: ex scriptis eorum, qui veri arbitrantur, pas– 
sive, ὑπολαμβάνονται. Verrius: 
Blanditusque labor molli curabitur arte, 
. ‘blånditus’, κολακευϑείς, passivam habet hic significationem. Asinius 
is Pollio: sed cum ob ea quae speraveram dolebam, consolabar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwjadb7frf6w6if5h4y9g81h8fz3vn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/385</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86860</id>
    <revision>
      <id>283792</id>
      <parentid>283698</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="ltw6mc3b6glpr8iva9cdviq00svgnqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|375|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;propter Polygamiam exercitam maritos reprehenderint, repudiarint, aut violatæ fidei incu{{ls}}arint. David {{ls}}anè uxores {{ls}}uas, ab Ab{{ls}}alone {{ls}}tupratas, nolebat iterum recipere. 2. Sam. 20. 3. Quanquam enim invitæ for{{ls}}itan, &amp; reluctantes Ab{{ls}}olonis libidini {{ls}}uccubuerint, adeoque propriè adulteræ (vid. ''Gratian. cau{{ls}}. 32. quæ{{ls}}t. 5. c. 2.'' vocari non po{{ls}}{{ls}}int, illas tamen retinere, &amp; more maritorum cum illis con{{ls}}ue{{ls}}cere, quia cum turpitudine conjunctum erat, jure merito David ab illis ab{{ls}}tinuit. Illud interim benè notandum, nullum exemplum ejusmodi Zelotypias exercitæ inveniri in tota Scriptura Sacra; Quia enim tanto rigore erat concepta hæc lex, &amp; non tantum verbis &amp; factis ignominio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imis, {{ls}}ed &amp; {{ls}}ummis maledictionibus repleta, ideo tantum horrorem incu{{ls}}{{ls}}it fœminis Judaicis, ut vix exemplum eju{{ls}}modi peccati fuerit repertum. Neque vero duntaxat, apud Judæos, {{ls}}ed &amp; extra pomœria I{{ls}}raëlis hinc &amp; inde uxorum integritas, ejusmodi examinibus rigoro{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imis erat obnoxia. ''Niceph. Chron.'' re{{ls}}ert, quòd po{{ls}}t abolitas leges ceremoniales Judaicas loco Sacrificii Zelotypici Mo{{ls}}aici obtinuerit inter Chri{{ls}}tianos ''mos probandi'' uxorum pudicitiam ''per ferrum ignitum,'' manibus portatum, aut pedibus calcatum, aut etiam Per aquam ferventem aut oleum, adeo ut ab hoc examine, ut ''Aventinus l. 4. Ann. Bojorum'' dicit, neque Sancti{{ls}}{{ls}}imi Papæ, neque Chri{{ls}}tiani{{ls}}{{ls}}imi Principes, neque religio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imi Monachi &amp; Moniales fuerint exempti, ceu hoc de ''Cunigunda'' Imperatoris ''Henrici Bavari'' uxore te{{ls}}tantur {{ls}}upra laudatus ''Nicephorus,'' itidem ''Nauclerus Gen. 35. Eboren{{ls}}. tit. de ab{{ls}}ol. reorum. Majolus dieb. Canic. Gobelinus Co{{ls}}modromi ætat. 6. c. 52. Crane{{ls}}ius l. 4. c. 32. Saxoniæ,'' ferrum ab eâ portatum ait. at ''l. 4. c. 5. Metropol.'' {{ls}}ex vomeres ignitos calca{{ls}}{{ls}}e tradit. Cui calculum addit ''Camerar. hor. {{ls}}ucc.'' Epitaphium ip{{ls}}ius his ver{{ls}}iculis in Papebergâ ornatum recen{{ls}}ens:
{{ppoem|
''Judicio vomeris Chuneg undus virgo probatur,''
''Cœtus at hoc procerum mirans ip{{ls}}am veneratur.''}}
{{nop}}
Ita ''Aventinus'' &amp; ''Sigionius'' memorant, quod ''Richardis,'' Caroli III. uxor, circa A. 887. ob {{ls}}u{{ls}}picionem adulterii, cum ''Luitwordo,'' Con{{ls}}iliario Cæ{{ls}}areo intimo commi{{ls}}{{ls}}i, {{ls}}e ferro candente purgarit, quod &amp; ''Polyd. Virgil. Anglic. hi{{ls}}t. l. 8. de Emma,'' matre Regis Angliæ ''Eduardi,'' {{ls}}u{{ls}}pectâ de adulterio, cum ''Aduwino'' Epi{{ls}}copo Wintonien{{ls}}i perpetrato, refert. In ''Contin. Annal. Baron.'' etiam narratur, quòd uxor cujusdam fabri ferro ignito, ex camino ardente de{{ls}}umpto, &amp; u{{ls}}que ad {{ls}}epulchrum Gar{{ls}}iæ Martine{{ls}}ii, A 1286. ''non {{ls}}ine opinione {{ls}}anctitatis'' mortui, ab{{ls}}que ulla læ{{ls}}ione portato {{ls}}uam innocentiam demon{{ls}}travit. Similiter ''Dinoy{{ls}}. Halicarn.'' de ''Æmilia'' prodidit, quòd {{ls}}uper carbones ignitos ince{{ls}}{{ls}}erit illæ{{ls}}a, quod &amp; ''Pau{{ls}}anias'' circa Dianæ&lt;noinclude&gt;{{right|tem-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltw6mc3b6glpr8iva9cdviq00svgnqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Sangría</title>
    <ns>10</ns>
    <id>86869</id>
    <revision>
      <id>283747</id>
      <timestamp>2026-10-15T12:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{sangría}}'</comment>
      <origin>283747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="68idwnxlk7s6fjxnuo3zfi677adv627" xml:space="preserve">{{sangría}}</text>
      <sha1>68idwnxlk7s6fjxnuo3zfi677adv627</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/464</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86870</id>
    <revision>
      <id>283755</id>
      <timestamp>2026-10-15T13:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 14.—Utrum autem is solus videatur indicasse &lt;ref&gt;vindicasse, Hal. Vuly.&lt;/ref&gt; vel arguisse, qui ad hoc prosilit ultro, an etiam is, qui, quum accusaretur, ipse detorsit in alium crimen? Et magis est, ut ille hoc praemio dignus sit, qui ultro ad accusationem prosilit.&lt;p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 15.—Hi quoque, qui non potuerunt alias ad libertatem pervenire, utputa si hac lege distractus venire.&lt;p&gt; &lt;p style...</comment>
      <origin>283755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="cx8za0pdcadhvk7evp7wmo3tc1j63o4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 14.—Utrum autem is solus videatur indicasse &lt;ref&gt;vindicasse, Hal. Vuly.&lt;/ref&gt; vel arguisse, qui ad hoc prosilit ultro, an etiam is, qui, quum accusaretur, ipse detorsit in alium crimen? Et magis est, ut ille hoc praemio dignus sit, qui ultro ad accusationem prosilit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 15.—Hi quoque, qui non potuerunt alias ad libertatem pervenire, utputa si hac lege distractus venire.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 16.—De his quoque servis, qui testamento manumissi sunt, perinde atque servis supplicium sumendum est.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 17.—De his , qui , antequam testamentum occisi occisaeve aperiretur, profugissent, posteaeu aperto testamento liberi scripti invenircutur, perinde, as si &lt;ref&gt;atque, por ac si, Hal.&lt;/ref&gt; de servis, quaestio habenda suppliciumque sumendum est; nam est aequissimun, ultionidominorum non abstare indulgentiam ipsorum; quam&lt;ref&gt;quo, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quisque pleniorem esset expertus, eo graviorem sceleri suo poenam merebitur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 18.—Quod ad causam testamenti pertinens relictum erit ab eo, qui occisus esse dicetur, id ne quis sciens dolo malo aperiendum, recitandum describendumque curet, Edicto cavetur, priusquam de ea familia quaestio ex Senatusco nsulto habita, suppliciumque de noxiis sumtum fuerit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 19.—Aperire autem hic ille videtur, qui naturaliter aperit, sive sint signatae, sive non sint ligatae, sed tantum naturaliter clausae.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 20.—Aperire accipere debemus prohibitos nos vel palam, vel&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; vel, omítela la corrección del códice Fl., Br.; vel publice, omítelas acertadamente Hal.&lt;/ref&gt; publice, vel secreto; omnis enim apertura prohibita est.
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 21.—Si quis ignorans occisum, aperuerit, non debet hoc Edicto teneri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 22.—Et si sciens, non tamen dolo aperuit, aeque non tenebitur, si forte per imperitiam, vel per rusticitatem ignarus Edicti Praetoris vel Senatusconsulti aperuit.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 23.—Si quis tabulas quidem non aperuit naturaliter, linum autem inciderit, excusatus erit, quia dolo caret , qui ipsas tabulas non aperuit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 24.—Si autem non totum testamentum, sed pars eius aperta sit, dicendum est, in Edictum incidisse eum, qui aperuit; parvi enim refert, utrum totum, an parsaperiatur.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 25.—Si quis codicillos aperuerit, testamentum non aperuerit, in Edictum incidit; namet codicilli ad causam testamenti pertinent.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 26.—Item sive iure valeat id, quod apertum est, sive non valeat, attamen Edicto locus est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 27.—Eadem servantur et de his, quae ad causam substitutionis pertinent, si pupillus pupillave occisus occisave esse dicetur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 28.—Si alius aperuit, alius recitavit, alius descripserit, omnes in Edictum incident, qui singula eorum fecerunt.&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cx8za0pdcadhvk7evp7wmo3tc1j63o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/465</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86871</id>
    <revision>
      <id>283756</id>
      <timestamp>2026-10-15T13:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 29.—Non tantum ex testamento, sed etiam ab intestato hereditas ad hoc Edictum pertinet, ut ne quis adeat bonorumve possessionem petat, antequam quaestio de familia habeatur, ne heres propter compendium suum familiae facinus occultaret.&lt;p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 30.—Eleganter Scaevola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decessit, exploratum esse debere, idcirc...</comment>
      <origin>283756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="k96crcave1lw7nz4l3nafyl7lagbpv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 29.—Non tantum ex testamento, sed etiam ab intestato hereditas ad hoc Edictum pertinet, ut ne quis adeat bonorumve possessionem petat, antequam quaestio de familia habeatur, ne heres propter compendium suum familiae facinus occultaret.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 30.—Eleganter Scaevola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decessit, exploratum esse debere, idcirco cum non adire, quod Senatusconsulto Edictoque terreatur.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 31.—Si conditioni intra diem ex die mortis praestitutum parere iussi ignorantia non paruerunt, si idcirco ignoratum est, quia metu senatusconsulti aperiri tabulae non potuerunt, succurritur iis ad implendam conditionem.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 32.—Si et aliud impedimentum sit de non adeunda hereditate, vel&lt;ref&gt;quam, por vel, Hal,
&lt;/ref&gt; aperiendarum tabularum, sit et Senatusconsulti, nihil prodesse impedimentum Senatusconsulti , si et aliud fuit , veluti si praegnans uxor occisi fuit, vel etiam putabatur, et propterea adire hereditatem institutus non potuerit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''4.''' PAPINIANUS ''libro VI. Responsorum.'' —Qui postumos heredes instituerat, non natis postumis uxorem secundo loco scripsit heredem; quum a
familia necatus diceretur, uxor diem suum obierat; heredes mulieris actiones ex constitutione sibi dari postulabant; eos ita demum audiendos esse respondi, si mulier, quam in utero nihil gestare consyabay, propter Senatusconsultum hereditatem adire nolui, alioquin praegnante ea defuncta nullam iniuriae querelam iutervenisse.&lt;p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''5.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—Necessarios heredes puto Edicto comprehendi, si se misceant hereditati.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Nec bonorum possessionem peti Praetor permittit, et ego puto ad omnes bonorum possessiones hoc Edictum pertinere.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Non alias bona publicantur, quam si constabit, esse occisum patremfamilias, et heredem ante quaestionem de familia habitam suppliciumque sumtum adiisse hereditatem.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Ubi quis incuria necatus est, vel medici insidiis, adiri quidem hereditas potest, sed heredi&lt;ref&gt;suo, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; defensio mortis incumbit.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''6.''' PAULUS ''libro XLVI. ad Edictum.''—Et si percussor certus sit, tamen habenda quaestio est, ut caedis mandator inveniatur; utique autem ipse maxime quaestioni dabitur, quamvis et ceteri puniantur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quamvis alias in caput domini servi non torqueantur, recte tamen fiet quaestio, etiamsi heredem accuset, sive extraneus heres, sive ex suis sit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Si unus ex dominis non compareat, quae-&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k96crcave1lw7nz4l3nafyl7lagbpv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/466</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86872</id>
    <revision>
      <id>283757</id>
      <timestamp>2026-10-15T13:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' rendum est de casu eius per servos, quos communes habuerunt; magis enim de salute aut ultione domini non comparentis, quam in caput praesentis torquebuntur.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Si appetitus sit, nec occissus dominus, nihil Senatusconsulto cavetur; ipse enim in familiam suam potest animadvertere,&lt;p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''7.''' IDEM ''libro singulari ad Senatusconsultum Silanianum.''—et (in) libertos extraordinarium aux...</comment>
      <origin>283757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="f8c2yff305rzhyfk5esrj77yzs6rvqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rendum est de casu eius per servos, quos communes habuerunt; magis enim de salute aut ultione domini non comparentis, quam in caput praesentis torquebuntur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Si appetitus sit, nec occissus dominus, nihil Senatusconsulto cavetur; ipse enim in familiam suam potest animadvertere,&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''7.''' IDEM ''libro singulari ad Senatusconsultum Silanianum.''—et (in) libertos extraordinarium auxilium habebit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''8.''' IDEM ''libro XLVI. ad Edictum.''—Senatusconsulto Pisoniano&lt;ref&gt;Silaniano, Hal.&lt;/ref&gt; cavetur, ut, si poenae obnoxius servus venisset, quandoque animadversum in eum esset, ut venditor pretium praestaret, ne emtori iniuriam fecisse videatur Senatus.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Si filiusfamilias, qui in castrensi peculio testatus est, occisus sit, omni modo id defendendum est, ut ex quibus casibus ad fiscum patrisfamilias bona pertinent, his casibus et huius peculium potius, quam ad heredes, qui deliquerunt in
adeundo et similibus, ultive non sunt.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''9.''' GAIUS ''libro XVII. ad Edictum provinciale.''—Quum fisco caduca bona defuncti addicantur propter inultam mortem, in eum legatorum actio datur, et libertates ratae sunt, eorum scilicet, qui Senatusconsulto excipiuntur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''10.''' PAULUS ''libro singulari ad Senatusconsultum Silanianum.''—Si exheredatus filius, antequam adiretur patris hereditas, occisus sit, ex eventu inspicietur, ut, si adita fuerit hereditas, quasi alieni fuisse videantur, si vero irritum testamentum factum sit, quia ipsius essent, si viveret, omnia perinde aguntur, ac si dominus esset.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Sub Divo Traiano constitutum est, de his libertis , quos vivus manumiserat, quaestionem haberi.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''11.''' TRYPHONINUS ''libro II. Disputationum.''— Idemque erit et de his, qui, ius annuloram petierant.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''12.''' PAULUS ''libro singulari ad Senatusconsultum Silanianum.''—Si servus a testatore occiso legatus sit, et Praetor pro praemio statuerit liberum eum esse, dicendum est, non impediri libertatem.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''13.''' VENULEIUS SATURNINUS ''libro II. de Publicis indiciis.''—In cognitione aperti adversus Senatusconsultum testamenti eius, qui a familia sua осcisus dicatur, quinquennii tempus constitutum est senatusconsulto, Tauro et Lepido&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Laepido, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; Consulibus; quod tamen ad extraneos pertinet, namque eos, qui parricidii poena teneri possunt, semper accusare permittitur eodem Senatusconsulto.&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8c2yff305rzhyfk5esrj77yzs6rvqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/517</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86873</id>
    <revision>
      <id>283758</id>
      <timestamp>2026-10-15T14:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—«Lucius Titius et Caius Seius Publio Maevio decem dare damnas sunto, Caius Seius heres non extitit; Sabinus ait, Titium solum legatum debiturum, nam Seium pro non scripto habendum esse; haec sententia vera est, hoc est, Titius tota decem debebit&lt;ref&gt;hoc est-debebit, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;. &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Eum , cui sub hac conditione fundus legatus est, si centum heredi dedisset, si tantum sit i...</comment>
      <origin>283758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="g8bldh1x88a5soa2ddfbcd0pgwinprw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—«Lucius Titius et Caius Seius Publio Maevio decem dare damnas sunto, Caius Seius heres non extitit; Sabinus ait, Titium solum legatum debiturum, nam Seium pro non scripto habendum esse; haec sententia vera est, hoc est, Titius tota decem debebit&lt;ref&gt;hoc est-debebit, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;.
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Eum , cui sub hac conditione fundus legatus est, si centum heredi dedisset, si tantum sit in pretio fundi , quantum heredi dare iussus est, non est legatarius cogendus, fideicommissum a se relictum praestare, quoniam nihil ex testamento videtur capere, qui tantum erogat, quantum accipit.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''123. [126. V. 120. ''H.'']''' MARCELLUS ''libro singulari Responsorum.''- Lucius Titius, quum duos filios heredes relinqueret, testamento ita cavit: «quisquis mihi liberorum meorum heres erit, eius fidei committo, ut, si quis ex his sine liberis decedat, hereditatis meae bessem, quum morietur, fratribus suis restituat;» frater decedens fratrem suum ex dodrante fecit heredem; quaero, an fideicommisso satisfecerit. Marcellus respondit, id, quod ex testamento Lucii Titii fratri testator debuisset, pro ea parte, qua alius heres extitisset, peti posse, nisi diversum sensisse eum probaretur; nam parum&lt;ref&gt; Hal. Vulg.; parvum, el códice Fl.&lt;/ref&gt; inter hanc speciem interest, et quum alias creditor debitori suo extitit heres. Sed plane audiendus erit coheres, si probare possit, ea mente testatorem heredem instituisse fratrem suum, ut contentus institutione fideicommisso abstinere deberet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—In testamento ita scriptum est: «Caio Seio illud et illud heres meus dato; et te rogo, Sei, fideique tuae mando, uti ea omnia, quae supra scripta sunt, reddas sine ulla mora; ei redde res ipse»&lt;ref&gt;et reddas ipse. Hal.&lt;/ref&gt;; quaero, an tacitum fideicommissum sit, quum personam testator, cui restitui vellet, testamento non significaverit. Marcellus respondit: si in fraudem legum tacitam fidem Seius accommodasset, nihil ei prodesse potest, si his verbis paterfamilias cum eo locutus esset; non enim ideo circumvenisse minus leges existimandus est, quum perinde incertum sit, cui prospectum voluerit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''124. [127. V. 121. ''H.'']''' NERATIUS ''libro V. Membranarum.''—Si heredes nominatim enumerati dare quid damnati sunt, propius est, ut viriles partes debeant, quia personarum enumeratio hunc effectum habet, ut exaequentur in legato praestando, qui, si nominati non essent, hereditarias partes debituri essent.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''125. [128. V. 122. ''H.'']''' RUTILLIUS MAXIMUS&lt;ref&gt;Iulianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro singulari ad legem Falcidiam.''—Si heres centum praecipere&lt;ref&gt;percipere, la Vulg.&lt;/ref&gt; iussus sit, et restituere hereditatem, et patronus bonorum possessionem contra tabulas petierit, sicut legata, ita et praeceptio&lt;ref&gt;percipere, la Vulg.&lt;/ref&gt; pro parte, quam patronus abstulit, minuetur.&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8bldh1x88a5soa2ddfbcd0pgwinprw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Hic TemplateStyles adhibentur/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>86874</id>
    <revision>
      <id>283784</id>
      <timestamp>2026-10-15T15:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>Prima adumbratio</comment>
      <origin>283784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1576" sha1="p4fa92qgbvp92uegeea83pq25ii7yy3" xml:space="preserve">{{Subpagina documentationis}}
{{Lua|Params}}

Adde hanc metaformulam '''documentationi''' cuiusvis formulae subformulaeve ad usores monendos ut ea [[Vicipaedia:TemplateStyles|TemplateStyles]] utatur.

== De usu ==

'''Vicitextus:'''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Hic TemplateStyles adhibentur
	| Formula:Hic TemplateStyles adhibentur/styles.css
	| Formula:Exemplum/styles.css
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

'''Effectus (parte dextera paginae):'''

{|
|-
| {{Hic TemplateStyles adhibentur
	| Formula:Hic TemplateStyles adhibentur/styles.css
	| Formula:Exemplum/styles.css|propositum=exhibitio
}}
|}

{{Ast}}

'''Vicitextus:'''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Hic TemplateStyles adhibentur}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

'''Effectus (parte dextera paginae):'''

{|
|-
| {{Hic TemplateStyles adhibentur|propositum=exhibitio}}
|}

== Ulteriora si cupis ==
{{Categoriae vestigatoriae formulae|Formulae TemplateStyles adhibentes}}&lt;!--
* [[Vicipaedia:TemplateStyles]]
* {{Fn|Nexus celati}}
* {{Fn|Lua}}
--&gt;

&lt;includeonly&gt;{{in harenario aut alibi||
&lt;!-- Categorias sub hac linea adde --&gt;
[[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]]
&lt;!--
[[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae marginales|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae documentationis|{{PAGENAME}}]]
--&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>p4fa92qgbvp92uegeea83pq25ii7yy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283787</id>
      <parentid>283784</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>283787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1574" sha1="1opnim9oei02aidzgxenes2f6jysakj" xml:space="preserve">{{Subpagina documentationis}}
{{Lua|Params}}

Adde hanc metaformulam '''documentationi''' cuiusvis formulae subformulaeve ad usores monendos eam [[:mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]] uti.

