De situ Chroatiae Albae sive Magnae

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>284089</id>
      <parentid>283848</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>284089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110766" sha1="fqa6w4jwbuk2hlqh9tor9tbrn4013mt" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


'''Tabulae Tanaiticae'''

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>fqa6w4jwbuk2hlqh9tor9tbrn4013mt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284090</id>
      <parentid>284089</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) */</comment>
      <origin>284090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110768" sha1="oq4i9rg8wznvfquyis2knkbildemp11" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


=== Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>oq4i9rg8wznvfquyis2knkbildemp11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284091</id>
      <parentid>284090</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tabulae Tanaiticae */</comment>
      <origin>284091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110773" sha1="odhiaryglh5352cjjdy3tbzrzr3ewuj" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


'''De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna'''

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>odhiaryglh5352cjjdy3tbzrzr3ewuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284092</id>
      <parentid>284091</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>284092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110780" sha1="dbgys7ysbakki0ucdjde2vaz86580oq" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;
Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Hi Sarmatae ''Horvati'' in regione hodiernae Ucrainae cum quibusdam communitatibus Slavicis se miscuerunt eisque nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Hrvati'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>dbgys7ysbakki0ucdjde2vaz86580oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284093</id>
      <parentid>284092</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna */</comment>
      <origin>284093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111427" sha1="llhs7gx0cvohtde45xjyff6allkxa35" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvati'' vel ''Horoati'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex Slavica voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>llhs7gx0cvohtde45xjyff6allkxa35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284094</id>
      <parentid>284093</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna */</comment>
      <origin>284094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111419" sha1="f3wnvd93g4kilcty2gediv5i7743zhu" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>f3wnvd93g4kilcty2gediv5i7743zhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284096</id>
      <parentid>284094</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna */</comment>
      <origin>284096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111545" sha1="qo0msk59qwkg8qyr97nzhfs7fzzz88j" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>qo0msk59qwkg8qyr97nzhfs7fzzz88j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284097</id>
      <parentid>284096</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111550" sha1="lyxdh5pt0o9rozx4ddalbzmhb7rsvf4" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

'''Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis'''

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>lyxdh5pt0o9rozx4ddalbzmhb7rsvf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86420</id>
    <revision>
      <id>284070</id>
      <parentid>282686</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86421</id>
    <revision>
      <id>284071</id>
      <parentid>282688</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/216</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86478</id>
    <revision>
      <id>283957</id>
      <parentid>282807</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="s691isa7uhp7i6sthg62gnar1u4wphq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quum dos solveretur mulieri, aut satis doti fieret, dictum non esset, actum iri rerum amotarum, nihilominus agi potest; nam et quum dos nulla sit, eadem actio detur.   

§ 1.—Sabinus ait, si mulier res, quas amoverit, non reddat, aestimari debere, quanti in litem vir iurasset;   

9. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. &lt;ref&gt;VII. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;—non enim aequum est, invitum suo pretio res suas vendere.   

10. POMPONIUS libro XVI. &lt;ref&gt;XIII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.— ideoque nec debere eum pro evictione promittere, quod ex contumacia mulieris id ita acciderit.   

11. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. &lt;ref&gt;XXXV. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;—Marcellus libro octavo &lt;ref&gt;septimo, Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, sive vir uxorem, sive uxor virum domo expulit, et res amoverunt, rerum amotarum teneri. 

§ 1.—Qui rerum amotarum instituit actionem, si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare, nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret, qui iusiurandum defert.   

§ 2.—Iurare autem tam vir, quam uxor cogetur, pater autem amoventis iurare non cogitur, quum iniquum sit, de alieno facto alium iurare; is ergo cogitur iurare, qui amovisse dicitur, et idcirco nec heres eius, qui quaeve amovisse dicetur, iurare cogetur.   

§ 3.—Si quis delatum sibi iusiurandum referre velit, non videtur Praetor permisisse,   

12. PAULUS libro VII. Brevium. &lt;ref&gt;ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;— non magis, quam si quis ei, qui furti agat, iusiurandum deferat &lt;ref&gt;referat, Hal. contra las Bas.&lt;/ref&gt;, an ipse fur sit.   

13. ULPIANUS libro XXXIII. ad Edictum. &lt;ref&gt;XXXV. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;—Ideo &lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt; Labeo scribit, mulieri non esse permittendum referre iusiurandum; et ita Edictum &lt;ref&gt;Edicto, Hal.&lt;/ref&gt; ordinatum videtur.   

14. PAULUS libro XVIII. ad Edictum. &lt;ref&gt;libro II. Sententiarum, Hal.&lt;/ref&gt;—De rebus amotis permittendum marito vel uxori, de quibusdam rebus iusiurandum deferre, de &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; deiuquibusdam, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; quibusdam probare.   

15. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Nihil interest, utrum simul, an separatim habitaverunt, quum actio rerum amotarum competat etiam adversus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum viro habitavit.

§ 1.—Uxor, et nurus, et pronurus viro, et soce-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s691isa7uhp7i6sthg62gnar1u4wphq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/454</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86572</id>
    <revision>
      <id>283913</id>
      <parentid>283062</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="knlyhkbqwkn84hxh8c4c486hlyephju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sierit sine dolo malo, magis est, ut desinat conveniri.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Quod ergo tempus spectabimus, possideat, necne? Litis contestatae tempus spectari debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Certe si vacantia bona quis possederit, et quadriennium praeterierit, indubitate conveniri poterit ex hac parte Edicti, quia et omisit causam testamenti, et quia ab intestato possedit, et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus, dato sibi coherede ex alia parte, omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam, dandam in eum legatorum actionem, Celsus libro sextodecimo Digestorum ait, quae in Titium competeret, sufficeretque &lt;ref&gt;sufficereque, Hal.&lt;/ref&gt; patrono, quod integram debitam sibi portionem habeat. Haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono; aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare, neque enim interdictum est, ut quis omittat hereditatem, si sine fraude id fiat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Hoc Edictum etiam ad contra tabulas bonorum possessionem pertinere, magis dicendum est, scilicet ut, qui accipiendo &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; accipienda, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; contra tabulas bonorum possessionem liberis parentibusque legata praestaret, si omiserit eam bonorum possessionem, et ab intestato possideat hereditatem, cogatur ea praestare, quae praestaret, si contra tabulas bonorum possessionem acceperit &lt;ref&gt;Vulg.; accepit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Si libertas sub conditione fuerit data: «si decem dederit», et omissa causa testamenti fuerit, non aliter libertas competet, quam si conditioni paritum sit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' MARCELLUS libro XII. Digestorum.—Quidam Titium el Maevium instituit heredes, et cebtum Titio legavit, uterque omisso &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; amissa, el códice Fl.&lt;/ref&gt; testamento legitimam adiit hereditatem; non probe legatorum actionen Titius postulabit; idem, si utrique legasset.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—Si quis sub conditione dandorum decem, vel qua alia, quae in dando vel in faciendo fuit, heres institutus omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, videndum est, an huic, in cuius persona conditio collata est, subveniri debeat; et magis est, ne subveniatur, neque enim legatarius est;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' PAULUS ''libro XLV. ad Edictum.''—sed et si adhuc parendi conditioni tempus habeat, hac parte Edicti non tenetur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—Si nonsolus, sed cum alio possidet hereditatem is, qui omisit causam testamenti, rectissime Iulianus ait, quod et Marcellus probat, dandam in ipsum quo-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knlyhkbqwkn84hxh8c4c486hlyephju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/754</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86576</id>
    <revision>
      <id>284020</id>
      <parentid>283075</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="t8trpwxprxa7w4rtt7zcgzarymxzue8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tenetur exemplo eodem Falcidiae; nam quartam retineo ex persona servi, quamvis de mea portione nihil exhaustum sit.

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''22.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVII. Quaestionum.''—Nesennius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit: Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scripsit heredes, et a singulis legata invicem dedit, ab una tamen ita legavit tam coheredibus eius, quam extraneis, ut Falcidiae sit locus; quaero, an adversus coheredes suos&lt;ref&gt;suos, ''Hal.''&lt;/ref&gt;, a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia, et, si non possit, vel doli exceptione summovenda sit&lt;ref&gt;''Hal.'': est, et códice ''Fl.''&lt;/ref&gt;, quemadmodum adversus extraneos computatio Falcidiae iniri possit. Respondi: id quidem, quod a coherede legatorum nomine percipitur, non solet legatariis proficere, quominus Falcidiam patiantur, sed quum is, qui legatum praestiturus est, ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans, uti adversus eum Falcidiae beneficio, si id, quod perceptum est, ex voluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. Plane ceteris legatariis non universum, quod coheredi praestat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 1.—Servo herede instituto, si a domino fideicommissa, a servo legata data sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo, quod superest, fideicommissorum. Dominus enim ideo tenetur, quod ad eum pervenit; pervenit autem, quod deductis legatis superest; plane Falcidiam exercet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 2.—Sed et si dominus omissa hereditatis aditione servum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur, quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum, quae a servo relicta sunt, ratio initur, si patitur Falcidia.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 3.—Si debitori liberatio legata sit, quamvis solvendo non sit, totum legatum computabitur, licet nomen hoc non augeat hereditatem, nisi ex eventu. Igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus videbitur legatum, quod huic legatum sit, cetera quoque minuentur legata per hoc, et ipsum hoc per alia; capere enim videtur eo, quod liberatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 4.—Si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit, nec ceteris contribuetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''23.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Scaevola&lt;/span&gt; ''libro XV. Quaestionum.''—Si fundus mihi legetur et via, in Falcidiae ratione, si tantum sit in via, quantum&lt;ref&gt;quantum, ''Hal.''&lt;/ref&gt; amplius est in Falcidia, inde fundus capietur, et via perit. Sed si via legetur, nec solvendo sit hereditas, non debetur. Videndum etiam, si fundo et via legatis nemo ex utroque desideret&lt;ref&gt;desideretur, ''Hal.''&lt;/ref&gt;, quam sit viae pretium; potest coacta ratione dici, non tantum fundum solidum capi, sed etiam, (5) ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat, ut tunc solum via inter-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8trpwxprxa7w4rtt7zcgzarymxzue8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284022</id>
      <parentid>284020</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="15xlioko0n1y6j09za5mmk3bny4hkko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tenetur exemplo eodem Falcidiae; nam quartam retineo ex persona servi, quamvis de mea portione nihil exhaustum sit.

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''22.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVII. Quaestionum.''—Nesennius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit: Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scripsit heredes, et a singulis legata invicem dedit, ab una tamen ita legavit tam coheredibus eius, quam extraneis, ut Falcidiae sit locus; quaero, an adversus coheredes suos (1), a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia, et, si non possit, vel doli exceptione summovenda sit (2), quemadmodum adversus extraneos computatio Falcidiae iniri possit. Respondi: id quidem, quod a coherede legatorum nomine percipitur, non solet legatariis proficere, quominus Falcidiam patiantur, sed quum is, qui legatum praestiturus est, ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans, uti adversus eum Falcidiae beneficio, si id, quod perceptum est, ex voluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. Plane ceteris legatariis non universum, quod coheredi praestat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 1.—Servo herede instituto, si a domino fideicommissa, a servo legata data sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo, quod superest, fideicommissorum. Dominus enim ideo tenetur, quod ad eum pervenit; pervenit autem, quod deductis legatis superest; plane Falcidiam exercet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 2.—Sed et si dominus omissa hereditatis aditione servum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur, quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum, quae a servo relicta sunt, ratio initur, si patitur Falcidia.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 3.—Si debitori liberatio legata sit, quamvis solvendo non sit, totum legatum computabitur, licet nomen hoc non augeat hereditatem, nisi ex eventu. Igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus videbitur legatum, quod huic legatum sit, cetera quoque minuentur legata per hoc, et ipsum hoc per alia; capere enim videtur eo, quod liberatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 4.—Si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit, nec ceteris contribuetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''23.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Scaevola&lt;/span&gt; ''libro XV. Quaestionum.''—Si fundus mihi legetur et via, in Falcidiae ratione, si tantum sit in via, quantum (3) amplius est in Falcidia, inde fundus capietur, et via perit. Sed si via legetur, nec solvendo sit hereditas, non debetur. Videndum etiam, si fundo et via legatis nemo ex utroque desideret (4), quam sit viae pretium; potest coacta ratione dici, non tantum fundum solidum capi, sed etiam, (5) ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat, ut tunc solum via inter-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15xlioko0n1y6j09za5mmk3bny4hkko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/755</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86577</id>
    <revision>
      <id>284023</id>
      <parentid>283076</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="davy2n40zlodjl1kdxwjz1h1ro6v4w5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cidat, quoties plus Falcidia desiderat, quam est
viae pretium.

'''24.''' PAULUS ''libro XIV. (1) Responsorum res-
pondit''.—Falcidiae legis rationem, si haberi opor-
tet, ita habendum, ac si hae res, quae ab herede
subtractae sunt, in hereditate relictae non fuis-
sent.

§ 1.—Idem respondit, partus ancillarum ante
diem fideicommissi editos ad heredes eius, qui ro-
gatus est, pertinere, eosque in quartam et in quartae
fructus computandos, si de lege Falcidia quaestio
intercedat.

§ 2.—Idem respondit, fructus ex propria re he-
redis, quae legata est, post (2) diem fideicommissi
cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fidei-
commissario, heredi in quartam imputari non
solere.

'''25.''' SCAEVOLA ''libro IV. Responsorum.''—Mari-
tum suum et filium communem aequis partibus
heredes instituit; quaesitum est, an in ratione le-
gis Falcidiae imputandum sit marito, quod ad eum
ex eadem hereditate per filium pervenit. Respon-
dit, si ex institutione filii tantum retineat (3), quan-
tum ad Falcidiam satis sit, nihil quartae nomine
deducendum.

§ 1.—A liberto, cui fundum legaverat, per fidei-
commissum Seiae annua decem dedit; quaesitum
est, si lex Falcidia liberti legatum minuerit, an
Seiae quoque annuum fideicommissum minutum
videatur, quum reditus largitur annuam praesta-
tionem. Respondit, secundum ea, quae proponc-
rentur, non videri minutum, nisi alia mens testato-
ris probetur.

'''26.''' IDEM libro V. ''Responsorum''.—Lineam mar-
garitorum (4) trigintaquinque legavit, quae linea
apud legatarium fuerat mortis tempore; quaero, an
ea linea heredi restitui deberet propter legem Fal-
cidiam. Respondit, posse heredem consequi, ut ei
restituatur, ac, si malit, posse vindicare partem in
ea linea, quae propter legis Falcidiae rationem de-
beret remanere.

§ 1.—Quaesitum est, an pretium statuarum Fal-
cidiam (5) pati debeat. Respondit, debere.

'''27.''' IDEM ''libro VI. Responsorum.''—«Seius et
Agerius (6), si intra diem trigesimum mortis meae
Reipublicae nostrae caverint, contentos se futuros
tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, here-
des mihi sunto; quos invicem substituo; quodsi
noluerint, vel non cavissent, exheredes sun-
to»; quaesitum est, an heredes instituti hereditatem
adire possint, si conditioni parere nolunt,
quum habeant substitutos eadem conditione prae-
scripta. Respondit, Seium et Agerium primo loco&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>davy2n40zlodjl1kdxwjz1h1ro6v4w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/756</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86578</id>
    <revision>
      <id>284027</id>
      <parentid>283077</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="58z5jrm3pz382afcmpcr7e4a7uzbijo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;institutos perinde adire posse, ac si ea conditio,
quae fraudis causa adscripta est, adscripta non
esset.

'''28.''' MAECIANUS ''libro I. Fideicommissorum''.—
Pater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio
herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur.

'''29.''' PAULUS (1) ''libro II. Fideicommissorum''.—
Si a me tibi fideicommissum vel legatum est, tuque
id post tempus rogatus sis mihi restituere, non
puto, hoc imputandum esse in Falcidiam, quia in-
cipio postea quasi fideicommissarius id recipere.

'''30.''' MAECIANUS ''libro VIII. Fideicommissorum''.
—In ratione legis Falcidiae mortes servorum cete-
rorumque animalium, furta, rapinae, incendia, rui-
nae, naufragia, vis hostium, praedonum, latronum,
debitorum facta pecora nomina, in summa quod-
cunque damnum, si modo culpa legatarii careant,
heredi percunt, quemadmodum ad heredis fuerunt
pertinent fructus, partus ancillarum, et quae per
servos acquisita sunt, et stipulationes, rerum tra-
ditiones, legata, hereditatesve his datae, ceterae
donationes, item servitutes, quibus liberata prae-
dia pretiosiora fierent, actionesque acquisitae, ut
furti, damni iniuriae, similesque, quorum nihil in
rationem legis Falcidiae cadit.

§ 1.—Vendere autem vel emere iussus certo
pretio fundum aliamve quampiam rem, in legis
Falcidiae ratione, quum, quantum sit legatum, re-
quiratur, tantum ex nomine inducetur (2), quanto
pluris minorisve sit res ea quantitate, quam quo
pretio testator accipi darive iussit, sed (3) ei qui-
dem portioni, quae legatis deductis facienda erit,
amplius deducetur, quippe non nostri causa eum
id (4) pretium; sed eo deducto pretium reliquum
legatum esse intellectum est.

§ 2.—Rursus (5) diligenter animadvertendum
est, ne, quod dicitur, damna post mortem testatoris
illata ad solum heredem respicere, usquequaque et
sine ulla distinctione recipiatur; quod enim remota
lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore
in ea parte, quae lege Falcidia constituerit, hoc
enim attinet, damna postea facta non deduci, ne
amota portio legatis ideo commissis detrahatur.

§ 3.—Verum est autem, his solis, quae pondere,
numero, mensura constant, nec damno postea inci-
dente ex portione, quae fieri solet (6) ad aestima-
tionem eorum honorum, quae mortis tempore fue-
runt, quidquam detrahi.

§ 4.—Certis vero corporibus et iis ipsis ita reli-
ctis: speciebus, quam in illa area, vinum, quod in
illis dolis, pondus argenti, quod in illis horreis
habeos, si sine culpa heredis deperierunt, vel de-
teriora sunt facta, proculdubio aut nihil debebitur,
aut eorum, quae exstabunt, qualia erunt, ea portio&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58z5jrm3pz382afcmpcr7e4a7uzbijo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/489</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86601</id>
    <revision>
      <id>283850</id>
      <parentid>283111</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="23khz44jrq1jhex8e6cudq4yiv34s34" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;num eum esse promittere non debet, sed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita
dare debet, ut eum habere liceat, sanitas autem
servi ad proprietatem eius nihil pertinet. Sed ob
id, quod furtum fecit servus, aut noxam nocuit, evenit, quominus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus , accidere possit,
ut eum habere domino non liceat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si vero certus homo legatus est, talis dari debet, qualis est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''46.''' ['''48.'''] IDEM ''libro IX. Epistolarum.''—Quae de legato dicta sunt, eadem transferre licebit ad eum, qui vel Stichum, vel hominem dari promiserit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''47.''' ['''49.'''] ULPIANUS ''libro XXII. ad Sabinum.''—Quum res legata est, si quidem propria fuit testatoris, et copiam eius habet heres, moram facere non debet, sed eam praestare &lt;ref&gt;absque mora. Qua intercedente, usuras et omnem utilitatem praestandam Sabinus ait, insertan acertadamente Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. Sed si res alibi sit, quam ubi petitur, primum quidem constat, ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator voluit; nam si alibi voluit, ibi praestanda est, ubi testator voluit, vel ubi verisimile est, eum voluisse; et ita lulianus scripsit tam in propriis, quam in alienis legatis. Sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius, nisi ibi praestetur, ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine; ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Sed si id petatur, quod pondere, numero, mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo, vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur, ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis; sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum, ubi petitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Itaque si Stichus sit legatus, et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare; sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimationem praestare &lt;ref&gt;Idem et in aliis in rem actionibus Iulianus putat, insertan acertadamente Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. Sed et si alienus servus in fuga sit sine culpa heredis, idem dici potest, nam et in alieno culpa admitti potest; cavebit autem sic, ut, si fuerit apprehensus, aut ipse, aut aestimatio praestetur; quod et in servo ab hostibus capto constat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3. Sed si Stichus, aut Pamphilus legetur, et alter ex his vel in fuga sit, vel apudhostes, dicendum erit, praesentem praestari, aut absentis aestimationem; toties enim electio est heredi committenda, quoties moram non est facturus legatario. Qua ratione placuit, et si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis vel mortui pretium. Sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut si in potestatem &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; potestate, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ambo redirent, sed si vel alter, et vel ipsum, vel absentis aestimationem praestandam.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.-Item si res aliena vel hereditaria sine culpa heredis perierit, vel non compareat, nihil am-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23khz44jrq1jhex8e6cudq4yiv34s34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/453</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86602</id>
    <revision>
      <id>283849</id>
      <parentid>283112</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="rkfwt23f3uoakk2ygd33sd7jqirozby" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;6. ULPIANUS libro L. ad Edictum.—Quia autem is, qui ab intestato possidet hereditatem, conveniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex voluntate testatoris &lt;ref&gt;11111&lt;/ref&gt; videatur omisisse, an cogatur praestare; utputa fratrem suum scripsit heredem, et codicillos fecit ab intestato, petiitque &lt;ref&gt;2222&lt;/ref&gt; a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam; si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, videndum est, an legatariis cogatur respondere. Et Iulianus libro trigesimo primo &lt;ref&gt;3333&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, co- gendum primum legata praestare, mox dimissis legatis &lt;ref&gt;4444&lt;/ref&gt; si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare; ceterum si legata absumant &lt;ref&gt;5555&lt;/ref&gt; dodrantem, tune nihil fideicommissariis praestandum, habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. Ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur. Ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare; nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo reliquit ab intestato.