== De usu ==

'''Vicitextus:'''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Hic TemplateStyles adhibentur
	| Formula:Hic TemplateStyles adhibentur/styles.css
	| Formula:Exemplum/styles.css
}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

'''Effectus (parte dextera paginae):'''

{|
|-
| {{Hic TemplateStyles adhibentur
	| Formula:Hic TemplateStyles adhibentur/styles.css
	| Formula:Exemplum/styles.css|propositum=exhibitio
}}
|}

{{Ast}}

'''Vicitextus:'''

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Hic TemplateStyles adhibentur}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

'''Effectus (parte dextera paginae):'''

{|
|-
| {{Hic TemplateStyles adhibentur|propositum=exhibitio}}
|}

== Ulteriora si cupis ==
{{Categoriae vestigatoriae formulae|Formulae TemplateStyles adhibentes}}&lt;!--
* [[Vicipaedia:TemplateStyles]]
* {{Fn|Nexus celati}}
* {{Fn|Lua}}
--&gt;

&lt;includeonly&gt;{{in harenario aut alibi||
&lt;!-- Categorias sub hac linea adde --&gt;
[[Categoria:Formulae|{{PAGENAME}}]]
&lt;!--
[[Categoria:Formulae monituum nuntiorumque|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae quae seorsos versus creant|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae quae cunctas paginas afficiunt|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae marginales|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae administrationis Vicipaediae|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae nexuales|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae variadicae|{{PAGENAME}}]]
[[Categoria:Formulae documentationis|{{PAGENAME}}]]
--&gt;
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1opnim9oei02aidzgxenes2f6jysakj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Formulae TemplateStyles adhibentes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>86875</id>
    <revision>
      <id>283786</id>
      <timestamp>2026-10-15T15:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>Prima adumbratio</comment>
      <origin>283786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="hdyrwd4to1r1x8sa6xtw0tdw986k7y6" xml:space="preserve">[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>hdyrwd4to1r1x8sa6xtw0tdw986k7y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/392</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86876</id>
    <revision>
      <id>283789</id>
      <timestamp>2026-10-15T16:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3181" sha1="o2izd32d3ngio5fp9y16oa6cvzhd4jm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|382|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Si tamen hodie quis habere nequeat fuæ for-
tis compurgatores, etiam laici, imo etiam
fœminæ admitti poffunt, quandoque etiam
foli juramento rei ftandum erit. Gloff. in c.10.

de accufat. Jurant vero Compurgatores
tantum de credulitate. In Germania tales
compurgatores vix adhibentur, bene tamen
in Italia &amp; Suecia.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T69&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T70&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LX|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 70.png|left|95px|H]]Uc pertinet etiam lex Deut. 22. 13. ubi marito novello, qui uxorem modo ductam ''non invenit virginem,'' conceditur ''pote{{ls}}tas accu{{ls}}andi,'' inquirendi in virginitatem, &amp; uxori ante devirginatæ, tanquam {{ls}}corto, dictatur pœna lapidationis. Potui{{ls}}{{ls}}et vero Deus imo vi ju{{ls}}titiæ &amp; Sanctitatis debui{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}i Polygamia virilis e{{ls}}{{ls}}et peccatum, in gratiam uxorum ceu {{ls}}exus imbecillioris etiam ferre leges de incu{{ls}}andis, repudiandis &amp; lapidandis maritis.
{{nop}}
Potui{{ls}}{{ls}}et etiam Deus tanquam {{ls}}apienti{{ls}}{{ls}}imus invenire medium ad probandum maritorum durante matrimonio violatam fidem, {{ls}}icuti invenit medium ad indagandam non tantum virginitatem, {{ls}}ed &amp; aquam amaram ad per{{ls}}crutandam uxorum integritatem. Quia vero Deus neutrum fecit, quid aliud inde con{{ls}}equitur, quam Deum improba{{ls}}{{ls}}e multiviratum, {{ls}}eu Polygamiam muliebrem, Polygamiam vero virilem confirma{{ls}}{{ls}}e.
{{nop}}
Hoc etiam Gentiles ip{{ls}}i docuerunt, dum ''virginitatem integram'' magno in æ{{ls}}timio habuerunt, læ{{ls}}am vero Vatiniano odio pro{{ls}}ecuti {{ls}}unt. Poëtæ finxerunt Deum in cœlis cinctum virginibus. Ip{{ls}}a Deorum mater ''Cybele'' quod mirum, non ni{{ls}}i ut virgo coli debebat. Nec aliam ob cau{{ls}}am quam ob virginitatem ''Diana'' Diis grati{{ls}}{{ls}}ima erat. ''Minervam'' fortitudo, {{ls}}apientia &amp; præcipuè virginitas ad {{ls}}idera extulerunt. Et uti ''Mu{{ls}}æ'' novem virginum nomine colebantur, ita ''Sibyllas,'' quarum Varro decem numerat, Hieronymus virginibus accen{{ls}}et. Romæ Sacra faciebant ''Ve{{ls}}tæ'' nonni{{ls}}i Virgines ''Ve{{ls}}tales'' dictæ, quæ in tanto honore erant apud Romanos, ut Magi{{ls}}tratus ip{{ls}}e, quando occurrerent in via, loco cederet. ''Plutarchus in Ari{{ls}}t.'' memorat, quod in honorem ''Eucliæ'' filiæ Herculis, quia virgo mortua, Bœotii &amp; Locren{{ls}}es in omnibus foris {{ls}}tatuam &amp; altare erexerint, ubi conjugium inituri {{ls}}acra facerent. Sed quid ad nos qui {{ls}}unt extra? Nonne Deus ip{{ls}}e verus à virgine voluit na{{ls}}ci. Virginitas, ait ''Lud. Viv. l. 1. de fœm. Chri{{ls}}t.'' {{ls}}emper &amp; ubique in tanto fuit pretio, ut inter latrones etiam &amp; adulteros maximopere honoretur. Quando vero erat ''{{ls}}emel deperdita, non ni{{ls}}i {{ls}}ummam ignominiam'' {{ls}}ecum ferebat, ut ''So{{ls}}trata'' apud ''Terent. Adelph. 3. 2.'' de filia {{ls}}tuprata dicit: ''Pejore res loco non potis e{{ls}}t e{{ls}}{{ls}}e, quam in hoc.'' Scilicet ut Poëta canit:
{{ppoem|&lt;noinclude&gt;}}{{right|''Nul-''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2izd32d3ngio5fp9y16oa6cvzhd4jm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283790</id>
      <parentid>283789</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T16:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="1qo9cfbbd6u29vo4qka9ax6elj9fk7u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|382|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Si tamen hodie quis habere nequeat fuæ for-
tis compurgatores, etiam laici, imo etiam
fœminæ admitti poffunt, quandoque etiam
foli juramento rei ftandum erit. Gloff. in c.10.

de accufat. Jurant vero Compurgatores
tantum de credulitate. In Germania tales
compurgatores vix adhibentur, bene tamen
in Italia &amp; Suecia.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T69&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T70&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LX|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 70.png|left|95px|H]]Uc pertinet etiam lex Deut. 22. 13. ubi marito novello, qui uxorem modo ductam ''non invenit virginem,'' conceditur ''pote{{ls}}tas accu{{ls}}andi,'' inquirendi in virginitatem, &amp; uxori ante devirginatæ, tanquam {{ls}}corto, dictatur pœna lapidationis. Potui{{ls}}{{ls}}et vero Deus imo vi ju{{ls}}titiæ &amp; Sanctitatis debui{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}i Polygamia virilis e{{ls}}{{ls}}et peccatum, in gratiam uxorum ceu {{ls}}exus imbecillioris etiam ferre leges de incu{{ls}}andis, repudiandis &amp; lapidandis maritis.
{{nop}}
Potui{{ls}}{{ls}}et etiam Deus tanquam {{ls}}apienti{{ls}}{{ls}}imus invenire medium ad probandum maritorum durante matrimonio violatam fidem, {{ls}}icuti invenit medium ad indagandam non tantum virginitatem, {{ls}}ed &amp; aquam amaram ad per{{ls}}crutandam uxorum integritatem. Quia vero Deus neutrum fecit, quid aliud inde con{{ls}}equitur, quam Deum improba{{ls}}{{ls}}e multiviratum, {{ls}}eu Polygamiam muliebrem, Polygamiam vero virilem confirma{{ls}}{{ls}}e.
{{nop}}
Hoc etiam Gentiles ip{{ls}}i docuerunt, dum ''virginitatem integram'' magno in æ{{ls}}timio habuerunt, læ{{ls}}am vero Vatiniano odio pro{{ls}}ecuti {{ls}}unt. Poëtæ finxerunt Deum in cœlis cinctum virginibus. Ip{{ls}}a Deorum mater ''Cybele'' quod mirum, non ni{{ls}}i ut virgo coli debebat. Nec aliam ob cau{{ls}}am quam ob virginitatem ''Diana'' Diis grati{{ls}}{{ls}}ima erat. ''Minervam'' fortitudo, {{ls}}apientia &amp; præcipuè virginitas ad {{ls}}idera extulerunt. Et uti ''Mu{{ls}}æ'' novem virginum nomine colebantur, ita ''Sibyllas,'' quarum Varro decem numerat, Hieronymus virginibus accen{{ls}}et. Romæ Sacra faciebant ''Ve{{ls}}tæ'' nonni{{ls}}i Virgines ''Ve{{ls}}tales'' dictæ, quæ in tanto honore erant apud Romanos, ut Magi{{ls}}tratus ip{{ls}}e, quando occurrerent in via, loco cederet. ''Plutarchus in Ari{{ls}}t.'' memorat, quod in honorem ''Eucliæ'' filiæ Herculis, quia virgo mortua, Bœotii &amp; Locren{{ls}}es in omnibus foris {{ls}}tatuam &amp; altare erexerint, ubi conjugium inituri {{ls}}acra facerent. Sed quid ad nos qui {{ls}}unt extra? Nonne Deus ip{{ls}}e verus à virgine voluit na{{ls}}ci. Virginitas, ait ''Lud. Viv. l. 1. de fœm. Chri{{ls}}t.'' {{ls}}emper &amp; ubique in tanto fuit pretio, ut inter latrones etiam &amp; adulteros maximopere honoretur. Quando vero erat ''{{ls}}emel deperdita, non ni{{ls}}i {{ls}}ummam ignominiam'' {{ls}}ecum ferebat, ut ''So{{ls}}trata'' apud ''Terent. Adelph. 3. 2.'' de filia {{ls}}tuprata dicit: ''Pejore res loco non potis e{{ls}}t e{{ls}}{{ls}}e, quam in hoc.'' Scilicet ut Poëta canit:
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|''Nul-''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qo9cfbbd6u29vo4qka9ax6elj9fk7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/393</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86877</id>
    <revision>
      <id>283791</id>
      <timestamp>2026-10-15T17:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="a589krddl45oq8mt9nanccgptqz8nvo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|383|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;{{ppoem|
&gt;&gt;''Nulla reparabilis arte''
''Læ{{ls}}a pudicitia e{{ls}}t, deperit illa {{ls}}emel.''}}

''Quod &amp; Tacitus de mor. Germ.'' confirmat: ''Publicatæ inquiens pudicitiæ nulla venia: non forma, non ætate, non opibus maritum invenerit.'' Apud Romanos {{ls}}tuprata non tantum erat infamis, {{ls}}ed &amp; alios, qui illam admittebant, infames reddebat. Unde nos Germani dicimus: ''Meretricem ducens nebulo e{{ls}}t, aut erit. Chry{{ls}}o{{ls}}t. c. 9. in Matth.'' ait illum æquè e{{ls}}{{ls}}e inju{{ls}}tum qui meretricem retinet, quam qui ca{{ls}}tam mulierem repudiat. Unde Romanæ leges illum ut adulterum puniunt, qui adulteram vel meretricem ducit. vid. ''Ludov. Molin. de Iu{{ls}}t. Comment. tr. di{{ls}}p. 97. num. 4.'' Et {{ls}}i ''Jo{{ls}}epho Antiqu. l. 4. c. ult.'' credendum, non tantum {{ls}}acerdotibus ''Lev. 11. 7.'' {{ls}}ed ''omni plebi prohibitum ducere meretricem vel adulteram.'' Ne itaque fallerentur, hoc indubitatum {{ls}}ignum virginitatis adhibebant quod &amp; apud quosdam ''Græcos'' in u{{ls}}u fuit, ubi virgo non credebatur, ''ni{{ls}}i pannum men{{ls}}truatum prima nocte videant.'' Idem ob{{ls}}ervari in ''Zazyntho Sandes Peregr. l. 4. c. 7.'' te{{ls}}tatur, {{ls}}icuti &amp; ''Johannes Leo l. 3. hi{{ls}}t. Afr. c. 34.'' de ''Africanis'' memorat, quod {{ls}}pon{{ls}}us &amp; {{ls}}pon{{ls}}a po{{ls}}t copulationem &amp; deductionem in domum, {{ls}}e conferunt, dum convivium apparatur, in cameram conclu{{ls}}am, ante quam {{ls}}ilicernium præ{{ls}}toletur tamdiu, usque dum ip{{ls}}i à {{ls}}pon{{ls}}o detur ''Linteum {{ls}}anguine tinctum'' quo ceu {{ls}}igno virginitatis infallibili ho{{ls}}pitibus mon{{ls}}trato fe{{ls}}tum celebratur. Absque hoc vero {{ls}}i {{ls}}it, {{ls}}pon{{ls}}a parentibus non {{ls}}ine {{ls}}ummo opprobrio redditur, &amp; ho{{ls}}pites impran{{ls}}i abeunt. ''Hi{{ls}}panos'' itidem ve{{ls}}timentis o{{ls}}ten{{ls}}is exclamare: ''Virgine la tenemous:'' refert ''Franc. Ranch. tr. de morib. Virgin. Sect. c. 8. Laurent. Joubert. lib. cui tit. Erreurs Popul.'' Etiam apud Romanos hoc fui{{ls}}{{ls}}e extra dubitationis aleam ponendum cum legimus ''Claud. Epithal. Honor:''
{{ppoem|
''Et ve{{ls}}tes Tyrio {{ls}}anguine fulgidas.''
''Alter virgineus nobilitet cruor,''
''Tunc victor madido pro{{ls}}iliat toro,''
''Nocturnireferens vulnera prælii.''}}

Vid. de hoc &amp; aliis {{ls}}ignis virginitatis ''Albert. Magnus, Bapti{{ls}}ta Porta Mag. l. 2. c. 21. Wecherus l. 5. de Secr. Pinæus de notis virgin. Dan. Songtis de Zelotyp.'' Tantæ {{ls}}cilicet molis erat apud omnes gentes integram con{{ls}}ervare virginitatem. Unde &amp; agnati {{ls}}æpe ob illam deperditam multum {{ls}}anguinis profuderunt, uti ex Dinæ {{ls}}tupratione &amp; vindicatione Gen. 34. con{{ls}}tat. Ita ''Hippomenes'' Princeps Athenien{{ls}}ium devirginatam filiam in {{ls}}tabulo alligavit equo fero, qui pabulo carens illam devoravit ''Viv. de Fœm. Chr. l. 1. Attilius Philiskus'' propriam ideo filiam interfecit, uti &amp; ''Pontius Aufidianus'' filiam cum {{ls}}ervo, quo proxeneta ''Fannius Saturninus'' eam&lt;noinclude&gt;{{right|{{ls}}tu-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a589krddl45oq8mt9nanccgptqz8nvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/394</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86878</id>
    <revision>
      <id>283795</id>
      <timestamp>2026-10-15T17:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{ls}}tupraverat ''Val. Max. l. 6. c. 1.'' {{ls}}imile vid. de filià Ari{{ls}}todemi apud ''Pau{{ls}}an. l. 4.'' Si vero agnatos tantopere commovit ad iram ca{{ls}}titatis læ{{ls}}io multo magis afficiet maritos, qui uxorum virginitatem {{ls}}ibi {{ls}}olis propriam jure merito a{{ls}}cribunt &amp; vindicant. {{ppoem| &lt;&gt;''Nam quis'' ''Peccandi finem po{{ls}}uit {{ls}}ibi, quando recepit'' ''Ejectum {{ls}}emel attrita de fronte pudorem.''}}  Ait '...</comment>
      <origin>283795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3460" sha1="r05b9lgnh87c5qgpsdw4g5sloewfc5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|384|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;{{ls}}tupraverat ''Val. Max. l. 6. c. 1.'' {{ls}}imile vid. de filià Ari{{ls}}todemi apud ''Pau{{ls}}an. l. 4.'' Si vero agnatos tantopere commovit ad iram ca{{ls}}titatis læ{{ls}}io multo magis afficiet maritos, qui uxorum virginitatem {{ls}}ibi {{ls}}olis propriam jure merito a{{ls}}cribunt &amp; vindicant.
{{ppoem|
&lt;&gt;''Nam quis''
''Peccandi finem po{{ls}}uit {{ls}}ibi, quando recepit''
''Ejectum {{ls}}emel attrita de fronte pudorem.''}}

Ait ''Juven. {{ls}}at. 13.'' conf. &amp; ''Arnis. de jur. Conn. {{ls}}. 4.'' Hinc qui virginem non inventam repudiat, nullam videtur facere illi injuriam, {{ls}}i quidem hoc inomine duxerit. Neque enim error cohærere pote{{ls}}t cum con{{ls}}en{{ls}}u. Et præ{{ls}}tat habere Liam loco Rahelis, quàm {{ls}}tupratam loco virginis. vid. egregie de hàc re differentem ''Claud. E{{ls}}pencæum ad Tit. 2. &amp; To{{ls}}tat. in c. 1 Matth.'' Ita ''Richardus'' Filius Henrici II. Regis Angliæ uxorem {{ls}}uam ''Adélcidam'' R. Galliæ Ludovici filiam ob {{ls}}u{{ls}}picionem ami{{ls}}{{ls}}æ virginitatis in patriam remi{{ls}}it. ''Polyd. l. 13. &amp; 14. Henricus VIII.'' Rex Angliæ ''Catharinam Havardam,'' quam virginem duxit, {{ls}}ed non reperiit, decollari curavit. ''Sleidanus &amp; Surius in Comment.'' Simile refert ''Achilles Statius'' de ''A{{ls}}pa{{ls}}ia'' Cyri uxore, quod probam illam tum temporis u{{ls}}itatam {{ls}}u{{ls}}tinuerit Se{{ls}}o{{ls}}tris Regis Ægypti Filius ''Pheron'' {{sc|xi}}. cœcus oraculo erat edoctus {{ls}}e vi{{ls}}um recuperaturum, {{ls}}i aqua uxoris non adulteræ {{ls}}e lavaret. Quo facto cum &amp; propriam uxorem &amp; multas alias adulteras cogno{{ls}}ceret, omnes in urbe Erytrobulo combu{{ls}}{{ls}}it. Augu{{ls}}tus filiam &amp; Neptem adulteriis famo{{ls}}as relegavit, illam in Pandatarium, hanc in Trimerum In{{ls}}ulam ''Suet. c. 65.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Non invenit virginem. Inter paganos
nonnulli ita infanierunt, ut virginitatis flo-
rem fibi folis debitum alteris decerpendum
permiferint. Occocavit quippe quorundam
animos impuriffimus fpiritus, ut contra fa-
nam rationem ante matrimonii confumma-
tionem fponfam aliis deflorandam propofito
etiam infigni præmio, concedant. Nota-
bilia fane funt, quæ hac de confuetudine re-
fert Ludovicus Romanus Patricius, Navig.
1. s. c. 4. p. 238. Rex, inquit, Calechut in
India ducturus uxorem, prius torum inire non
confuevit, quam à digniore facerdote nova
nupta deflorata fuerit. Nec id munus ultrò
fubeunt facerdotes, ftupri à Rege pretium con-
fiituitur quingentorum aureorum. Sic etiam
idem refert 1. 6. c. 8. p. 256. 257. de Rege
Tarnefari in Indiâ ab eo conjugem defloran-

dam non facerdotibus, fed albicantis colo-
ris hominibus Chriftianis aut Mahummeda-
nis exhiberi, quem morem etiam obfervant
ejus fubditi, cujus rei vivum in itineris fui
focio recenfet exemplum. Turpitudine vin-
cunt modo memoratos incolæ regionis Te-
beth, apud quos illa viget confuetudo, ut
nullus vir ducat uxorem, nifi quæ prius à
multis viris fit cognita. vid. Marc. Paul. Vene-
tus l. 1. de Region. Orient. c. 57. p. 378.379.
De Phenicibus fimilia tradit Sozomenus
1.1. Hift. Eccl. c. 8. p. 549. Conferri poteft
Seldenus Synt. 2. de Diis Syr. p. 309. atque
Eduardus Pokokius p. 37. 38. in Not. ad
Greg. Abulfaraji narrationem de Orig. &amp;
Moribus Arabum, qui ex Abulfedä refert,
Sadifitis, pofteris Semi, in Arabiâ præ-
fuifle Tyrannum quendam, qui hanc&lt;noinclude&gt;{{right|condi-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r05b9lgnh87c5qgpsdw4g5sloewfc5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/399</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86879</id>
    <revision>
      <id>283796</id>
      <timestamp>2026-10-15T18:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'mus etiam Comment. in Matth. 19. ex fcri- pturâ citat: qui adulteram tenet, ftultus eft impius. Agnofcere videtur Chryfoftomus bom. 32. in Matth. eandem lectionem, quæ &amp; in Iure Can cauf. 32. q. 1. c. 2. &amp; apud Lombardum Scholafticosque in 2 Sent. 4. dift. 35. obiter item admittit folet. Unde &amp; inter adulteram manifeftam, publicè cogni- tam, nec ad meliorem mentem illico re- deuntem, &amp; inter eam, cujus peccatum tantùm clancularium, aut quæ ad...</comment>
      <origin>283796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="rvza2vdzx5q1iotrxvo1zs82n26221y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|389|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;mus etiam Comment. in Matth. 19. ex fcri-
pturâ citat: qui adulteram tenet, ftultus eft
impius. Agnofcere videtur Chryfoftomus
bom. 32. in Matth. eandem lectionem, quæ
&amp; in Iure Can cauf. 32. q. 1. c. 2. &amp; apud
Lombardum Scholafticosque in 2 Sent. 4.
dift. 35. obiter item admittit folet. Unde &amp;
inter adulteram manifeftam, publicè cogni-
tam, nec ad meliorem mentem illico re-
deuntem, &amp; inter eam, cujus peccatum
tantùm clancularium, aut quæ ad mores re-
diit caftos, diftinguentes, maximè Schola-
ftici, hanc retineri poffe ajunt, non illam
vel faltem à toro dimittendam, fiquidem
triennii poenitentiam præftituat Canon cauf.
32. q. 1, can. 6. fi quis ejusmodi retineat.
An verò ad receptam inter Judæos fenten-
tiam hanc de adulterâ non retinendâ fpectarit
illud Iofephi de B. Virgine gravida antequam
cum eâ conveniffet, Matth. 1. 19. (ubi vid.
Hug. Grot.) cum dicitur: Iofeph autem vir
ejus cum eßet juftus &amp; nollet eam traducere,
voluit occultè dimittere cam; aliis arbitran-
dum relinquo. Sanè illud comma Proverbio-
rum natum videtur ex gloffemate feu com-
mentariolo aliquo in illud, quod proximè
ibi præcedit: qui invenit uxorem, invenit
bonum, &amp; hauriet jucunditatem à Domino.
Reliqua quæ fequuntur, in Græcâ &amp; Vulga-
tâ de adulterâ non vetinendâ, velut antithe-
tum, feu commentatio ex margine in con-
sextum videntur irrepfiffe. Neque verò fo-
renfi fententiâ vir cogebatur uxorem adulte-
ram ap. Hebræos dimittere, nifi adeffent
teftes minimum bini, qui de adulterio tefta-
rentur; Si adeffent, maritum, qui divor-

tio non ejiceret, plagis puniebant, ufque
dum fe libenter ejecturum proficebatur.
Maimon. Halach Girufchim c. 11. Gemar.
Babyl. tit. Cethuboth &amp; tit. Jabimoth.
7. Signum Virginitatis. Aben Sina, aut
ut alias vocatur Avicenna Can l. 3. Fen. 21.
c. 1. (vid. &amp; Rhafis l. 1. c. 26. cum membra
fequioris fexus genitalia defcribit, ita infit:
Ante violationem puella virginis funt in colle
matricis panniculi, contexti ex venis &amp;li-
gamentis valdè fubtilibus, ortis ex omni par-
te, quos deftruit violator, &amp; fluit, quod
in eis eft de fanguine, Atque hæc ipfiffima
verba etiam leguntur in fuppofititiis Galeni
libris de Anatomia virorum, quanquam
aliâs in Hippocrate &amp; Galeno nil tale inve-
niatur, nec à recentiorum doctiffimis ad-
mittatur fed inter vulgi eriores à Medicis,
Theologis &amp; Jurisconfultis numeretur.Sunt
tamen nonnulli inter Arabes, aliique qui il-
lud afferant, vid. Soranus, apud Oribafum
Collect. I. 24. c. 32. Io Wierus de praftig.
Dæm. l. 2. c. 37. Roder. à Caftro l. 1. Univerf.
Mul. Medic. c. 3. Caeteri verò dicunt non
femper ut indubitatum virginitatis fignum
reperiri. Quâ de re confule Commentatores
in Deuteron. &amp; Anatomicos &amp; prætereà
Selden. Ux. l. 1. c. 3. Franc. Valef. de Sacr.
Philof.c. 25 Marcellum Donatum de Medi-
ca Hift Mirabili l.4.c. 15. Albericum Gen-
tilem de Nupt. l. 7. c. 9. Ioubertum de Error.
Vulg. 1. s. c. 4. Paul. Zanch. in Quaft. Me-
dicolegal l. 3. tit. 2. q. 1. Carol. Annibal.
Fabrottum Ex. 3. Severin. Pineum de Not:
Virgin. l. 1. Io. Bevera vic. Epiftol. Quæft.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T70&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T71&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXX|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 71.png|left|95px|D]]Eut. 17. In Lege Regia Deus inter alia cavit, ne futurus Rex multiplicet equos, &amp; inde occa{{ls}}ionem populo præbeat redeundi in Ægyptum, deinde ne multiplicet uxores, ne forte cor ip{{ls}}ius {{ls}}educatur ab illis, &amp; demum, ne multiplicet aurum. Ubi clare per{{ls}}picimus Deum Polygamiam non omnem, {{ls}}ed tantum exce{{ls}}{{ls}}ivam Regi interdixi{{ls}}{{ls}}e, mediocrem vero permi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e.&lt;noinclude&gt;{{right|Sicu-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvza2vdzx5q1iotrxvo1zs82n26221y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/518</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86880</id>
    <revision>
      <id>283797</id>
      <timestamp>2026-10-15T18:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''126. [129. V. 123 ''H.'']''' PAULUS ''libro singulari de secundis tabulis.''—Ab exheredati substituto inutiliter legatum datur; ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit; quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. Sed si committente aliquo ex liberis&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Edictum Praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoqu...</comment>
      <origin>283797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="hhfxtvomcfexrig2onstxbswfn1dbr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''126. [129. V. 123 ''H.'']''' PAULUS ''libro singulari de secundis tabulis.''—Ab exheredati substituto inutiliter legatum datur; ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit; quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. Sed si committente aliquo ex liberis&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Edictum Praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque filius contra tabulas bonorum possessionem petierit, substitutus eius legata pro modo patrimonii, quod ad filium pervenit, praestabit, perinde ac si id, quod per bonorum possessionem filius habuit, a patre accepisset.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quum a postumo ita legetur: «si heres erit, et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere, existimandum est, quae ille, si vi veret, debiturus erat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''127. [130. V. 124. ''H.'']''' IDEM ''libro singulari de iure Codicillorum.''—A fratris&lt;ref&gt;Heredi, por A fratris, otros en Hal.&lt;/ref&gt; postumo fideicommissum dari potest; sola enim voluntas servatur in fideicommissis; et obtinuit Galli sententia, alienos quoque postumos legitimos nobis heredes fieri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''128. [131. V. 125. ''H.''J''' MARCIANUS ''libro II. Institutionum.''—Si tutor pupillam suam contra Senatusconsultum uxorem duxit, illa quidem ex testamento eius capere potest, ipse autem non potest; et merito, delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt, et merito puniendi sunt, quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta est.&lt;p&gt;


{{xx-grande|LIBER TRIGESIMUSPRIMUS}}
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (3)

DE LOS LEGADOS Y DE LOS FIDEICOMISOS

[Cf. Cod. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]

[Véase Cód. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]

1. ULPIANUS libro IX. ad Sabinum .

In arbi-

1. ULPIANO; Comentarios á Sabino, libro IX.-

trium alterius conferri legatum veluti conditio
potest; quid enim interest: «si Titius in capitolium

El legado, como la condición, se puede dejar al ar-

ascenderit » , mihi legetur, an: «si voluerit- ?&gt;

gue, «si Ticio hubiere subido al Capitolio» , ὁ «si él

bitrio de otro; porque ¿qué importa que se me lequisiere- ?&gt;&gt;

pillae: «arbitrio tutorum » , neque conditio inest le-

§ 1. Pero cuando asi se hubiera hecho un legado á un pupilo ó á una pupila: «al arbitrio de los

§ 1. Sed quum ita legatum sit pupillo sive pugato, neque mora, quum placeat, in testamentis

tutores , no hay en el legado ni condición, ni mo-

legatum in alterius arbitrium collatum pro viri
boni arbitrio accipi; quae enim mora est in boni
viri arbitrio , quod iniectum legato velut certam

jado en los testamentos al arbitrio de otro se en-

quantitatem exprimit, pro viribus videlicet pa-

que, ¿qué morosidad hay en el arbitrio de buen
varón, el cual agregado al legado expresa como

trimonii?

ra, puesto que está determinado que el legado detienda conforme al arbitrio de buen varón; por-

cierta cantidad, a saber, con arreglo a las fuerzas
del patrimonio?
2. PAULUS libro LXXV. ad Edictum.- Quoties

2. PAULO; Comentarios al Edicto, libro LXXV.

(1) 
(2) 

(3) LIBER SECUNDUS, añade Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhfxtvomcfexrig2onstxbswfn1dbr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283798</id>
      <parentid>283797</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T18:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3234" sha1="ejo6vigkpb6qjoqbksxkvvt7d680c54" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''126. [129. V. 123 ''H.'']''' PAULUS ''libro singulari de secundis tabulis.''—Ab exheredati substituto inutiliter legatum datur; ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit; quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. Sed si committente aliquo ex liberis&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Edictum Praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque filius contra tabulas bonorum possessionem petierit, substitutus eius legata pro modo patrimonii, quod ad filium pervenit, praestabit, perinde ac si id, quod per bonorum possessionem filius habuit, a patre accepisset.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quum a postumo ita legetur: «si heres erit, et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere, existimandum est, quae ille, si vi veret, debiturus erat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''127. [130. V. 124. ''H.'']''' IDEM ''libro singulari de iure Codicillorum.''—A fratris&lt;ref&gt;Heredi, por A fratris, otros en Hal.&lt;/ref&gt; postumo fideicommissum dari potest; sola enim voluntas servatur in fideicommissis; et obtinuit Galli sententia, alienos quoque postumos legitimos nobis heredes fieri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''128. [131. V. 125. ''H.''J''' MARCIANUS ''libro II. Institutionum.''—Si tutor pupillam suam contra Senatusconsultum uxorem duxit, illa quidem ex testamento eius capere potest, ipse autem non potest; et merito, delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt, et merito puniendi sunt, quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta est.&lt;p&gt;


{{xx-larger|LIBER TRIGESIMUSPRIMUS}}
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (3)

DE LOS LEGADOS Y DE LOS FIDEICOMISOS

[Cf. Cod. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]

[Véase Cód. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]

1. ULPIANUS libro IX. ad Sabinum .

In arbi-

1. ULPIANO; Comentarios á Sabino, libro IX.-

trium alterius conferri legatum veluti conditio
potest; quid enim interest: «si Titius in capitolium

El legado, como la condición, se puede dejar al ar-

ascenderit » , mihi legetur, an: «si voluerit- ?&gt;

gue, «si Ticio hubiere subido al Capitolio» , ὁ «si él

bitrio de otro; porque ¿qué importa que se me lequisiere- ?&gt;&gt;

pillae: «arbitrio tutorum » , neque conditio inest le-

§ 1. Pero cuando asi se hubiera hecho un legado á un pupilo ó á una pupila: «al arbitrio de los

§ 1. Sed quum ita legatum sit pupillo sive pugato, neque mora, quum placeat, in testamentis

tutores , no hay en el legado ni condición, ni mo-

legatum in alterius arbitrium collatum pro viri
boni arbitrio accipi; quae enim mora est in boni
viri arbitrio , quod iniectum legato velut certam

jado en los testamentos al arbitrio de otro se en-

quantitatem exprimit, pro viribus videlicet pa-

que, ¿qué morosidad hay en el arbitrio de buen
varón, el cual agregado al legado expresa como

trimonii?

ra, puesto que está determinado que el legado detienda conforme al arbitrio de buen varón; por-

cierta cantidad, a saber, con arreglo a las fuerzas
del patrimonio?
2. PAULUS libro LXXV. ad Edictum.- Quoties

2. PAULO; Comentarios al Edicto, libro LXXV.

(1) 
(2) 

(3) LIBER SECUNDUS, añade Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ejo6vigkpb6qjoqbksxkvvt7d680c54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283800</id>
      <parentid>283798</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T18:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="bi7vr808nwdgra7kqyzsmsdx5u2vsus" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''126. [129. V. 123 ''H.'']''' PAULUS ''libro singulari de secundis tabulis.''—Ab exheredati substituto inutiliter legatum datur; ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit; quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. Sed si committente aliquo ex liberis&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Edictum Praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque filius contra tabulas bonorum possessionem petierit, substitutus eius legata pro modo patrimonii, quod ad filium pervenit, praestabit, perinde ac si id, quod per bonorum possessionem filius habuit, a patre accepisset.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quum a postumo ita legetur: «si heres erit, et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere, existimandum est, quae ille, si vi veret, debiturus erat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''127. [130. V. 124. ''H.'']''' IDEM ''libro singulari de iure Codicillorum.''—A fratris&lt;ref&gt;Heredi, por A fratris, otros en Hal.&lt;/ref&gt; postumo fideicommissum dari potest; sola enim voluntas servatur in fideicommissis; et obtinuit Galli sententia, alienos quoque postumos legitimos nobis heredes fieri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''128. [131. V. 125. ''H.''J''' MARCIANUS ''libro II. Institutionum.''—Si tutor pupillam suam contra Senatusconsultum uxorem duxit, illa quidem ex testamento eius capere potest, ipse autem non potest; et merito, delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt, et merito puniendi sunt, quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta est.&lt;p&gt;


{{xx-larger|LIBER TRIGESIMUSPRIMUS}}

{{x-larger|DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS&lt;ref&gt;LIBER SECUNDUS, añade Hal.&lt;/ref&gt;}}
{{x-larger|[Cf. Cod. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]}}

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''1.''' ULPIANUS ''libro IX. ad Sabinum.''—In arbitrium alterius conferri legatum veluti conditio potest; quid enim interest: «si Titius in capitolium ascenderit», mihi legetur, an: «si voluerit—?»&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Sed quum ita legatum sit pupillo sive pugato, neque mora, quum placeat, in testamentis legatum in alterius arbitrium collatum pro viri boni arbitrio accipi; quae enim mora est in boni viri arbitrio, quod iniectum legato velut certam quantitatem exprimit, pro viribus videlicet patrimonii?&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''2.''' PAULUS ''libro LXXV. ad Edictum.''—Quoties&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bi7vr808nwdgra7kqyzsmsdx5u2vsus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283801</id>
      <parentid>283800</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T18:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>283801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="sism0watrheguj7p7zb3dukndxy2g36" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''126. [129. V. 123 ''H.'']''' PAULUS ''libro singulari de secundis tabulis.''—Ab exheredati substituto inutiliter legatum datur; ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit; quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. Sed si committente aliquo ex liberis&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Edictum Praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque filius contra tabulas bonorum possessionem petierit, substitutus eius legata pro modo patrimonii, quod ad filium pervenit, praestabit, perinde ac si id, quod per bonorum possessionem filius habuit, a patre accepisset.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quum a postumo ita legetur: «si heres erit, et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere, existimandum est, quae ille, si vi veret, debiturus erat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''127. [130. V. 124. ''H.'']''' IDEM ''libro singulari de iure Codicillorum.''—A fratris&lt;ref&gt;Heredi, por A fratris, otros en Hal.&lt;/ref&gt; postumo fideicommissum dari potest; sola enim voluntas servatur in fideicommissis; et obtinuit Galli sententia, alienos quoque postumos legitimos nobis heredes fieri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''128. [131. V. 125. ''H.''J''' MARCIANUS ''libro II. Institutionum.''—Si tutor pupillam suam contra Senatusconsultum uxorem duxit, illa quidem ex testamento eius capere potest, ipse autem non potest; et merito, delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt, et merito puniendi sunt, quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta est.&lt;p&gt;


{{xx-larger|LIBER TRIGESIMUSPRIMUS}}


{{x-larger|DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS&lt;ref&gt;LIBER SECUNDUS, añade Hal.&lt;/ref&gt;}}

{{x-larger|[Cf. Cod. VI. 37. 42. 43. 47. 48.]}}

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''1.''' ULPIANUS ''libro IX. ad Sabinum.''—In arbitrium alterius conferri legatum veluti conditio potest; quid enim interest: «si Titius in capitolium ascenderit», mihi legetur, an: «si voluerit—?»&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Sed quum ita legatum sit pupillo sive pugato, neque mora, quum placeat, in testamentis legatum in alterius arbitrium collatum pro viri boni arbitrio accipi; quae enim mora est in boni viri arbitrio, quod iniectum legato velut certam quantitatem exprimit, pro viribus videlicet patrimonii?&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''2.''' PAULUS ''libro LXXV. ad Edictum.''—Quoties&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sism0watrheguj7p7zb3dukndxy2g36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/400</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86881</id>
    <revision>
      <id>283799</id>
      <timestamp>2026-10-15T18:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Sicuti omne nimium vertitur in vitium. Si enim ''non multiplicare'' omnem multitudinem excludat, {{ls}}equeretur etiam unicum equum e{{ls}}{{ls}}e alendum. Quod quam ab{{ls}}urdum {{ls}}it nemo non videt. Nulla enim pote{{ls}}t dari ratio, cur ''To non multiplicare'' in uno ver{{ls}}iculo diver{{ls}}as imo contrarias {{ls}}ignificationes habeat. Ergo nil aliud remanet, quam Regi licere habere plures uxores. Quod vero Regi licet in lege divina...</comment>
      <origin>283799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3270" sha1="cxt6yk2rm6hr8ptccwwz7qh8hh2h9p4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|390|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Sicuti omne nimium vertitur in vitium. Si enim ''non multiplicare'' omnem multitudinem excludat, {{ls}}equeretur etiam unicum equum e{{ls}}{{ls}}e alendum. Quod quam ab{{ls}}urdum {{ls}}it nemo non videt. Nulla enim pote{{ls}}t dari ratio, cur ''To non multiplicare'' in uno ver{{ls}}iculo diver{{ls}}as imo contrarias {{ls}}ignificationes habeat. Ergo nil aliud remanet, quam Regi licere habere plures uxores. Quod vero Regi licet in lege divina, quæ e{{ls}}t Catholica, omnibus licet. Legibus {{ls}}uis humanis {{ls}}cilicet, non divinis, non naturæ e{{ls}}t {{ls}}olutus. Nec enim majori prærogativa gaudet præ aliis. David homicida æque peccabat contra legem divinam ac alius {{ls}}ubditus.
{{nop}}
Hinc non malè Plutarchus: ''Quis ergo imperabit Principi? Lex omnium Rex mortalium &amp; immortalium. Non ea foris {{ls}}cripta in libris aut lignis in{{ls}}cripta, {{ls}}ed viva in ip{{ls}}ius corde ratio, {{ls}}emper una habitans atque excubans &amp; animum nunquam {{ls}}inens e{{ls}}{{ls}}e principatu vacuum.'' A legibus quidem humanis non obligatur ut alicui rationem reddere teneatur: unde ''Salu{{ls}}tius'' Jugurth: ''impune quidlibet facere id e{{ls}}t, Regem e{{ls}}{{ls}}e.'' &amp;c. Plin. Pang. ''Illud in principatu beati{{ls}}{{ls}}imum, quod nihil cogitur.'' Et{{ls}}i velut per reflexionem {{ls}}uâ obligari lege quandoque legi{{ls}}latorem con{{ls}}tet, ex æquitate naturali &amp; decoro publico; ut quod in moribus civium, tanquam bono publico expediens exigit, ip{{ls}}e quoque {{ls}}ervet, excitando {{ls}}ubjectorum ob{{ls}}equio, &amp; ne vetando vitia, in quibus ip{{ls}}e volutatur, eorundem dulcedinem aliis invidere videatur. vid. 1. Sam. 14. 40. Claudian. 4. Conf. Hon.
{{ppoem|
''In commune jubes {{ls}}i quid cen{{ls}}esque tenendum''
''Primus ju{{ls}}{{ls}}a {{ls}}ubi, tunc ob{{ls}}ervantior æqui''
''Fit populus, nec ferre negat, cum viderit ip{{ls}}um''
''Autorem parere {{ls}}ibi. Componitur Orbis''
''Regis ad exemplum, nec {{ls}}ic inflectere {{ls}}en{{ls}}us''
''Humanos edicta valent, ut vita regentis.''}}

Liv. l. 26. c. 39. ''Siquid injungere inferiori velis, id prius in te ac tuos ip{{ls}}e {{ls}}tatueris, facilius omnes obedientes habeas.'' Plin. l. 4. Ep. 22. Ju{{ls}}tin. Ill. 28. ''Ut in corporibus, {{ls}}ic in imperio gravi{{ls}}{{ls}}imus e{{ls}}t morbus, qui à capite diffunditur.'' Ro{{ls}}arium Per{{ls}}icum, c. 1. ''Si Rex ex {{ls}}ubditi horto unum pomum comederit; {{ls}}ervi ip{{ls}}i arborem ip{{ls}}am eruerint. Si Rex quinque ovorum iniquitatem licitam duxerit, continuo milites ejus mille gallinas veru fixerint.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. ''Deut. 17. Non multiplicabit uxores.''
Mirari fatis haut poffum, quod hic textus
clariffimus contra Polygamiam, à Magni no-
minis Anti-Polygamis adhuc hodiè allegetur,
atque in dubium fenfus perfpicuus vocetur,
quod &amp; autor vyuseias, &amp; præprimis Dia-
logifta perverfus facit, dam id fanæ rationi

non congruere ait, ut Rex tantùm unum e-
quum &amp; unicum auri Fruftulum poffideat.
Effe autem contra fanam rationem plures ha-
bere uxores. Verum enim verò nefcio an non
cum fanâ ratione infaniat dum hodie adhuc
afferere audet effe contra legem naturæ &amp;
fanam rationem effe Polygamiam, quod&lt;noinclude&gt;{{right|nul-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxt6yk2rm6hr8ptccwwz7qh8hh2h9p4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283802</id>
      <parentid>283799</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="238ya2ju6ukwzav785fquoarfaykff1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|390|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Sicuti omne nimium vertitur in vitium. Si enim ''non multiplicare'' omnem multitudinem excludat, {{ls}}equeretur etiam unicum equum e{{ls}}{{ls}}e alendum. Quod quam ab{{ls}}urdum {{ls}}it nemo non videt. Nulla enim pote{{ls}}t dari ratio, cur ''To non multiplicare'' in uno ver{{ls}}iculo diver{{ls}}as imo contrarias {{ls}}ignificationes habeat. Ergo nil aliud remanet, quam Regi licere habere plures uxores. Quod vero Regi licet in lege divina, quæ e{{ls}}t Catholica, omnibus licet. Legibus {{ls}}uis humanis {{ls}}cilicet, non divinis, non naturæ e{{ls}}t {{ls}}olutus. Nec enim majori prærogativa gaudet præ aliis. David homicida æque peccabat contra legem divinam ac alius {{ls}}ubditus.
{{nop}}
Hinc non malè Plutarchus: ''Quis ergo imperabit Principi? Lex omnium Rex mortalium &amp; immortalium. Non ea foris {{ls}}cripta in libris aut lignis in{{ls}}cripta, {{ls}}ed viva in ip{{ls}}ius corde ratio, {{ls}}emper una habitans atque excubans &amp; animum nunquam {{ls}}inens e{{ls}}{{ls}}e principatu vacuum.'' A legibus quidem humanis non obligatur ut alicui rationem reddere teneatur: unde ''Salu{{ls}}tius'' Jugurth: ''impune quidlibet facere id e{{ls}}t, Regem e{{ls}}{{ls}}e.'' &amp;c. Plin. Pang. ''Illud in principatu beati{{ls}}{{ls}}imum, quod nihil cogitur.'' Et{{ls}}i velut per reflexionem {{ls}}uâ obligari lege quandoque legi{{ls}}latorem con{{ls}}tet, ex æquitate naturali &amp; decoro publico; ut quod in moribus civium, tanquam bono publico expediens exigit, ip{{ls}}e quoque {{ls}}ervet, excitando {{ls}}ubjectorum ob{{ls}}equio, &amp; ne vetando vitia, in quibus ip{{ls}}e volutatur, eorundem dulcedinem aliis invidere videatur. vid. 1. Sam. 14. 40. Claudian. 4. Con{{ls}}. Hon.
{{ppoem|
''In commune jubes {{ls}}i quid cen{{ls}}esque tenendum''
''Primus ju{{ls}}{{ls}}a {{ls}}ubi, tunc ob{{ls}}ervantior æqui''
''Fit populus, nec ferre negat, cum viderit ip{{ls}}um''
''Autorem parere {{ls}}ibi. Componitur Orbis''
''Regis ad exemplum, nec {{ls}}ic inflectere {{ls}}en{{ls}}us''
''Humanos edicta valent, ut vita regentis.''}}