§ 1.—Plane si nominatim id ei permisit, dicemus, non eum incidere in Edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit; quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostendit.

§ 2 —Quid deinde dicemus, si iisdem et ex testamento legata, et fideicommissa ab intestato fuerint relicta, et praeterea aliis fideicommissa, an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat, an vero contribuemus omnes fideicomissarios, quasi aequales? Et magis est, ut ita distinguamus, multum interesse, utrum incidit in Edictum heres, an non. Nam si incidit, praeferendi
erunt hi, quibus testamento relicta fuerunt quaedam; sin vero non incidit, quia haec fuit testatoris
voluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato
succedendi , vel quia alia causa intercessit, quae

indica Juliano, ó contribuiremos á todos los fideicomisarios , como iguales? Y es preferible que distin-

secundum ea, quae supra scripta sunt, non offendit Edictum,dicendum est, contribui fideicommissa debere, quasi exaequata.
§ 3. Non simpliciter autem Praetor pollicitus
est, se daturum actionem, sed causa cognita; nam
sive invenerit, testatorem huius rei auctorem esse ,

ipsumque permisisse ab intestato succedere, aut
si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum .

§ 4.-Item si invenerit, bona ad alium pertine-

re, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem Praetoris instruxerit .

gamos de este modo, que importa mucho saber, si
el heredero incurrió , ó no , en el Edicto. Porque si
incurrió, habrán de ser preferidos aquellos á quienes se les dejaron algunas cosas en el testamento;

pero si no incurrió, porque fué voluntad del testador darle facultad para suceder también abintesta-

to, ó porque medió otra causa, que según lo que
arriba se ha dicho no infringe el Edicto, se ha de
decir, que se debe contribuir á los fideicomisos, como si fuesen iguales.
§ 3. Mas el Pretor no prometió simplemente
que él daria acción, sino con conocimiento de causa; porque si hallare que el testador fué autor de
esto, y que él mismo permitió suceder abintestato ,

ó sihubiere mediado alguna otra justa causa para
dejar de aceptar la herencia, ciertamente que no
dará contra éste la acción de los legados.

§ 4. Asimismo, si hallare que los bienes pertenecen a otro, no dará acción, pero esto si ninguna
sospecha de colusión penetrare en la conciencia
del Pretor .

§ 5. Si autem is, cui auferri hereditas potest,
aliquid possideat de hereditate, et possidere de-

(1) praetoris, Hal.
(2) Hal.; petitque, el códice Fl.
(8) vicesimo sexto, Hal.

§ 5. - Mas si aquel a quien se le puede quitar la
herencia poseyera alguna cosa de la herencia, y

(4) legatariis , Hal .

(5) Hal. Vulg.; adsumant, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkfwt23f3uoakk2ygd33sd7jqirozby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283900</id>
      <parentid>283849</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="nafkj9uq2gbc7m7jy2e7dpglxyuctvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—Quia autem is, qui ab intestato possidet hereditatem, conveniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex voluntate testatoris &lt;ref&gt;praetoris, Hal.&lt;/ref&gt; videatur omisisse, an cogatur praestare; utputa fratrem suum scripsit heredem, et codicillos fecit ab intestato, petiitque &lt;ref&gt;Hal.; petitque, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam; si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, videndum est, an legatariis cogatur respondere. Et Iulianus libro trigesimo primo &lt;ref&gt;vicesimo sexto, Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, co- gendum primum legata praestare, mox dimissis legatis &lt;ref&gt;legatarlis, Hal.&lt;/ref&gt; si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare; ceterum si legata absumant &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; adaumant, el códice Fl. &lt;/ref&gt; dodrantem, tune nihil fideicommissariis praestandum, habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. Ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur. Ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare; nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo reliquit ab intestato.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Plane si nominatim id ei permisit, dicemus, non eum incidere in Edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit; quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostendit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2 —Quid deinde dicemus, si iisdem et ex testamento legata, et fideicommissa ab intestato fuerint relicta, et praeterea aliis fideicommissa, an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat, an vero contribuemus omnes fideicomissarios, quasi aequales? Et magis est, ut ita distinguamus, multum interesse, utrum incidit in Edictum heres, an non. Nam si incidit, praeferendi erunt hi, quibus testamento relicta fuerunt quaedam; sin vero non incidit, quia haec fuit testatoris voluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succedendi, vel quia alia causa intercessit, quae secundum ea, quae supra scripta sunt, non offendit Edictum,dicendum est, contribui fideicommissa debere, quasi exaequata.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Non simpliciter autem Praetor pollicitus est, se daturum actionem, sed causa cognita; nam sive invenerit, testatorem huius rei auctorem esse, ipsumque permisisse ab intestato succedere, aut si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Item si invenerit, bona ad alium pertinere, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem Praetoris instruxerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate, et possidere de-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nafkj9uq2gbc7m7jy2e7dpglxyuctvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Commentarii in Sacram Scripturam (IA commentariiinsac01lapi).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86624</id>
    <revision>
      <id>283881</id>
      <parentid>283162</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cgorton02</username>
        <id>33431</id>
      </contributor>
      <origin>283881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="jytrlmv90m0mgrdyvxzoiakh5jp4xkm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Cgorton02&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;R. P. C. [Reverendi Patris Cornelii]

CORNELII A LAPIDE

È SOCIETATE JESU,

S. SCRIPTURÆ OLIM LOVANII, POSTEA ROMÆ PROFESSORIS

COMMENTARII

IN SACRAM SCRIPTURAM

TOMUS I,

COMPLECTENS

COMMENTARIA IN PENTATEUCHUM,

INDICIBUS NECESSARIIS ILLUSTRATA.

EDITIO RECENS,

A QUAMPLURIMIS, QUIBUS CÆTERÆ SCATEBANT , DILIGENTISSIMÈ  EXPURGATA ET CASTIGATA,

ET

ILLUSTRISSIMO DD. A. R. DEVIE, EPISCOPO BELLICENSI

DEDICATA.

LUGDUNI,

APUD PELAGAUD ET LESNE

SS. DD. PAPÆ BIBLIOTYPOGRAPHOS

M.D.CCC.XL.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jytrlmv90m0mgrdyvxzoiakh5jp4xkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/496</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86696</id>
    <revision>
      <id>283897</id>
      <parentid>283369</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="1uf64kaq172drd5funp7yngxgmsc7hl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si servum sub conditione legatum heres alienaverit, deinde conditio extiterit, potest nihilominus a legatario vindicari, nec extinguitur legatum.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum solvere, non creditores habebunt adversus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. Nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, veluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit; non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest &lt;ref&gt;indotatam non esse, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—(Si fundus, qui legatus est), servitutem debeat impositam, qualis est, dari debet. Quodsi ita legatus sit: «uti optimus maximusque», liber praestandus est.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Servus, qui in negotio fuerit, legatus non ante tradi debet, quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5. Si res, quae legata est, an in rerum natura sit, dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus vivat, placuit, agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caveret, eam rem persecuturum, et, si nactus sit, legatario restituturum.&lt;/p&gt;   


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''70. [72. V. 69. R.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Si servus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto servum tibi legaverit, non est iniquum, talem servum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est, ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Nam et si fundus, qui meo fundo serviebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam servitutem recipiam.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Nec dissimile est ei, qui mandato alicuius servum emit, vel ei, qui servum redhibet; qui omnes non aliter restituere servum coguntur, quam ut ratio habeatur furti, quod ab eo servo factum fuerit, vel antequam negotium contraheretur, vel postea.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quare et si post aditam hereditatem servus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario sufferatur heredi.&lt;/p&gt;
   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''71. [73. V. 70. H.]''' ULPIANUS ''libro LI. ad Edictum.''—Si domus alicui simpliciter sit legata, neque adiectum, quae domus &lt;ref&gt;cum decerta domo testator senserit, non tamen apparet, de qua, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, cogentur heredes, quam vellet &lt;ref&gt;volent, Hal.&lt;/ref&gt; domum ex his, quas testator habebat, legatario dare; quodsi nullas aedes reliquerit, magis derisorium est, quam utile legatum.&lt;/p&gt;   

§ 1.—De evictione an cavere debeat is, qui servum praestat ex causa legati, videamus; et regulariter dicendum est, quoties sine iudicio praestita res legata evincitur, posse eam ex testamento peti;&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1uf64kaq172drd5funp7yngxgmsc7hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/497</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86697</id>
    <revision>
      <id>283925</id>
      <parentid>283370</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="ohh44prv5virqp34jr7s8nyje9fafex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5. Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' [74. V. 71. H.] PAULUS libro XLVIII. ad Edictum.— Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.— Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS libro IV. Disputationum.— Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohh44prv5virqp34jr7s8nyje9fafex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283926</id>
      <parentid>283925</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="si9aal8jgwdvk830zlm4zwjvljxzgj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5. Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' [74. V. 71. H.] PAULUS libro XLVIII. ad Edictum.— Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.— Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS libro IV. Disputationum.— Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>si9aal8jgwdvk830zlm4zwjvljxzgj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283927</id>
      <parentid>283926</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="c4a2y3m7jgipv43kf4xs43x0cmmtj3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' [74. V. 71. H.] PAULUS libro XLVIII. ad Edictum.— Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.— Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS libro IV. Disputationum.— Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4a2y3m7jgipv43kf4xs43x0cmmtj3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283928</id>
      <parentid>283927</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="m5ec3ea0kyprq9fbnb3myvj9vb5uk2b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' [74. V. 71. H.] PAULUS libro XLVIII. ad Edictum.— Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.— Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS libro IV. Disputationum.— Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5ec3ea0kyprq9fbnb3myvj9vb5uk2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283929</id>
      <parentid>283928</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="b2grg2dcilvcjmuae72uhyo19556tyt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' [74. V. 71. H.] PAULUS ''libro XLVIII. ad Edictum.''—Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS ''libro IV. Disputationum.''—Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2grg2dcilvcjmuae72uhyo19556tyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283930</id>
      <parentid>283929</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="e6aa2n48mb9ikytxs6ku0d5fb0isn0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' ['''74.''' V. '''71.''' H.] PAULUS ''libro XLVIII. ad Edictum.''—Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75.''' V. '''72.''' H.] GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76.''' V. '''73.''' H.] ULPIANUS ''libro IV. Disputationum.''—Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6aa2n48mb9ikytxs6ku0d5fb0isn0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283931</id>
      <parentid>283930</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="mx65hj6z911wgc4xwwlqg8mvn66is2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut sit ex stipulatu actio.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est, nec urgendum ad suscipiendum iudicium; quod quidem tempus ex bono et aequo Praetorem observare oportebit.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui confitetur, se quidem debere, iustam autem causam affert, cur utique praestare non possit, audiendus est, utputa si aliena res legata sit, negetque dominum eam vendere, vel immensum pretium eius rei petere affirmet, aut si servum hereditarium neget se debere praestare, forte patrem suum, vel matrem, vel fratres naturales; aequissimum est enim, concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum alicui poculum legatum esset, velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat, id separari a se, non impetravit id a Praetore; alia enim conditio est hominum, alia ceterarum rerum, in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probavimus.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si fundus municipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat, petique possit, videamus; et Iulianus libro trigesimo octavo &lt;ref&gt;tricesimo tertio, Hal.; XXIX., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, quamvis fundus vectigalis municipum sit, attamen, quia aliquod ius in eo is, qui legavit, habet, valere legatum.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, tam, sed id ius, quod in vectigalibus fundis habemus.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''72.''' ['''74. V. 71. H.'''] PAULUS ''libro XLVIII. ad Edictum.''—Si quis legaverit fundum Cornelianum exceptis vineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae vineae erunt, legato nihil decedit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''73.''' ['''75. V. 72. H.'''] GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si heres iussus sit facere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego habeam centum, nisi mihi dederit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Vicis legata perinde licere capere atque civitatibus, Rescripto Imperatoris nostri significatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''74.''' ['''76. V. 73. H.'''] ULPIANUS ''libro IV. Disputationum.''—Licet Imperator noster cum patre rescripserit, videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit evidens diversa voluntas, quae ex multis colligetur, an abherede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi &lt;ref&gt;an quis ab herede—deberi, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;. Quid enim, si aliam rem reliquit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt; a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;? Vel quid, si certa causa fuit, cur ab instituto reliquerat &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; relinquit, relinquerat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quae in substituto cessa-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mx65hj6z911wgc4xwwlqg8mvn66is2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/498</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86698</id>
    <revision>
      <id>283945</id>
      <parentid>283372</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="mk4wmbpgoxlkq1xu3hwj7296e73iaj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ret? Vel quid, si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? In obscura igitur voluntate locum habere Rescriptum, dicendum est.   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''75.''' ['''77. V. 74. H.'''] IDEM ''libro V. Disputationum.''—Si sic legatum vel fideicommissum sit relictum: «si aestimaverit &lt;ref&gt;aestimaverit, Hal.&lt;/ref&gt; heres, si comprobaverit, si iustam putaverit», et legatum, et fideicommissum debebitur, quoniam quasi viro potius bono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si mihi, quod Titius debet, fuerit legatum, neque Titius debeat, sciendum est, nullum esse legatum, et quidem, si quantitas non sit adiecta, evidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum; nam et si quod &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; quid, ei códice Fl.&lt;/ref&gt; ego Titio debeo, ei legavero quantitate non adiecta, constat, nullum esse legatum, quum si decem, quae Titio debeo, legavero, nec quidquam Titio debeam, falsa demonstratio non perimit &lt;ref&gt;Br.; peremit, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; legatum, ut in legato dotis Iulianus respondit.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quodsi addiderit: «decem, quae mihi Titius debet, lego», sine dubio nihil erit in legato; nam inter falsam demonstrationem et falsam conditionem sive causam multum interest; proinde et si Titio decem, quae mihi Seius debet, legavero, nullum erit legatum, esse enim debitor debet; nam et si vivus exegissem &lt;ref&gt;exegisset, Hal.&lt;/ref&gt;, extingueretur legatum, et, si debitor maneret, actiones adversus eum heres meus duntaxat praestare cogeretur.&lt;/div&gt; 
  
&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si quis ita stipulatus: «Stichum, aut decem, utrum ego velim», legaverit, quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem, electionem habituro, utrum Stichum, an decem persequi malit.&lt;/div&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Proinde si Stichum legaverit, quum ille ei Stichum, aut decem deberet, incerti actio legatario adversus heredem competit, ut scripsit Iulianus libro trigesimo tertio Digestorum, per quam actionem compellat heredem experiri; et si Stichum consecutus fuerit, praestabit ei, si decem, nihil consequetur; secundum quod erit in arbitrio debitoris, an sit legatarius is, cui Stichus legatus est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''76.''' ['''78. V. 75. H.'''] IULIANUS ''libro XXXIV. Digestorum.''—Quodsi quis Stichum aut Pamphilum stipulatus, Sempronio Stichum legasset, Maevio Pamphilum, oneratus heres intelligitur, ut necesse habeat alteri actionem suam, alteri aestimationem Stichum aut Pamphili dare.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;   

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''77.''' ['''79. V. 76. H.'''] ULPIANUS libro V. Disputationum.—Si pecunia fuit deposita apud aliquem, eiusque fideicommissum, ut eam pecuniam praestet, fideicommissum ex Rescripto Divi Pii debebitur, quasi videatur heres rogatus remittere id debitori; nam si conveniatur debitor ab herede, doli exceptione uti potest, quae res utile fideicommis-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk4wmbpgoxlkq1xu3hwj7296e73iaj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/490</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86699</id>
    <revision>
      <id>283851</id>
      <parentid>283373</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="j5aliw9t0h708qs24aipoorx7je52i0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit (1), statim damnandus est.

§ 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.   

§ 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cum acceptum legatarius vendere.   

'''48. [50.]''' POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum.—Si heredis servus rem legatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus, in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus, vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet.   

§ 1.—Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet, coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.   

'''49. [51.]''' ULPIANUS libro XXIII. ad Sabinum.—Si cui legetur: «quum quattuordecim annorum erit», certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, quum impleverit; et ita Imperatorem decrevisse Marcellus (2) scripsit.   

§ 1.—Ergo quum esset sic relictum: «quum ad quartum decimum annum pervenerit, annua, bima, trima die», et decem et septem annorum mortis tempore inveniatur, praesens legatum erit; proinde si quindecim annorum, consequentur dicemus, post biennium deberi, si sedecim, post annum debebitur; si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. Haec ita, si putans, minorem esse quattuordecim annorum, quum iam excessisset, sic legavit, si vero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.   

§ 2.—Hoc autem legatum et conditionale est, et in diem; conditionale tamdiu, quamdiu quartusdecimus annus sit completus, postea in diem.   

§ 3.—Et ideo, si quidem ante quartumdecimum annum decesserit, ad heredem nihil transit, certe postea ad heredem transfert (3). Quodsi testamenti facti tempore minor quattuordecim annis illius inveniatur, puto tempus «annua, bima, trima die» praestationis ex die completi quartidecimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.   

§ 4.—Si Titio decem, quae ego debeo, legavero, et rogavero, eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non valet, quia nihil eius interest, heres vero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solvi, ne eum conveniat; ergo propter hoc valebit legatum.  


(1) Según nuestra enmienda; perit, el códice Fl.   

(2) Martianus, Hal.   

(3) transfertur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j5aliw9t0h708qs24aipoorx7je52i0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283852</id>
      <parentid>283851</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="9027tql5m618fvi798kiem99p0x0h93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; perit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, statim damnandus est.

§ 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.   

§ 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cum acceptum legatarius vendere.   

'''48. [50.]''' POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum.—Si heredis servus rem legatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus, in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus, vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet.   

§ 1.—Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet, coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.   

'''49. [51.]''' ULPIANUS libro XXIII. ad Sabinum.—Si cui legetur: «quum quattuordecim annorum erit», certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, quum impleverit; et ita Imperatorem decrevisse Marcellus &lt;ref&gt;Martianus, Hal.&lt;/ref&gt; scripsit.   

§ 1.—Ergo quum esset sic relictum: «quum ad quartum decimum annum pervenerit, annua, bima, trima die», et decem et septem annorum mortis tempore inveniatur, praesens legatum erit; proinde si quindecim annorum, consequentur dicemus, post biennium deberi, si sedecim, post annum debebitur; si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. Haec ita, si putans, minorem esse quattuordecim annorum, quum iam excessisset, sic legavit, si vero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.   

§ 2.—Hoc autem legatum et conditionale est, et in diem; conditionale tamdiu, quamdiu quartusdecimus annus sit completus, postea in diem.   

§ 3.—Et ideo, si quidem ante quartumdecimum annum decesserit, ad heredem nihil transit, certe postea ad heredem transfert &lt;ref&gt;transfertur, Hal.&lt;/ref&gt;. Quodsi testamenti facti tempore minor quattuordecim annis illius inveniatur, puto tempus «annua, bima, trima die» praestationis ex die completi quartidecimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.   