Liv. l. 26. c. 39. ''Siquid injungere inferiori velis, id prius in te ac tuos ip{{ls}}e {{ls}}tatueris, facilius omnes obedientes habeas.'' Plin. l. 4. Ep. 22. Ju{{ls}}tin. Ill. 28. ''Ut in corporibus, {{ls}}ic in imperio gravi{{ls}}{{ls}}imus e{{ls}}t morbus, qui à capite diffunditur.'' Ro{{ls}}arium Per{{ls}}icum, c. 1. ''Si Rex ex {{ls}}ubditi horto unum pomum comederit; {{ls}}ervi ip{{ls}}i arborem ip{{ls}}am eruerint. Si Rex quinque ovorum iniquitatem licitam duxerit, continuo milites ejus mille gallinas veru fixerint.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. ''Deut. 17. Non multiplicabit uxores.''
Mirari fatis haut poffum, quod hic textus
clariffimus contra Polygamiam, à Magni no-
minis Anti-Polygamis adhuc hodiè allegetur,
atque in dubium fenfus perfpicuus vocetur,
quod &amp; autor vyuseias, &amp; præprimis Dia-
logifta perverfus facit, dam id fanæ rationi

non congruere ait, ut Rex tantùm unum e-
quum &amp; unicum auri Fruftulum poffideat.
Effe autem contra fanam rationem plures ha-
bere uxores. Verum enim verò nefcio an non
cum fanâ ratione infaniat dum hodie adhuc
afferere audet effe contra legem naturæ &amp;
fanam rationem effe Polygamiam, quod&lt;noinclude&gt;{{right|nul-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>238ya2ju6ukwzav785fquoarfaykff1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/401</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86882</id>
    <revision>
      <id>283803</id>
      <timestamp>2026-10-15T19:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nullus hodie Politicorum &amp; ICTorum am- plius ftatuit. Quis enim dicat tot Patriarchas, Reges pientiffimos, populum felectiffimum &amp; gentes Nobiliffimas, &amp; olim &amp; hodie con- tra naturam &amp; fanam egiffe &amp; agere ratio- nem? Deinde dicit pofito hic de Poligamiâ effe Sermonem, tunc conftare, Mofen hic agere confiliarium, non legiflatorem, fi- mulque innuere, fi Judæi fint more aliarum gentium electuri Regem, qui ad inftar vici- norum Regum pluribus...</comment>
      <origin>283803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="kqgphzrr4dect9bxusevjooq5b9xsr8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|391|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;nullus hodie Politicorum &amp; ICTorum am-
plius ftatuit. Quis enim dicat tot Patriarchas,
Reges pientiffimos, populum felectiffimum
&amp; gentes Nobiliffimas, &amp; olim &amp; hodie con-
tra naturam &amp; fanam egiffe &amp; agere ratio-
nem? Deinde dicit pofito hic de Poligamiâ
effe Sermonem, tunc conftare, Mofen hic
agere confiliarium, non legiflatorem, fi-
mulque innuere, fi Judæi fint more aliarum
gentium electuri Regem, qui ad inftar vici-
norum Regum pluribus etiam gauderet uxo-
ribus, ne modum excedat, &amp; aliquas fal-
tem habeat cum quibus caftè vivat, non ve-
rò plures, cum quibus luxurietur. Adeo-
que permitti, non autem approbari, uti
fepè leges dentur de iis, quæ fiant, non qua-
fi recte facta fint. At enim hic clara eft lex
quam Mofes non tantùm ut confiliarius fed
&amp; ut Legislator proponit, dum concedit,
tanquam liberam, peccato vacuam omni,
ipfam Polygamiam, utiipfe Auguft. Quæft.
in Deut. 1. 4. p. 270. Lombard, 1. 4. Sent.
dift. 33: p. 408. Menochius Corn. Janf. in
h. l. aliique innumeri. Fruftrà igitur eft Victor
Utopicus, cum rò Nafehim per Gynæceum,
uti Num. 31.9. Efth. 11. 1 Reg. 11. fumi di-
cirur, etiam hic explicat. Neque enim va-
lida eft confequentia à particulari ad univer-
fale angumentari. Sufficit aliquando, &amp;

fere plerumque fumi de veris uxoribus. Præ-
tereà etjam parvum Gynæceum ex paucifli-
mis conftans foeminis fuâ familiaritate &amp;
afpectu, imò unica Eva poteft pervertere
cor alicujus. Multitudo igitur uxorum non
fimpliciter prohibita, fed tantùm exceffiva,
&amp; ne corrumpatur cor. Sicut vinum non
fimpliciter prohibetur, fed ne inebriamini
quod fit per accidens. Ipfi Rabbini jam olim
ita explicarunt, certum tamen numerum qui
in textu aliàs non habetur, determinarunt.
Talmud in Sanh. c. 2. in Mifna. Non multi-
plicabit fibi mulieres, fcil. ultra 18. R. Iehuda
dixit: poteft multiplicare, modo non aver-
tant eor ejus. R. Simeon dixit, imò ne qui-
dem unam licet ei ducere,quæ avertere poffit
cor ejus, etiamfi fit ficut Abigail. Exorali
verò traditione habuerunt illum numerum
definitum, &amp; quodammodo exfculpere vo-
luerunt ex 2 Sam. v. 13. ubi Nathan ad Da-
videm fex uxores habentem dixit: adhuc
dabo tibi totidem &amp; totidem i. e. bis fex, ut
fiant octodecim vid. R. Dav. Kimchi ad
2 Sam. 6. &amp; 12. Bartenor, ad Mifn. Selden.
Ux. l. 1. c. 8. p. 58. Buxt. de fponf. p. 47.
Maim. in Halach Melakim. Guil. Schickard.
de Iur. Reg. c. 3. th. 9. Mofes Bozerfis præ-
cept. Neg. 222.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T71&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T72&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 72.png|left|95px|D]]Eut. 21. Duo loca occurrunt, quæ ad Polygamiam nonnihil faciunt. Prior e{{ls}}t de captiva ducenda, ubi verba ita {{ls}}e habent; ''fi tu'' (in genere ponitur {{ls}}ine determinatione an uxoratus {{ls}}it vel non) ''bellum ingrederis contra inimicos tuos. &amp; Deus tibi tradit in manus tuas, &amp; inter captivas con{{ls}}picis formo{{ls}}am mulierem, quam de{{ls}}ideras ceu uxorem; introduces eam in domum tuam &amp; radat caput {{ls}}uum, &amp; cre{{ls}}cere {{ls}}inat ungues {{ls}}uos, &amp; deponat ve{{ls}}tem captivitatis {{ls}}uæ, &amp; {{ls}}edeat in domo tua, deploretque Patrem {{ls}}uum &amp; matrem {{ls}}uam per men{{ls}}em dierum. Et po{{ls}}tea intrabis ad eam &amp; concumbes cum ea, eritque tibi in uxorem. Sin autem non dilexeris eam, dimittes eam {{ls}}ibi, neque vendes eam pro pecunia, neque opera ejus {{ls}}ervili uteris, eo quòd humilia{{ls}}ti eam.'' Ubi videmus, quod Spiritus S. Jus illud {{ls}}ingulare, quod miles Hebræus in captivam gentilem, ceu prædæ fuæ partem habebat,&lt;noinclude&gt;{{right|de}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kqgphzrr4dect9bxusevjooq5b9xsr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/402</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86883</id>
    <revision>
      <id>283804</id>
      <timestamp>2026-10-15T19:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'de quo Selden. de Jur. Nat. 5. 13. non reftringat ad folos coelibes, ve ayuss fed omnibus militibus in genere attribuat. Jam vero ubi Scriptu- ra Sacra non determinat, &amp; limitat, noftrum non eft limitare. Con- ftat ergo jamdum uxoratos in bello potuiffe aliam pulchram fuperindu- cere, volente Deo. Cujus rei notabile exemplum fuifle in bello à Da- vide ergo Tolmium Gefuris Regem gefto obfervarunt R. David Kim- chi ad 2 Sam. 3. 3. &amp; 13. 1. Maim...</comment>
      <origin>283804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="9ienj1yn7gp075gihq3bl9747jwz7w2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|392|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;de quo Selden. de Jur. Nat. 5. 13. non reftringat ad folos coelibes, ve
ayuss fed omnibus militibus in genere attribuat. Jam vero ubi Scriptu-
ra Sacra non determinat, &amp; limitat, noftrum non eft limitare. Con-
ftat ergo jamdum uxoratos in bello potuiffe aliam pulchram fuperindu-
cere, volente Deo. Cujus rei notabile exemplum fuifle in bello à Da-
vide ergo Tolmium Gefuris Regem gefto obfervarunt R. David Kim-
chi ad 2 Sam. 3. 3. &amp; 13. 1. Maimon. Halach Melakim c. 8. R. Be-
chai in biur. f. 222. Gem. Bab. ad Tit. Sanh. c. 2. f. 21. Mofes Mikozi
præc, affirm, 122, NempeMaâcham Tolmii Regis filiam pulcherrimam
à Davide confpectam &amp; pro uxore habitam fuiffe, &amp; genuifle Thamarem
atque Abfolonem.

Etfi verò jure belli jufti vita hofli poffit eripi, &amp; fi condonatur, jus
vitæ &amp; necis adhuc fit reliquum, tamen cum captiva illa vel ferva etiam
atque ancilla in matrimonium Domini tranfiit, jura illa hoftilia pro lubi-
tu fuerunt temperata, &amp; proles, quam mater forfitan adhuc captiva aut
ferva concepit, fed libera in lucem edidit, talis erat, qualem ipfe Domi-
nus volebat, hodiè verò, qualem jura civitatis permittunt, etfi Huma-
nitas femper libertati prolis faveat. Plato de LL. I. XI. de prole ferviliita
difponit: Serva fi fervo aut liberto conjuncta peperit, ferve Domino natus detur,
fin ex fervo libera peperit, fervi Dominus nati fimiliter Dominus efto. Quod fi quis-
piam ex ferva fua natum fufceperit, aut quapiam ex fervo peperit proprio, idque pa-
teat, natum quidem ex ferva &amp; libero mulieres in aliam regioners cum patre fimul
emittant; Natum vero ex libera &amp; fervo legum cuftodes una cum matre extra fines
expellant.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. TU (fine determinatione fumitur, an
uxoratus vel non) Etiam hunc textum inta-
&amp;tum noluerunt dimittere Anti-Polygami
præfertim autor oλuyuvas &amp; Pfeudovi-
etor. Scilicet ut habetur l. 17. §. 6. ff. de
recept. arbitr. Naturalis eft hominum ad dif
fentiendum facilitas, ita Anti-Polygyni levi
tatem in contradicendo femper monftrant,
dum nil aliud agunt, quàm ut ad fingula
argumenta Theophili benè informata aliquid
more refpondentium in trivialibus reponant,
ne tacendo confentire, aut verbis carere,
mutique videantur. Dicunt verò primò, de
ccclibe poffe hunc textum capi. Sed cur non
etiam de uxorato, quia tu indeterminatè
ponitur? Regerit Autor vyves as fi lo
tu indeterminatè fumendum de celibe &amp;
uxorato, etiam fæmina indeterminatè fi:-

menda de folutâ &amp; ligatâ feu maritatâ. At
verò maxima eft diverfitas in his, fiquidem
vir poterat habere, &amp; fæpè etiam fine ullâ
taxatione habuit, ut exempla Polygamorum
teftantur, plures uxores fimul, mulier verò
non poterat, nubere pluribus, vi ipfius De-
calogi. &amp; multarum legum &amp; mandatorum
divinorum paffim occurrentium. Jam verò
Profeffores in Academiis docent, Scripturam
per Scripturam effe explicandam, nec unum
textum effe ita exponendum, ut contrarie-
tur aliis. Jam verò repugnat aliis textibus,
præfertim fexto &amp; decimo præcepto, habere
plures maritos, contra que peccaffet miles,
fi alterius uxorem in matrimonium affum-
fiffet, uti paulò poft in not. ad th. 74. in lo-
cum Deut. 22. 22. audiemus; nulli verò apici
Scripturæ repugnat, habere plures uxores.&lt;noinclude&gt;{{right|Deinde}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ienj1yn7gp075gihq3bl9747jwz7w2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283805</id>
      <parentid>283804</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3291" sha1="51kzs6cbshkf3i6s8koa2pic0soxcvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|392|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;de quo Selden. de Jur. Nat. 5. 13. non reftringat ad folos coelibes, ve
ayuss fed omnibus militibus in genere attribuat. Jam vero ubi Scriptu-
ra Sacra non determinat, &amp; limitat, noftrum non eft limitare. Con-
ftat ergo jamdum uxoratos in bello potuiffe aliam pulchram fuperindu-
cere, volente Deo. Cujus rei notabile exemplum fuifle in bello à Da-
vide ergo Tolmium Gefuris Regem gefto obfervarunt R. David Kim-
chi ad 2 Sam. 3. 3. &amp; 13. 1. Maimon. Halach Melakim c. 8. R. Be-
chai in biur. f. 222. Gem. Bab. ad Tit. Sanh. c. 2. f. 21. Mofes Mikozi
præc, affirm, 122, NempeMaâcham Tolmii Regis filiam pulcherrimam
à Davide confpectam &amp; pro uxore habitam fuiffe, &amp; genuifle Thamarem
atque Abfolonem.

Etfi verò jure belli jufti vita hofli poffit eripi, &amp; fi condonatur, jus
vitæ &amp; necis adhuc fit reliquum, tamen cum captiva illa vel ferva etiam
atque ancilla in matrimonium Domini tranfiit, jura illa hoftilia pro lubi-
tu fuerunt temperata, &amp; proles, quam mater forfitan adhuc captiva aut
ferva concepit, fed libera in lucem edidit, talis erat, qualem ipfe Domi-
nus volebat, hodiè verò, qualem jura civitatis permittunt, etfi Huma-
nitas femper libertati prolis faveat. Plato de LL. I. XI. de prole ferviliita
difponit: Serva fi fervo aut liberto conjuncta peperit, ferve Domino natus detur,
fin ex fervo libera peperit, fervi Dominus nati fimiliter Dominus efto. Quod fi quis-
piam ex ferva fua natum fufceperit, aut quapiam ex fervo peperit proprio, idque pa-
teat, natum quidem ex ferva &amp; libero mulieres in aliam regioners cum patre fimul
emittant; Natum vero ex libera &amp; fervo legum cuftodes una cum matre extra fines
expellant.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. TU (fine determinatione fumitur, an
uxoratus vel non) Etiam hunc textum inta-
&amp;tum noluerunt dimittere Anti-Polygami
præfertim autor oλuyuvas &amp; Pfeudovi-
etor. Scilicet ut habetur l. 17. §. 6. ff. de
recept. arbitr. Naturalis eft hominum ad dif
fentiendum facilitas, ita Anti-Polygyni levi
tatem in contradicendo femper monftrant,
dum nil aliud agunt, quàm ut ad fingula
argumenta Theophili benè informata aliquid
more refpondentium in trivialibus reponant,
ne tacendo confentire, aut verbis carere,
mutique videantur. Dicunt verò primò, de
ccclibe poffe hunc textum capi. Sed cur non
etiam de uxorato, quia tu indeterminatè
ponitur? Regerit Autor vyves as fi lo
tu indeterminatè fumendum de celibe &amp;
uxorato, etiam fæmina indeterminatè fi:-

menda de folutâ &amp; ligatâ feu maritatâ. At
verò maxima eft diverfitas in his, fiquidem
vir poterat habere, &amp; fæpè etiam fine ullâ
taxatione habuit, ut exempla Polygamorum
teftantur, plures uxores fimul, mulier verò
non poterat, nubere pluribus, vi ipfius De-
calogi. &amp; multarum legum &amp; mandatorum
divinorum paffim occurrentium. Jam verò
Profeffores in Academiis docent, Scripturam
per Scripturam effe explicandam, nec unum
textum effe ita exponendum, ut contrarie-
tur aliis. Jam verò repugnat aliis textibus,
præfertim fexto &amp; decimo præcepto, habere
plures maritos, contra que peccaffet miles,
fi alterius uxorem in matrimonium affum-
fiffet, uti paulò poft in not. ad th. 74. in lo-
cum Deut. 22. 22. audiemus; nulli verò apici
Scripturæ repugnat, habere plures uxores.&lt;noinclude&gt;{{right|Deinde}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51kzs6cbshkf3i6s8koa2pic0soxcvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283806</id>
      <parentid>283805</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3590" sha1="1jg5ky6b451b5u5aa6qocqkiyg2h7o4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|392|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;de quo Selden. de Jur. Nat. 5. 13. non re{{ls}}tringat ad {{ls}}olos cœlibes, ve {{grc|ἀγάμους}} {{ls}}ed omnibus militibus in genere attribuat. Jam vero ubi Scriptura Sacra non determinat, &amp; limitat, no{{ls}}trum non e{{ls}}t limitare. Con{{ls}}tat ergo jamdum uxoratos in bello potui{{ls}}{{ls}}e aliam pulchram {{ls}}uperinducere, volente Deo. Cujus rei notabile exemplum fui{{ls}}{{ls}}e in bello à Davide ergo Tolmium Ge{{ls}}uris Regem ge{{ls}}to ob{{ls}}ervarunt R. David Kimchi ad 2 Sam. 3. 3. &amp; 13. 4. Maimon. Halach Melakim c. 8. R. Bechai in biur. f. 222. Gem. Bab. ad Tit. Sanh. c. 2. f. 21. Mo{{ls}}es Mikozi præc, affirm. 122. Nempe Maâcham Tolmii Regis filiam pulcherrimam à Davide con{{ls}}pectam &amp; pro uxore habitam fui{{ls}}{{ls}}e, &amp; genui{{ls}}{{ls}}e Thamarem atque Ab{{ls}}olonem.
{{nop}}
Et{{ls}}i verò jure belli ju{{ls}}ti vita ho{{ls}}ti po{{ls}}{{ls}}it eripi, &amp; {{ls}}i condonatur, jus vitæ &amp; necis adhuc {{ls}}it reliquum, tamen cum captiva illa vel {{ls}}erva etiam atque ancilla in matrimonium Domini tran{{ls}}iit, jura illa ho{{ls}}tilia pro lubitu fuerunt temperata, &amp; proles, quam mater for{{ls}}itan adhuc captiva aut {{ls}}erva concepit, {{ls}}ed libera in lucem edidit, talis erat, qualem ip{{ls}}e Dominus volebat, hodiè verò, qualem jura civitatis permittunt, et{{ls}}i Humanitas {{ls}}emper libertati prolis faveat. ''Plato de LL. l. XI.'' de prole {{ls}}ervili ita di{{ls}}ponit: ''Serva {{ls}}i {{ls}}ervo aut liberto conjuncta peperit, {{ls}}ervæ Domino natus detur, {{ls}}in ex {{ls}}ervo libera peperit, {{ls}}ervi Dominus nati {{ls}}imiliter Dominus e{{ls}}to. Quod {{ls}}i quispiam ex {{ls}}erva {{ls}}ua natum {{ls}}u{{ls}}ceperit, aut quæpiam ex {{ls}}ervo peperit proprio, idque pateat, natum quidem ex {{ls}}erva &amp; libero mulieres in aliam regionem cum patre {{ls}}imul emittant; Natum vero ex libera &amp; {{ls}}ervo legum cu{{ls}}todes una cum matre extra fines expellant.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. TU (fine determinatione fumitur, an
uxoratus vel non) Etiam hunc textum inta-
&amp;tum noluerunt dimittere Anti-Polygami
præfertim autor oλuyuvas &amp; Pfeudovi-
etor. Scilicet ut habetur l. 17. §. 6. ff. de
recept. arbitr. Naturalis eft hominum ad dif
fentiendum facilitas, ita Anti-Polygyni levi
tatem in contradicendo femper monftrant,
dum nil aliud agunt, quàm ut ad fingula
argumenta Theophili benè informata aliquid
more refpondentium in trivialibus reponant,
ne tacendo confentire, aut verbis carere,
mutique videantur. Dicunt verò primò, de
ccclibe poffe hunc textum capi. Sed cur non
etiam de uxorato, quia tu indeterminatè
ponitur? Regerit Autor vyves as fi lo
tu indeterminatè fumendum de celibe &amp;
uxorato, etiam fæmina indeterminatè fi:-