§ 4.—Si Titio decem, quae ego debeo, legavero, et rogavero, eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non valet, quia nihil eius interest, heres vero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solvi, ne eum conveniat; ergo propter hoc valebit legatum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9027tql5m618fvi798kiem99p0x0h93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283853</id>
      <parentid>283852</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="ku0ffidg6fuyqrpcdvqt59vrzgb9cfl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; perit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, statim damnandus est.&lt;/p&gt;

§ 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.&lt;/p&gt;   

§ 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cum acceptum legatarius vendere.&lt;/p&gt;   

'''48. [50.]''' POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum.—Si heredis servus rem legatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus, in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus, vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet.&lt;/p&gt;  

§ 1.—Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet, coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.&lt;/p&gt;  

'''49. [51.]''' ULPIANUS libro XXIII. ad Sabinum.—Si cui legetur: «quum quattuordecim annorum erit», certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, quum impleverit; et ita Imperatorem decrevisse Marcellus &lt;ref&gt;Martianus, Hal.&lt;/ref&gt; scripsit.&lt;/p&gt;  

§ 1.—Ergo quum esset sic relictum: «quum ad quartum decimum annum pervenerit, annua, bima, trima die», et decem et septem annorum mortis tempore inveniatur, praesens legatum erit; proinde si quindecim annorum, consequentur dicemus, post biennium deberi, si sedecim, post annum debebitur; si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. Haec ita, si putans, minorem esse quattuordecim annorum, quum iam excessisset, sic legavit, si vero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.&lt;/p&gt; 

§ 2.—Hoc autem legatum et conditionale est, et in diem; conditionale tamdiu, quamdiu quartusdecimus annus sit completus, postea in diem.&lt;/p&gt;  

§ 3.—Et ideo, si quidem ante quartumdecimum annum decesserit, ad heredem nihil transit, certe postea ad heredem transfert &lt;ref&gt;transfertur, Hal.&lt;/ref&gt;. Quodsi testamenti facti tempore minor quattuordecim annis illius inveniatur, puto tempus «annua, bima, trima die» praestationis ex die completi quartidecimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.&lt;/p&gt;

§ 4.—Si Titio decem, quae ego debeo, legavero, et rogavero, eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non valet, quia nihil eius interest, heres vero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solvi, ne eum conveniat; ergo propter hoc valebit legatum.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ku0ffidg6fuyqrpcdvqt59vrzgb9cfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283854</id>
      <parentid>283853</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="31nsmkpzupwsnmj2qlc4xzvxq6zxgzl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;plius, quam cavere eum oportebit; sed si culpa heredis res periit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; perit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, statim damnandus est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Culpa autem qualiter sit aestimanda, videamus, an non solum ea, quae dolo proxima sit, verum etiam quae levis est, an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod verius est.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait, utique aestimationem non deberi; quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit, potuit enim cum acceptum legatarius vendere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''48. [50.]''' POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum.—Si heredis servus rem legatam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus, in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus, vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet, coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''49. [51.]''' ULPIANUS libro XXIII. ad Sabinum.—Si cui legetur: «quum quattuordecim annorum erit», certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, quum impleverit; et ita Imperatorem decrevisse Marcellus &lt;ref&gt;Martianus, Hal.&lt;/ref&gt; scripsit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Ergo quum esset sic relictum: «quum ad quartum decimum annum pervenerit, annua, bima, trima die», et decem et septem annorum mortis tempore inveniatur, praesens legatum erit; proinde si quindecim annorum, consequentur dicemus, post biennium deberi, si sedecim, post annum debebitur; si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. Haec ita, si putans, minorem esse quattuordecim annorum, quum iam excessisset, sic legavit, si vero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Hoc autem legatum et conditionale est, et in diem; conditionale tamdiu, quamdiu quartusdecimus annus sit completus, postea in diem.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Et ideo, si quidem ante quartumdecimum annum decesserit, ad heredem nihil transit, certe postea ad heredem transfert &lt;ref&gt;transfertur, Hal.&lt;/ref&gt;. Quodsi testamenti facti tempore minor quattuordecim annis illius inveniatur, puto tempus «annua, bima, trima die» praestationis ex die completi quartidecimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.&lt;/p&gt;

§ 4.—Si Titio decem, quae ego debeo, legavero, et rogavero, eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non valet, quia nihil eius interest, heres vero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solvi, ne eum conveniat; ergo propter hoc valebit legatum.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31nsmkpzupwsnmj2qlc4xzvxq6zxgzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/491</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86700</id>
    <revision>
      <id>283856</id>
      <parentid>283374</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="hgf8a9nuvk1tof9v83wvundhu446r1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5. Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi , sed et fideiussori competit, interest enim eius, &lt;ref&gt;potius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solvi mihi , quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Iulianus libro trigesimo &lt;ref&gt;Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; nono Digestorum scribit &lt;ref&gt;Iulianus quaerit, si, Hal.&lt;/ref&gt;, si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari , quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7. Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur &lt;ref&gt;Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9. Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;50. [52.] IDEM libro XXIV. ad Sabinum.—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie &lt;ref&gt;collusorie, las ed. citadas por Br . según el § 2. de este fr.&lt;/ref&gt; agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit &lt;ref&gt;Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   
&lt;/ref&gt;? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2. Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem . Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;/ref&gt;, et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3. Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgf8a9nuvk1tof9v83wvundhu446r1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283858</id>
      <parentid>283856</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="nuwug7ahtyisv6aqxyvspwsqvj9v51a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi , sed et fideiussori competit, interest enim eius, &lt;ref&gt;potius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solvi mihi , quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Iulianus libro trigesimo &lt;ref&gt;Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; nono Digestorum scribit &lt;ref&gt;Iulianus quaerit, si, Hal.&lt;/ref&gt;, si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari , quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur &lt;ref&gt;Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''50. [52.]''' IDEM libro XXIV. ad Sabinum.—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie &lt;ref&gt;collusorie, las ed. citadas por Br . según el § 2. de este fr.&lt;/ref&gt; agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit &lt;ref&gt;Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   
&lt;/ref&gt;? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem . Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;/ref&gt;, et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''51. [53.]''' PAPINIANUS libro IV. Quaestionm.—&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuwug7ahtyisv6aqxyvspwsqvj9v51a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283888</id>
      <parentid>283858</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="q1vrz51fhzavss0o5wnt2upzs9dk7kf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi , sed et fideiussori competit, interest enim eius, &lt;ref&gt;potius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solvi mihi , quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Iulianus libro trigesimo &lt;ref&gt;Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; nono Digestorum scribit &lt;ref&gt;Iulianus quaerit, si, Hal.&lt;/ref&gt;, si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari, quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur &lt;ref&gt;Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''50. [52.]''' IDEM ''libro XXIV. ad Sabinum.''—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie &lt;ref&gt;collusorie, las ed. citadas por Br. según el § 2. de este fr.&lt;/ref&gt; agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit &lt;ref&gt;Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   
&lt;/ref&gt;? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;/ref&gt;, et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''51. [53.]''' PAPINIANUS ''libro IV. Quaestionm.''—&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1vrz51fhzavss0o5wnt2upzs9dk7kf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283891</id>
      <parentid>283888</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3404" sha1="dml24hg9f1kvo5dj1s7x6e3c0ox238e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi, sed et fideiussori competit, interest enim eius, &lt;ref&gt;potius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solvi mihi, quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Iulianus libro trigesimo &lt;ref&gt;Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; nono Digestorum scribit &lt;ref&gt;Iulianus quaerit, si, Hal.&lt;/ref&gt;, si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari, quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur &lt;ref&gt;Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''50. [52.]''' IDEM ''libro XXIV. ad Sabinum.''—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie &lt;ref&gt;collusorie, las ed. citadas por Br. según el § 2. de este fr.&lt;/ref&gt; agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit &lt;ref&gt;Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   
&lt;/ref&gt;? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;/ref&gt;, et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''51. [53.]''' PAPINIANUS ''libro IV. Quaestionm.''—&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dml24hg9f1kvo5dj1s7x6e3c0ox238e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283893</id>
      <parentid>283891</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="s6wgi1qel2jizr6oyrmo05yhkwr6hgv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum heredi, sed et fideiussori competit, interest enim eius, &lt;ref&gt;potius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solvi mihi, quam ipsum conventum mandati actionem intendere, nec interest, solvendo sit, nec ne.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Iulianus libro trigesimo &lt;ref&gt;Br. considera trigesimo añadida por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; nono Digestorum scribit &lt;ref&gt;Iulianus quaerit, si, Hal.&lt;/ref&gt;, si fideiussor creditori legasset, quod ei deberet, an legatum valeret; et ait, creditoris quidem nihil interesse, verum debitorem habere ex testamento actionem; interest enim ipsius liberari, quippe conveniri a fideiussoris herede non poterit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quodsi idem fideiussor Titio leget, et fidei eius commiserit, ut creditori solvat, et debitor, et fideiussoris heres agere cum Titio ex causa fideicommissi poterunt, quia utriusque interest legatarium solvere.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Meminisse autem oportet, eum, qui damnatur &lt;ref&gt;Hal.; hoc solum, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; fundum vendere, non gratis damnari hoc facere, sed hoc solum, ut vendat vero pretio.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quodsi certo pretio sit damnatus facere, necesse habebit tanti vendere, quanti damnatus est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''50. [52.]''' IDEM ''libro XXIV. ad Sabinum.''—Si servus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum acquiret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si hereditatis iudex contra heredem pronuntiaverit non agentem causam, vel lusorie &lt;ref&gt;collusorie, las ed. citadas por Br. según el § 2. de este fr.&lt;/ref&gt; agentem, nihil hoc nocebit legatariis . Quid ergo , si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen provocavit &lt;ref&gt;Br.; provocabit, escribe el códice Fl. según costumbre.   
&lt;/ref&gt;? Iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. Si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, videamus; et quum ius facit haec pronuntiatio, quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur—nec enim tam improbe causari potest, secundum se iudicatum per gratiam—? Respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem, vel necem testatoris non defenderit , legatorum persecutio adversus fiscum locum habet. Quid tamen, si fiscus bona non agnoscat? Ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. Sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas adiudicaretur &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; abiudicetur, el códice Fl.; ut eius haereditas adiudicaretur, Hal.&lt;/ref&gt;, et oneribus careret, vel minus plene defendit causam, non se exonerat, exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigavit.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si numerus numorum legatus sit, neque apparet , quales sunt legati , ante omnia ipsius patrisfamilias consuetudo, deinde regionis, in qua versatus est , exquirenda est; sed et mens patrisfamiliae, et legatarii dignitas, vel caritas, et necessitudo, item earum, quae praecedunt, vel quae sequuntur, summarum scripta sunt spectanda.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''51. [53.]''' PAPINIANUS ''libro IV. Quaestionm.''—&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6wgi1qel2jizr6oyrmo05yhkwr6hgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/492</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86701</id>
    <revision>
      <id>283863</id>
      <parentid>283375</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="ei99w3wyto606nkd6s89pkac4is9fcs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Sed si certos numos, veluti quos in arca habet &lt;ref&gt;habeo, Hal.&lt;/ref&gt;, aut certam lancem legavit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora numorum, vel rei legatae continentur, neque permutationem recipiunt, et exemplo cuiuslibet corporis aestimanda sunt.   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''52. [54.]''' PAULUS libro IV. ad Sabinum . — Si cui servi omnes cum peculio legati sint, etiam hi servi debentur, qui nullum peculium habent.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si a filio impubere sub conditione legatum sit, et filius heres extitit, deinde mortuus est, potest dici, patremfamilias, qui a filio sub conditione legavit, a substituto pure repetiit &lt;ref&gt;Hal.; repetit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, statim voluisse a substituto dari, si filius pendente conditione decessisset.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''53. [55.]''' ULPIANUS libro XXV. ad Sabinum. Quid ergo, si maiorem quantitatem a substituto reliquit? Quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est; quod vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2. Si quis duos heredes scripserit, et damnaverit unumquemque solidam rem legatario praestare , idem est, atque si duobus testamentis legatum esset; nam et si mihi et filio, vel servo meo esset eodem testamento legatum, sine dubio valeret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adiicit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3. Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem &lt;ref&gt;hoc est merentem, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, sine dubio dicendum erit, eum ex testamento non teneri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4. Sed si noxae dedit, an teneatur, quia potest redimere? Et puto teneri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5. Sed si animal legatum occiderit, puto teneri, non ut carnem praestet, vel cetera λείψανα &lt;ref&gt;λείψανα, omitela Hal.&lt;/ref&gt; [reliquias], sed ut praestet pretium, quanti esset, si viveret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6. Item si aedes legatas ob damnum infectum possideri passus est, puto, eum teneri; debuit enim repromittere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7. Sed si mortuum intulit, fecitque religiosum locum legatum, si quidem patremfamilias intulit, quum alio inferre non posset, vel tam opportune non haberet, ex testamento non tenebitur. An vero teneatur, ut pretium loci praestet ? Et si quidem ipse paterfamilias illo inferri voluit, ex testamento non tenebitur; quodsi heres intulit suo arbitrio , debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur; testator enim, qui legavit, vel alio inferri voluit, vel pretium loci legatario offerri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Item si servum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio occideretur, vel&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ei99w3wyto606nkd6s89pkac4is9fcs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283865</id>
      <parentid>283863</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3051" sha1="9heysfwpz7v83w4z60j57zrw2asovyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Sed si certos numos, veluti quos in arca habet &lt;ref&gt;habeo, Hal.&lt;/ref&gt;, aut certam lancem legavit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora numorum, vel rei legatae continentur, neque permutationem recipiunt, et exemplo cuiuslibet corporis aestimanda sunt.   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''52. [54.]''' PAULUS libro IV. ad Sabinum. —Si cui servi omnes cum peculio legati sint, etiam hi servi debentur, qui nullum peculium habent.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si a filio impubere sub conditione legatum sit, et filius heres extitit, deinde mortuus est, potest dici, patremfamilias, qui a filio sub conditione legavit, a substituto pure repetiit &lt;ref&gt;Hal.; repetit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, statim voluisse a substituto dari, si filius pendente conditione decessisset.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''53. [55.]''' ULPIANUS libro XXV. ad Sabinum. Quid ergo, si maiorem quantitatem a substituto reliquit? Quod excedit, hoc erit, quod a substituto relictum est; quod vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis duos heredes scripserit, et damnaverit unumquemque solidam rem legatario praestare , idem est, atque si duobus testamentis legatum esset; nam et si mihi et filio, vel servo meo esset eodem testamento legatum, sine dubio valeret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adiicit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem &lt;ref&gt;hoc est merentem, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, sine dubio dicendum erit, eum ex testamento non teneri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Sed si noxae dedit, an teneatur, quia potest redimere? Et puto teneri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sed si animal legatum occiderit, puto teneri, non ut carnem praestet, vel cetera λείψανα &lt;ref&gt;λείψανα, omitela Hal.&lt;/ref&gt; [reliquias], sed ut praestet pretium, quanti esset, si viveret.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Item si aedes legatas ob damnum infectum possideri passus est, puto, eum teneri; debuit enim repromittere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Sed si mortuum intulit, fecitque religiosum locum legatum, si quidem patremfamilias intulit, quum alio inferre non posset, vel tam opportune non haberet, ex testamento non tenebitur. An vero teneatur, ut pretium loci praestet ? Et si quidem ipse paterfamilias illo inferri voluit, ex testamento non tenebitur; quodsi heres intulit suo arbitrio , debebit praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur; testator enim, qui legavit, vel alio inferri voluit, vel pretium loci legatario offerri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Item si servum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio occideretur, vel&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9heysfwpz7v83w4z60j57zrw2asovyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86702</id>
    <revision>
      <id>283868</id>
      <parentid>283376</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="cokdx2owu04w3flpsvg8buyfqlisa8b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''54.''' ['''56.'''] POMPONIUS libro VIII. ad Sabinum.—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset, et ea nupsisset, legatum ei deberi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed et si servi mors impediisset manumissionem, quum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilominus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quominus perveniat ad libertatem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''55.''' ['''57.'''] IDEM libro IX. ad Sabinum.—Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore, aut loco, aut conditione finiri obligatio heredis legatorum nomine potest.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''56.''' ['''58.'''] IDEM libro XIV. ad Sabinum.—Si legati servi nomine stipuletur legatarius, fugitivum eum non esse praestari, nihil veniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet; nec ullum in legato damnum facere intelligeretur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''57.''' ['''59.'''] ULPIANUS libro XXXIII. ad Sabinum.—Si res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit; si nesciat, a fideicommissario, nisi si vel hanc, vel aliam rem relicturus fuisset, si sciisset obligatam, vel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere alieno. Quodsi testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit &lt;ref&gt;voluerit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria &lt;ref&gt;Taur. al margen; hypothecariam, en el texto.&lt;/ref&gt; secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur; quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem Praesidis provinciae id ei praestabitur.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''58.''' ['''60.'''] PAPINIANUS libro IX. Responsorum.—Domus hereditarias exustas et heredis numis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas, viri boni arbitratu sumtuum rationibus deductis, et aedificiorum aetatibus examinatis &lt;ref&gt;quantitatibus exstantibus aestimatis, otros en Hal.&lt;/ref&gt;, respondi,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cokdx2owu04w3flpsvg8buyfqlisa8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283869</id>
      <parentid>283868</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="trctmzf959tm48a2qdjufkqurzubx67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''54.''' ['''56.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Sabinum.''—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset, et ea nupsisset, legatum ei deberi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed et si servi mors impediisset manumissionem, quum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilominus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quominus perveniat ad libertatem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''55.''' ['''57.'''] IDEM ''libro IX. ad Sabinum.''—Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore, aut loco, aut conditione finiri obligatio heredis legatorum nomine potest.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''56.''' ['''58.'''] IDEM ''libro XIV. ad Sabinum.''—Si legati servi nomine stipuletur legatarius, fugitivum eum non esse praestari, nihil veniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet; nec ullum in legato damnum facere intelligeretur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''57.''' ['''59.'''] ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Sabinum.''—Si res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit; si nesciat, a fideicommissario, nisi si vel hanc, vel aliam rem relicturus fuisset, si sciisset obligatam, vel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere alieno. Quodsi testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit &lt;ref&gt;voluerit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria &lt;ref&gt;Taur. al margen; hypothecariam, en el texto.&lt;/ref&gt; secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur; quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem Praesidis provinciae id ei praestabitur.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''58.''' ['''60.'''] PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Domus hereditarias exustas et heredis numis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas, viri boni arbitratu sumtuum rationibus deductis, et aedificiorum aetatibus examinatis &lt;ref&gt;quantitatibus exstantibus aestimatis, otros en Hal.&lt;/ref&gt;, respondi,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trctmzf959tm48a2qdjufkqurzubx67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283870</id>
      <parentid>283869</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="tpelxhm6mk25f2rxb5ntagunxpptnul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''54.''' ['''56.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Sabinum.''—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset, et ea nupsisset, legatum ei deberi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed et si servi mors impediisset manumissionem, quum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilominus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quominus perveniat ad libertatem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''55.''' ['''57.'''] IDEM ''libro IX. ad Sabinum.''—Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore, aut loco, aut conditione finiri obligatio heredis legatorum nomine potest.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''56.''' ['''58.'''] IDEM ''libro XIV. ad Sabinum.''—Si legati servi nomine stipuletur legatarius, fugitivum eum non esse praestari, nihil veniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet; nec ullum in legato damnum facere intelligeretur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''57.''' ['''59.'''] ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Sabinum.''—Si res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit; si nesciat, a fideicommissario, nisi si vel hanc, vel aliam rem relicturus fuisset, si sciisset obligatam, vel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere alieno. Quodsi testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit &lt;ref&gt;voluerit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria &lt;ref&gt;Taur. al margen; hypothecariam, en el texto.&lt;/ref&gt; secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur; quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem Praesidis provinciae id ei praestabitur.&lt;/p&gt;  


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''58.''' ['''60.'''] PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Domus hereditarias exustas et heredis numis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas, viri boni arbitratu sumtuum rationibus deductis, et aedificiorum aetatibus examinatis &lt;ref&gt;quantitatibus exstantibus aestimatis, otros en Hal.&lt;/ref&gt;, respondi,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpelxhm6mk25f2rxb5ntagunxpptnul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283871</id>
      <parentid>283870</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="9gf67cv9wz6xn2x5l206orx0v1gsem8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;supplicio afficeretur, aequissimum erit, pretium eum praestare; quodsi sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Servus legatus, si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur; si dolo, praestabitur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''54.''' ['''56.'''] POMPONIUS ''libro VIII. ad Sabinum.''—Turpia legata, quae denotandi magis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et vivo testatore Seius decessisset, et ea nupsisset, legatum ei deberi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed et si servi mors impediisset manumissionem, quum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilominus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quominus perveniat ad libertatem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''55.''' ['''57.'''] IDEM ''libro IX. ad Sabinum.''—Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore, aut loco, aut conditione finiri obligatio heredis legatorum nomine potest.&lt;/p&gt;   


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''56.''' ['''58.'''] IDEM ''libro XIV. ad Sabinum.''—Si legati servi nomine stipuletur legatarius, fugitivum eum non esse praestari, nihil veniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet; nec ullum in legato damnum facere intelligeretur.&lt;/p&gt;  
 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''57.''' ['''59.'''] ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Sabinum.''—Si res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit; si nesciat, a fideicommissario, nisi si vel hanc, vel aliam rem relicturus fuisset, si sciisset obligatam, vel potest aliquid esse superfluum exsoluto aere alieno. Quodsi testator eo animo fuit, ut, quamquam liberandorum praediorum onus ad heredes suos pertinere noluerit &lt;ref&gt;voluerit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, non tamen aperte utique de his liberandis senserit, poterit fideicommissarius per doli exceptionem a creditoribus, qui hypothecaria &lt;ref&gt;Taur. al margen; hypothecariam, en el texto.&lt;/ref&gt; secum agerent, consequi, ut actiones sibi exhiberentur; quod quamquam suo tempore non fecerit, tamen per iurisdictionem Praesidis provinciae id ei praestabitur.&lt;/p&gt;  


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''58.''' ['''60.'''] PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Domus hereditarias exustas et heredis numis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas, viri boni arbitratu sumtuum rationibus deductis, et aedificiorum aetatibus examinatis &lt;ref&gt;quantitatibus exstantibus aestimatis, otros en Hal.&lt;/ref&gt;, respondi,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gf67cv9wz6xn2x5l206orx0v1gsem8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/494</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86703</id>
    <revision>
      <id>283874</id>
      <parentid>283377</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="aw44jo6nks29cy3372ge06la2d75bv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''59. [61.]''' ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Edictum.''—&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.&lt;/ref&gt; si modo nulla culpa eius incendium contigisset;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''60. [62. V. 59. H.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Ulpianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—quodsi nulla retentione &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''61. [63. V. 60. H.]''' PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''62. [64. V. 61. H.]''' PAULUS ''libro XLI. ad Edictum.''—Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''63. [65. V. 62. H.]''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''64. [66. V. 63. H.]''' GAIUS ''libro XV. ad Edictum provinciale.''—Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''65. [67. V. 64. H.]''' IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;/ref&gt;.''—Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.&lt;/p&gt;  

'''66. [68. V. 65. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aw44jo6nks29cy3372ge06la2d75bv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283875</id>
      <parentid>283874</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="kyb1yorlp4yt4h3ln0w9dlz3qfyt5qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''59. [61.]''' ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Edictum.''—&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.&lt;/ref&gt; si modo nulla culpa eius incendium contigisset;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''60. [62. V. 59. H.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Ulpianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—quodsi nulla retentione &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''61. [63. V. 60. H.]''' PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''62. [64. V. 61. H.]''' PAULUS ''libro XLI. ad Edictum.''—Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''63. [65. V. 62. H.]''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''64. [66. V. 63. H.]''' GAIUS ''libro XV. ad Edictum provinciale.''—Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''65. [67. V. 64. H.]''' IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;/ref&gt;.''—Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''66. [68. V. 65. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kyb1yorlp4yt4h3ln0w9dlz3qfyt5qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283876</id>
      <parentid>283875</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="oa87gr1kx6x098cwg9llpm62ad8g5yi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''59. [61.]''' ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Edictum.''—&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.&lt;/ref&gt; si modo nulla culpa eius incendium contigisset;&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''60. [62. V. 59. H.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Ulpianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—quodsi nulla retentione &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''61. [63. V. 60. H.]''' PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''62. [64. V. 61. H.]''' PAULUS ''libro XLI. ad Edictum.''—Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''63. [65. V. 62. H.]''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''64. [66. V. 63. H.]''' GAIUS ''libro XV. ad Edictum provinciale.''—Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''65. [67. V. 64. H.]''' IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;/ref&gt;.''—Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''66. [68. V. 65. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oa87gr1kx6x098cwg9llpm62ad8g5yi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283877</id>
      <parentid>283876</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="ntd02qos9lzn54dkey00u7emhbvoupa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''59. [61.]''' ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Edictum.''—&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.&lt;/ref&gt; si modo nulla culpa eius incendium contigisset;&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''60. [62. V. 59. H.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Ulpianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—quodsi nulla retentione &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''61. [63. V. 60. H.]''' PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''62. [64. V. 61. H.]''' PAULUS ''libro XLI. ad Edictum.''—Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''63. [65. V. 62. H.]''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''64. [66. V. 63. H.]''' GAIUS ''libro XV. ad Edictum provinciale.''—Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''65. [67. V. 64. H.]''' IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;/ref&gt;.''—Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''66. [68. V. 65. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntd02qos9lzn54dkey00u7emhbvoupa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283878</id>
      <parentid>283877</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="sto87rrq661gj834on2v5tmyryumzjt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''59. [61.]''' ULPIANUS ''libro XXXIII. ad Edictum.''—&lt;ref&gt;Hal. une este fragmento al anterior de este modo: respondi Ulpiano, si modo.&lt;/ref&gt; si modo nulla culpa eius incendium contigisset;&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''60. [62. V. 59. H.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Ulpianus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—quodsi nulla retentione &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; ratione, corrección del códice Fl., Br.; annonae, insertan los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito solverit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''61. [63. V. 60. H.]''' PAPINIANUS ''libro IX. Responsorum.''—Sumtus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea conditio extitit, non esse reputandos existimavi.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''62. [64. V. 61. H.]''' PAULUS ''libro XLI. ad Edictum.''—Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''63. [65. V. 62. H.]''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si ancillas omnes, et quod ex his natum erit, testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit; quod falsum puto, et nec verbis, nec voluntati defuncti accommodata haec sententia est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''64. [66. V. 63. H.]''' GAIUS ''libro XV. ad Edictum provinciale.''—Captatoriae scripturae simili modo neque in hereditatibus, neque in legatis valent.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''65. [67. V. 64. H.]''' IDEM libro I. de legatis ad Edictum Praetoris urbani &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; urbani, omítela Taur.&lt;/ref&gt;.''—Si ita legatum sit: «Seio servos decem do praeter eos decem, quos Titio legavi», si quidem decem tantum inveniantur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores, quam decem, qui legati sunt; quodsi minus sunt, in tantos, quanti inveniantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Illi, si volet, Stichum do», conditionale est legatum, et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius voluerit, quamvis alias, quod sine adiectione, «si volet», legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur; aliud est enim iuris, si quid tacite continetur, aliud si verbis exprimatur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si domus fuerit legata, licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus, utile manere legatum; at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus, interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit approbatum.&lt;/p&gt;  


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''66. [68. V. 65. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Et si aequo pretio emere vel vendere iusserit heredem suum testator, adhuc utile legatum est. Quid enim, si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, quum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emto-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sto87rrq661gj834on2v5tmyryumzjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/495</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86704</id>
    <revision>
      <id>283885</id>
      <parentid>283378</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="egzbnr3hfu9ybmoddyrgyfpmqac73uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rem? vel ex diverso, quid, si legatarii magni interésset, eum fundum emere, nec aliter heres venditurus esset, quam si testator iussisset?


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''67. [69. V. 66. H.]''' IDEM ''libro I. &lt;ref&gt;Taur.; libromo, por libro primo, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; de legatis ad Edictum Praetoris.''—Servus uni ex heredibus legatus si quid in hereditate malitiose fecisse dicatur, forte rationes interlevisse, non aliter adiudicandus est, quam &lt;ref&gt;ut, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; ex eo volentibus coheredibus quaestio habeatur; idem est, et si extraneo fuerit legatus.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si ex pluribus heredibus ex disparibus partibus institutis, duobus eadem res legata sit, heredes non pro hereditaria portione, sed pro virili id legatum habere debent &lt;ref&gt;possunt por debent, Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/p&gt;   


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''68. [70. V. 67. H.]''' IDEM ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Si post mortem patris filio legetur, dubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum, nec intersit, an patri heres extiterit, nec ne.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed si servo post mortem domini relictum legatum est, si quidem in ea causa durabit, ad heredem domini pertineat usque &lt;ref&gt;idque, Hal.&lt;/ref&gt; adeo, ut idem iuris sit &lt;ref&gt;Hal.; est, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et si testamento domini liber esse iussus fuerit; ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino existat; quo fit, ut hereditati acquisitum legatum postea herede aliquo existente ad eum pertineat, praeterquam si suus heres aliquis aut necessarius domino ex eo testamento factus erit; tunc enim, quia in unum concurrit &lt;ref&gt;concurrunt, la Vulg.&lt;/ref&gt;, ut et heres existat, et dies legati cedat, probabilius dicitur, ad ipsum potius, cui relictum est, pertinere legatum, quam ad heredem eius, a quo libertatem consequitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si pure legatus servus sub conditione liber esse iussus fuerit, sub contraria conditione valet legatum; et ideo existente conditione legatum perimitur, deficiente ad legatarium pertinebit; et ideo, si pendente conditione libertatis legatarius decesserit, posteaque defecerit conditio libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quodsi idem pure legatus sit, et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem venturam certum est; ita Iulianus quoque sensit. Unde ait: si servus Titio legatus sit, et idem post mortem Titii liber esse iussus fuerit, inutile legatum est, quia moriturum Titium certum est.&lt;/p&gt; 
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''69. [71. V. 68. H.]''' IDEM ''libro II. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Servo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim servus acquiritur legatario, deinde sequetur legatum.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egzbnr3hfu9ybmoddyrgyfpmqac73uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/547</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86705</id>
    <revision>
      <id>283907</id>
      <parentid>283379</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="diy70c3x8txbrri5pls88mxvot2jyv7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''82. [84.]''' IDEM ''libro X. Quaestionum.''—Debitor decem legavit creditori, quae (1) ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote praelegata (2) responsum est, totam eam ex testamento peti posse. Alioquin secundum illam sententiam, si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus —nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniri posset, quae possit pro commodo peti—?   

§ 1.—Si primo, et secundo, et tertio heredibus institutis, sic legata dentur: «si mihi primus heres non erit, secundus Titio decem dato; si secundus mihi heres non erit, primus Seio fundum Tusculanum dato», utrisque omittentibus hereditatem, primo et secundo, quaerebatur, substituti, quos iis dederat, an, et cui legata praestare debent? Ab utroque substituto legata debentur.

§ 2.—Servo alieno posse rem domini legari, Valens scribit; item id, quod domino eius pure debetur, quum enim servo alieno aliquid in testamento damus, domini persona ad hoc tantum inspicitur, ut sit cum eo testamenti factio; ceterum ex persona servi constitit legatum. Et ideo rectissime Iulianus definit, id demum servo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset; calumniosa est enim illa adnotatio, posse legari servo et quamdiu serviat, nam et hoc legatum ex persona servi vires accipit. Alioquin et illud adnotaremus, esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possint, attamen legatum et hereditatem possunt acquirere domino. Ex illo igitur praecepto, quod dicimus, servi inspici personam in testamentis, dictum est, servo hereditario legari posse. Ita non mirum, si res domini, et quod ei debetur, servo eius pure legari possit, quamvis domino eius non possent haec utiliter legari.   

'''83. [85.]''' IDEM ''libro XI. Quaestionum.''— Latinus Largus: proxime ex facto incidit species talis: libertinus patronum ex semisse heredem instituit, et filiam suam ex alio semisse; fideicommisit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, quum eae manumissae essent; et si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas; quoniam filia non voluit heres existere ancillae iussu domini, id est patroni (3), adierunt defuncti hereditatem; post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum petere ab eodem patrono


(1) qui, Hal.

(2) relegata, Hal.

(3) id est patroni, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>diy70c3x8txbrri5pls88mxvot2jyv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283910</id>
      <parentid>283907</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="sd1iktlnw3szmxjjd2uzni3vg575k2x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''82. [84.]''' IDEM ''libro X. Quaestionum.''—Debitor decem legavit creditori, quae (1) ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote praelegata (2) responsum est, totam eam ex testamento peti posse. Alioquin secundum illam sententiam, si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus —nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniri posset, quae possit pro commodo peti—?&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si primo, et secundo, et tertio heredibus institutis, sic legata dentur: «si mihi primus heres non erit, secundus Titio decem dato; si secundus mihi heres non erit, primus Seio fundum Tusculanum dato», utrisque omittentibus hereditatem, primo et secundo, quaerebatur, substituti, quos iis dederat, an, et cui legata praestare debent? Ab utroque substituto legata debentur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Servo alieno posse rem domini legari, Valens scribit; item id, quod domino eius pure debetur, quum enim servo alieno aliquid in testamento damus, domini persona ad hoc tantum inspicitur, ut sit cum eo testamenti factio; ceterum ex persona servi constitit legatum. Et ideo rectissime Iulianus definit, id demum servo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset; calumniosa est enim illa adnotatio, posse legari servo et quamdiu serviat, nam et hoc legatum ex persona servi vires accipit. Alioquin et illud adnotaremus, esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possint, attamen legatum et hereditatem possunt acquirere domino. Ex illo igitur praecepto, quod dicimus, servi inspici personam in testamentis, dictum est, servo hereditario legari posse. Ita non mirum, si res domini, et quod ei debetur, servo eius pure legari possit, quamvis domino eius non possent haec utiliter legari.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''83. [85.]''' IDEM ''libro XI. Quaestionum.''— Latinus Largus: proxime ex facto incidit species talis: libertinus patronum ex semisse heredem instituit, et filiam suam ex alio semisse; fideicommisit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, quum eae manumissae essent; et si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas; quoniam filia non voluit heres existere ancillae iussu domini, id est patroni (3), adierunt defuncti hereditatem; post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum petere ab eodem patrono&lt;/p&gt;


(1) qui, Hal.

(2) relegata, Hal.

(3) id est patroni, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sd1iktlnw3szmxjjd2uzni3vg575k2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283911</id>
      <parentid>283910</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="s28j56g9lnvuqwc7qysinb69f1zfmh8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''82. [84.]''' IDEM ''libro X. Quaestionum.''—Debitor decem legavit creditori, quae &lt;ref&gt;qui, Hal.&lt;/ref&gt; ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt; responsum est, totam eam ex testamento peti posse. Alioquin secundum illam sententiam, si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus —nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniri posset, quae possit pro commodo peti—?&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si primo, et secundo, et tertio heredibus institutis, sic legata dentur: «si mihi primus heres non erit, secundus Titio decem dato; si secundus mihi heres non erit, primus Seio fundum Tusculanum dato», utrisque omittentibus hereditatem, primo et secundo, quaerebatur, substituti, quos iis dederat, an, et cui legata praestare debent? Ab utroque substituto legata debentur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Servo alieno posse rem domini legari, Valens scribit; item id, quod domino eius pure debetur, quum enim servo alieno aliquid in testamento damus, domini persona ad hoc tantum inspicitur, ut sit cum eo testamenti factio; ceterum ex persona servi constitit legatum. Et ideo rectissime Iulianus definit, id demum servo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset; calumniosa est enim illa adnotatio, posse legari servo et quamdiu serviat, nam et hoc legatum ex persona servi vires accipit. Alioquin et illud adnotaremus, esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possint, attamen legatum et hereditatem possunt acquirere domino. Ex illo igitur praecepto, quod dicimus, servi inspici personam in testamentis, dictum est, servo hereditario legari posse. Ita non mirum, si res domini, et quod ei debetur, servo eius pure legari possit, quamvis domino eius non possent haec utiliter legari.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''83. [85.]''' IDEM ''libro XI. Quaestionum.''— Latinus Largus: proxime ex facto incidit species talis: libertinus patronum ex semisse heredem instituit, et filiam suam ex alio semisse; fideicommisit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, quum eae manumissae essent; et si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas; quoniam filia non voluit heres existere ancillae iussu domini, id est patroni (3)&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;, adierunt defuncti hereditatem; post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum petere ab eodem patrono&lt;/p&gt;


(3) id est patroni, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s28j56g9lnvuqwc7qysinb69f1zfmh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283912</id>
      <parentid>283911</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="a7joxfs3kbhkviesd26n581djjakr4o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''82. [84.]''' IDEM ''libro X. Quaestionum.''—Debitor decem legavit creditori, quae &lt;ref&gt;qui, Hal.&lt;/ref&gt; ei post annum sub pignore debebat; non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt. Nec tollitur petitio, si interim annus supervenerit, nam sufficit, quod utiliter dies cessit. Quodsi vivo testatore annus superveniat, dicendum erit, inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. Sic et in dote praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt; responsum est, totam eam ex testamento peti posse. Alioquin secundum illam sententiam, si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus —nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniri posset, quae possit pro commodo peti—?&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si primo, et secundo, et tertio heredibus institutis, sic legata dentur: «si mihi primus heres non erit, secundus Titio decem dato; si secundus mihi heres non erit, primus Seio fundum Tusculanum dato», utrisque omittentibus hereditatem, primo et secundo, quaerebatur, substituti, quos iis dederat, an, et cui legata praestare debent? Ab utroque substituto legata debentur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Servo alieno posse rem domini legari, Valens scribit; item id, quod domino eius pure debetur, quum enim servo alieno aliquid in testamento damus, domini persona ad hoc tantum inspicitur, ut sit cum eo testamenti factio; ceterum ex persona servi constitit legatum. Et ideo rectissime Iulianus definit, id demum servo alieno legari posse, quod ipse liber factus capere posset; calumniosa est enim illa adnotatio, posse legari servo et quamdiu serviat, nam et hoc legatum ex persona servi vires accipit. Alioquin et illud adnotaremus, esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possint, attamen legatum et hereditatem possunt acquirere domino. Ex illo igitur praecepto, quod dicimus, servi inspici personam in testamentis, dictum est, servo hereditario legari posse. Ita non mirum, si res domini, et quod ei debetur, servo eius pure legari possit, quamvis domino eius non possent haec utiliter legari.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''83. [85.]''' IDEM ''libro XI. Quaestionum.''— Latinus Largus: proxime ex facto incidit species talis: libertinus patronum ex semisse heredem instituit, et filiam suam ex alio semisse; fideicommisit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, quum eae manumissae essent; et si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas; quoniam filia non voluit heres existere ancillae iussu domini, id est patroni &lt;ref&gt;id est patroni, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, adierunt defuncti hereditatem; post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum petere ab eodem patrono&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7joxfs3kbhkviesd26n581djjakr4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/548</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86706</id>
    <revision>
      <id>283914</id>
      <parentid>283380</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="bb54pbj9rp6x6r0tm4bnv4pt2jrfchf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;possent (1)&lt;ref&gt;Hal.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Rogo ergo , quid de hoc existimes , rescribas . Respondi, nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum, vel fideicommissum, vel ipsam hereditatem ; melius autem dici, in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. Quum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub conditione libertatis fuerit datum, idemque servus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem conditione substitui videtur, sub qua fideicommissum meruit.&lt;/p&gt;   
 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''84. [86.]''' IDEM ''libro XXI. Quaestionum.''—Si quis servo suo fideicommissam libertatem reliquit, et aliud quid adscripsit, quidam dicunt, quia placebat, ab herede eum manumitti debere, futurum esse, ut non admittatur ad fideicommissum. Sed hoc iniquum est, in huiusmodi enim persona utriusque quodammodo dies cessit, et libertatis, et pecuniae petendae, adeo, ut putem, si mora fiat praestandae libertati, etiam fideicommisso moram videri factam, et usurarum onus accedere; nam et cetera, quae medio tempore acquisiit domino, dum moratur praestare libertatem, eidem restitui oportere, rectissime responsum est.&lt;/p&gt;  
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''85. [87.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum .''— Creditorem, cui res pignoris iure obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si voluntas testatoris compensare volentis evidenter non ostenderetur.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''86. [88.]''' IDEM ''libro XIII .Responsorum .''—«Caius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum, excepta domu mea, et paterna, in quibus habito, cum omnibus, quae ibi sunt. Quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere» ; quaero, quum sit in his domibus argentum, nomina debitorum, supellex, mancipia, an haec omnia, quae illic inveniuntur , ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paulus: respondi, nomina debitorum non contineri, sed omnium esse communia, in ceteris vero nullum pronepoti locum esse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Titius, cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legavit, quem ipse paterfamilias, quoad viveret, uno quidem nomine universum habuit, sed, quo facilius conductorem inveniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem , inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret; quaero, an is fundus totus ad fratris filium pertineat. Paulus respondit , si testator fundum Seianum uno nomine universum possedit, quamvis eundem divisis partibus locaverat, universum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, evidenter probaverit.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bb54pbj9rp6x6r0tm4bnv4pt2jrfchf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283915</id>
      <parentid>283914</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="hhnobn99i5eyntxta3kxozo3bhzxfrc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;possent &lt;ref&gt;Hal.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Rogo ergo , quid de hoc existimes , rescribas . Respondi, nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum, vel fideicommissum, vel ipsam hereditatem ; melius autem dici, in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. Quum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub conditione libertatis fuerit datum, idemque servus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem conditione substitui videtur, sub qua fideicommissum meruit.&lt;/p&gt;   
 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''84. [86.]''' IDEM ''libro XXI. Quaestionum.''—Si quis servo suo fideicommissam libertatem reliquit, et aliud quid adscripsit, quidam dicunt, quia placebat, ab herede eum manumitti debere, futurum esse, ut non admittatur ad fideicommissum. Sed hoc iniquum est, in huiusmodi enim persona utriusque quodammodo dies cessit, et libertatis, et pecuniae petendae, adeo, ut putem, si mora fiat praestandae libertati, etiam fideicommisso moram videri factam, et usurarum onus accedere; nam et cetera, quae medio tempore acquisiit domino, dum moratur praestare libertatem, eidem restitui oportere, rectissime responsum est.&lt;/p&gt;  
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''85. [87.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum .''— Creditorem, cui res pignoris iure obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si voluntas testatoris compensare volentis evidenter non ostenderetur.&lt;/p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''86. [88.]''' IDEM ''libro XIII .Responsorum .''—«Caius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum, excepta domu mea, et paterna, in quibus habito, cum omnibus, quae ibi sunt. Quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere» ; quaero, quum sit in his domibus argentum, nomina debitorum, supellex, mancipia, an haec omnia, quae illic inveniuntur , ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paulus: respondi, nomina debitorum non contineri, sed omnium esse communia, in ceteris vero nullum pronepoti locum esse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Titius, cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legavit, quem ipse paterfamilias, quoad viveret, uno quidem nomine universum habuit, sed, quo facilius conductorem inveniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem , inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret; quaero, an is fundus totus ad fratris filium pertineat. Paulus respondit , si testator fundum Seianum uno nomine universum possedit, quamvis eundem divisis partibus locaverat, universum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, evidenter probaverit.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhnobn99i5eyntxta3kxozo3bhzxfrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283916</id>
      <parentid>283915</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="mzwx46ewbsrwkqy5m1p2hkdo1ck5uty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;possent &lt;ref&gt;Hal.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Rogo ergo , quid de hoc existimes , rescribas . Respondi, nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum, vel fideicommissum, vel ipsam hereditatem ; melius autem dici, in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. Quum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub conditione libertatis fuerit datum, idemque servus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem conditione substitui videtur, sub qua fideicommissum meruit.&lt;/p&gt;   
 