menda de folutâ &amp; ligatâ feu maritatâ. At
verò maxima eft diverfitas in his, fiquidem
vir poterat habere, &amp; fæpè etiam fine ullâ
taxatione habuit, ut exempla Polygamorum
teftantur, plures uxores fimul, mulier verò
non poterat, nubere pluribus, vi ipfius De-
calogi. &amp; multarum legum &amp; mandatorum
divinorum paffim occurrentium. Jam verò
Profeffores in Academiis docent, Scripturam
per Scripturam effe explicandam, nec unum
textum effe ita exponendum, ut contrarie-
tur aliis. Jam verò repugnat aliis textibus,
præfertim fexto &amp; decimo præcepto, habere
plures maritos, contra que peccaffet miles,
fi alterius uxorem in matrimonium affum-
fiffet, uti paulò poft in not. ad th. 74. in lo-
cum Deut. 22. 22. audiemus; nulli verò apici
Scripturæ repugnat, habere plures uxores.&lt;noinclude&gt;{{right|Deinde}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jg5ky6b451b5u5aa6qocqkiyg2h7o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/405</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86884</id>
    <revision>
      <id>283808</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="jlk5p7s31d26vs25u9zakkf3yst3pwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|395|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T73&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 73.png|left|95px|N]]Eque prætereundus e{{ls}}t alter locus clari{{ls}}{{ls}}imus Deut. 21. ''Si fuerint alicui uxores binæ, una dilecta &amp; altera odio habita, genueritque ei filios tàm dilecta quàm odio{{ls}}a, &amp; fuerit filius odio{{ls}}æ primogenitus, adveneritque dies quo divi{{ls}}urus e{{ls}}t hæreditatem {{ls}}uam filiis {{ls}}uis, non poterit primogenitum facere dilectæ coram facie primogenit: filii odio{{ls}}a, {{ls}}ed filium odio{{ls}}æ agno{{ls}}cet pro primogenito, dabitque ei portionem duplicem;'' (id e{{ls}}t ut Sal. Jarchi &amp; Abenezra exponunt; {{ls}}i fratres fuerint tres, putentur ut quatuor, &amp; capiet ille duas partes, {{ls}}i fratres {{ls}}int bini, ut tres putentur vid. Selden. de Succe{{ls}}{{ls}}. c. 6.) ''de univer{{ls}}is rebus, cum ille {{ls}}i principium virtutis ejus, ideoque ei debetut jus primogenituræ.'' Ubi Mo{{ls}}es expre{{ls}}{{ls}}i{{ls}}{{ls}}ime loquitur de Polygamia {{ls}}imultanea &amp; rixis ex Polygamia ortis &amp; modum rixas finiendi proponit, quo omnino {{ls}}uper{{ls}}edere potui{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}i Polygamiam ip{{ls}}am ceu antecedentem cau{{ls}}am prohibui{{ls}}{{ls}}et. Quod cum intermi{{ls}}erit, quid aliud con{{ls}}equitur, quam quod Polygamiam ip{{ls}}am approbaverit.
{{nop}}
Largimur quidem ''utraque manu incommoda quædam dome{{ls}}tica,'' odia novercalia, di{{ls}}cordias Zelotypicas, aliaque Polygamiam comitari, illis tamen neque matrimonium ip{{ls}}um, neque {{ls}}ecundas nuptias de{{ls}}titui etiam non ignoramus. Neque verò hæc incommoda ubique locorum æque deprehenduntur, {{ls}}ed duntaxat apud illas nationes, ubi erecta nimis {{ls}}unt fœminarum ingenia, aut ubi obnoxii nimis uxoribus mariti vivunt. Apud multos populos naturali indole, aut propter educationem fœminæ maritis addictius parent, nec cordato viro inter plures quoque uxores dome{{ls}}ticam pacem {{ls}}ervare difficile. Interim non negamus, {{ls}}icuti inter multos infantes, ita inter complures uxores ferè contingere ut una eximiè diligatur, ut ex hoc loco &amp; Gen 29. E{{ls}}th. 2. 17. Cant. 4. 7. 8. patet. Huc facit, quod ''Salu{{ls}}tius Jug.'' ait: ''Ea nece{{ls}}{{ls}}itudo'' (matrimonii) ''apud Numidas Mauro{{ls}}que levis ducitur, quia {{ls}}inguli pro opibus qui{{ls}}que quamplurimas uxores, denas alii, alii plures habent, Seniores eo amplius. Ita animus multitudine diçtrabitur. Nullam pro {{ls}}ocia obtinent. pariter omnes viles {{ls}}unt. De Parthis in eundem {{ls}}en{{ls}}um Ammianus Marcellinus'' l. 23. c. 12. ''per libidines varias charitas di{{ls}}per{{ls}}a torpe{{ls}}cit.'' Apud ''Procopium hi{{ls}}t, Vandal.'' l. 2. ''Pro liberis anxii e{{ls}}tote, quos unius uxoris neceßitas devincta tenet. Nobis, quibus vel quinquaginta, {{ls}}i opus {{ls}}it, patent conjugia, nunquam po{{ls}}teri deerunt.'' Similiter ''Claudianus de bell. Gildon.''
{{ppoem|
&gt;&gt;''Connubia mille''
''Non illis generis nexus uon pignora curæ,''
''Sed numero lauguet pietas.''}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|Ni-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlk5p7s31d26vs25u9zakkf3yst3pwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/406</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86885</id>
    <revision>
      <id>283809</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Nihil tamen habet, quod de injuriâ illatà conqueratur foemina, fi ipfide alimentis, veftimentis, &amp; debito conjugali fuerit pro ratâ parte pro- fpectum. Unde Alex. ab Alex. refert quod apud Romanos nulla actio uxori in virum fuerit permiffa, nifi ob malam tractationem, nec etiam repudiare licuerit, uti neque hoc jure Mofaico concedebatur. Unde Jofe phus Arch. 15.9. tanquam inufitatum &amp; à communi jure difcrepans anno- tat, quod Salome libellum...</comment>
      <origin>283809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3314" sha1="iqplc8mrziy909m7wd7i9nrxo7hkd59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|396|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Nihil tamen habet, quod de injuriâ illatà conqueratur foemina, fi ipfide
alimentis, veftimentis, &amp; debito conjugali fuerit pro ratâ parte pro-
fpectum. Unde Alex. ab Alex. refert quod apud Romanos nulla actio
uxori in virum fuerit permiffa, nifi ob malam tractationem, nec etiam
repudiare licuerit, uti neque hoc jure Mofaico concedebatur. Unde Jofe
phus Arch. 15.9. tanquam inufitatum &amp; à communi jure difcrepans anno-
tat, quod Salome libellum repudii miferit Coftobaro marico fuo, Idumea
&amp; Gazæ præfecto, cum alias moribus Judæorum non liceret mulieri
fponte à viro divertere, nifi ab eo dimifle, excepto, fi quis uxorem à
fe in primo concubitu virginem non deprehenfam fuiffet calumniatus.Huic
enim liberum erat abire an manere apud virum mallet. Etfi marito, Gi
ipfa vellet, eam retinere utique neceffarium erat. Tefte Philone Judao de fpec.
leg. Idem Jofephus 18.c. 7. narrat de Herodiade Ariftobuli filiâ quam repre-
hendit Joannes Baptifta Matth. 14. Marc. 6. Marito vero integrum erat
uxorem repudiare, accufare. De Gallis Cafar de B. Gall. l. 6. tradit, illos
habuifle in uxores ficut &amp; in liberos jus vite necis. Apud Germanos ma-
ritis adulterii poena fuit permifla. Tac. Germ. c. 19. Et quidem velut pro im-
perio fumenda, non quod ipforum iracundiæ aliquid indulgeretur, ficut
de Servis idem d. 1. ait, occidere folent fervum, non difciplina &amp; feveritate, fed
impetu &amp;ira uti inimicum nifi quod impune. Gell. 10. 6. 23 ex Oratione Cato-
nis: Vir nifi cum divertium fecit, mulieri judes &amp; pro cenfere eft. Imperium, quod
videtur, babet. Si quid perverfe tetreque factum eft à muliere multatur. Si vinum
bibit, fi cum alieno viro probri quid fecit, condemnatur; Item In adulterio uxorem
tuam fi deprehendiffes, fine judicio impunè necares, illa te, fi adulterares digito non
auderet contingere, neque jus eft. Huc facit quoque quod Tacitus, inquit.
Ann. 13. 32. Pomponia Gracina, fuperftitionis externe rea mariti judicio permiffa.
Isque prifco inftituto, propinquis coram de capite famaque conjugis cognovit.
pro-
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Si fuerint alicui Uxores bina. Anti-Po-
lygamus quidam reapfe Dormitantius de
fucceffivis uxoribus explicat, quod nefcio an
ullus vel veterum vel recentiorum ipfi hâc
in parte præiverit, Certe Biblia Erneftma,
in qua tot Theologi elaborarunt, de fimul-
taneis exponunt, afferuntque tùm temporis
Polygamiam fuiffe in ufu apud Judæos, ut
hinc &amp; inde paffim etiam deduximus. Magis
itaque miror quòd Anti-Polygynos, qui alios
verum fenfum è fcripturâ eruere docuit, &amp;
quidem publice è fuggeftu, hunc textum de
fucceffivis, (ut &amp; Victor Utopicus) poffe in-
telligi oblateret. Sed nec aliud quicquam

habuit, quod hic reponere potuiffet, ne ita-
que plane obmutefcere videatur, placuit
nugas proponere, quàm aliquid folidi
ferre. Nihil enim eft tàm exiguum, quod
Anti-Polygami fe putarint indignum, imò
cui faftu fuo, &amp; autoritate, quâ pollent,
non fperarint conciliaturos momentum &amp;
dignitatem. Quanquam enim pigeat tùm
minutula confectari, tamen ita facto opus
eft, ne ulla præbeatur anfa, vel imagina-
rii triumphi. Mos enim illis perpetuus, ut
nunquam negligere nos fua putent, fed
femper metuere; adeoque abftinere.
2. Nec matrimonium ipfum deftitui&lt;noinclude&gt;{{right|''incommo-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqplc8mrziy909m7wd7i9nrxo7hkd59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283819</id>
      <parentid>283809</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T23:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="11ux0wuim4u2mlokflblnbymoseiovv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|396|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Nihil tamen habet, quod de injuriâ illatâ conqueratur fœmina, {{ls}}i ip{{ls}}i de alimentis, ve{{ls}}timentis, &amp; debito conjugali fuerit pro ratâ parte pro{{ls}}pectum. Unde ''Alex. ab Alex.'' refert quod apud Romanos nulla actio uxori in virum fuerit permi{{ls}}{{ls}}a, ni{{ls}}i ob malam tractationem, nec etiam ''repudiare licuerit,'' uti neque hoc jure Mo{{ls}}aico concedebatur. Unde ''Jo{{ls}}ephus Arch. 15. 9.'' tanquam inu{{ls}}itatum &amp; à communi jure di{{ls}}crepans annotat, quod ''Salome'' libellum repudii mi{{ls}}erit Co{{ls}}tobaro marito {{ls}}uo, Idumeæ &amp; Gazæ præfecto, cum alias moribus Judæorum non liceret mulieri {{ls}}ponte à viro divertere, ni{{ls}}i ab eo dimi{{ls}}{{ls}}æ, excepto, {{ls}}i quis uxorem à {{ls}}e in primo concubitu virginem non deprehen{{ls}}am fui{{ls}}{{ls}}et ''calumniatus.'' Huic enim liberum erat abire an manere apud virum mallet. Et{{ls}}i marito, {{ls}}i ip{{ls}}a vellet, eam retinere utique nece{{ls}}{{ls}}arium erat. ''Te{{ls}}te Philone Judæo de {{ls}}pec. leg.'' Idem ''Jo{{ls}}ephus 18. c. 7.'' narrat de ''Herodiade'' Ari{{ls}}tobuli filiâ quam reprehendit Joannes Bapti{{ls}}ta Matth. 14. Marc. 6. Marito vero integrum erat uxorem repudiare, accu{{ls}}are. De Gallis ''Cæ{{ls}}ar'' de B. Gall. l. 6. tradit, illos habui{{ls}}{{ls}}e in uxores {{ls}}icut &amp; in liberos ''jus vitæ &amp; necis.'' Apud Germanos maritis adulterii pœna fuit permi{{ls}}{{ls}}a. ''Tac. Germ. c. 19.'' Et quidem velut pro imperio {{ls}}umenda, non quod ip{{ls}}orum iracundiæ aliquid indulgeretur, {{ls}}icut de Servis ''idem'' d. l. ait, ''occidere {{ls}}olent {{ls}}ervum, non di{{ls}}ciplina &amp; {{ls}}everitate, {{ls}}ed impetu &amp; ira uti inimicum ni{{ls}}i quod impune. Gell. 10. 6. 23'' ex Oratione Catonis: ''Vir ni{{ls}}i cum divortium fecit, mulieri judex &amp; pro cen{{ls}}ore e{{ls}}t. Imperium, quod videtur, habet. Si quid perver{{ls}}e tetreque factum e{{ls}}t à muliere multatur. Si vinum bibit, {{ls}}i cum alieno viro probri quid fecit, condemnatur;'' Item ''In adulterio uxorem tuam {{ls}}i deprehendi{{ls}}{{ls}}es, {{ls}}ine judicio impunè necares, illa te, {{ls}}i adulterares digito non auderet contingere, neque jus e{{ls}}t.'' Huc facit quoque quod ''Tacitus,'' inquit. ''Ann. 13. 32. Pomponia Græcina, {{ls}}uper{{ls}}titionis externæ rea mariti judicio permi{{ls}}{{ls}}a. Isque pri{{ls}}co in{{ls}}tituto, propinquis coram de capite famaque conjugis cognovit.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Si fuerint alicui Uxores bina. Anti-Po-
lygamus quidam reapfe Dormitantius de
fucceffivis uxoribus explicat, quod nefcio an
ullus vel veterum vel recentiorum ipfi hâc
in parte præiverit, Certe Biblia Erneftma,
in qua tot Theologi elaborarunt, de fimul-
taneis exponunt, afferuntque tùm temporis
Polygamiam fuiffe in ufu apud Judæos, ut
hinc &amp; inde paffim etiam deduximus. Magis
itaque miror quòd Anti-Polygynos, qui alios
verum fenfum è fcripturâ eruere docuit, &amp;
quidem publice è fuggeftu, hunc textum de
fucceffivis, (ut &amp; Victor Utopicus) poffe in-
telligi oblateret. Sed nec aliud quicquam

habuit, quod hic reponere potuiffet, ne ita-
que plane obmutefcere videatur, placuit
nugas proponere, quàm aliquid folidi pro-
ferre. Nihil enim eft tàm exiguum, quod
Anti-Polygami fe putarint indignum, imò
cui faftu fuo, &amp; autoritate, quâ pollent,
non fperarint conciliaturos momentum &amp;
dignitatem. Quanquam enim pigeat tùm
minutula confectari, tamen ita facto opus
eft, ne ulla præbeatur anfa, vel imagina-
rii triumphi. Mos enim illis perpetuus, ut
nunquam negligere nos fua putent, fed
femper metuere; adeoque abftinere.
2. Nec matrimonium ipfum deftitui&lt;noinclude&gt;{{right|''incommo-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>11ux0wuim4u2mlokflblnbymoseiovv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Gaius Lucilius</title>
    <ns>102</ns>
    <id>86886</id>
    <revision>
      <id>283810</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{scriptor}}  ==Opera== * [[Saturae (Gaius Lucilius)]]'</comment>
      <origin>283810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="6cuaes9z5ujl4sfe2g5ye2ch7hj4ev4" xml:space="preserve">{{scriptor}}

==Opera==
* [[Saturae (Gaius Lucilius)]]</text>
      <sha1>6cuaes9z5ujl4sfe2g5ye2ch7hj4ev4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/410</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86887</id>
    <revision>
      <id>283822</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="g4sc8bp1ogj4ofnp1cg4e9dodmob8lf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|400|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T74&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXI|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 74.png|left|95px|N]]Otatu digni{{ls}}imus etiam e{{ls}}t locus Deut. 22. 22. ''Siquis concubuerit cum alterius uxore morte punitor, tam adulter quam adultera, ut tellas malum è medio tui,'' collatus cum Lev. 20. 10. ''{{ls}}i quis adulteravit alterius uxorem'' morte moriatur ''tam ip{{ls}}e quam adultera.'' Ubi clari{{ls}}{{ls}}ime videmus adulterium non con{{ls}}i{{ls}}tere in Polygamiâ virili, {{ls}}ed in Polygamiâ muliebri {{ls}}eu quando quis accedit ad alterius uxorem, ita ut illa tum cogno{{ls}}cat duos viros. Et in hanc Polygamiam muliebrem, quod verum e{{ls}}t adulterium, ''jure divino capitalis pœna'' e{{ls}}t con{{ls}}tituta. Apud Romanos quidem primitus à ''Julio Cæ{{ls}}are'' L. Julia de adulteris, juxta communi{{ls}}{{ls}}imam Interpretum opinionem, relegatione puniebatur, de quo eleganter {{ls}}cribit Martial:
{{ppoem|
''Lu{{ls}}us erat {{ls}}acræ connubia fallere tædæ,''
::''Lu{{ls}}us &amp; immeritos execui{{ls}}{{ls}}e mares.''
''Utraque tu prohibes, Cæ{{ls}}ar, populisque futuris''
::''Sucurris na{{ls}}ci quod {{ls}}ine fraude jubes.''
''Nec {{ls}}pado jam, nec mœchus erit te præ{{ls}}ide qui{{ls}}quam''
::''At prius, o mores &amp; {{ls}}pado mœchus erat.''}}

Verum enim vero huic Legi Juliæ per con{{ls}}titutionem ''Con{{ls}}tantini'' jure merito derogatum, qui {{ls}}acrilegos nuptiarum gladio puniri præcepit. ''l. quamris 30. h. tit.'' quam utinam non temera{{ls}}{{ls}}et ''Ju{{ls}}tinianus nov. 134. c. 10.'' qua adulteræ gladii pœnam remi{{ls}}it verberatamque in mona{{ls}}terium detrudi voluit. Detru{{ls}}am, {{ls}}i maritus recipere velit, ut intra biennium id facere {{ls}}ine fraude liceat. Sin minus ut tondeatur mulier, mona{{ls}}terioque in perpetuum mancipetur. Quod an in{{ls}}tinctu Epi{{ls}}coporum quorundam Chri{{ls}}tum Joh. 8. ex {{grc|κακοζηλία}} imitantium, ut ''Petr. Mart. cla{{ls}}{{ls}}. 2. c. 12. n. 26. Beza tr. de divort.'' an vero in gratiam, Uxoris con{{ls}}tituerit non di{{ls}}putabimus. Po{{ls}}terius {{ls}}ane affirmat ''Joannes Bodinus l. de Rep. 3. Theodora,'' inquiens ''Ju{{ls}}tiniani uxor, quæfa{{ls}}ces imperii marito {{ls}}tupido {{ls}}ane ac illiterato prinicipi ademerat, cum omnia beneficia fœminis adver{{ls}}us maritos tribueret, eos etiam adulterii pœna liberavit, infamiæ notam reliquit.'' Nobis potius ob oculos {{ls}}emper e{{ls}}t Lex divina, non mere foren{{ls}}is, {{ls}}olisque Judæis {{ls}}cripta, {{ls}}ed cum ratione naturali con{{ls}}tet, (Conf. ''Gen. 38. 24.'') &amp; ad integritatem {{ls}}exti præcepti pertineat mixti generis cen{{ls}}enda &amp; adhuc hodie nos obligare credenda e{{ls}}t. Et {{ls}}ane cum in adulterio vinculum &amp; {{ls}}ocietas in humanis {{ls}}ancti{{ls}}{{ls}}ima, violetur, cum contumelia ignominio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}ima inferatur, alienæ matrisfami liâs mores&lt;noinclude&gt;{{right|corrumpan-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4sc8bp1ogj4ofnp1cg4e9dodmob8lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/411</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86888</id>
    <revision>
      <id>283823</id>
      <timestamp>2026-10-16T02:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="hlvicnof2l5ju2slo8towfi7zv5l0z9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|401|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;corrumpantur, {{ls}}emina nefarie confundantut, adulteria pro genuinis {{ls}}upponantur, abortus &amp; veneficia oriantur, quis minore quam capitis pœna plectendum cen{{ls}}eat? De veneficio, ut cœtera in vulgus nota taceam, notum e{{ls}}t dictum Catonis; ''Nullam adulteram non &amp; veneficam eße.''
{{nop}}
Quod eleganti{{ls}}{{ls}}ime explicatur in Rhetoricis ad Herennium: ''Majores no{{ls}}tri,'' inquit, ''{{ls}}i quam unius peccati mulierem damnabant {{ls}}implici judicio multorum maleficiorum damnatam exi{{ls}}timabant. Quo pacto? quoniam quam impudicam judicarunt, eam veneficiis quoque damnatam exi{{ls}}timabant. Quid ita? quia nece{{ls}}{{ls}}e e{{ls}}t eam, quæ {{ls}}uum corpus addixerit turpi{{ls}}{{ls}}ima cupiditati, timere permultos. Quos i{{ls}}tos? virum, parentes cœteros, ad quos videt {{ls}}ui dedecoris infamiam pertinere. Quid po{{ls}}tea? quos tantopere timeat, eos nece{{ls}}{{ls}}e e{{ls}}t, ut quoquo modo po{{ls}}{{ls}}it veneficio petat. Cur? quia nulla pote{{ls}}t hone{{ls}}ta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati facit timidam, in temperantia audacem, natura muliebris incon{{ls}}ideratam. Quid veneficii damnatam? quid? putabant impudicam quoque nece{{ls}}{{ls}}ario. Quare? quia nulla facilius ad id maleficium cau{{ls}}a, quam turpis amor, &amp; intemperans libido commovere potuit, cum ejus animus mulieris e{{ls}}{{ls}}et corruptus, ejus corpus ca{{ls}}tum e{{ls}}{{ls}}e non putarint. Quid in viris? Idemne ob{{ls}}ervabant? minimè. Quid ait? quia viros ad unumquodque maleficium {{ls}}ingulæ cupiditates impellunt;'' mulieres ad omnia ''maleficia cupiditas una ducit.'' Hæc Rhetor. Brevius more {{ls}}uo ''Tacitus,'' cum viam invadendæ por entiæ &amp; domus Cæ{{ls}}arum à Sejano captam ''l. 4. Ann.'' explicat: ''Cuncta tentanti,'' inquit, ''prompti{{ls}}{{ls}}imum vi{{ls}}um ad uxorem Dru{{ls}}i Liviam convertere. Hanc ut amore incen{{ls}}us adulterio pellexit, &amp; po{{ls}}tquam primi flagitii potius e{{ls}}t, neque fœmina ami{{ls}}{{ls}}a pudicitia alia abnuerit, ad conjugii {{ls}}pem, con{{ls}}ortium regni &amp; necem mariti impulit. Atque illa, cujus avunculus Augu{{ls}}tus, {{ls}}ocer Tiberius, ex Dru{{ls}}o liberi, {{ls}}eque ac majores &amp; po{{ls}}teros municipali adulterio fœdabat, ut pro hone{{ls}}tis &amp; præ{{ls}}entibus flagitio{{ls}}a &amp; incerta expectaret.'' Quis exinde non videt, tantam e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}celeris enormitatem ut nonni{{ls}}i morte expiandum. unde ''Diogenes'' audiens ''Didymum'' quendam adulterum duci, dignum e{{ls}}{{ls}}e ait, qui vel ex ip{{ls}}o nomine {{ls}}u{{ls}}penderetur. Græci {{ls}}olos adulteros impune occidi permi{{ls}}erunt. ''Lacedæminii'' cum acerbi{{ls}}{{ls}}imis diris aliquem devovere volebant, inter alia domus exitia imprecabantur, ut uxores ip{{ls}}orum adulteris delectarentur. Secundum ''Thuriorum'' legem nonni{{ls}}{{ls}}i adulteri in Comœdiis nominatim traducendi, qua{{ls}}i hæc {{ls}}ola labes publicâ noto digni{{ls}}{{ls}}ima. Ita mortis pœna in u{{ls}}u ap. ''Lydos, Arabes, Gothes, Longobardos, Burgundiones,'' quorum po{{ls}}tremi vero mortis genere etiam eam, quæ {{ls}}ine cau{{ls}}a virum de{{ls}}erui{{ls}}{{ls}}et, cæno mer{{ls}}am necari ju{{ls}}{{ls}}erunt. vid. ''Bri{{ls}}{{ls}}ou. lib. {{ls}}ing. de adult. Ælianus l. 11. pag. 127. Strab. 6. Georp. Eu{{ls}}eb. Præp. Enan. cap. 8. Procop. l. 1.'' Ut non immerito conqueratur ''Alciatus, in l. probrum de V. S.'' quod in civitatibus nonnullis male in{{ls}}titutis, major pecuniæ quam morum habetur ratio, cum fures laqueo {{ls}}trangulent,&lt;noinclude&gt;{{right|adul-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hlvicnof2l5ju2slo8towfi7zv5l0z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/412</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86889</id>
    <revision>
      <id>283824</id>
      <timestamp>2026-10-16T03:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>283824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="2n8gr8u4t1coql2dy2qfq7rfcdkghkr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|402|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;adulteros multent pecunia. Et ''Julius Clarius'' recti{{ls}}{{ls}}ime cen{{ls}}et, eos ''Principes'' gravi{{ls}}{{ls}}imè peccare, qui hoc {{ls}}cele{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imum crimen {{ls}}everi{{ls}}{{ls}}imis legibus non coërceant. vid. ''Tiranuell, de Leg. Conn. 314. Martyr. LL. Cla{{ls}}{{ls}}. 2. c. 2. p. 318. Agell. Noct. Att. X. c. 23. Alex. ab Alex. Gen. Dier. l. 4. c. 1. Cœl. Rhodig. l. 20. Lect. c. 25. Arni{{ls}}. de Jure Conn. p. 135. Delrio ad L. 18. &amp; de transact. Bachovius ad Treutlerum. Carpz. Prax. Crim. part. 7. quæ{{ls}}t. 55. n. 5, 6, 7, 8. it. Jurispr. Foren{{ls}}. part 4. Con{{ls}}tit. 19. God. Eabriam. de Pœn. mul. ad. t. 9. t. 7. d. 2. Matth. de Crim. Havemann. de Connub.'' Hæc {{ls}}unt pleraque dicta &amp; exempla Polygamica, quæ in Mo{{ls}}e primo Scriptore, qui {{ls}}upere{{ls}}t, totius mundi reperiuntur. Nullus vero dubito quin plura fuerint exempla quæ à Mo{{ls}}e brevitis {{ls}}tudio{{ls}}o fuerint omi{{ls}}{{ls}}a, ut pote qui cum reliquis {{ls}}criptoribus in more habebat po{{ls}}itum, uxorum parvam, aut fere nullam facere mentionem, {{ls}}icuti in Genealogiis, Gen. 5. 10. 46. Ex. 1. 6. Num. 26. 1 Chron. 1. 2. 3. 4. 5. Matth. 1. Luc. 3. adductis videre e{{ls}}t ({{ls}}ecus quam hodie fit, ubi Genealogiæ ex paterna &amp; maternâ linea arce{{ls}}{{ls}}antur nece{{ls}}{{ls}}e e{{ls}}t) {{ls}}icuti ex primis capitibus Chronicorum etiam apparet, plures, uti Hezron, Caleb, Jerahmeël, A{{ls}}{{ls}}ur, Je{{ls}}riël, Jeharaim, fui{{ls}}{{ls}}e {{grc|πολυγάμους}}, quorum nulla in antecedentibus libris fit mentio. Quinimo ''ip{{ls}}i Mo{{ls}}i Jo{{ls}}ephus'' ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Tharbin Æthiopiæ Regis filiam &amp; Sepphoram Raguelis {{ls}}eu Jethronis, quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t, tribuit.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Concubuerit cum alterius uxore. Apud
nonnullas barbaras gentes in honore habi-
tum fuit, fi uxores ab hofpitibus adulterio
firerint polluta. Qui deteftabilis &amp; impurif-
fimus mos ex Diaboli occaecatione in pro-
vincia Camul, Magni Chami imperio fub-
jecta obtinuit. Tam altas autem hæc infa-
nia in miferis &amp; à Satanâ feductis hominibus
radices egit, ut quando Moguth omnium
Tartarorum Rex hanc nefandam confuetu-
dinem abrogare edita fanétione volebat,
ut uxorum provinciam cuftodirent, nec pro-
vinciam tantâ foedarent turpitudine, viri &amp;
incolæ Camul plurimum contriftati miffisque
nuntiis &amp; muneribus, inftantiffime Regem
Moguth rogarint, revocaret hoc edictum &amp;
traditionem illam, quàm à fuis fenioribus
velut per manus acceperunt, non aboleret,
præprimis cum compertum haberent, fe
propter illud hofpitalitatis beneficium Deo-
rum fuorum confecutos gratiam, &amp; terram
nunquam Deorum munere fua deftitutam
foecunditate. Qui petitis ac defideriis fub-