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''84. [86.]''' IDEM ''libro XXI. Quaestionum.''—Si quis servo suo fideicommissam libertatem reliquit, et aliud quid adscripsit, quidam dicunt, quia placebat, ab herede eum manumitti debere, futurum esse, ut non admittatur ad fideicommissum. Sed hoc iniquum est, in huiusmodi enim persona utriusque quodammodo dies cessit, et libertatis, et pecuniae petendae, adeo, ut putem, si mora fiat praestandae libertati, etiam fideicommisso moram videri factam, et usurarum onus accedere; nam et cetera, quae medio tempore acquisiit domino, dum moratur praestare libertatem, eidem restitui oportere, rectissime responsum est.&lt;/p&gt;  
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''85. [87.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum .''— Creditorem, cui res pignoris iure obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si voluntas testatoris compensare volentis evidenter non ostenderetur.&lt;/p&gt; 


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''86. [88.]''' IDEM ''libro XIII .Responsorum .''—«Caius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum, excepta domu mea, et paterna, in quibus habito, cum omnibus, quae ibi sunt. Quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere» ; quaero, quum sit in his domibus argentum, nomina debitorum, supellex, mancipia, an haec omnia, quae illic inveniuntur , ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paulus: respondi, nomina debitorum non contineri, sed omnium esse communia, in ceteris vero nullum pronepoti locum esse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Titius, cum fratris filio fundos et urbana praedia legaret, in his et fundum Seianum legavit, quem ipse paterfamilias, quoad viveret, uno quidem nomine universum habuit, sed, quo facilius conductorem inveniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem , inferiorem autem partem Seianum inferiorem appellaret; quaero, an is fundus totus ad fratris filium pertineat. Paulus respondit , si testator fundum Seianum uno nomine universum possedit, quamvis eundem divisis partibus locaverat, universum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua parte testator senserit, evidenter probaverit.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzwx46ewbsrwkqy5m1p2hkdo1ck5uty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/549</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86707</id>
    <revision>
      <id>283918</id>
      <parentid>283381</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="fzlrsx4lmdcu27ftdqr7w3ymt30hyn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''87. [89.]''' IDEM 	''libro XIV. Responsorum.''—Titia Seio tesseram frumentariam comparari voluit post diem trigesimum a morte ipsius ; quaero, quum Seius viva testatrice tesseram frumentariam ex causa lucrativa habere coeperit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; coepit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, nec possit id, quod habet, petere, an ei actio competat. Paulus respondit, ei, de quo quaeritur, pretium tesserae praestandum, quoniam tale fideicommissum magis in quantitate, quam in corpore consistit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Usuras fideicommissi post impletos annos vigintiquinque puellae, ex quo mora facta est, deberi respondi; quamvis enim constitutum sit, ut minoribus vigintiquinque annis usurae omnimodo praestentur, tamen non pro mora hoc habendum est, quam sufficit semel intervenisse, ut perpetuo debeantur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Seia libertis suis fundum legavit, fideique eorum ita commisit: « fidei autem vestrae, Vere et Sapide, committo, ne eum fundum vendatis, eumque, qui ex vobis ultimus decesserit, quum morietur, restituat Symphoro &lt;ref&gt;Sempronio, la Vulg.&lt;/ref&gt; liberto meo, et successori, et Beryllo, et Sapido, quos infra manumisi, quive ex his tunc supervivent»; quaero, quum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegavit, eos substituit , in secunda tamen adiecerit verbum: «qui ultimus decesserit » , an pars unius defuncti ad alterum pertineret. Paulus respondit, testatricem videri in eo fideicommisso , de quo quaeritur, duos gradus substitutionis fecisse, unum, ut is, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum, ut novissimus his restitueret, quos nominatim postea enumeravit.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Imperator Alexander Augustus Claudio &lt;ref&gt;La Vulg.; Claudiano, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Iuliano Praefecto urbi: « Si liquet tibi, Iuliane carissime, aviam intervertendae inofficiosi querelae patrimonium suum donationibus in nepotem factis exinanisse, ratio deposcit, id, quod donatum est, pro dimidia parte revocari».&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Lucius Titius, quum haberet quinque liberos, universos emancipavit, et in unum filium Caium Seium amplissimas facultates donationibus contulit, et modicum sibi residuum servavit, et universos liberos cum uxore scripsit heredes; in eodem testamento duas possessiones , quas retinuerat, eidem Caio Seio praelegavit, et ab eo petiit &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut ex reditibus praediorum, quae vivus ei donaverat, Maeviae filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot; conventus a Maevia, sorore sua, legem Falcidiam implorat; quaero, quum sanctissimus Imperator, ut supra scriptum est, contra voluntatem donantis ea, quae donata sunt, revocari praeceperit, an Caius Seius compellendus sit, secundum voluntatem patris ex donationibus fideicommissum praestare heredi sororis &lt;ref&gt;sorori, Hal,&lt;/ref&gt;. Paulus respondit, post literas Imperatoris nostri dubitari non oportere, quin in hac quoque specie, de qua quaeritur, subveniendum sit liberis, quorum portio in unum filium donationibus collatis imminuta est, praesertim quum Imperator noster contra voluntatem patris subvenerit; in proposita autem causa etiam voluntas patris pro his, qui fideicommissum petunt, intercedit; sed si Falcidia lex in-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzlrsx4lmdcu27ftdqr7w3ymt30hyn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/550</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86708</id>
    <revision>
      <id>283919</id>
      <parentid>283382</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="59gd185boc0x8pxf47t56lzkf7h3gwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tercedit, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''88. [90.]''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Lucius Titius testamento ita cavit: «si quid cuique liberorum meorum dedi, aut donavi, aut in usum concessi, aut sibi acquisiit, aut ei ab aliquo datum, aut relictum est, id sibi praecipiat, sumat, habeat» ; filii nomine kalendarium fecerat; postea sententia dicta est, et placuit, id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater convertisset; quaero, si id, quod exegisset pater ex nominibus filii ante testamentum factum, iterum post testamentum factum in nomen filii convertisset , an ad filium secundum sententiam pertineret. Respondi, id, quod ex eadem causa exactum in eandem causam rediisset, deberi.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.— A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias , et pro hoc tot (1) aureos e medio praecipito » ; quaero, an, si Lucius Titius minus, quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredibus proficiat. Respondi , secundum ea, quae proponerentur, heredum commodo proficere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quae marito heres extiterat, ita testamento cavit: «Maevi et Semproni , filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditate bonisve Titii, domini mei, patris vestri, ad me pervenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum, quam in futurum, nec non etiam, si quid post mortem Titii domini mei (2), agnoscatis » ; quaero , an, si quid solvisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, (3) dedisset, ad onus eorum pertineret. Respondi, secundum ea, quae proponerentur , ea duntaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quisquis mihi heres heredesve erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod (4) eum heredem institui, sibique sumito, esse quem liberum habeto una cum Pamphilo, iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis » (5) ; Lucius Eutychus viva testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit ; quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut voluit testatrix , exerceri non possit. Respondi, admitti.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4. Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset; movit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix volens primo loco scribere eam heredem, testamentum mutaret, nec&lt;/p&gt;


(1) decem, por tot, Hal. Vulg.
(2) solvi, insertan Hal. Vulg.
(3) Repítase si quid;—si quid solvisset, dedisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, ad onus, según conjetura Br.; quum ipsa fructus, quos percepisset, Hal. Vulg.
(4) quamquam, por quam quod, erradamente la Vulg.
(5) exerceat. Is Lucius, las ed. citadas por Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>59gd185boc0x8pxf47t56lzkf7h3gwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283922</id>
      <parentid>283919</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="cqam3scztlzupfljz68ahj7soyqhuhd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tercedit, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''88. [90.]''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Lucius Titius testamento ita cavit: «si quid cuique liberorum meorum dedi, aut donavi, aut in usum concessi, aut sibi acquisiit, aut ei ab aliquo datum, aut relictum est, id sibi praecipiat, sumat, habeat» ; filii nomine kalendarium fecerat; postea sententia dicta est, et placuit, id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater convertisset; quaero, si id, quod exegisset pater ex nominibus filii ante testamentum factum, iterum post testamentum factum in nomen filii convertisset , an ad filium secundum sententiam pertineret. Respondi, id, quod ex eadem causa exactum in eandem causam rediisset, deberi.&lt;/p&gt;
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.— «A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias , et pro hoc tot &lt;ref&gt;decem, por tot, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; aureos e medio praecipito»; quaero, an, si Lucius Titius minus, quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredibus proficiat. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, heredum commodo proficere.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quae marito heres extiterat, ita testamento cavit: «Maevi et Semproni , filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditate bonisve Titii, domini mei, patris vestri, ad me pervenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum, quam in futurum, nec non etiam, si quid post mortem Titii domini mei &lt;ref&gt;solvi, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, agnoscatis» ; quaero , an, si quid solvisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, &lt;ref&gt;Repítase si quid;—si quid solvisset, dedisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, ad onus, según conjetura Br.; quum ipsa fructus, quos percepisset, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dedisset, ad onus eorum pertineret. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, ea duntaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quisquis mihi heres heredesve erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod &lt;ref&gt;quamquam, por quam quod, erradamente la Vulg.&lt;/ref&gt; eum heredem institui, sibique sumito, esse quem liberum habeto una cum Pamphilo, iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis» &lt;ref&gt;exerceat. Is Lucius, las ed. citadas por Br.&lt;/ref&gt;; Lucius Eutychus viva testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit ; quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut voluit testatrix , exerceri non possit. Respondi, admitti.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4. Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset; movit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix volens primo loco scribere eam heredem, testamentum mutaret, nec&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqam3scztlzupfljz68ahj7soyqhuhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283923</id>
      <parentid>283922</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="kql0ar9dsz77rxzipug99ng2pbcwtfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tercedit, fideicommissa in solidum esse praestanda propter immodicarum donationum rationem.


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''88. [90.]''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Lucius Titius testamento ita cavit: «si quid cuique liberorum meorum dedi, aut donavi, aut in usum concessi, aut sibi acquisiit, aut ei ab aliquo datum, aut relictum est, id sibi praecipiat, sumat, habeat» ; filii nomine kalendarium fecerat; postea sententia dicta est, et placuit, id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater convertisset; quaero, si id, quod exegisset pater ex nominibus filii ante testamentum factum, iterum post testamentum factum in nomen filii convertisset , an ad filium secundum sententiam pertineret. Respondi, id, quod ex eadem causa exactum in eandem causam rediisset, deberi.&lt;/p&gt;
  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias , et pro hoc tot &lt;ref&gt;decem, por tot, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; aureos e medio praecipito»; quaero, an, si Lucius Titius minus, quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredibus proficiat. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, heredum commodo proficere.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quae marito heres extiterat, ita testamento cavit: «Maevi et Semproni , filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditate bonisve Titii, domini mei, patris vestri, ad me pervenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum, quam in futurum, nec non etiam, si quid post mortem Titii domini mei &lt;ref&gt;solvi, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, agnoscatis» ; quaero , an, si quid solvisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, &lt;ref&gt;Repítase si quid;—si quid solvisset, dedisset post mortem mariti, quum ipsa fructus cepisset, ad onus, según conjetura Br.; quum ipsa fructus, quos percepisset, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dedisset, ad onus eorum pertineret. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, ea duntaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quisquis mihi heres heredesve erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod &lt;ref&gt;quamquam, por quam quod, erradamente la Vulg.&lt;/ref&gt; eum heredem institui, sibique sumito, esse quem liberum habeto una cum Pamphilo, iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis» &lt;ref&gt;exerceat. Is Lucius, las ed. citadas por Br.&lt;/ref&gt;; Lucius Eutychus viva testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit ; quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut voluit testatrix , exerceri non possit. Respondi, admitti.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset; movit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix volens primo loco scribere eam heredem, testamentum mutaret, nec&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kql0ar9dsz77rxzipug99ng2pbcwtfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/551</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86709</id>
    <revision>
      <id>283932</id>
      <parentid>283383</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="b60mbzhxkj2epblu5svtjh8dkzswovh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;obtinuit; quaero, an legati persecutionem salvam haberet. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, salvam habere.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Testator legata ante quinquennium vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvit; quaesitum est, an eius, quod ante diem existentem solutum est , repraesentationem in reliqua solutione legati reputare &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; repudiare, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; possit. Respondi, non propterea minus relictum videri &lt;ref&gt;deberi, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt;, quod aliquid ante diem sit solutum.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Lucius Titius testamento ita cavit:«praediolum meum dari volo libertis libertabusque meis, et quos hoc testamento manumisi, et Seiae alumnae meae, ita, ne de nomine familiae meae exeat, donec ad unum proprietas perveniat» ; quaero, an Seia in communione cum libertis habeat portionem , an vero sibi partem dimidiam eius praedioli vindicare possit. Respondi, perspicuam esse testantis voluntatem, omnes ad viriles partes vocantis.   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Impuberem filium heredem instituit, uxori dotem praelegavit &lt;ref&gt;relegavit, Hal.&lt;/ref&gt;, item ornamenta, et servos, et aureos decem, et si impubes decessisset, substituit; a quibus ita legavit: «quaecunque primis tabulis dedi, eadem omnia ab heredibus quoque heredis mei in duplum dari volo»; quaeritur, an ex substitutione, impubere mortuo, dos quoque iterum debeatur. Respondi, non videri de dotis legato duplicando testatorem sensisse. Item quaero, quum corpora legata etiam nunc ex lucrativa causa possideantur, an a substitutis peti possint. Respondi, non posse.   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—«Civibus meis do lego chirographum Caii Seii»; postea codicillis vetuit a Seio exigi, et ab herede petiit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut ex alterius debitoris debito, quem codicillis nominavit, eandem summam Reipublicae daret; quaesitum est, si posterior idoneus non esset, an integram quantitatem heredes praestare debeant. Respondi, heredes Reipublicae adversus eum duntaxat debitorem, qui novissimis codicillis, ut proponitur, designatus est, actionem praestare debere.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Filiam ex asse instituit heredem, eique substituit nepotem suum, et ita cavit: «si, quod abominor, neque filia mea, neque nepos meus heredes mei erunt, tunc portionem meam partis dimidiae fundi illius ad libertos meos pertinere volo»; quaeritur, quum ante testatorem et filia, et nepos decesserunt, et intestati bona pertinuerunt ad pronepotem eius , an fideicommissum ad libertos pertineret. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, si nullus alius heres institutus substitutusque esset, quam filia et nepos, videri legitimorum fideicommissum esse, ut praestaretur &lt;ref&gt;Hal.; praestarentur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Quisquis mihi heres erit, sciat, debere me Demetrio, patruo meo, denaria tria &lt;ref&gt;denarium tria milia, Hal.&lt;/ref&gt;, et deposita apud me a Seleuco, patruo meo, denaria tria &lt;ref&gt;denarium tria milia, Hal.&lt;/ref&gt;, quae etiam protinus reddi et solvi iis iubeo» ; quaesitum est, an, si non deberentur, actio&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b60mbzhxkj2epblu5svtjh8dkzswovh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/552</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86710</id>
    <revision>
      <id>283934</id>
      <parentid>283384</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="3zp9rvlqzvh1icu52p4kwbxbi3gov69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;esset. Respondi , si non deberentur, nullam quasi ex debito actionem esse, sed ex fideicommisso.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Lucius Titius Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit, et cibaria, quae dabat, praestare desiit; mox facto testamento ita legavit: «quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, quos hoc testamento manumisi, et quos ante habui, quosque, ut manumittantur, petii , alimentorum nomine in menses singulos certam pecuniam' dato » ; quaesitum est, an Damae et Pamphilo fideicommissum debeatur. Respondi, secundum ea, quae propone- rentur, ita deberi, si hi, qui petent, manifeste docerent, eo animo circa se patronum, quum testamentum faceret, esse coepisse, ut is quoque legatum dari vellet; alioquin nihil ipsis praestetur.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Damae et Pamphilo, quos testamento manumiserat, fundum dedit, ita ut post mortem suam filiis suis restituerent; eodem testamento pe- tiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manumitte- rent, quae Pamphila filia naturalis erat Pamphili; idem Pamphilus post diem legati sui cedentem te- stamento heredem instituit Maevium &lt;ref&gt;Macviam, Hal.&lt;/ref&gt;, eiusque fidei commisit, ut hereditatem suam, id est fundi suprascripti partem dimidiam &lt;ref&gt; id est fundi-dimidiam, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;, quam solam in bonis ex testamento patronae suae habebat, Pam- philae filiae suae,quum primum libera fuisset, restitueret; quaero, Pamphila manumissa utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit, an vero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratione legis Falcidiae. Respondi, ex his, quae proponerentur, probari, Pamphilam duntaxat ex testamento superiore fideicommissum petere posse. Claudius &lt;ref&gt;notat, inserta Hal.&lt;/ref&gt;: quia creditur, appellatione filiorum et naturales liberos, id est &lt;ref&gt;vel, por id est, Hal.&lt;/ref&gt; in servitute &lt;ref&gt;servitutem, Hal.&lt;/ref&gt; susceptos, contineri.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 13.—'''[91.]''' &lt;ref&gt;La Vulg. y la escritura original del códice Fl. comien zan aquí otro fragmento; Hal. y Taur., según corrección del códice Fl., continuan el mismo, Br.&lt;/ref&gt; Scaevola: codicillis Caio Seio centum legavit, eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret; quaero, an utile fideicommis- sum sit, quod legatarius ancillae testatoris dare iussus est. Respondi, non esse. Item, si utile non est, an legatarius heredi, cuius ancilla est, restituere compellatur. Respondi, non compelli, sed nec ipsum legatarium legatum petere posse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 14.—Insulam libertis utriusque sexus legavit, ita ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari vetuit, ex consensu omnium ab herede venundata est; quae- ro, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum caperent feminae. Respondi, ob pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente venditioni consenserunt , ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 15.—Instituto filio herede, et ex eo nepotibus emancipatis, testator ita cavit: Βούλομαι δὲ τὰς ἐμὰς οἰκίας μὴ πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν κληρονόμων μου, μηδὲ δα-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3zp9rvlqzvh1icu52p4kwbxbi3gov69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284058</id>
      <parentid>283934</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="d12ctnab5r1l9o7e4srqth7f89xaie8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;esset. Respondi , si non deberentur, nullam quasi ex debito actionem esse, sed ex fideicommisso.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Lucius Titius Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit, et cibaria, quae dabat, praestare desiit; mox facto testamento ita legavit: «quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, quos hoc testamento manumisi, et quos ante habui, quosque, ut manumittantur, petii , alimentorum nomine in menses singulos certam pecuniam' dato»; quaesitum est, an Damae et Pamphilo fideicommissum debeatur. Respondi, secundum ea, quae propone- rentur, ita deberi, si hi, qui petent, manifeste docerent, eo animo circa se patronum, quum testamentum faceret, esse coepisse, ut is quoque legatum dari vellet; alioquin nihil ipsis praestetur.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Damae et Pamphilo, quos testamento manumiserat, fundum dedit, ita ut post mortem suam filiis suis restituerent; eodem testamento pe- tiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manumitte- rent, quae Pamphila filia naturalis erat Pamphili; idem Pamphilus post diem legati sui cedentem te- stamento heredem instituit Maevium &lt;ref&gt;Macviam, Hal.&lt;/ref&gt;, eiusque fidei commisit, ut hereditatem suam, id est fundi suprascripti partem dimidiam &lt;ref&gt; id est fundi-dimidiam, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;, quam solam in bonis ex testamento patronae suae habebat, Pam- philae filiae suae,quum primum libera fuisset, restitueret; quaero, Pamphila manumissa utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit, an vero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratione legis Falcidiae. Respondi, ex his, quae proponerentur, probari, Pamphilam duntaxat ex testamento superiore fideicommissum petere posse. Claudius &lt;ref&gt;notat, inserta Hal.&lt;/ref&gt;: quia creditur, appellatione filiorum et naturales liberos, id est &lt;ref&gt;vel, por id est, Hal.&lt;/ref&gt; in servitute &lt;ref&gt;servitutem, Hal.&lt;/ref&gt; susceptos, contineri.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 13.—'''[91.]''' &lt;ref&gt;La Vulg. y la escritura original del códice Fl. comien zan aquí otro fragmento; Hal. y Taur., según corrección del códice Fl., continuan el mismo, Br.&lt;/ref&gt; Scaevola: codicillis Caio Seio centum legavit, eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret; quaero, an utile fideicommis- sum sit, quod legatarius ancillae testatoris dare iussus est. Respondi, non esse. Item, si utile non est, an legatarius heredi, cuius ancilla est, restituere compellatur. Respondi, non compelli, sed nec ipsum legatarium legatum petere posse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 14.—Insulam libertis utriusque sexus legavit, ita ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari vetuit, ex consensu omnium ab herede venundata est; quae- ro, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum caperent feminae. Respondi, ob pretium nullam fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente venditioni consenserunt , ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 15.—Instituto filio herede, et ex eo nepotibus emancipatis, testator ita cavit: Βούλομαι δὲ τὰς ἐμὰς οἰκίας μὴ πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν κληρονόμων μου, μηδὲ δα-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d12ctnab5r1l9o7e4srqth7f89xaie8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/553</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86711</id>
    <revision>
      <id>283937</id>
      <parentid>283385</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="3bggkefp2gmvz1938734xzg1sgu9tsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανείζεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ · ἐὰν δὲ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον · [ Volo meas aedes non vendi ab heredibus meis, neque foenerari super eas, sed manere eas firmas &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; meis filiis et nepotibus per universum tempus; si autem aliquis eorum voluerit vendere partem suam, vel foenerari super eam, potestatem habeat vendere coheredi suo et foenerari ab eo; si autem aliquis praeter haec fecerit, erit, quod obligatur, inutile atque irritum; &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt; ] quaeritur, quum filius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit, et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an conditio testamenti extitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non extitisse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 16.—Matre et uxore heredibus institutis ita cavit: « a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas, habes filios sororum tuarum, quibus relinquas ; scis , unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam fecit (4)&lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;, sed et alius mihi deteriora fecit »: quaero, quum uxor intestata decessit, et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis &lt;ref&gt;sororis, omítela Hal.&lt;/ref&gt; filii fideicommissum ab eo petere possunt? Respondi, posse defendi, fideicommissum deberi.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 17.—« Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iurisperito, rationem animi mei potius secutus, quam nimiam et miseram diligentiam; et si minus aliquid legitime minusve perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani voluntas »; deinde heredes instituit; quaesitum est, intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;89. [91. H. 92. V.] IDEM libro IV. Responsorum.—Testamento filium et uxorem suam heredes instituit; postea epistolam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donavit, et adiecit, praecipua haec eum, suique iuris, et post mortem suam habere velle; quaero, quum testamento significaverit, si quid obsignatum recepisset, id vice codicillorum valeret, epistola autem non sit obsignata, an, quae epistola continentur, ad filium pertineant. Respondi, si fides epistolae relictae constaret, deberi, quae in ea &lt;ref&gt; Hal.; in eam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dare se velle significavit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui indivisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes instituit, et ita cavit: « propter res universas, quae mihi cum illo fratre meo , patruo vestro, communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo millium aureorum, fidei vestrae committo, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato, patruo vestro , accipiatis »; huic testamento quinquennio supervixit, et abunde patrimonium reliquit; quaesitum est,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3bggkefp2gmvz1938734xzg1sgu9tsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283939</id>
      <parentid>283937</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="1b5rd3k1jyjdjqo4nag207lbz1cll4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανείζεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον· [Volo meas aedes non vendi ab heredibus meis, neque foenerari super eas, sed manere eas firmas &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; meis filiis et nepotibus per universum tempus; si autem aliquis eorum voluerit vendere partem suam, vel foenerari super eam, potestatem habeat vendere coheredi suo et foenerari ab eo; si autem aliquis praeter haec fecerit, erit, quod obligatur, inutile atque irritum; &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;] quaeritur, quum filius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit, et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an conditio testamenti extitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non extitisse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 16.—Matre et uxore heredibus institutis ita cavit: « a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas, habes filios sororum tuarum, quibus relinquas ; scis , unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam fecit &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;, sed et alius mihi deteriora fecit »: quaero, quum uxor intestata decessit, et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis &lt;ref&gt;sororis, omítela Hal.&lt;/ref&gt; filii fideicommissum ab eo petere possunt? Respondi, posse defendi, fideicommissum deberi.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 17.—« Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iurisperito, rationem animi mei potius secutus, quam nimiam et miseram diligentiam; et si minus aliquid legitime minusve perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani voluntas »; deinde heredes instituit; quaesitum est, intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''89. [91. H. 92. V.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum.''—Testamento filium et uxorem suam heredes instituit; postea epistolam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donavit, et adiecit, praecipua haec eum, suique iuris, et post mortem suam habere velle; quaero, quum testamento significaverit, si quid obsignatum recepisset, id vice codicillorum valeret, epistola autem non sit obsignata, an, quae epistola continentur, ad filium pertineant. Respondi, si fides epistolae relictae constaret, deberi, quae in ea &lt;ref&gt; Hal.; in eam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dare se velle significavit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui indivisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes instituit, et ita cavit: «propter res universas, quae mihi cum illo fratre meo, patruo vestro, communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo millium aureorum, fidei vestrae committo, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato, patruo vestro, accipiatis »; huic testamento quinquennio supervixit, et abunde patrimonium reliquit; quaesitum est,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1b5rd3k1jyjdjqo4nag207lbz1cll4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283940</id>
      <parentid>283939</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="7wcs9tjdf7pw172duszvn8m215c3i4f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανείζεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον· [Volo meas aedes non vendi ab heredibus meis, neque foenerari super eas, sed manere eas firmas &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; simplices, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; meis filiis et nepotibus per universum tempus; si autem aliquis eorum voluerit vendere partem suam, vel foenerari super eam, potestatem habeat vendere coheredi suo et foenerari ab eo; si autem aliquis praeter haec fecerit, erit, quod obligatur, inutile atque irritum; &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;] quaeritur, quum filius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit, et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an conditio testamenti extitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non extitisse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 16.—Matre et uxore heredibus institutis ita cavit: « a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas, habes filios sororum tuarum, quibus relinquas ; scis , unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam fecit &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;, sed et alius mihi deteriora fecit »: quaero, quum uxor intestata decessit, et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis &lt;ref&gt;sororis, omítela Hal.&lt;/ref&gt; filii fideicommissum ab eo petere possunt? Respondi, posse defendi, fideicommissum deberi.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 17.—« Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iurisperito, rationem animi mei potius secutus, quam nimiam et miseram diligentiam; et si minus aliquid legitime minusve perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani voluntas »; deinde heredes instituit; quaesitum est, intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''89. [91. H. 92. V.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum.''—Testamento filium et uxorem suam heredes instituit; postea epistolam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donavit, et adiecit, praecipua haec eum, suique iuris, et post mortem suam habere velle; quaero, quum testamento significaverit, si quid obsignatum recepisset, id vice codicillorum valeret, epistola autem non sit obsignata, an, quae epistola continentur, ad filium pertineant. Respondi, si fides epistolae relictae constaret, deberi, quae in ea &lt;ref&gt; Hal.; in eam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dare se velle significavit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui indivisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes instituit, et ita cavit: «propter res universas, quae mihi cum illo fratre meo, patruo vestro, communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo millium aureorum, fidei vestrae committo, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato, patruo vestro, accipiatis »; huic testamento quinquennio supervixit, et abunde patrimonium reliquit; quaesitum est,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wcs9tjdf7pw172duszvn8m215c3i4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283941</id>
      <parentid>283940</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="fdlu9rdwlswcdipwq38m66eqamh2i39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;νείζεσθαι κατ᾿ αὐτῶν, ἀλλὰ μένειν αὐτὰς ἀκεραίας αὐτοῖς, καὶ υἱοῖς, καὶ ἐκγόνοις εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον· ἐὰν δὲ τις βουληθῇ αὐτῶν πωλῆσαι τὸ μέρος αὐτοῦ, ἢ δανείσασθαι κατ᾿ αὐτοῦ, ἐξουσίαν ἐχέτω πωλῆσαι τῷ συγκληρονόμῳ αὐτοῦ, καὶ δανείζεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ τις παρὰ ταῦτα ποιήσῃ, ἔσται &lt;ref&gt;ἔστω, [esto], Hal.&lt;/ref&gt; τὸ χρηματιζόμενον ἄχρηστον καὶ ἄκυρον· [Volo meas aedes non vendi ab heredibus meis, neque foenerari super eas, sed manere eas firmas &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; simplices, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; meis filiis et nepotibus per universum tempus; si autem aliquis eorum voluerit vendere partem suam, vel foenerari super eam, potestatem habeat vendere coheredi suo et foenerari ab eo; si autem aliquis praeter haec fecerit, erit, quod obligatur, inutile atque irritum; &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt;] quaeritur, quum filius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit, et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an conditio testamenti extitisse videatur, ut filiis suis fideicommissi nomine teneatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non extitisse.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 16.—Matre et uxore heredibus institutis ita cavit: « a te, uxor carissima, peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas, habes filios sororum tuarum, quibus relinquas ; scis , unum fratrem tuum filium nostrum occidisse, dum ei rapinam fecit &lt;ref&gt;Hal.; facit, el código Fl.&lt;/ref&gt;, sed et alius mihi deteriora fecit »: quaero, quum uxor intestata decessit, et legitima eius hereditas ad fratrem pertineat, an sororis &lt;ref&gt;sororis, omítela Hal.&lt;/ref&gt; filii fideicommissum ab eo petere possunt? Respondi, posse defendi, fideicommissum deberi.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 17.—« Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iurisperito, rationem animi mei potius secutus, quam nimiam et miseram diligentiam; et si minus aliquid legitime minusve perite fecero, pro iure legitimo haberi debet hominis sani voluntas »; deinde heredes instituit; quaesitum est, intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideicommissi peti possunt? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''89. [91. H. 92. V.]''' IDEM ''libro IV. Responsorum.''—Testamento filium et uxorem suam heredes instituit; postea epistolam scripsisse dicitur, qua et quidquid in peculio habuit filius, ei donavit, et adiecit, praecipua haec eum, suique iuris, et post mortem suam habere velle; quaero, quum testamento significaverit, si quid obsignatum recepisset, id vice codicillorum valeret, epistola autem non sit obsignata, an, quae epistola continentur, ad filium pertineant. Respondi, si fides epistolae relictae constaret, deberi, quae in ea &lt;ref&gt; Hal.; in eam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dare se velle significavit.&lt;/p&gt;  

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui indivisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes instituit, et ita cavit: «propter res universas, quae mihi cum illo fratre meo, patruo vestro, communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo millium aureorum, fidei vestrae committo, uti pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato, patruo vestro, accipiatis »; huic testamento quinquennio supervixit, et abunde patrimonium reliquit; quaesitum est,&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fdlu9rdwlswcdipwq38m66eqamh2i39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/554</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86712</id>
    <revision>
      <id>283946</id>
      <parentid>283386</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="gheib0bw7ro1tzq8v8cze963ma1jsha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;an heredes Lucretii Pacati secundum verba suprascripta offerentes mille aureos fideicommissum consequantur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, non facere voluntatem, ut universa datis millenis &lt;ref&gt;mille, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat oblationem &lt;ref&gt;obligationem, la Vulg.&lt;/ref&gt; debere fieri.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Seio , quem heredi substituerat, ita legavit: «Seio, si mihi heres non erit, et uxori eius, Marcellae, argenti libras quindecim dari volo»; quaero, quum Seius heres extiterit, an Marcellae legati dimidia portio debeatur. Respondi, secundum ea, quae proponerentur, deberi.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Lucius Titius intestato moriturus, quum haberet uxorem, et ex ea filiam emancipatam, codicillis haec verba inseruit: «pertinent autem &lt;ref&gt;autem, omítela Hal.&lt;/ref&gt; hi codicilli ad uxorem et filiam; primum autem &lt;ref&gt;autem, omítela Hal.&lt;/ref&gt; rogo, sic inter vos agatis, ut me vivo egistis ; itaque rogo, ut, quidquid aut ego reliquero, aut quod vos ipsae habetis, commune vobis sit » ; filia intestati patris bonorum possessionem accepit; quaeritur, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex fideicommisso a filia matri deberetur , et quota. Respondi , secundum ea, quae proponerentur, dimidiam partem deberi, si modo uxor parata sit, in commune bona sua conferre.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.— Quatuor filios aequis partibus instituit, et fundum per praeceptionem singulis legavit; filii, quum universa bona patris obligata essent, mutua accepta pecunia &lt;ref&gt;mutuam acceptam pecuniam, la Vulg.&lt;/ref&gt; hereditario creditori solverunt, et posteriori obligaverunt; qui, quum ei debitum non solveretur , praedia universa lege pignoris uni ex heredibus vendidit; quaeritur, an, quum iste filius ex causa emtionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset, an vero ea peremta esset, quum communiter universa sequenti creditori obligaverint. Respondi, actionem quidem fideicommissi in personam competentem omnibus invicem manere; non autem fideicommissum restituendum est, nisi prius debitum ab iis emtori, eidemque coheredi persolveretur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Filiae fidei commisit in haec verba: «peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes, et ita renoves, ut fratres tui dotem stipulentur &lt;ref&gt;Hal.; stipularentur, el códice Fl.&lt;/ref&gt; hoc casu, ut, si sine liberis, uno pluribusve, in matrimonio morieris, dos ad eos perveniat»; post mortem patris decessit maritus, antequam renovaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, vivo adhuc Titio uno ex fratribus; quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, quae in dote &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; in dotem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; fuerant. Respondi, posse fideicommissum ab heredibus sororis peti, si per eam stetit, quominus dotem frater stipularetur.&lt;/p&gt;   

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.— Filium et filiam heredes instituit, et libertis legata dedit, eorumque fidei commisit in haec verba: « a vobis peto, ut, quidquid vobis legavi, &lt;ref&gt;eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; contenti sitis viventes, ut post vos filiis meis restituatis»; defuncta testatricis filia, Maevia, libertus&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gheib0bw7ro1tzq8v8cze963ma1jsha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/415</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86810</id>
    <revision>
      <id>283943</id>
      <parentid>283818</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>283943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="d5c53gh7lgl4q4dts7nhbi0m7z4x58k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VIII 16—18|383}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl||ad {{spatium||Nepote}}m}}: {{spatium||hoc restiterat etiam, ut a te fictis adgrederer doni}}s, ‘adgrederer’ passive dixit, {{graeca|''ἐνεδρευϑῶ''}}. in eodem: {{spatium||qui habet ultro appetitur, qui est pauper aspernatu}}r&lt;ref&gt;desunt&lt;/ref&gt;, passive, {{graeca|''ἐξουϑενεῖται''}}. {{wl|Q109594|{{spatium||Nepo}}s}}: {{spatium||aedis Martis est in circo Flaminio architectata ab Hermodoro Salamini}}o&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, ‘architectata’ passive posuit, {{graeca|''ἀρχιτεκτονευθεῖσα''}}. {{spatium||{{wl|Q47130|Ennius}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|7em}}{{spatium||adsectari se omnes cupiun}}t&lt;ref&gt;deest &lt;!--ex variis--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;,‘adsectari’ passive, {{graeca|''ἀκολουϑεῖσϑαι''}}. {{wl||{{spatium||Alpheus philologu}}s}}: {{spatium||Themistocles cum a formoso adsectaretu}}r&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, passive, {{graeca|''ἠκολουϑεῖτος''}} {{wl|Q95000085|{{spatium||Aufustiu}}s}}: {{spatium||omnia argumentata nomin}}a&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, ‘argumentata’ passive, {{graeca|''πιστωϑέντα''}}. {{r|18}}{{wl||{{spatium||Caeliu}}s}}: {{spatium||ex scriptis eorum, qui veri arbitrantu}}r&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;, passive, {{graeca|''ὑπολαμβάνονται''}}. {{wl|Q454995|{{spatium||Verriu}}s}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Blanditusque labor molli curabitur art}}e,&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;‘blanditus’, {{graeca|''κολακευϑείς''}}, passivam habet hic significationem. {{wl|Q319273|{{spatium||Asinius Polli}}o}}: {{spatium||sed cum ob ea quae speraveram dolebam, consolabar}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5c53gh7lgl4q4dts7nhbi0m7z4x58k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/555</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86897</id>
    <revision>
      <id>283947</id>
      <parentid>283833</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="nxihc3o9iswr5znqdcqor8zec06nsud" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.

==='''LIBER'''====
=='''TRIGESIMUS SECUNDUS'''==
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (2)
''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]''

'''1.''' ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) Taur.; institutae, el códice Fl., Br.
(2) LIBER TERTIUS, añade Hal.
(3) relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.
(5) sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.
(6) item deportati, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nxihc3o9iswr5znqdcqor8zec06nsud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283950</id>
      <parentid>283947</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="7kfs9hoqfp0i8ycxkwwq7o3yi8iwcss" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.&lt;br /&gt;

{{c|'''LIBER'''&lt;br /&gt;
{{c|'''TRIGESIMUS SECUNDUS'''&lt;br /&gt;
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (2)
''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]''&lt;br /&gt;

'''1.''' ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) Taur.; institutae, el códice Fl., Br.
(2) LIBER TERTIUS, añade Hal.
(3) relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.
(5) sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.
(6) item deportati, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7kfs9hoqfp0i8ycxkwwq7o3yi8iwcss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283952</id>
      <parentid>283950</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="qtpqohu5nlorxuk8s16l3cfxnuyrcon" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.&lt;br /&gt;


{{c|'''LIBER'''}}&lt;br /&gt;
{{c|'''TRIGESIMUS SECUNDUS'''}}&lt;br /&gt;
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (2)
{{c|''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]}}''&lt;br /&gt;


'''1.''' ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) Taur.; institutae, el códice Fl., Br.
(2) LIBER TERTIUS, añade Hal.
(3) relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.
(5) sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.
(6) item deportati, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtpqohu5nlorxuk8s16l3cfxnuyrcon</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283954</id>
      <parentid>283952</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="gfgw931rlzmvi96crfmgnawz7rxnhqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto (1) patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.

§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.&lt;br /&gt;


{{c|'''LIBER'''}}
{{c|'''TRIGESIMUS SECUNDUS'''}}
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS (2)
{{c|''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]}}''&lt;br /&gt;


'''1.''' ULPIANUS libro I. Fideicommissorum. — Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus (3), qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

§ 1. — Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei (4) contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis (5) reliquerit.

§ 2. — Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati (6), fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].