ditorum ægre annuens tandem refpondit;
Quia opprobrium bonerem ducitis, babete
opprobrium, ut optaftis. Eadem hofpitali-
tas etiam colitur in provinciâ Canielu, Marc.
Paul. Ven. l. 1. de Reg. Orient. c. 46. p.3 50.
&amp; l. 2. c. 30. p. 380. In quibus gentibus o-
mnis Zelotypia viris natura infita extincta
effe videtur, quæ etiam hodie in multis ma-
ritis parum flagrat, putantes æquale effe.
viris &amp; uxoribus jus, &amp; quia mariti fæpè
plurium concubitu, (qui fi legitime fie-
ret, &amp; confummaretur honefte, non effet
contra Deum peccatum) extra conjugium
utuntur, idem etiam permittendum effe uxo-
ribus, aut faltem aliquo modo quafi nefcien-
do, connivendum, ita ut turpiffima gen-
tilium confuetudo etiam inter Chriftianos
aliquo modo videatur nonnullas agere radi-
ces. Non ita turpis, ridiculus tamen mos
eft Tartarorum, qui liberos innuptos poft
mortem etiam defpondent, confcriptisque
contractus connubialis literis juvenem &amp;
puellam vita defunctos, inque charta pictos&lt;noinclude&gt;{{right|cum}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2n8gr8u4t1coql2dy2qfq7rfcdkghkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/417</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86890</id>
    <revision>
      <id>283825</id>
      <timestamp>2026-10-16T03:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'bulam quoque redolet, cum Judai Mauri- tanienfes aliique Arabum, Hifpanienfes quoque &amp; Chaldæi in Num. 12. 1. illa verba: Et locuta eft Mirjam &amp; Aaron contra Mofen Super caufam mulieris Ethiopißse, quam duxerat, de divortio explicant. Quod &amp; Gloffa Larchii facit, &amp; Paraphrafis Onkeli ita habet; locuta eft Mirjam &amp; Aaron con- tra Mofen propter negotium mulieris pul- chræ, quam duxerat, quoniam uxorem pulchram, quam duxerat, repulit feu di- vor...</comment>
      <origin>283825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="detqsa0yzmpbbuixreh5hk6a7reiwiz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|407|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;bulam quoque redolet, cum Judai Mauri-
tanienfes aliique Arabum, Hifpanienfes
quoque &amp; Chaldæi in Num. 12. 1. illa verba:
Et locuta eft Mirjam &amp; Aaron contra Mofen
Super caufam mulieris Ethiopißse, quam
duxerat, de divortio explicant. Quod &amp;
Gloffa Larchii facit, &amp; Paraphrafis Onkeli
ita habet; locuta eft Mirjam &amp; Aaron con-
tra Mofen propter negotium mulieris pul-
chræ, quam duxerat, quoniam uxorem
pulchram, quam duxerat, repulit feu di-
vortio ejecerat. Alii hanc Ziporam putant
fuiffe, atque Ethiopiffam nuncupatam (vid.
Abulenf. &amp; Paul.Fag.inComment.adChald.
Paraphr. Num. 12. Druf. ad loca diffic. Ex.
c. 52.) five ob pulchritudinem fingularem
nigredine fic defignatam, (unde &amp; Chal-
daco &amp; Paraphraftæ Hierofolymitano pul-
chram dictam) five ex eo, quod etiam Mi-
dianita, quorum è gente Zipora erat, Æ-
thiopum nomine, velut Septentrinaliorum
fubinde venirent, uti ex 2 Chron. 14. probat
autor Queftionum in Numeres, quæ tribuun-
tur Auguftino. vid. &amp; Boccharti Phaleg. 1.4.
ubi Kufchim effe Arabes latè oftenditur.
Num. 12. v. 1. verò vocatur Kyfchith. Rab-
binicus vitæ Mofis fcriptor à Gaulmino editus
Parifiis fub tit: Dibre Hajanim. Hamofche
1629. Necani Æthiopum Regis demortui
uxorem Mofi nuptiis conjunétam tradidit,
fed ita, ut Mofes fæderis memor non attigerit
eam, fed gladium inter fe &amp; ipfam pofue-
rit, ne cum ea peccaret. Flavius Iofephus
Archæol. 1. 2. c. 5. memorat Tharbin Re-

gis Æthiopum filiam ductam à Mofe. Verba
ita fe habent: Mofes divino refponfo à Pharao-
ne adverfus Ethiopes creatus Egyptii Exer-
citus Dux urbem Sabam, quam poftea Cam-
byfes à forore Meroen appellavit, obfidere ca-
pit. Cum autem oppugnationi maxime ineßet
difficultas, Tharbis Ethiopis Regis filia,
veluti alia Nifi Scylla à muris Moyfen adbuc
juvente flore pubefcentem confpicata, adeo e-
jus amere incaluit, ut per fecretos nuntios pol-
liceretur, fe urbem daturam, fi fe uxorem
duxiffet, neque ultra Ethiopem aliquem occi-
deret. Affenfus Moyfes atque urbem ingreffus
Ethiopes magna peracta cæde, Tharbin poflea
in matrimonium duxit, neque poft defponfa-
tionem factam ultrà quenquam occidit: tem-
pus, que caedes prafiniebatur, arbitratu fue
interpretatus. Quanquam vero hanc hifto-
riam, ceu fabulofam Auguftinus Chifamen-
fis apud Sixt. Senen. Bibl. Sanct.l. 5. ann.
123. rejiciat, nil tamen video caufæ, cur
non ficut in aliis, ita etiam in his Iofepho
tribuenda fit fides aliqua hiftorica, licet in
ipfis fcripturis facris vel in vita Mofis à Philo-
ne confcripta, vel in Eutychii annalibus,
vel in Artapans apud Eufebium de prapar.
Euang. talis matrimonii nullum extet vefti-
gium. Neque enim omnes hiftorici omnia
confcribunt. Curtius non omnia, quæ alii
de Alexandro M. referunt, continet. Quam-
vis cum nullo contentionis ferram hanc ob
rem reciprocare defidero, caufæque Poly-
gamice nil decedit, five Mofes fuerit Mono-
gamus five bigamus.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T74&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T75&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXX|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 75.png|left|95px|V]]Tcumque vero {{ls}}e res hic habeat, (non enim di{{ls}}putabimus, de veritate hi{{ls}}toriæ) certum e{{ls}}t, veteres regulariter maximi feci{{ls}}{{ls}}e ob{{ls}}ervationem præcepti, de multiplicando humano genere in Gene{{ls}}i dati. Unde Thalmudici in Sulcan, Aruch, lib. Abenhæzer, ''c. 1.'' Gemar. Babyl. ad Tit. Jabimoth. c. 6. f. 64. aiunt: ''Nemo e{{ls}}t hominum, qui non obligatur ad uxorem ducendam, ut cre{{ls}}cat &amp; multiplicetur genus humanum. Etiam &amp; quicunque I{{ls}}raelita'' (modo vir revera fuerit)&lt;noinclude&gt;{{right|''li-''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>detqsa0yzmpbbuixreh5hk6a7reiwiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/423</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86891</id>
    <revision>
      <id>283826</id>
      <timestamp>2026-10-16T03:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''non {{ls}}olum {{ls}}tatim à creatione {{ls}}altem ab egre{{ls}}{{ls}}u è paradi{{ls}}o operam liberis eum dedi{{ls}}{{ls}}e, {{ls}}ed &amp; Cainum cum filia gemella unica &amp; Abelem cum binis gemellis ex Eva {{ls}}u{{ls}}cepi{{ls}}{{ls}}e.'' vid. Selden. de Jur. Nat. v. c. 3. ubi plura adducit de præcepto multiplicationis exacti{{ls}}{{ls}}ime inter Judæos ob{{ls}}ervato, &amp; de pœnis à Gentibus impo{{ls}}itis illis, qui nuptias vel negligebant, v...</comment>
      <origin>283826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="kju63zthkyomn38f8xr2y5remncpv1b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|413|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''non {{ls}}olum {{ls}}tatim à creatione {{ls}}altem ab egre{{ls}}{{ls}}u è paradi{{ls}}o operam liberis eum dedi{{ls}}{{ls}}e, {{ls}}ed &amp; Cainum cum filia gemella unica &amp; Abelem cum binis gemellis ex Eva {{ls}}u{{ls}}cepi{{ls}}{{ls}}e.'' vid. Selden. de Jur. Nat. v. c. 3. ubi plura adducit de præcepto multiplicationis exacti{{ls}}{{ls}}ime inter Judæos ob{{ls}}ervato, &amp; de pœnis à Gentibus impo{{ls}}itis illis, qui nuptias vel negligebant, vel differebant. Singulariter vero notandum ibi adductum Rabbinorum præceptum: ''quicunque negligit præceptum de multiplicatione humani generis, habendum e{{ls}}{{ls}}e veluti homicidam.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Acriori libidinis ftimulo immunis. Si-
cuti multi labores Veneri funt impedimenta,
ut fupra ad th. 55. n. 4. monftravimas, ita
etiam, qui liberis nimium impallefcunt, à
Veneris telis magis funt liberi, uti non adeò
improbabile fit Monachos ftudiis defixos non
tantas fentire carnis uftiones, præfertim fi
pluralitas precum &amp; devotio major quàm in
fa cis, uti gloriantur accedat. Quemad-
modum de jefuitâ Francifco de Villa nova in
Hifpania a. 1619. mortuo narrant, quod
fæpe vifus à fuo contubernali nocte mediâ
geniculans &amp; manibus in terga religatis,
furis inftar, oraffe vehementiffime. Si fu-
nis, poenitentiæ fignum, fuiffet adjunctus,
major humilitas. Manus quidem attollende
funt 1 Tim. 11. v. 8. fed fæpè peccatorum
magnitudine &amp; multitudine aggravantur,
uti opus fit aliquo Hur aut Aaron, qui ma-
nus fuftentet; fed non omni clerico licet ef-
fe tàm beato. Geneal. Mar. 5. Maj. p. 559.
Sic de Rudolpho Epifcopo Eugubino legitur,
quod monachus fæpe fünem fuperiori cellæ
parti alligarit, &amp; ita pendens contra fo-
mnumquafi orarit. Geneal. Mar. 27. Jun. p.
770. Sed adhuc major, eaque planè extraor-
dinaria &amp; imcomparabilis devotio fuit inPhi-
lippo Nerio, Fundatore Congregationis Ora-
tor. Horentiæ, qui cum alii orent, ut de-
votio illis donetur, contra aqua opus habe-
bat, ut ignem illum intenfiffimum amoris
divini aliquo modo temperaret, ne pene-
trantiffimis illischaritatis radiis confumeretur.
Hieme intenfiffima, apertis feneftris &amp; por-
tis, ille nihilominus in toto corpore, fervi-
diffimo amore, uti fanétus in Coelo, incen-
fus per quinquaginta integros annos ardebat
ut fæpè coram altari exiliens præ calore fe
fuftentare manibus altari affiixis cogeretur,

quando Euchariftiam lacrymis profufiffimis
accipiebat: Sæpè inter preces exclamabat:
O Iefu, recede à me, moriendum eft mihi pra
amore.Olefu,non poßum diutius flammas iftas
perpeti. Extingu, O Jefu; cor meum deficit,
contabefcit. In extollendo calice non po-
terat calorem amplius attrahere, fed cor
femper in corpore exiliebat, ita ut dua cofta,
uti poft mortem videre licuit, quæ natura
per miraculum tamen erant majores, fue-
rint combufta. Geneal. Mar. 76. Maj p.647.
2. Ne quidem propter regnum Dei licere cui-
piam fe caftrare. In prifcaEcclefia viri conti-
nentes &amp; dono continentiæ divinitus inftru-
eti magno in honore fuerunt. Eam gloriam,
ut funt humana ingenia ad æmulationem
proclivia, multi tali dono continentiæ non
inftructi affectarunt. Alii itaque cum libidi-
ni mederi non poffunt, femetipfos caftra-
runt. Cujus rei autorem habuerunt Orige-
nem Adamantium, qui ex pravo intellectu
verborum Chrifti, Matth. 19. 12. fibiipfi
virilia amputavit Eufeb. 1. 6. c. 7. Id factum
imitatifunt Valefiii in regione Philadelphica
ultra Jordanem habitantes, qui autore Epi-
pbanio haref. 58. &amp; fe &amp; hofpites fuos caftra-
runt, ut ita fecum introducerent in regnum
coelorum, De Leontio, qui deinceps ab Aria-
nis Epifcopus Antiochenus factus fuit, fimile
refert Athan. quod ideo femetipfum execue-
rit, ut libere ipfi cum Euftolio foemina ju-
vencula verfari imo &amp; dormire liceret Erro-
(rem igitur hunc invalefcentem ut compefce-
ret Ecclefia, fynodo Nicena &amp; Aretalenfi
canones fuere compofiti in eam fententiam,
quod ille, cui vel vi, velin cunabulis, vel
de medicorum confilio metu imminentis pe-
riculi virilia fuerint amputata, à facerdotio
repellendi. Can. fi quis à Medicis, cum duab.&lt;noinclude&gt;{{right|''{{ls}}eq.''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kju63zthkyomn38f8xr2y5remncpv1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86892</id>
    <revision>
      <id>283827</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '104 consuli Macedoniac rescripsit, testibus se, non testimoniis crediturum. Verba epistolae ad hanc partem pertinentia haec sunt. «Quod crimen obiecit (1) apud me Alexander Apro, et quia non probabat, nec testes producebat, sed testimoniis uti volebat, quibus apud me locus non est—nam ipsos interrogare soleo—, quem (2) remisi ad provinciae Praesidem, ut is de fide testium quaereret, et et nisi implesset, quod iutenderat, relegaretur.  § 4.—Ga...</comment>
      <origin>283827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="ol8k4ghbqhccj7147l01ktk7jnnj74g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;104
consuli Macedoniac rescripsit, testibus se, non testimoniis crediturum. Verba epistolae ad hanc partem pertinentia haec sunt. «Quod crimen obiecit (1) apud me Alexander Apro, et quia non probabat, nec testes producebat, sed testimoniis uti volebat, quibus apud me locus non est—nam ipsos interrogare soleo—, quem (2) remisi ad provinciae Praesidem, ut is de fide testium quaereret, et et nisi implesset, quod iutenderat, relegaretur.

§ 4.—Gabinio (3) quoque Maximo idem Princeps in haec verba rescripsit: «Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimoniorum, quae recitari solent; tecum ergo delibera, ut, si retinere (4) eos velis, des iis impendias.

§ 5.—(5) Lege Iulia de vi cavetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteve eius liberaverit, quive impuberes erunt (6), quique iudicio publico damnatus erit, qui eorum in integrum restitutus non erit, quive in vinculis custoditve publica erit, quive ad bestias, ut depugnaret, se locaverit, quaeve palam quaestum faciet feceritve, quive ob testimonium dicendum vel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus vel convictus erit. Nam quidam propter reverentiam personarum, quidam propter lubricum consilii sui, alii vero propter notam et infamiam vitae suae admittendi non sunt ad testimonii fidem.

§ 6.—Testes non temere evocandi sunt per longum iter, et multo minus milites avocandi sunt a signis vel muneribus perhibendi testimonii causa; idque Divus Hadrianus rescripsit. Sed et Divi fratres rescripserunt: «Quod ad testes evocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea provincia, in qua (7) iudicat, fuerit; nam si probabitur, saepe in aliam civitatem testimonii gratia plerosque evocatos, non esse dubitandum, quin evocandi sint, quos necessarios in ipsa cognitione deprehenderit, qui iudicat.»

4. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.—Lege Iulia (8) indiciorum publicorum (9) cavetur, ne invito denuntietur, ut testimonium litis dicat adversus parentem, generum, vitricum, privignum, sobrinum, sobrinam, sobrino (10) natum, cosvo, qui priore (11) gradu sint; item, ne libero ipsius, liberorum cits, parentum, viri, uxoris, item patroni, patronae (12), et ut ne patroni, patronae adversus libertos, neque liberti adversus patronum cogantur testimonium dicere.

(1)obiiciebat, Hal.
(2)eum (en lugar de quem), Hal.; quem, omitela la Vulg.
(3)Caninio, Hal.; Sabino, otros en el mismo.
(4)detinere, al margen interior del códice Fl.
(5) Véase Collat. leg. Mos. et Rom. IX. § 2.
(6) impubes erit, Hal. Vulg.
(7) Hal.; quam, el códice Fl.
(8) et Papia, insertan otros en Hal.; réase Collat. leg.
(9) Taur, según la escritura original.; publicorum iudiciorum, según corrección del códice Fl., Br.
(10) sobrinave, inserta la Vulg.
(11) propiore, Vulg.

(12) item patroni, patronae, omitelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol8k4ghbqhccj7147l01ktk7jnnj74g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86893</id>
    <revision>
      <id>283828</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '5. GAIUS libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.—In legibus, quibus excipitur, ne gener aut socer invitus testimonium dicere cogeretur, generi appellatione sponsum quoque filiae contineri placet; item soceri sponsae patrem.  6. LICINIUS (1) RUFINUS libro II. Regularum.—Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest, ut testes fiant.  7. MODESTINUS libro III. Regularum.—Servi responso tunc credendum est, quam alia probatio ad eruendam ve...</comment>
      <origin>283828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="q4421zy2ptfh2er581b576sptf4g46s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;5. GAIUS libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.—In legibus, quibus excipitur, ne gener aut socer invitus testimonium dicere cogeretur, generi appellatione sponsum quoque filiae contineri placet; item soceri sponsae patrem.

6. LICINIUS (1) RUFINUS libro II. Regularum.—Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest, ut testes fiant.

7. MODESTINUS libro III. Regularum.—Servi responso tunc credendum est, quam alia probatio ad eruendam veritatem non est.

8. SCAEVOLA (2) libro IV. (3) Regularum.—Inviti testimonium dicere non coguntur senes, valetudinarii, vel milites, vel qui cum Magistratu Reipublicae causa absunt, vel quibus venire non licet.

9. PAULUS libro I. ad Sabinum.—Testis idoneus pater filio, aut filius patri non est.

10. POMPONIUS libro I. ad Sabinum.—Nullus idoneus testis in re sua intelligitur.

11. IDEM libro XXXIII. ad Sabinum.—Ad fidem rei gestae faciendam etiam non rogatus testis intelligitur.

12. ULPIANUS libro XXXVII. ad Edictum.—Ubi numerus testium non adicitur, etiam duo sufficiunt; pluralis enim elocutio duorum numero contenta est.

13. PAPINIANUS libro I. de adulteriis.—Quaesitum scio, an in publicis iudiciis calumniae damnati testimonium iudicio publico perhibere possunt? Sed neque lege Remmia (4) prohibentur, et Iulia lex de vi, et repetundarum (5), et peculatus eos homines testimonium dicere non vetuerunt; verumtamen quod legibus omissum est, non omittetur religione iudicantium, ad quorum officium pertinet, eius quoque testimonio fidem, quod integrae frontis homo dixerit, perpendere.

14. IDEM libro singulari de adulteriis (6).—Scio quidem tractatum esse, an ad testamentum faciendum adhiberi possit adulteri damnatus? Et hane iuste testimonio officio ei interdicetur. Existimo ergo neque iure civili testamentum valere, ad quod huiusmodi testis processit, neque iure Praetorio, quod ius civile subsequitur, ut neque hereditas adiri, neque bonorum possessio dari possit.

15. PAULUS libro III. Sententiarum.—Repetundarum damnatus nec ad testamentum, nec ad testimonium adhiberi potest.
§ 1.—Hermaphroditus an ad testamentum ad-


(1) Hal.; Licinnius, el códice Fl.; luianus, (en lugar de
Licinius Rufinus ), Vulg.
(2) Ιαβολ. , Βας .
(3) III., Hal .
Томо 11-14
(4) Rhemmia, Hal.; Rhemia, las ediciones preferidas por
Schrad.
(5) Hal.; repetendarum, el códice Fl.

(6) Iulianus libro singu'ari de ambiguitatibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4421zy2ptfh2er581b576sptf4g46s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86894</id>
    <revision>
      <id>283829</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '106  liberi possit, qualitas sexus incalescentis (1) ostendit.  16. IDEM libro V. Sententiarum (2).—Qui falso vel varie testimonia dixerunt, vel utrique parti prodiderunt, a iudicibus competentur puniantur.  17. ULPIANUS libro singulari Regularum (3).—Pater et filius, qui in potestate eius est, item duo fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes utrimque in eodem testamento vel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet, ex u...</comment>
      <origin>283829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="1motcf56kaq8gdhc7w7vcfmfkjqjo66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;106

liberi possit, qualitas sexus incalescentis (1) ostendit.

16. IDEM libro V. Sententiarum (2).—Qui falso vel varie testimonia dixerunt, vel utrique parti prodiderunt, a iudicibus competentur puniantur.

17. ULPIANUS libro singulari Regularum (3).—Pater et filius, qui in potestate eius est, item duo fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes utrimque in eodem testamento vel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet, ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi.

18. PAULUS libro II. de Adulteriis.—Ex eo, quod prohibet lex Iulia de adulteriis testimonium dicere condemnatam mulierem, colligitur, etiam mulieres testimonii in iudicio dicendi ius habere.

19. ULPIANUS libro VIII. de Officio Proconsulis.—Inviti testimonium non dicunt publicani, item is, qui non decretandi (4) testimonii causa abierit, item is, qui quid exercitui praebendum (5) conduxerit.