§ 3. — Deportatos autem eos accipere debemus,

Pie de página:

(1) Taur.; institutae, el códice Fl., Br.
(2) LIBER TERTIUS, añade Hal.
(3) relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.
(5) sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.
(6) item deportati, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfgw931rlzmvi96crfmgnawz7rxnhqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283983</id>
      <parentid>283954</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="epk372974k1r9cqhcwmo6yymi7y6dfl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto &lt;ref&gt;Taur.; institutae, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.&lt;br /&gt;


{{c|'''LIBER'''}}
{{c|'''TRIGESIMUS SECUNDUS'''}}
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS &lt;ref&gt;LIBER TERTIUS, añade Hal.&lt;/ref&gt;
{{c|''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]}}''&lt;br /&gt;


'''1.''' ULPIANUS libro I. Fideicommissorum.—Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus &lt;ref&gt;relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.&lt;/ref&gt;, qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis &lt;ref&gt;sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.&lt;/ref&gt; reliquerit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati &lt;ref&gt;item deportati, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Deportatos autem eos accipere debemus,&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epk372974k1r9cqhcwmo6yymi7y6dfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283986</id>
      <parentid>283983</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="jlrnj44hrica96su1ybkrslmof3osl5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessit herede instituto &lt;ref&gt;Taur.; institutae, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo; quaesitum est, an adita hereditate, patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maevium libertum pervenerant, petere potest? Respondi, eius, quod ei deberetur, si hereditatem non adiisset, partem a coherede petere posse.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Maritus uxorem ex asse heredem instituit, cuius post mortem codicillos aperiri testator praecepit; praedium hereditarium uxor, infructuosum rationi suae existimans, vendidit; emtor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur, an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur. Respondi, propter iustam ignorantiam tam mulieris, quam emtoris, heredem mulieris, ut fundus apud emtorem remaneat, fideicommissario pretium dare debere.&lt;br /&gt;


{{c|'''LIBER'''}}
{{c|'''TRIGESIMUS SECUNDUS'''}}
DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS &lt;ref&gt;LIBER TERTIUS, añade Hal.&lt;/ref&gt;
{{c|''[Cf. Cod. VI. 37. 38. 42. 43. 47. 48.]}}''&lt;br /&gt;


'''1.''' ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si incertus quis sit, captivus sit, an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. Sed et si sui iuris sit ignarus, putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, servum esse velut hostium, vel legatus &lt;ref&gt;relegatus, Hal. Vulg.; ligatus, conjetura Br.&lt;/ref&gt;, qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed si filiusfamilias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet; si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus, fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, quum mors ei &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; ei, omítela la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem. Haec utique nemo credet in testamentis nos esse probaturos, quia nihil in testamento valet, quoties ipsum testamentum non valet, sed si alias fideicommissum quis &lt;ref&gt;sed valet fideicommissum, et si alias quis, Hal.&lt;/ref&gt; reliquerit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati &lt;ref&gt;item deportati, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, fideicommissum relinquere non possunt, quia nec testamenti faciendi ius habent, quum sint ἀπόλιδες [extorres].&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Deportatos autem eos accipere debemus,&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlrnj44hrica96su1ybkrslmof3osl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/556</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86898</id>
    <revision>
      <id>283993</id>
      <parentid>283834</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="fkchicxcqc9dfj9us855roq7lxzdbf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quibus Princeps insulas adnotavit, vel de quibus deportandis scripsit. Ceterum, priusquam factum Praesidis comprobet, nondum amisisse quis civitatem videtur; proinde si ante decessisset, civis decessisse videtur, et fideicommissum, quod ante reliquerat, quam sententiam pateretur, valebit; sed et si post sententiam, antequam Imperator comprobet, valebit, quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—A Praefectis &lt;ref&gt;Praefecto, Hal.&lt;/ref&gt; vero praetorio, vel eo, qui vice Praefecti ex mandatis Principis cognoscet, item a Praefecto urbis deportatos, quia ei quoque epistola Divi Severi et Imperatoris nostri ius deportandi datum est, statim amittere civitatem; et ideo nec testamenti faciendi ius, nec fideicommittendi constat habere.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit, et indulgentia Imperatoris restitutus iisdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi, fideicommissum valere, si modo in eadem voluntate duravit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sciendum est autem, eorum fidei committi quem &lt;ref&gt;quem, es considerada palabra superflua.&lt;/ref&gt; posse, ad quos aliquid perventurum est morte eius, vel dum iis datur, vel dum iis non adimitur.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Nec tantum proximi bonorum possessoris, verum inferioris quoque fidei committere possumus.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum devoluta sit successio, eum fideicommissum non debere; et ita Imperator noster rescripsit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Sed et si a patrono sit relictum, et aliquis ex liberis eius mortuo &lt;ref&gt;eo, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; admissus sit ad bonorum possessionem, idem erit dicendum.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;2. GAIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Ex filio praeterito, licet suus heres erit, fideicommissum relinqui non potest.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;3. ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si mulier dotem stipulata fuerit, et accepto tulit marito in hoc dotem, ut fideicommissum det, dicendum est, fideicommissum deberi; percepisse enim aliquid a muliere videtur. Haec ita, si mortis causa donatura mulier marito fecit acceptum; sed et si mortis causa auxerit marito dotem, vel in matrimonium eius mortis causa redierit, potest dici, fideicommissum ab eo deberi.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Iulianus scribit, si servus mihi legatus sit, eumque manumittere rogatus sim, fideicommissum a me relinqui non posse, scilicet si pure roget &lt;ref&gt;roger, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;; nam si sub conditione, vel in diem, pro-&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fkchicxcqc9dfj9us855roq7lxzdbf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283995</id>
      <parentid>283993</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3000" sha1="tlvnprnfdk0wvbhucl3mhclqmxr4lha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quibus Princeps insulas adnotavit, vel de quibus deportandis scripsit. Ceterum, priusquam factum Praesidis comprobet, nondum amisisse quis civitatem videtur; proinde si ante decessisset, civis decessisse videtur, et fideicommissum, quod ante reliquerat, quam sententiam pateretur, valebit; sed et si post sententiam, antequam Imperator comprobet, valebit, quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—A Praefectis &lt;ref&gt;Praefecto, Hal.&lt;/ref&gt; vero praetorio, vel eo, qui vice Praefecti ex mandatis Principis cognoscet, item a Praefecto urbis deportatos, quia ei quoque epistola Divi Severi et Imperatoris nostri ius deportandi datum est, statim amittere civitatem; et ideo nec testamenti faciendi ius, nec fideicommittendi constat habere.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit, et indulgentia Imperatoris restitutus iisdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi, fideicommissum valere, si modo in eadem voluntate duravit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sciendum est autem, eorum fidei committi quem &lt;ref&gt;quem, es considerada palabra superflua.&lt;/ref&gt; posse, ad quos aliquid perventurum est morte eius, vel dum iis datur, vel dum iis non adimitur.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Nec tantum proximi bonorum possessoris, verum inferioris quoque fidei committere possumus.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum devoluta sit successio, eum fideicommissum non debere; et ita Imperator noster rescripsit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Sed et si a patrono sit relictum, et aliquis ex liberis eius mortuo &lt;ref&gt;eo, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; admissus sit ad bonorum possessionem, idem erit dicendum.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' GAIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Ex filio praeterito, licet suus heres erit, fideicommissum relinqui non potest.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si mulier dotem stipulata fuerit, et accepto tulit marito in hoc dotem, ut fideicommissum det, dicendum est, fideicommissum deberi; percepisse enim aliquid a muliere videtur. Haec ita, si mortis causa donatura mulier marito fecit acceptum; sed et si mortis causa auxerit marito dotem, vel in matrimonium eius mortis causa redierit, potest dici, fideicommissum ab eo deberi.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Iulianus scribit, si servus mihi legatus sit, eumque manumittere rogatus sim, fideicommissum a me relinqui non posse, scilicet si pure roget &lt;ref&gt;roger, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;; nam si sub conditione, vel in diem, pro-&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlvnprnfdk0wvbhucl3mhclqmxr4lha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/607</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86899</id>
    <revision>
      <id>283999</id>
      <parentid>283835</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>283999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3105" sha1="jxd9nmrtmko8nhrrjroepj48qsy0vey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ret. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, debere.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Lucius Titius testamento patriae suae, civitati Sebastenorum, centum legavit, uti alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebrarentur, et adiecit haec verba: «quodsi conditione suprascripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habere sibi pecuniam»; postea Praeses provinciae ex nominibus debitorum hereditariorum elegit idonea nomina, et in causam legati Reipublicae adiudicavit, post cuius sententiam Respublica a plerisque adiudicatis sibi pecunias percepit; quaesitum est, an, si Respublica conditionibus testamento adscriptis postea non paruerit, legatum ad filios heredes pertineat. Respondit, Rempublicam voluntati testatoris parere compellendam, ac nisi faciat, in his quidem summis, quae per numerationem vel novationem solutae sunt, utili repetitione heredes adiuvandos; ab his vero nominibus, quae neque solverunt Reipublicae, neque novatione abscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quominus debitum petant.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Largius Eurippianus &lt;ref&gt;Euripianus, Hal.; Erupianus, la Vulg.&lt;/ref&gt; consuluit, alumno certam pecuniam patronum testamento legasse, deque ea re testamento ita cavisse: «pecuniam, quam Titio, liberto et alumno meo, legavi, esse volo penes Publium Maevium usque ad annum vicesimumquintum aetatis eius, proque ea computari cum eo usuras quadrantes; quantum autem in sumtum ei statuendum sit, tu Publi Maevi, quum patris affectum ei praestare debeas, aestimabis»; quaesitum est, an heredes a Publio Maevio satis accipere debuerint, solventes eam pecuniam. Respondit, quum testamento nulla exigendae satisdationis commemoratio fiat, satis habuisse heredes, secundum voluntatem defuncti Publio Maevio pecuniam numerare; et ideo nec Titius alumnus, vel heredes eius audiri debeant adversus heredes patroni agentes, quod satis non exegerunt; ex ea enim numeratione etiam a Titio, ac proinde etiam ab heredibus eius liberatos esse suprascriptos heredes, nisi vivente testatore Publius Maevius solvendo esse desierit; tunc enim cautio ab eo exigenda est.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Pater duos filios aequis ex partibus instituit heredes, maiorem, et minorem, qui etiam impubes erat; et in partem eius certa praedia reliquit, et quum quatuordecim annos impleverit, certam pecuniam ei legavit, idque fratris eius fidei commisit, a quo petiit &lt;ref&gt;Hal.: petit, el código Fl.&lt;/ref&gt; in haec verba: «a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius annua tot usque ad annos quatuordecim; eo amplius tributa fratris tui pro censu eius dependas, donec bona restituas; et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perveniat frater tuus ad annos quatuordecim»; quaesitum est, defuncto maiore fratre, herede alio relicto, utrum omnis conditio percipiendi reditus fundorum anniversaria praestetur, alia, quae prae-&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxd9nmrtmko8nhrrjroepj48qsy0vey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/608</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86900</id>
    <revision>
      <id>284024</id>
      <parentid>283836</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="p7j59xgc4y49ici9kiz0dv7rqe4k7uj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stiturus esset, si viveret Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, intelligitur testator quasi cum tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset, percipiendisque fructibus, finiantur; sed quum maior frater morte praeventus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confestim post mortem fratris transiisse.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—«Filiae meae, quotiescunque vidua erit, in annos singulos centum heres meus dato»; quaeritur, si filia minus annui temporis vidua fuisset, numquid minus ei centum deberentur. Respondit, sibi videri, tametsi totus annus nondum fuisset &lt;ref&gt;expletus, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, tamen deberi.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro VI. Institutionum.''—Quum quidam Decurionibus divisiones dari voluisset die natalis sui, Divi Severus et Antoninus rescripserunt, non esse verisimile, testatorem de uno anno sensisse, sed de perpetuo legato.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' IDEM ''libro VIII. Institutionum.''—Quum erat certa pecunia, id est centum &lt;ref&gt;id est centum, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, Reipublicae Sardianorum relicta per quadriennium certaminis Chrysanthiani, Divi Severus et Antoninus Rescripserunt, videri perpetuam pensitationem reliquisse testatorem per quadriennium, non in primum quadriennium.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' VALENS &lt;ref&gt;Caius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Filiofamilias, quoad in potestate patris sit, in annos singulos dena dari possunt.&lt;br /&gt;

{{c|'''TIT. II'''}}

{{c|'''DE USU, ET USUFRUCTU, ET REDITU &lt;ref&gt;ET REDITU, omítelas la Vulg.&lt;/ref&gt;, ET HABITATIONE, ET OPERIS PER LEGATUM VEL FIDEICOMMISSUM DATIS &lt;ref&gt;RELICTIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;'''}}

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Nec usus, nec ususfructus itineris, actus, viae, aquaeductus legari potest, quia servitus servitutis esse non potest; nec erit utile ex Senatusconsulto, quo cavetur, ut omnium, quae in bonis sint, ususfructus legari possit, quia id neque ex bonis, neque extra bona sit; sed incerti actio erit cum herede, ut legatario, quamdiu vixerit, eundi, agendi, ducendi facultatem praestet; aut ea servitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius, vel capite deminutus ex magna causa fuerit, restituatur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' PAPINIANUS ''libro XVII. Quaestionum.''—Hominis operae legatae capitis deminutione, vel non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7j59xgc4y49ici9kiz0dv7rqe4k7uj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284025</id>
      <parentid>284024</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="j4d9q3iytclk9f2prulh48o79fztwmc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stiturus esset, si viveret Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, intelligitur testator quasi cum tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset, percipiendisque fructibus, finiantur; sed quum maior frater morte praeventus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confestim post mortem fratris transiisse.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—«Filiae meae, quotiescunque vidua erit, in annos singulos centum heres meus dato»; quaeritur, si filia minus annui temporis vidua fuisset, numquid minus ei centum deberentur. Respondit, sibi videri, tametsi totus annus nondum fuisset &lt;ref&gt;expletus, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, tamen deberi.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro VI. Institutionum.''—Quum quidam Decurionibus divisiones dari voluisset die natalis sui, Divi Severus et Antoninus rescripserunt, non esse verisimile, testatorem de uno anno sensisse, sed de perpetuo legato.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' IDEM ''libro VIII. Institutionum.''—Quum erat certa pecunia, id est centum &lt;ref&gt;id est centum, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, Reipublicae Sardianorum relicta per quadriennium certaminis Chrysanthiani, Divi Severus et Antoninus Rescripserunt, videri perpetuam pensitationem reliquisse testatorem per quadriennium, non in primum quadriennium.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' VALENS &lt;ref&gt;Caius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Filiofamilias, quoad in potestate patris sit, in annos singulos dena dari possunt.&lt;br /&gt;

{{c|'''TIT. II'''}}

{{c|DE USU, ET USUFRUCTU, ET REDITU &lt;ref&gt;ET REDITU, omítelas la Vulg.&lt;/ref&gt;, ET HABITATIONE, ET OPERIS PER LEGATUM VEL FIDEICOMMISSUM DATIS &lt;ref&gt;RELICTIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;}}

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Nec usus, nec ususfructus itineris, actus, viae, aquaeductus legari potest, quia servitus servitutis esse non potest; nec erit utile ex Senatusconsulto, quo cavetur, ut omnium, quae in bonis sint, ususfructus legari possit, quia id neque ex bonis, neque extra bona sit; sed incerti actio erit cum herede, ut legatario, quamdiu vixerit, eundi, agendi, ducendi facultatem praestet; aut ea servitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius, vel capite deminutus ex magna causa fuerit, restituatur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' PAPINIANUS ''libro XVII. Quaestionum.''—Hominis operae legatae capitis deminutione, vel non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4d9q3iytclk9f2prulh48o79fztwmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284026</id>
      <parentid>284025</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="s1w129ut2maqtps44xpdm85u9jojriq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stiturus esset, si viveret Seius, ad heredem eius transierint, an vero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, intelligitur testator quasi cum tutore locutus, ut tempore, quo tutela restituenda est, haec, quae pro annuis praestari iussisset, percipiendisque fructibus, finiantur; sed quum maior frater morte praeventus est, omnia, quae relicta sunt, ad pupillum et tutores eius confestim post mortem fratris transiisse.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—«Filiae meae, quotiescunque vidua erit, in annos singulos centum heres meus dato»; quaeritur, si filia minus annui temporis vidua fuisset, numquid minus ei centum deberentur. Respondit, sibi videri, tametsi totus annus nondum fuisset &lt;ref&gt;expletus, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, tamen deberi.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro VI. Institutionum.''—Quum quidam Decurionibus divisiones dari voluisset die natalis sui, Divi Severus et Antoninus rescripserunt, non esse verisimile, testatorem de uno anno sensisse, sed de perpetuo legato.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' IDEM ''libro VIII. Institutionum.''—Quum erat certa pecunia, id est centum &lt;ref&gt;id est centum, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, Reipublicae Sardianorum relicta per quadriennium certaminis Chrysanthiani, Divi Severus et Antoninus Rescripserunt, videri perpetuam pensitationem reliquisse testatorem per quadriennium, non in primum quadriennium.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' VALENS &lt;ref&gt;Caius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Filiofamilias, quoad in potestate patris sit, in annos singulos dena dari possunt.&lt;br /&gt;

{{c|'''TIT. II'''}}&lt;br /&gt;

{{c|DE USU, ET USUFRUCTU, ET REDITU &lt;ref&gt;ET REDITU, omítelas la Vulg.&lt;/ref&gt;, ET HABITATIONE, ET OPERIS PER LEGATUM VEL FIDEICOMMISSUM DATIS &lt;ref&gt;RELICTIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;}}