§ 1.—Sed nec pupillis testimonium denuntiari potest.

20. VENULEIUS libro II. de Iudiciis publicis.—In testimonium accusator citare non debet eum, qui iudicio publico reus erit, aut qui minor viginti annis erit.

21. ARCADIUS, qui et CHARISIUS, libro singulari de testibus.—Ut carmen famosum damnatus intestabilis sit.

§ 1.—Illud quoque inenarrabile est, ut, si res exigat, non tantum privati, sed etiam Magistratus, si in praesenti sint, testimonium dicant. Item Senatus censuit, Praetores testimonium dare debere in iudicio adulterii causa.

§ 2.—Si ea res condito sit, ubi arenarium testem, vel similem personam admittere cogimur, sine tormentis testimonium eius credendum non est.

§ 3.—Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint, et negotii qualitas ac iudicis motus cum his concurrit, sequenda sunt omnia testimonia; si vero ex his quidam eorum aliud dixerint, licet impari numero, credendum est; sed quod natura negotii convenit, et est quod inimicitiae aut gratiae suspicione caret; confirmabitque index motus animi sui ex argumentis, et testimoniis, et quae rei arbitra, et vero proximior esse compererit; non enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoniorum fidem, et testimonia, quibus potius lux veritatis assistit.

22. VENULEIUS libro II. de Officio Proconsulis.—Cavent Magistratus cuiusque loci, testari volentibus et se ipsos, et alios testes vel signatores

(1) invalescentis, otros en Hal.

(2) Véanse Pauli Sentt, recc. V. 15. §. 5.
(3) Veanse Ulpiani Fragm. XX. §. 6.

así de ponerse ellos mismos, como de poner á otros
(4) Hal.; detractandi, el códice Fl.

(5) Taur, según corrección del codice Fl.; qui exercitui
praebendam, según la escritura original; Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1motcf56kaq8gdhc7w7vcfmfkjqjo66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86895</id>
    <revision>
      <id>283830</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '107  praebere, quo facilius negotia explicentur, et probatio rerum salva sit.  23. IDEM libro I. de Iudiciis publicis.Produci testis is non potest, qui ante in eum reum testimonium dixit.  24. PAULUS libro V. Sententiarum (1).Testes eos, quos accusator de domo produxerit, interrogarit non placuit.  25. ARCADIUS, qui et CHARISIUS, libro singulari de testibus.—Mandatis cavetur, ut Praesides attendant, ne patroni in causa, cui patrocinium praest...</comment>
      <origin>283830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="s48byzjkdr6wjg3vp93lv60me2kpw1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;107

praebere, quo facilius negotia explicentur, et probatio rerum salva sit.

23. IDEM libro I. de Iudiciis publicis.Produci testis is non potest, qui ante in eum reum testimonium dixit.

24. PAULUS libro V. Sententiarum (1).Testes eos, quos accusator de domo produxerit, interrogarit non placuit.

25. ARCADIUS, qui et CHARISIUS, libro singulari de testibus.—Mandatis cavetur, ut Praesides attendant, ne patroni in causa, cui patrocinium praestiterunt, testimonium dicant; quod et in exsecutoribus negotiorum observandum est.

TIT. VI

DE IURIS ET FACTI IGNORANTIA  
(Cf. Cod. I. 18. l. 5.)

1. PAULUS libro XLIV. ad Edictum.—Ignorantia vel facti, vel iuris est.

§ 1.—Nam si quis nesciat decessisse eum, cuius bonorum possessio defertur, non nocet ei tempus. Sed si sciat quidem defunctum esse cognatum, nesciat autem proximitatis nomine bonorum possessionem sibi deferri, aut se sciat scriptum heredem, nesciat autem, quod scriptis heredibus bonorum possessionem Praetor promittit, cedit ei tempus, quia in iure errat. Idem est, si frater consanguineus defuncti credat matrem potiorem esse.

§ 2.—Si quis nesciat se cognatum esse, interdum in iure, interdum in facto errat; nam si et liberum se esse, et ex quibus natus sit sciat, iura autem cognationis habere se nesciat, in iure errat. At si quis forte expositus, quorum parentum esset ignoret, fortasse et serviat alicui putans se servum esse, in facto magis, quam in iure errat.

§ 3.—Item si quis sciat quidem alii delatam esse bonorum possessionem, nesciat autem ei tempus praeterisse bonorum possessionis, in facto errat. Idem est, si putet cum bonorum possessionem accepisse. Sed si sciat eum non petiisse, tempusque ei praeterisse, ignoret autem sibi ex successorio capite competere bonorum possessionem, cedit ei tempus, quia in iure errat.

§ 4.—Idem dicimus, si ex asse heres institutus non putet se bonorum possessionem petere posse ante apertas tabulas; quodsi nesciat esse tabulas, in facto errat.

2. NERATIUS libro V. Membranarum.—In omni parte error in iure non eodem loco, quo facti ignorantia, haberi debebit, quum ius sit, et possit esse, et debeat, facti interpretatio plerumque etiam prudentissimos fallat.

(1) Vénée Pauli Sent. rec. V. 13. §. 1., Collat. leg. Mos.  
a Rom. IX. §. 3.

(1) Véanse Pauli Sentt, recr. V. 15. §. 1., Collat. leg. Mos .
etRom. IX. §. 3.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s48byzjkdr6wjg3vp93lv60me2kpw1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86896</id>
    <revision>
      <id>283831</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '108 3.POMPONIUS libro III. ad Sabinum.Plurimum interest, utrum quis de alterius causa et facto non sciret, an de iure suo ignoret (1).  § 1.—Sed Cassius ignorantiam Sabinum ita accipiendam existimasse refert, non deperditi et nimium securi hominis.  4. IDEM libro XIII. ad Sabinum.—Iuris ignorantiam in usu actione negantis prodesse, facti vero ignorantiam prodesse constat.  5. TERENTIUS CLEMENS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.—Iniquissimum...</comment>
      <origin>283831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="9xu1rt003qy4jjklay1l2y7f437g4jv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;108
3.POMPONIUS libro III. ad Sabinum.Plurimum interest, utrum quis de alterius causa et facto non sciret, an de iure suo ignoret (1).

§ 1.—Sed Cassius ignorantiam Sabinum ita accipiendam existimasse refert, non deperditi et nimium securi hominis.

4. IDEM libro XIII. ad Sabinum.—Iuris ignorantiam in usu actione negantis prodesse, facti vero ignorantiam prodesse constat.

5. TERENTIUS CLEMENS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.—Iniquissimum videtur, cuiquam scientiam alterius, quam suam nocere, vel ignorantiam alterius alii profuturam.

6. ULPIANUS libro XVIII. ad legem Iuliam et Papiam.—Nec supina ignorantia ferenda est factum ignorantis, ut nec scrupulosa inquisitio exigenda; scientia enim hoc modo aestimanda est, ut neque negligentia crassa, aut nimia securitas satis expedita sit, neque delatoria curiositas exigatur.

7. PAPINIANUS libro XIX. Quaestionum.—Iuris ignorantia non prodest acquirere volentibus, suum vero petentibus non nocet.

8. IDEM libro I. Definitionum.—Error facti ne maribus quidem in damnis vel compendiis obest, iuris autem error nec feminis in compendiis prodest; ceterum omnibus iuris error in damnis amittendae rei suae non nocet.

9. PAULUS libro singulari de iuris et facti ignorantia.—Regula est, iuris quidem ignorantiam cuique nocere, facti vero ignorantiam non nocere. Videamus igitur, in quibus speciebus locum habere possit, ante praemisso, quod minoribus vigintiquinque annis ius (2) ignorare permissum est, quod et in feminis in quibusdam causis propter sexus infirmitatem dicitur; et ideo sicubi non est delictum, sed iuris ignorantia, non laeduntur. Hac ratione, si minor vigintiquinque annis filiofamilias crediderit, subvenitur ei, ut non videatur filiofamilias credidisse.

§ 1.—Si filiusfamilias miles a coemptionione heres institutus nesciat sibi etiam sine patre licere adire, per Constitutiones principales ius ignorare potest, et ideo ei dies aditionis (non) cedit.

§ 2.—Sed facti ignorantia ita demum cuique non nocet, si non ei summa negligentia obiiciatur; quid enim, si omnes in civitate sciant, quod ille solus ignorat? Et recte Labeo definit, scientiam neque curiosissimi, neque negligentissimi hominis accipiendam, verum eius, qui eam rem diligenter inquirendo notam habere possit.

(1) Hal ; ignorat, el códice Fl,

(2) ius, omitela Hal,

(3) καὶ τρέχει ὁ χρόνος τῆς κληρονομίας, [et cedit dies aditionis,Bas.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xu1rt003qy4jjklay1l2y7f437g4jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/555</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86897</id>
    <revision>
      <id>283832</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.  § 7. — Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedi...</comment>
      <origin>283832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="el7t8q16snrh4ob2wccskrmeb89qrl6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7. — Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.

LIBER
**TRIGESIMUS SECUNDUS**

*DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS* (2)
[*Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.*]

1. *ULPIANUS libro I. Fideicommissorum*. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [*extorres*].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) *Taur.*; *institutae*, *el códice Fl.*, *Br.*
(2) LIBER TERTIUS, *añade Hal.*
(3) *relegatus*, *Hal. Vulg.*; *ligatus*, *conjetura Br.*
(4) *Taur. según corrección del códice Fl.*; *ei*, *omítela la escritura original*, *Br.*
(5) *sed valet fideicommissum, et si alias quis*, *Hal.*
(6) *item deportati*, *omítelas Hal.*&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>el7t8q16snrh4ob2wccskrmeb89qrl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283833</id>
      <parentid>283832</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="7fqs4eufszlw1nqq32l78qddu47ziex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7. — Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.

LIBER
TRIGESIMUS SECUNDUS

DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (2)
[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]

1. ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) Taur.; institutae, el códice Fl., Br.
(2) LIBER TERTIUS, añade Hal.
(3) relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.
(5) sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.
(6) item deportati, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7fqs4eufszlw1nqq32l78qddu47ziex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/556</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86898</id>
    <revision>
      <id>283834</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quibus Princeps insulas adnotavit, vel de quibus deportandis scripsit. Ceterum, priusquam factum Praesidis comprobet, nondum amisisse quis civitatem videtur; proinde si ante decessisset, civis decessisse videtur, et fideicommissum, quod ante reliquerat, quam sententiam pateretur, valebit; sed et si post sententiam, antequam Imperator comprobet, valebit, quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit.  § 4. — A Praefectis (1) vero prae...</comment>
      <origin>283834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="cbx8of6f7rmrrevg6yzgnlvbemyqy7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quibus Princeps insulas adnotavit, vel de quibus deportandis scripsit. Ceterum, priusquam factum Praesidis comprobet, nondum amisisse quis civitatem videtur; proinde si ante decessisset, civis decessisse videtur, et fideicommissum, quod ante reliquerat, quam sententiam pateretur, valebit; sed et si post sententiam, antequam Imperator comprobet, valebit, quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit.

§ 4. — A Praefectis (1) vero praetorio, vel eo, qui vice Praefecti ex mandatis Principis cognoscet, item a Praefecto urbis deportatos, quia ei quoque epistola Divi Severi et Imperatoris nostri ius deportandi datum est, statim amittere civitatem; et ideo nec testamenti faciendi ius, nec fideicommittendi constat habere.

§ 5. — Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit, et indulgentia Imperatoris restitutus iisdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi, fideicommissum valere, si modo in eadem voluntate duravit.

§ 6. — Sciendum est autem, eorum fidei committi quem (2) posse, ad quos aliquid perventurum est morte eius, vel dum iis datur, vel dum iis non adimitur.

§ 7. — Nec tantum proximi bonorum possessoris, verum inferioris quoque fidei committere possumus.

§ 8. — Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sit.

§ 9. — Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum devoluta sit successio, eum fideicommissum non debere; et ita Imperator noster rescripsit.

§ 10. — Sed et si a patrono sit relictum, et aliquis ex liberis eius mortuo (3) admissus sit ad bonorum possessionem, idem erit dicendum.

2. GAIUS libro I. Fideicommissorum. — Ex filio praeterito, licet suus heres erit, fideicommissum relinqui non potest.
3. ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si mulier dotem stipulata fuerit, et accepto tulit marito in hoc dotem, ut fideicommissum det, dicendum est, fideicommissum deberi; percepisse enim aliquid a muliere videtur. Haec ita, si mortis causa donatura mulier marito fecit acceptum; sed et si mortis causa auxerit marito dotem, vel in matrimonium eius mortis causa redierit, potest dici, fideicommissum ab eo deberi.

§ 1. — Iulianus scribit, si servus mihi legatus sit, eumque manumittere rogatus sim, fideicommissum a me relinqui non posse, scilicet si pure roget (4); nam si sub conditione, vel in diem, pro-


(1) *Praefecto*, Hal.

(2) *quem*, es considerada palabra superflua.

(3) *eo*, insertan Hal. Vulg.

(4) *roger*, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cbx8of6f7rmrrevg6yzgnlvbemyqy7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/607</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86899</id>
    <revision>
      <id>283835</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ret. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, debere.  § 3. Lucius Titius testamento patriae suae, civitati Sebastenorum, centum legavit, uti alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebrarentur, et adiecit haec verba: «quodsi conditione suprascripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habere sibi pecuniam»; postea Praeses provinciae ex nomi...</comment>
      <origin>283835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="2g452epc3dud1pzdup0zvk90ji05nnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ret. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, debere.

§ 3. Lucius Titius testamento patriae suae, civitati Sebastenorum, centum legavit, uti alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebrarentur, et adiecit haec verba: «quodsi conditione suprascripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habere sibi pecuniam»; postea Praeses provinciae ex nominibus debitorum hereditariorum elegit idonea nomina, et in causam legati Reipublicae adiudicavit, post cuius sententiam Respublica a plerisque adiudicatis sibi pecunias percepit; quaesitum est, an, si Respublica conditionibus testamento adscriptis postea non paruerit, legatum ad filios heredes pertineat. Respondit, Rempublicam voluntati testatoris parere compellendam, ac nisi faciat, in his quidem summis, quae per numerationem vel novationem solutae sunt, utili repetitione heredes adiuvandos; ab his vero nominibus, quae neque solverunt Reipublicae, neque novatione abscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quominus debitum petant.

§ 4. — *Largius Eurippianus* (1) consuluit, alumno certam pecuniam patronum testamento legasse, deque ea re testamento ita cavisse: «pecuniam, quam Titio, liberto et alumno meo, legavi, esse volo penes Publium Maevium usque ad annum vicesimumquintum aetatis eius, proque ea computari cum eo usuras quadrantes; quantum autem in sumtum ei statuendum sit, tu Publi Maevi, quum patris affectum ei praestare debeas, aestimabis»; quaesitum est, an heredes a Publio Maevio satis accipere debuerint, solventes eam pecuniam. Respondit, quum testamento nulla exigendae satisdationis commemoratio fiat, satis habuisse heredes, secundum voluntatem defuncti Publio Maevio pecuniam numerare; et ideo nec Titius alumnus, vel heredes eius audiri debeant adversus heredes patroni agentes, quod satis non exegerunt; ex ea enim numeratione etiam a Titio, ac proinde etiam ab heredibus eius liberatos esse suprascriptos heredes, nisi vivente testatore Publius Maevius solvendo esse desierit; tunc enim cautio ab eo exigenda est.

§ 5. — Pater duos filios aequis ex partibus instituit heredes, maiorem, et minorem, qui etiam impubes erat; et in partem eius certa praedia reliquit, et quum quatuordecim annos impleverit, certam pecuniam ei legavit, idque fratris eius fidei commisit, a quo petiit (2) in haec verba: «a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius annua tot usque ad annos quatuordecim; eo amplius tributa fratris tui pro censu eius dependas, donec bona restituas; et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perveniat frater tuus ad annos quatuordecim»; quaesitum est, defuncto maiore fratre, herede alio relicto, utrum omnis conditio percipiendi reditus fundorum anniversaria praestetur, alia, quae prae-


(1) Euripianus, Hal.; Erupianus, la Vulg.
(2) Hal.: petit, el código Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2g452epc3dud1pzdup0zvk90ji05nnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/608</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86900</id>
    <revision>
      <id>283836</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'stiturus esset, si viveret Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, intelligitur testator quasi cum tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset, percipiendisque fructibus, finiantur; sed quum maior frater morte praeventus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confe...</comment>
      <origin>283836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="hh210gbgqvct3aa7evn3yjiejzq5u07" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stiturus esset, si viveret Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, intelligitur testator quasi cum tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset, percipiendisque fructibus, finiantur; sed quum maior frater morte praeventus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confestim post mortem fratris transiisse.

22. ALFENUS VARUS libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.—«Filiae meae, quotiescunque vidua erit, in annos singulos centum heres meus dato»; quaeritur, si filia minus annui temporis vidua fuisset, numquid minus ei centum deberentur. Respondit, sibi videri, tametsi totus annus nondum fuisset (1), tamen deberi.
23. MARCIANUS (2) libro VI. Institutionum.—Quum quidam Decurionibus divisiones dari voluisset die natalis sui, Divi Severus et Antoninus rescripserunt, non esse verisimile, testatorem de uno anno sensisse, sed de perpetuo legato.

IDEM libro VIII. Institutionum. — Quum erat certa pecunia, id est centum (3), Reipublicae Sardianorum relicta per quadriennium certaminis Chrysanthiani, Divi Severus et Antoninus Rescripserunt, videri perpetuam pensitationem reliquisse testatorem per quadriennium, non in primum quadriennium.

25. VALENS (4) libro II. Fideicommissorum.—Filiofamilias, quoad in potestate patris sit, in annos singulos dena dari possunt.

TIT. II

DE USU, ET USUFRUCTU, ET REDITU (5), ET HABITATIONE, ET OPERIS PER LEGATUM VEL FIDEICOMMISSUM DATIS (6)

1. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Nec usus, nec ususfructus itineris, actus, viae, aquaeductus legari potest, quia servitus servitutis esse non potest; nec erit utile ex Senatusconsulto, quo cavetur, ut omnium, quae in bonis sint, ususfructus legari possit, quia id neque ex bonis, neque extra bona sit; sed incerti actio erit cum herede, ut legatario, quamdiu vixerit, eundi, agendi, ducendi facultatem praestet; aut ea servitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius, vel capite deminutus ex magna causa fuerit, restituatur.
2. PAPINIANUS libro XVII. Quaestionum.—Hominis operae legatae capitis deminutione, vel non


(1) expletus, inserta la Vulg.
(2) Marcellus, Hal. Vulg.
(3) id est centum, omítelas Hal.
(4) Caius, Hal. Vulg.
(5) ET REDITU, omítelas la Vulg.
(6) RELICTIS, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh210gbgqvct3aa7evn3yjiejzq5u07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/609</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86901</id>
    <revision>
      <id>283837</id>
      <timestamp>2026-10-16T05:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '603  LIBRO XXXIII : TÍTULO II  utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.  3. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, e...</comment>
      <origin>283837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="fxidc1g8eqwvqcelp1wyv4dktllw1bv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;603

LIBRO XXXIII : TÍTULO II

utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.

3. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.
4. ULPIANUS libro XVIII. ad Sabinum. — Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.
5. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.
6. POMPONIUS libro XV. ad Sabinum. — Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.

7. ULPIANUS libro XXVI. ad Edictum. — Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.

8. GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris. — Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.

9. ULPIANUS libro VIII. Disputationum. — Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.

10. IULIANUS libro LXXVIII. Digestorum. — Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fxidc1g8eqwvqcelp1wyv4dktllw1bv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283838</id>
      <parentid>283837</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="12ax2z1xsaa2nhvl03swtth7bnmxbvs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.

3. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.

4. ULPIANUS libro XVIII. ad Sabinum. — Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.

5. PAULUS libro III. ad Sabinum. — Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.

6. POMPONIUS libro XV. ad Sabinum. — Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.

7. ULPIANUS libro XXVI. ad Edictum. — Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.

8. GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris. — Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.

9. ULPIANUS libro VIII. Disputationum. — Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.

10. IULIANUS libro LXXVIII. Digestorum. — Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12ax2z1xsaa2nhvl03swtth7bnmxbvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/610</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86902</id>
    <revision>
      <id>283839</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fructum vindicare malit; et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usumfructum a se repulerit; si vero usumfructum habere maluerit, et proprietatem fundi repulerit, solum usumfructum habebit.  11. IDEM libro I. ex Minicio .-Habitationis legatum in singulos annos ab initio anni deberi constat. 12. ALFENUS VARUS libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum .-Heres in fondo, cuius ususfructus legatus est, villam posuit; e...</comment>
      <origin>283839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="bsg6dlgp60bznpoqoxipox9so4gio27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fructum vindicare malit; et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usumfructum a se repulerit; si vero usumfructum habere maluerit, et proprietatem fundi repulerit, solum usumfructum habebit.

11. IDEM libro I. ex Minicio .-Habitationis legatum in singulos annos ab initio anni deberi constat.
12. ALFENUS VARUS libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum .-Heres in fondo, cuius ususfructus legatus est, villam posuit; eam invito fructuario demolire (1) non potest, nihilo magis, quam, si quam arborem posuisset, ex fundo is evellere vellet; sed si, antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit (2), impune facturum.
13. PAULUS libro XIII. ad Plautium .- Quum ususfructus alternis annis legatur, non unum, sed plura legata sunt; aliud est in servitute aquae et viae; viae enim servitus una est, quia natura sui habet intermissionem.
14. CELSUS libro XVIII. Digestorum. - Duos separatim uti frui sinere damnatus heres, communiter uti frui passus est; quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. Dixi, teneri , si testator utrumque solidum habere voluit; nam ipsius onus est, ut solidum singulis legatum m praestaret. Qua parte igitur alterum uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique, quod deest, replere debet.
15. MARCELLUS libro XIII. Digestorum .-«Damnas esto heres Titium sinere in illa domo habitare, quoad vivet»; unum videtur esse legatum.

§ 1. Qui duos fundos habebat, unum legavit, et alterius fundi usumfructum alii legavit; quaero, si fructuarius ad fundum aliunde viam non habeat, quam per illum fundum, qui legatus est, an fructuario servitus debeatur. Respondit: quemadmodum si in hereditate esset fundus, per quem fructuario potest praestari via, secundum voluntatem defuncti videtur id exigere ab herede , ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum vindicare, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris servetur, quae vivo testatore obtinuerit, sive donec ususfructus permanet, sive dum ad suam proprietatem redierit.

16. MODESTINUS libro LX. Responsorum .-Legatum civitati relictum est, ut ex reditibus quotannis in ea civitate memoriae conservandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet; quaero, quid de legato existimes . Modestinus respondit, quum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi


(1) demoliri, Hal.
(2) demolitus erit, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsg6dlgp60bznpoqoxipox9so4gio27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/611</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86903</id>
    <revision>
      <id>283840</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'celebrari non licet, iniquum esse, hanc quantitatem, quam am in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere. Igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendum est, in quam rem converti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur .  17. *SCAEVOLA libro III. Responsorum.*— Quidam praedia Reipublicae legavit, de quorum reditu quotannis ludos edi voluit, et adiecit: «quae legata peto de...</comment>
      <origin>283840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="o7hmttnqzo1sra1ckficna0a8jaz8ng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;celebrari non licet, iniquum esse, hanc quantitatem, quam am in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere. Igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendum est, in quam rem converti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur .

17. *SCAEVOLA libro III. Responsorum.*— Quidam praedia Reipublicae legavit, de quorum reditu quotannis ludos edi voluit, et adiecit: «quae legata peto decuriones, et rogo, ne in aliam speciem, aut alios usus, convertere velitis»; Respublica per quadriennium continuum ludos non edidit; quaero, an reditus, quos quadriennio Respublica percepit, heredibus restituere debeat, vel compensare in aliam speciem legati ex eodem testamento . Respondit, et speciem legati invitis heredibus possessione apprehensa perceptos fructus restituendos esse, et non erogatum secundum defuncti voluntatem in alia, quae deberentur, compensari.
18. *MODESTINUS libro IX. Responsorum .*— Qui plures habebat libertos, testamento suo dixit, se habitationem relinquere iis, quos codicillis designasset. Quum nullos postea designaverit, quaero, an omnes admitti debeant. Respondit: si patronus , qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designavit, legatum habitationis perfectum esse non videtur non existente, cui datum intelligi possit .
19. *IDEM libro singulari de Heurematicis .*— Si alii fundum, alii usumfructum eiusdem fundi testator legaverit, si eo proposito fecit, ut alter nudam proprietatem haberet, errore labitur. Nam detracto usufructu proprietatem eum legare oportet eo modo: «Titio fundum detracto usufructu lego», vel : «Seio eiusdem fundi usumfructum heres dato» . Quod nisi fecerit, ususfructus inter eos communicabitur, quod interdum plus valet scriptura, quam peractum sit.
20. *POMPONIUS libro VIII. ad Quintum Mucium .*— Si servum sub conditione liberum esse iubeam, et usumfructum eius tibi legavero, valet legatum.
21. *PAULUS libro VII. ad legem Iuliam et Papiam .*— Titio ususfructus Stichi, aut si navis ex Asia venerit, decem legata sunt; non petet usumfructum, antequam conditio decem existat, vel deficiat, ne potestas heredi, utrum velit, dandi auferatur .
22. *ULPIANUS libro XV. ad legem Iulian et Papiam.*—«Patrimonii mei reditum omnibus annis uxori meae dari volo»; Aristo respondit, ad heredem uxoris non transire, quia aut usuifructui simile esset, aut huic legato: «in annos singulos ».
23. *IUNIUS* (1) *MAURICIANUS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.*— Licet testatori repetere


(1) *Iulianus, Hal.*&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7hmttnqzo1sra1ckficna0a8jaz8ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/612</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86904</id>
    <revision>
      <id>283841</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legatum ususfructus, ut etiam post capitis deminutionem deberetur; et hoc nuper Imperator Antoninus(1) ad libellumlocum, rescripsit, tunc (2) tantum esse huic Constitutioni quum in annos singulos relegaretur .  24. PAPINIANUS libro VII . Responsorum.- Uxori fructu bonorum legato foenus quoque sortium, quas defunctus collocavit, post impletam ex Senatusconsulto cautionem praestabitur . Igitur usuras nominum in hereditate relictorum ante cautio...</comment>
      <origin>283841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="k8k4htwd5xraelt0f7on0k5aklbfc4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legatum ususfructus, ut etiam post capitis deminutionem deberetur; et hoc nuper Imperator Antoninus(1) ad libellumlocum, rescripsit, tunc (2) tantum esse huic Constitutioni quum in annos singulos relegaretur .

24. PAPINIANUS libro VII . Responsorum.- Uxori fructu bonorum legato foenus quoque sortium, quas defunctus collocavit, post impletam ex Senatusconsulto cautionem praestabitur . Igitur usuras nominum in hereditate relictorum ante cautionem interpositam debitas, velut sortes, in cautionem deduci necesse est. Non idem servabitur nominibus ab herede factis; tunc enim sortes duntaxat legatario dabuntur, aut (3) quod propter moram usuras quoque reddi placuit, super his non cavebitur .

§ 1.-«Scorpum (4), servum meum, Semproniae, concubinae meae, servire volo»; non videtur proprietas servi relicta (5), sed ususfructus .

25. IDEM libro VIII. Responsorum .--Qui fructus praediorum uxori reliquit (6), post mortem eius praedia cum reditibus ad heredes suos redire voluit, imperitia lapsus; nullum fideicommissum dominus (7), neque proprietatis, neque fructus, ad eos reverti dedit (8); etenim reditus futuri , non praeteriti temporis demonstrati videbantur.

26. PAULUS libro X. Quaestionum . Sempronius Attalus ab herede suo fundum in Italia (9) Caio (10) post decennium deducto usufructu dari iussit; quaero, quum medio hoc decennii spatio heres vita functus sit, an post tempus decennii plenus fundus ad legatarium pertineat. Movet enim me, quod dies legati huius, sive fideicommissi cesserit, ac per hoc et ad heredem legatarii pertinere potuerit, et ideo quasi circa debitum iam legatum mortuo herede ususfructus extinctus sit, nec ad heredem heredis pertinere possit. Respondi: dies quidem fideicommissi vel legati cedit statim, quum post tempus certum heres dare rogatur, sive iubetur, sed ususfructus nondum est heredis , nisi quum dominium deducto usufructu praestitit; et ideo capitis deminutione vel morte perire non potest, quod nondum habuit. Idem evenit, si proprietas deducto usufructu sub conditione legata sit, et pendente conditione heres decesserit; tunc enim ab heredis herede incipit ususfructus, qui ex (11) persona eius finietur. Sed his casibus de sententia testatoris quaerendum est, qui utique de eo usufructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae; quo extincto solidam proprietatem ad legatarium voluit pertinere, nec plus transmitti (12) ad successorem suum, qui nondum habere coepit usumfructum , quam si iam habere coepisset.


(1) noster, por Antoninus , Hal.
(2) nec tantum, conjetura Cuyaci , tunc tamen, Hal.
(3) et, por aut, Hal.
(4) Scorpium, Hal.
(5) legata, por relicta, Hal. Vulg .
(6) legavit, la Vulg.
(7) dicimus, por dominus, Hal. Vulg .
(8) debere, por dedit, Hal. Vulg.
(9) Hal. Vulg ; in Italiam, el códice Fl.
(10) Seio, inserta la Vulg.
(11) et in, por ex, Hal.
(12) transmittit, la Vulg&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8k4htwd5xraelt0f7on0k5aklbfc4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/613</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86905</id>
    <revision>
      <id>283842</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1. Si fundus duobus, alii ususfructus legatus sit, non trientes in usufructu, sed semisses constituuntur. Idemque est ex contrario, si duo sint fructuarii, et alii proprietas legata est; et (1) inter eos tantum accrescendi ius est.  27. SCAEVOLA libro I. Responsorum.- Uxori maritus per fideicommissum usumfructum, et alia, et dotem praelegavit (2); heredes usumfructum ei concesserunt; post biennium illicitum matrimonium fuisse pronuntiatum e...</comment>
      <origin>283842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2646" sha1="oclg412ho9k5tdxgu6ka7991hx19maz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1. Si fundus duobus, alii ususfructus legatus sit, non trientes in usufructu, sed semisses constituuntur. Idemque est ex contrario, si duo sint fructuarii, et alii proprietas legata est; et (1) inter eos tantum accrescendi ius est.

27. SCAEVOLA libro I. Responsorum.- Uxori maritus per fideicommissum usumfructum, et alia, et dotem praelegavit (2); heredes usumfructum ei concesserunt; post biennium illicitum matrimonium fuisse pronuntiatum est; quaesitum est, an id, quod praeterito tempore possedit, ab ea repeti possit. Respondit, id, quod fructus nomine perceperisset, repeti posse.
28. PAULUS libro XIII. Responsorum.- Quaero, si ususfructus fundi legatus est, et eidem fundo indictiones temporariae indictae sint, quid iuris sit. Paulus respondit, idem iuris esse et in his speciebus, quae postea indicuntur, quod in vectigalibus dependendis responsum est; ideoque hoc onus ad fructuarium pertinet.
29. GAIUS libro I. Fideicommissorum . Si quis usumfructum legatum sibi alii restituere rogatus sit, eumque in fundum induxerit fruendi causa, licet iure civili morte et capitis deminutione ex persona legatarii pereat ususfructus, quod huic ipso iure acquisitus est, tamen Praetor iurisdictione sua id agere debet, ut idem servetur, quod futurum esset, si ei, cui ex fideicommisso restitutus esset, legati iure acquisitus fuisset.
30. IAVOLENUS libro II. ex Posterioribus Labeonis.- Cui ususfructus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, quum ei heres pro sua parte satisdedisset, quamvis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usumfructum desinere habere mulierem, ait Labeo; idem fieri, et si per mulierem mora fieret, quominus satis acciperet.

§ 1.- Colono suo dominus usumfructum fundi, quem is colebat, legaverat; agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum liberare .

31. LABEO (3) libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum .- Is, qui fundum tecum communem habebat, usumfructum fundi uxori (4) legaverat, post mortem eius tecum heres arbitrum communi dividundo petierat; Blaesus (5) ait, Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum divisisset, eius partis, quae tibi obtigerit, usumfructum mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi obtigisset, totius usumfructum eam habituram. Ego hoc falsum puto, nam quum ante arbitrium (6) communi dividundo coniunctus pro indiviso ex parte dimidia totius fundi ususfructus

Pie de página:
(1) etenim, por et, Hal.
(2) relegavit, Hal.
(3) Sabinus, Hal. Vulg .
(4) Hal.; uxorei, el códice Fl.
(5) Celsus, la Vulg.
(6) Hal. Vulg.; arbitrum, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oclg412ho9k5tdxgu6ka7991hx19maz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/614</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86906</id>
    <revision>
      <id>283843</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '608 **DIGESTO . LIBRO XXXIII : TÍTULO II**  mulieris fuisset, non potuisse arbitrum inter alios iudicando alterius ius mutare; quod et receptum est.  **32.** SCAEVOLA libro XV. Digestorum.— Generali capite praeposito quidam in testamento suo ita adiecit: «Felici, quem liberum esse iussi, usumfructum fundi Vestigiani (1) lego; cuius proprietatem puto te (2) consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaveris; sed et tu he...</comment>
      <origin>283843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="ip4qbk8wb3y93ppy3yajz5ehnpddzm4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;608 **DIGESTO . LIBRO XXXIII : TÍTULO II**

mulieris fuisset, non potuisse arbitrum inter alios iudicando alterius ius mutare; quod et receptum est.

**32.** SCAEVOLA libro XV. Digestorum.— Generali capite praeposito quidam in testamento suo ita adiecit: «Felici, quem liberum esse iussi, usumfructum fundi Vestigiani (1) lego; cuius proprietatem puto te (2) consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaveris; sed et tu heres omnia fac, ut amici sitis, hoc enim vobis expedit»; quaesitum est, an vivente herede exigere possit Felix fundi proprietatem. Respondit, nihil proponi , cur Felici proprietas fundi legata videretur.

§ 1. Filios ex Seio, et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus, et matri ita legaverat: «Aeliae Dorcadi , matri meae, dari volo, quoad vivat (3), usumfructum bonorum meorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos, aut ad eum, qui ex his vivet, pertineat»; filii post aditam hereditatem decesserant; quaesitum est, mortua matre, superstite filia testatricis, ususfructus utrum ad solam filiam, an vero pro portione hereditatis pertineret. Respondit, ad eos redire, apud quos proprietas esset. Claudius non credidit ipsum usumfructum in vicem portionum hereditariarum post mortem aviae inter ipsos datum, eo magis, quod aequis partibus heredes erant scripti .

§ 2. Uxori usumfructum domuum et omnium rerum, quae in his domibus erant, excepto argento legaverat, item usumfructum fundorum et salinarum; quaesitum est, an lanae cuiusque coloris mercis causa paratae, item purpurae, quae in domibus erant, ususfructus ei deberetur. Respondit, excepto argento, et his, quae mercis causa comparata sunt, ceterorum omnium usumfructum legatariam habere .

§ 3. Idem quaesiit, quum in salinis, quarum ususfructus legatus esset, salis inventus sit non minimus modus , an ad uxorem ex causa fideicommissi ususfructus pertineat. Respondit, de his legandis, quae venalia ibi essent, non sensisse testatorem .

§ 4. Idem quaesiit, quum eodem testamento ita caverit: «a te peto, uxor, uti ex usufructu, quem tibi praestari volo in annum quintumdecimum (4), contenta sis annuis quadringentis; quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumve meorum inferatur», an recessum videatur a superiore capite, ideoque uxor non amplius habeat ex usufructu, quam annuos quadringentos. Respondit, satis id, quod quaereretur, aperte verba, quae proponerentur, declarare .

§ 5. Lucius Titius testamento suo Publio Maevio fundum Tusculanum reliquit , eiusque fidei commisit, uti eiusdem fundi partem dimidiam ususfructus Titiae praestaret; Publius Maevio villam vetustate corruptam cogendis et conservandis fru-

Pie de página:
(1) Vestiani, la Vulg .
(2) Felicem, insertan Hal. Vulg .
(3) Taur. según la escritura original; vivet, corrección del codice Fl. , Br.
(4) vicesimum quintum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ip4qbk8wb3y93ppy3yajz5ehnpddzm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283844</id>
      <parentid>283843</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="6e4fxrwv7mffb9t85f3th03z4t6pnn8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mulieris fuisset, non potuisse arbitrum inter alios iudicando alterius ius mutare; quod et receptum est.

32. SCAEVOLA libro XV. Digestorum.— Generali capite praeposito quidam in testamento suo ita adiecit: «Felici, quem liberum esse iussi, usumfructum fundi Vestigiani (1) lego; cuius proprietatem puto te (2) consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaveris; sed et tu heres omnia fac, ut amici sitis, hoc enim vobis expedit»; quaesitum est, an vivente herede exigere possit Felix fundi proprietatem. Respondit, nihil proponi , cur Felici proprietas fundi legata videretur.

§ 1. Filios ex Seio, et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus, et matri ita legaverat: «Aeliae Dorcadi , matri meae, dari volo, quoad vivat (3), usumfructum bonorum meorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos, aut ad eum, qui ex his vivet, pertineat»; filii post aditam hereditatem decesserant; quaesitum est, mortua matre, superstite filia testatricis, ususfructus utrum ad solam filiam, an vero pro portione hereditatis pertineret. Respondit, ad eos redire, apud quos proprietas esset. Claudius non credidit ipsum usumfructum in vicem portionum hereditariarum post mortem aviae inter ipsos datum, eo magis, quod aequis partibus heredes erant scripti .

§ 2. Uxori usumfructum domuum et omnium rerum, quae in his domibus erant, excepto argento legaverat, item usumfructum fundorum et salinarum; quaesitum est, an lanae cuiusque coloris mercis causa paratae, item purpurae, quae in domibus erant, ususfructus ei deberetur. Respondit, excepto argento, et his, quae mercis causa comparata sunt, ceterorum omnium usumfructum legatariam habere .

§ 3. Idem quaesiit, quum in salinis, quarum ususfructus legatus esset, salis inventus sit non minimus modus , an ad uxorem ex causa fideicommissi ususfructus pertineat. Respondit, de his legandis, quae venalia ibi essent, non sensisse testatorem .

§ 4. Idem quaesiit, quum eodem testamento ita caverit: «a te peto, uxor, uti ex usufructu, quem tibi praestari volo in annum quintumdecimum (4), contenta sis annuis quadringentis; quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumve meorum inferatur», an recessum videatur a superiore capite, ideoque uxor non amplius habeat ex usufructu, quam annuos quadringentos. Respondit, satis id, quod quaereretur, aperte verba, quae proponerentur, declarare .

§ 5. Lucius Titius testamento suo Publio Maevio fundum Tusculanum reliquit , eiusque fidei commisit, uti eiusdem fundi partem dimidiam ususfructus Titiae praestaret; Publius Maevio villam vetustate corruptam cogendis et conservandis fru-

Pie de página:
(1) Vestiani, la Vulg .
(2) Felicem, insertan Hal. Vulg .
(3) Taur. según la escritura original; vivet, corrección del codice Fl. , Br.
(4) vicesimum quintum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6e4fxrwv7mffb9t85f3th03z4t6pnn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/615</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86907</id>
    <revision>
      <id>283845</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ctibus necessariam aedificavit; quaero, an sumtus partem pro portione ususfructus Titia agnoscere debeat. Respondit, si, priusquam usumfructum praestaret, necessario aedificavit, non alias cogendum restituere, quam eius sumtus ratio habeatur.  § 6.—Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filiae ( 1) portionis mente capto ( 2 ) datae usumfructum legavit in haec verba: «hoc amplius Publia Clementiana praecipiet ( 3 ) sibi usumfruct...</comment>
      <origin>283845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="p8jgsy52x1vls767rb5t4pndgcirfbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ctibus necessariam aedificavit; quaero, an sumtus partem pro portione ususfructus Titia agnoscere debeat. Respondit, si, priusquam usumfructum praestaret, necessario aedificavit, non alias cogendum restituere, quam eius sumtus ratio habeatur.

§ 6.—Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filiae ( 1) portionis mente capto ( 2 ) datae usumfructum legavit in haec verba: «hoc amplius Publia Clementiana praecipiet ( 3 ) sibi usumfructum (4) quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum, filium meum, heredem institui , petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum alas, tuearis, dependas pro eo, pro quo tibi usumfructum portionis eius reliqui, donec mentis compos fiat, et convalescat » ; quaesitum est, quum filius in eodem furore in diem mortis suae perseverans decesserit, an ususfructus interciderit. Respondit, verbis, quae proponerentur, perseverare legatum, nisi manifestissime probetur, aliud testatorem sensisse .

§ 7.—Heredis instituti fidei commisit, filio suo annua decem praestare, aut ea praedia emere, et assignare, ut usumfructum haberet, reditum (5) efficientia annua decem; filius fundos sibi ab herede secundum matris voluntatem traditos locavit; et quaesitum est, defuncto eo reliqua colonorum útrumne ad heredem filii fructuarii, an vero ad heredem Seiae testatricis pertineant. Respondit, nihil proponi, cur ad heredem Seiae pertineant.

§ 8.—Usumfructum tertiae partis bonorum suorum uni ex heredibus legaverat; quaesitum est, an pecuniae, quae ex rebus divisis secundum aestimationem effecta est, tertia praestanda sit. Respondit, heredis esse electionem , utrum rerum, an aestimationis usumfructum praestare velit (6).

§ 9. Item quaesitum est, tributa praeter ea, quae vel pro praediis aut moventibus deberi et reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut (7) reliquae duntaxat pecuniae, si hoc heres elegerit, reddi debeat (8). Respondit, reliquae pecuniae tertiam praestandam .

33. IDEM libro XVII . Digestorum. — « Sempronio ea, quae vivus praestabam, dari volo »; is etiam habitabat in testatoris domo, quae uni ex heredibus praelegata erat; quaesitum est, an habitatio quoque debeatur. Respondit, nihil proponi, cur non debeatur.

§ 1. Ex his verbis testamenti: «libertis meis, quibus nominatim nihil reliqui, quae vivus praestabam, dari volo»; quaesitum est, an libertis, qui cum patrono suo in diem mortis habitabant, etiam habitatio relicta videatur. Respondit, videri .

§ 2.— Codicillis ita scripsit: «Negidium, Titium , Dionem libertos meos senes et infirmos , peto , in locis, in quibus nunc agunt, senescere patiamini»; quaero, an ex hoc capite liberti suprascripti ex

Pie de página:

(1) Hal. Vulg.; filii, Taur , según la escritura original; filio, corrección del códice Fl. , Br .
(2) Según corrección del códice Fl., Hal. Vulg ; capti, Taur. según la escritura original, Br.
(3) percipiet, Hal.
(4) Hal. Vulg.; usumfructum, omítela el códice Fl .
(5) redituum, Hal.
(6) Según corrección del códice Fl.; vellet, Taur, según la escritura original, Br.
(7) ut, omítela Hal.
(8) reddi debeat, omítelas Hal ,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8jgsy52x1vls767rb5t4pndgcirfbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/616</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86908</id>
    <revision>
      <id>283846</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fideicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, quum alia, quae iis specialiter legata sunt, sine controversia consecuti sunt. Respondit, verbis, quae proponerentur, id petitum, ut ad eum modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.  34. IDEM libro XVIII. Digestorum. - Codicillis fideicommissa in haec verba dedit: «Libertis libertabusque meis, et quos in codicillis manumisi, fundum, ubi me humari vol...</comment>
      <origin>283846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="is6j150in4ged540my87coaydhn27js" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fideicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, quum alia, quae iis specialiter legata sunt, sine controversia consecuti sunt. Respondit, verbis, quae proponerentur, id petitum, ut ad eum modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.

34. IDEM libro XVIII. Digestorum. - Codicillis fideicommissa in haec verba dedit: «Libertis libertabusque meis, et quos in codicillis manumisi, fundum, ubi me humari volui, dari volo, ut, qui ab his decesserit, portio eius reliquis accrescat, ita ut ad novissimum pertineat, post cuius novissimi decessum ad Rempublicam Arelatensium pertinere volo; hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu vivent; Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus (1), uti consuevit, habitet (2); quam domum post mortem eorum ad Rempublicam pertinere volo»; quaesitum est, Reipublicae fideicommissum utrum ab herede, an a libertis datum sit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, posse ita verba accipi, ut eius legatarii, qui novissimus decederet, fidei commissum videatur. Idem quaesiit, defunctis quibusdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portiones domus, in quibus hi habitaverant, iam ad Rempublicam pertineant. Respondit, quoad aliquis eorum vivat, fideicommissum Reipublicae non deberi. 


§ 1. Qui Semproniam ex parte decima, et Maeviam ex parte decima, alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, quum iure facere putaret; et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum venire, sed cum Sempronia et Maevia, nutricibus suis, frueretur reditu eius; et ima parte testamenti ita adiecit: «omnem voluntatem meam fidei heredum meorum committo»; quaesitum est, an tertias partes ususfructus fundi nutrices ex fideicommisso petere possint, quamvis curator ei receptus sit, quem iure dare non poterit (3) alumno. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, utiliter fideicommisso voluntatem suam confirmasse, id igitur cuique dedisse, ut et nutrices una cum alumno reditu fundi uterentur.


35. IDEM libro XXII. Digestorum.- Uxori usumfructum villae legavit in quinquennium a die mortis suae, deinde haec verba adiecit: «et peracto quinquennio, quum eius ususfructus esse desierit, tunc eum fundum illi et illi libertis dari volo»; quaesitum est, quum uxor intra quinquennium decesserit, an libertis proprietatis petitio iam, an vero impleto quinquennio competat, quia peracto quinquennio testator proprietatem legaverat. Respondit, post completum quinquennium fundum ad libertos pertinere.
36. IDEM libro XXV. Digestorum.- Stichis testamento manumisso fundi ususfructus erat lega

Pie de página:
(1) quibus uti, Hal.
(2) habitet, omite la Hal.
(3) potuit, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>is6j150in4ged540my87coaydhn27js</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>