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Nec usus, nec ususfructus itineris, actus, viae, aquaeductus legari potest, quia servitus servitutis esse non potest; nec erit utile ex Senatusconsulto, quo cavetur, ut omnium, quae in bonis sint, ususfructus legari possit, quia id neque ex bonis, neque extra bona sit; sed incerti actio erit cum herede, ut legatario, quamdiu vixerit, eundi, agendi, ducendi facultatem praestet; aut ea servitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius, vel capite deminutus ex magna causa fuerit, restituatur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' PAPINIANUS ''libro XVII. Quaestionum.''—Hominis operae legatae capitis deminutione, vel non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1w129ut2maqtps44xpdm85u9jojriq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/609</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86901</id>
    <revision>
      <id>284028</id>
      <parentid>283838</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="o7h5u34frj9xbv61vpyku6x010ccus2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7h5u34frj9xbv61vpyku6x010ccus2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284029</id>
      <parentid>284028</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="mnf97t1wam5v4e16714rm4vg6twm8qa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;br /&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnf97t1wam5v4e16714rm4vg6twm8qa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284030</id>
      <parentid>284029</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="hi77qsr7rd994fzgfjph8s5fg2w28mi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hi77qsr7rd994fzgfjph8s5fg2w28mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284031</id>
      <parentid>284030</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="5xxj4dd8rr4t7x00jurlvrkje4vwx5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xxj4dd8rr4t7x00jurlvrkje4vwx5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284033</id>
      <parentid>284031</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="la0dn7mz53o8rcnjey29bymqezkawbu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;br /&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la0dn7mz53o8rcnjey29bymqezkawbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284034</id>
      <parentid>284033</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="ikckv2q9mju8jh6uty3irwcke0ey8an" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utendo non amittuntur; et quoniam ex operis mercedem percipere legatarius potest, etiam operas eius ipse locare poterit; quas si prohibeat heres capi, tenebitur. Idem est, et si servus se locaverit; et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit; sed servo usucapto legatum perit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Hominis quoque liberi operae legari possunt, sicut locari, et in stipulationem deduci.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.''—Si pure proprietas legata erit, ea ad legatarium perveniet, quamvis fructuarius heres sit institutus.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.''—Usumfructum, quum moriar, inutiliter stipulor; idem est in legato, quia et constitutus ususfructus morte intercidere solet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' POMPONIUS ''libro XV. ad Sabinum.''—Si ususfructus mihi in biennium continuum a morte testatoris legatus sit, et per heredem steterit, quominus eum mihi daret, praeterito biennio nihilominus tenetur, quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desiisset, quam quis esse deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam ususfructus, qui legatus sit, non possit, quia alius futurus sit, quam qui legatus fuerit, sed aestimatio eius bima duntaxat facienda sit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Edictum.''—Operae testamento relictae quando cedere debeant, utrum ex quo petit eas legatarius, an ex quo adita hereditas est? et cui pereant dies, quibus aeger servus fuit? Et puto, ex die petitionis eas cedere; quare si post petitas aeger esse servus coeperit, legatario peribunt.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' GAIUS ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si ususfructus municipibus legatus erit, quaeritur, quousque in eo usufructu tuendi sint; nam si quis eos perpetuo tuetur, nulla utilitas erit nudae proprietatis semper abscedente usufructu; unde centum annos observandos esse constat, qui finis vitae longissimus esset.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ULPIANUS ''libro VIII. Disputationum.''—Si ab eo, cui legatus esset ususfructus, fideicommissum fuerit relictum, licet ususfructus ad legatarium non pervenerit, heres tamen, penes quem ususfructus remanet, fideicommissum praestat; quod et in militis testamento erit dicendum, si legatarius, a quo fideicommissum relictum est, repudiaverit legatum, vel vivo testatore decesserit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' IULIANUS ''libro LXXVIII. Digestorum.''—Si Titio fundus, et eiusdem fundi ususfructus legatus&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikckv2q9mju8jh6uty3irwcke0ey8an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/610</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86902</id>
    <revision>
      <id>284038</id>
      <parentid>283839</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="i0tih2j2a0hj5n4b2awezqy8wo8ss7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fructum vindicare malit; et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usumfructum a se repulerit; si vero usumfructum habere maluerit, et proprietatem fundi repulerit, solum usumfructum habebit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' IDEM ''libro I. ex Minicio.''-Habitationis legatum in singulos annos ab initio anni deberi constat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''-Heres in fondo, cuius ususfructus legatus est, villam posuit; eam invito fructuario demolire &lt;ref&gt;demoliri, Hal.&lt;/ref&gt; non potest, nihilo magis, quam, si quam arborem posuisset, ex fundo is evellere vellet; sed si, antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit &lt;ref&gt;demolitus erit, Hal.&lt;/ref&gt;, impune facturum.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' PAULUS libro XIII. ad Plautium.''-Quum ususfructus alternis annis legatur, non unum, sed plura legata sunt; aliud est in servitute aquae et viae; viae enim servitus una est, quia natura sui habet intermissionem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' CELSUS ''libro XVIII. Digestorum.''-Duos separatim uti frui sinere damnatus heres, communiter uti frui passus est; quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. Dixi, teneri , si testator utrumque solidum habere voluit; nam ipsius onus est, ut solidum singulis legatum m praestaret. Qua parte igitur alterum uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique, quod deest, replere debet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''-«Damnas esto heres Titium sinere in illa domo habitare, quoad vivet»; unum videtur esse legatum.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Qui duos fundos habebat, unum legavit, et alterius fundi usumfructum alii legavit; quaero, si fructuarius ad fundum aliunde viam non habeat, quam per illum fundum, qui legatus est, an fructuario servitus debeatur. Respondit: quemadmodum si in hereditate esset fundus, per quem fructuario potest praestari via, secundum voluntatem defuncti videtur id exigere ab herede , ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum vindicare, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris servetur, quae vivo testatore obtinuerit, sive donec ususfructus permanet, sive dum ad suam proprietatem redierit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' MODESTINUS ''libro LX. Responsorum.''-Legatum civitati relictum est, ut ex reditibus quotannis in ea civitate memoriae conservandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet; quaero, quid de legato existimes . Modestinus respondit, quum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0tih2j2a0hj5n4b2awezqy8wo8ss7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284040</id>
      <parentid>284038</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="hhrmeyy4x549tkt0cvfpvgm53iez7dp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fructum vindicare malit; et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usumfructum a se repulerit; si vero usumfructum habere maluerit, et proprietatem fundi repulerit, solum usumfructum habebit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' IDEM ''libro I. ex Minicio.''-Habitationis legatum in singulos annos ab initio anni deberi constat.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''-Heres in fondo, cuius ususfructus legatus est, villam posuit; eam invito fructuario demolire &lt;ref&gt;demoliri, Hal.&lt;/ref&gt; non potest, nihilo magis, quam, si quam arborem posuisset, ex fundo is evellere vellet; sed si, antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit &lt;ref&gt;demolitus erit, Hal.&lt;/ref&gt;, impune facturum.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' PAULUS libro XIII. ad Plautium.''-Quum ususfructus alternis annis legatur, non unum, sed plura legata sunt; aliud est in servitute aquae et viae; viae enim servitus una est, quia natura sui habet intermissionem.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' CELSUS ''libro XVIII. Digestorum.''-Duos separatim uti frui sinere damnatus heres, communiter uti frui passus est; quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. Dixi, teneri , si testator utrumque solidum habere voluit; nam ipsius onus est, ut solidum singulis legatum m praestaret. Qua parte igitur alterum uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique, quod deest, replere debet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''-«Damnas esto heres Titium sinere in illa domo habitare, quoad vivet»; unum videtur esse legatum.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Qui duos fundos habebat, unum legavit, et alterius fundi usumfructum alii legavit; quaero, si fructuarius ad fundum aliunde viam non habeat, quam per illum fundum, qui legatus est, an fructuario servitus debeatur. Respondit: quemadmodum si in hereditate esset fundus, per quem fructuario potest praestari via, secundum voluntatem defuncti videtur id exigere ab herede , ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum vindicare, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris servetur, quae vivo testatore obtinuerit, sive donec ususfructus permanet, sive dum ad suam proprietatem redierit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' MODESTINUS ''libro LX. Responsorum.''-Legatum civitati relictum est, ut ex reditibus quotannis in ea civitate memoriae conservandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet; quaero, quid de legato existimes . Modestinus respondit, quum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhrmeyy4x549tkt0cvfpvgm53iez7dp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284044</id>
      <parentid>284040</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="fsa18qtby2i0c79ahidychhudrxvri8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fructum vindicare malit; et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usumfructum a se repulerit; si vero usumfructum habere maluerit, et proprietatem fundi repulerit, solum usumfructum habebit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' IDEM ''libro I. ex Minicio.''-Habitationis legatum in singulos annos ab initio anni deberi constat.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ALFENUS VARUS ''libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum.''-Heres in fondo, cuius ususfructus legatus est, villam posuit; eam invito fructuario demolire &lt;ref&gt;demoliri, Hal.&lt;/ref&gt; non potest, nihilo magis, quam, si quam arborem posuisset, ex fundo is evellere vellet; sed si, antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit &lt;ref&gt;demolitus erit, Hal.&lt;/ref&gt;, impune facturum.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' PAULUS ''libro XIII. ad Plautium.''-Quum ususfructus alternis annis legatur, non unum, sed plura legata sunt; aliud est in servitute aquae et viae; viae enim servitus una est, quia natura sui habet intermissionem.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' CELSUS ''libro XVIII. Digestorum.''-Duos separatim uti frui sinere damnatus heres, communiter uti frui passus est; quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. Dixi, teneri , si testator utrumque solidum habere voluit; nam ipsius onus est, ut solidum singulis legatum m praestaret. Qua parte igitur alterum uti frui sineret heres, ea parte eum non sinere alterum uti frui, ideoque per aestimationem unicuique, quod deest, replere debet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''-«Damnas esto heres Titium sinere in illa domo habitare, quoad vivet»; unum videtur esse legatum.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1. Qui duos fundos habebat, unum legavit, et alterius fundi usumfructum alii legavit; quaero, si fructuarius ad fundum aliunde viam non habeat, quam per illum fundum, qui legatus est, an fructuario servitus debeatur. Respondit: quemadmodum si in hereditate esset fundus, per quem fructuario potest praestari via, secundum voluntatem defuncti videtur id exigere ab herede , ita et in hac specie non aliter concedendum esse legatario fundum vindicare, nisi prius ius transeundi usufructuario praestet, ut haec forma in agris servetur, quae vivo testatore obtinuerit, sive donec ususfructus permanet, sive dum ad suam proprietatem redierit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' MODESTINUS ''libro LX. Responsorum.''-Legatum civitati relictum est, ut ex reditibus quotannis in ea civitate memoriae conservandae defuncti gratia spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet; quaero, quid de legato existimes . Modestinus respondit, quum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fsa18qtby2i0c79ahidychhudrxvri8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/611</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86903</id>
    <revision>
      <id>284045</id>
      <parentid>283840</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="00191fp01p27wipoesxliptv8vham2w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;celebrari non licet, iniquum esse, hanc quantitatem, quam am in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere. Igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendum est, in quam rem converti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Quidam praedia Reipublicae legavit, de quorum reditu quotannis ludos edi voluit, et adiecit: «quae legata peto decuriones, et rogo, ne in aliam speciem, aut alios usus, convertere velitis»; Respublica per quadriennium continuum ludos non edidit; quaero, an reditus, quos quadriennio Respublica percepit, heredibus restituere debeat, vel compensare in aliam speciem legati ex eodem testamento . Respondit, et speciem legati invitis heredibus possessione apprehensa perceptos fructus restituendos esse, et non erogatum secundum defuncti voluntatem in alia, quae deberentur, compensari.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''18.''' MODESTINUS ''libro IX. Responsorum.''—Qui plures habebat libertos, testamento suo dixit, se habitationem relinquere iis, quos codicillis designasset. Quum nullos postea designaverit, quaero, an omnes admitti debeant. Respondit: si patronus , qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designavit, legatum habitationis perfectum esse non videtur non existente, cui datum intelligi possit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' IDEM ''libro singulari de Heurematicis.''—Si alii fundum, alii usumfructum eiusdem fundi testator legaverit, si eo proposito fecit, ut alter nudam proprietatem haberet, errore labitur. Nam detracto usufructu proprietatem eum legare oportet eo modo: «Titio fundum detracto usufructu lego», vel : «Seio eiusdem fundi usumfructum heres dato» . Quod nisi fecerit, ususfructus inter eos communicabitur, quod interdum plus valet scriptura, quam peractum sit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Si servum sub conditione liberum esse iubeam, et usumfructum eius tibi legavero, valet legatum.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''21.''' PAULUS ''libro VII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Titio ususfructus Stichi, aut si navis ex Asia venerit, decem legata sunt; non petet usumfructum, antequam conditio decem existat, vel deficiat, ne potestas heredi, utrum velit, dandi auferatur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ULPIANUS ''libro XV. ad legem Iulian et Papiam.''—«Patrimonii mei reditum omnibus annis uxori meae dari volo»; Aristo respondit, ad heredem uxoris non transire, quia aut usuifructui simile esset, aut huic legato: «in annos singulos».&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' IUNIUS (1)Iulianus, Hal. MAURICIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Licet testatori repetere&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>00191fp01p27wipoesxliptv8vham2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284047</id>
      <parentid>284045</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="ayrqfto44050k4eythg0q5x8on16cp3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;celebrari non licet, iniquum esse, hanc quantitatem, quam am in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere. Igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendum est, in quam rem converti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Quidam praedia Reipublicae legavit, de quorum reditu quotannis ludos edi voluit, et adiecit: «quae legata peto decuriones, et rogo, ne in aliam speciem, aut alios usus, convertere velitis»; Respublica per quadriennium continuum ludos non edidit; quaero, an reditus, quos quadriennio Respublica percepit, heredibus restituere debeat, vel compensare in aliam speciem legati ex eodem testamento . Respondit, et speciem legati invitis heredibus possessione apprehensa perceptos fructus restituendos esse, et non erogatum secundum defuncti voluntatem in alia, quae deberentur, compensari.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''18.''' MODESTINUS ''libro IX. Responsorum.''—Qui plures habebat libertos, testamento suo dixit, se habitationem relinquere iis, quos codicillis designasset. Quum nullos postea designaverit, quaero, an omnes admitti debeant. Respondit: si patronus , qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designavit, legatum habitationis perfectum esse non videtur non existente, cui datum intelligi possit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' IDEM ''libro singulari de Heurematicis.''—Si alii fundum, alii usumfructum eiusdem fundi testator legaverit, si eo proposito fecit, ut alter nudam proprietatem haberet, errore labitur. Nam detracto usufructu proprietatem eum legare oportet eo modo: «Titio fundum detracto usufructu lego», vel : «Seio eiusdem fundi usumfructum heres dato» . Quod nisi fecerit, ususfructus inter eos communicabitur, quod interdum plus valet scriptura, quam peractum sit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Si servum sub conditione liberum esse iubeam, et usumfructum eius tibi legavero, valet legatum.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''21.''' PAULUS ''libro VII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Titio ususfructus Stichi, aut si navis ex Asia venerit, decem legata sunt; non petet usumfructum, antequam conditio decem existat, vel deficiat, ne potestas heredi, utrum velit, dandi auferatur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ULPIANUS ''libro XV. ad legem Iulian et Papiam.''—«Patrimonii mei reditum omnibus annis uxori meae dari volo»; Aristo respondit, ad heredem uxoris non transire, quia aut usuifructui simile esset, aut huic legato: «in annos singulos».&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' IUNIUS &lt;ref&gt;Iulianus, Hal.&lt;/ref&gt; MAURICIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Licet testatori repetere&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayrqfto44050k4eythg0q5x8on16cp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284074</id>
      <parentid>284047</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="6kml37174142wnmtthr8966r4htkxon" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;celebrari non licet, iniquum esse, hanc quantitatem, quam am in spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere. Igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendum est, in quam rem converti debeat fideicommissum, ut memoria testatoris alio et licito genere celebretur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Quidam praedia Reipublicae legavit, de quorum reditu quotannis ludos edi voluit, et adiecit: «quae legata peto decuriones, et rogo, ne in aliam speciem, aut alios usus, convertere velitis»; Respublica per quadriennium continuum ludos non edidit; quaero, an reditus, quos quadriennio Respublica percepit, heredibus restituere debeat, vel compensare in aliam speciem legati ex eodem testamento . Respondit, et speciem legati invitis heredibus possessione apprehensa perceptos fructus restituendos esse, et non erogatum secundum defuncti voluntatem in alia, quae deberentur, compensari.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''18.''' MODESTINUS ''libro IX. Responsorum.''—Qui plures habebat libertos, testamento suo dixit, se habitationem relinquere iis, quos codicillis designasset. Quum nullos postea designaverit, quaero, an omnes admitti debeant. Respondit: si patronus , qui se designaturum personas libertorum pollicitus est, nullum postea designavit, legatum habitationis perfectum esse non videtur non existente, cui datum intelligi possit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' IDEM ''libro singulari de Heurematicis.''—Si alii fundum, alii usumfructum eiusdem fundi testator legaverit, si eo proposito fecit, ut alter nudam proprietatem haberet, errore labitur. Nam detracto usufructu proprietatem eum legare oportet eo modo: «Titio fundum detracto usufructu lego», vel: «Seio eiusdem fundi usumfructum heres dato». Quod nisi fecerit, ususfructus inter eos communicabitur, quod interdum plus valet scriptura, quam peractum sit.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' POMPONIUS ''libro VIII. ad Quintum Mucium.''—Si servum sub conditione liberum esse iubeam, et usumfructum eius tibi legavero, valet legatum.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''21.''' PAULUS ''libro VII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Titio ususfructus Stichi, aut si navis ex Asia venerit, decem legata sunt; non petet usumfructum, antequam conditio decem existat, vel deficiat, ne potestas heredi, utrum velit, dandi auferatur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' ULPIANUS ''libro XV. ad legem Iulian et Papiam.''—«Patrimonii mei reditum omnibus annis uxori meae dari volo»; Aristo respondit, ad heredem uxoris non transire, quia aut usuifructui simile esset, aut huic legato: «in annos singulos».&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' IUNIUS &lt;ref&gt;Iulianus, Hal.&lt;/ref&gt; MAURICIANUS ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Licet testatori repetere&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6kml37174142wnmtthr8966r4htkxon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/612</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86904</id>
    <revision>
      <id>284052</id>
      <parentid>283841</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3115" sha1="g01eqwxx0v6jozwydc7mxvrdav7ehyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legatum ususfructus, ut etiam post capitis deminutionem deberetur; et hoc nuper Imperator Antoninus &lt;ref&gt;noster, por Antoninus , Hal.&lt;/ref&gt; ad libellumlocum, rescripsit, tunc &lt;ref&gt;nec tantum, conjetura Cuyaci , tunc tamen, Hal.&lt;/ref&gt; tantum esse huic Constitutioni quum in annos singulos relegaretur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' PAPINIANUS ''libro VII. Responsorum.''—Uxori fructu bonorum legato foenus quoque sortium, quas defunctus collocavit, post impletam ex Senatusconsulto cautionem praestabitur. Igitur usuras nominum in hereditate relictorum ante cautionem interpositam debitas, velut sortes, in cautionem deduci necesse est. Non idem servabitur nominibus ab herede factis; tunc enim sortes duntaxat legatario dabuntur, aut &lt;ref&gt;et, por aut, Hal.&lt;/ref&gt; quod propter moram usuras quoque reddi placuit, super his non cavebitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Scorpum &lt;ref&gt;Scorpium, Hal.&lt;/ref&gt;, servum meum, Semproniae, concubinae meae, servire volo»; non videtur proprietas servi relicta &lt;ref&gt;legata, por relicta, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, sed ususfructus.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' IDEM ''libro VIII. Responsorum.''—Qui fructus praediorum uxori reliquit &lt;ref&gt;legavit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, post mortem eius praedia cum reditibus ad heredes suos redire voluit, imperitia lapsus; nullum fideicommissum dominus &lt;ref&gt;dicimus, por dominus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, neque proprietatis, neque fructus, ad eos reverti dedit &lt;ref&gt;debere, por dedit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;; etenim reditus futuri , non praeteriti temporis demonstrati videbantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''26.''' PAULUS ''libro X. Quaestionum.''—Sempronius Attalus ab herede suo fundum in Italia &lt;ref&gt;Hal. Vulg ; in Italiam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Caio &lt;ref&gt;Seio, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; post decennium deducto usufructu dari iussit; quaero, quum medio hoc decennii spatio heres vita functus sit, an post tempus decennii plenus fundus ad legatarium pertineat. Movet enim me, quod dies legati huius, sive fideicommissi cesserit, ac per hoc et ad heredem legatarii pertinere potuerit, et ideo quasi circa debitum iam legatum mortuo herede ususfructus extinctus sit, nec ad heredem heredis pertinere possit. Respondi: dies quidem fideicommissi vel legati cedit statim, quum post tempus certum heres dare rogatur, sive iubetur, sed ususfructus nondum est heredis , nisi quum dominium deducto usufructu praestitit; et ideo capitis deminutione vel morte perire non potest, quod nondum habuit. Idem evenit, si proprietas deducto usufructu sub conditione legata sit, et pendente conditione heres decesserit; tunc enim ab heredis herede incipit ususfructus, qui ex &lt;ref&gt;et in, por ex, Hal.&lt;/ref&gt; persona eius finietur. Sed his casibus de sententia testatoris quaerendum est, qui utique de eo usufructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae; quo extincto solidam proprietatem ad legatarium voluit pertinere, nec plus transmitti &lt;ref&gt;transmittit, la Vulg&lt;/ref&gt; ad successorem suum, qui nondum habere coepit usumfructum , quam si iam habere coepisset.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g01eqwxx0v6jozwydc7mxvrdav7ehyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284053</id>
      <parentid>284052</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="svbeki3fb2l5bzyjgjtk9sohi1kzneu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legatum ususfructus, ut etiam post capitis deminutionem deberetur; et hoc nuper Imperator Antoninus &lt;ref&gt;noster, por Antoninus , Hal.&lt;/ref&gt; ad libellumlocum, rescripsit, tunc &lt;ref&gt;nec tantum, conjetura Cuyaci , tunc tamen, Hal.&lt;/ref&gt; tantum esse huic Constitutioni quum in annos singulos relegaretur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' PAPINIANUS ''libro VII. Responsorum.''—Uxori fructu bonorum legato foenus quoque sortium, quas defunctus collocavit, post impletam ex Senatusconsulto cautionem praestabitur. Igitur usuras nominum in hereditate relictorum ante cautionem interpositam debitas, velut sortes, in cautionem deduci necesse est. Non idem servabitur nominibus ab herede factis; tunc enim sortes duntaxat legatario dabuntur, aut &lt;ref&gt;et, por aut, Hal.&lt;/ref&gt; quod propter moram usuras quoque reddi placuit, super his non cavebitur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Scorpum &lt;ref&gt;Scorpium, Hal.&lt;/ref&gt;, servum meum, Semproniae, concubinae meae, servire volo»; non videtur proprietas servi relicta &lt;ref&gt;legata, por relicta, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, sed ususfructus.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' IDEM ''libro VIII. Responsorum.''—Qui fructus praediorum uxori reliquit &lt;ref&gt;legavit, la Vulg.&lt;/ref&gt;, post mortem eius praedia cum reditibus ad heredes suos redire voluit, imperitia lapsus; nullum fideicommissum dominus &lt;ref&gt;dicimus, por dominus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, neque proprietatis, neque fructus, ad eos reverti dedit &lt;ref&gt;debere, por dedit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;; etenim reditus futuri , non praeteriti temporis demonstrati videbantur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''26.''' PAULUS ''libro X. Quaestionum.''—Sempronius Attalus ab herede suo fundum in Italia &lt;ref&gt;Hal. Vulg ; in Italiam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Caio &lt;ref&gt;Seio, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; post decennium deducto usufructu dari iussit; quaero, quum medio hoc decennii spatio heres vita functus sit, an post tempus decennii plenus fundus ad legatarium pertineat. Movet enim me, quod dies legati huius, sive fideicommissi cesserit, ac per hoc et ad heredem legatarii pertinere potuerit, et ideo quasi circa debitum iam legatum mortuo herede ususfructus extinctus sit, nec ad heredem heredis pertinere possit. Respondi: dies quidem fideicommissi vel legati cedit statim, quum post tempus certum heres dare rogatur, sive iubetur, sed ususfructus nondum est heredis , nisi quum dominium deducto usufructu praestitit; et ideo capitis deminutione vel morte perire non potest, quod nondum habuit. Idem evenit, si proprietas deducto usufructu sub conditione legata sit, et pendente conditione heres decesserit; tunc enim ab heredis herede incipit ususfructus, qui ex &lt;ref&gt;et in, por ex, Hal.&lt;/ref&gt; persona eius finietur. Sed his casibus de sententia testatoris quaerendum est, qui utique de eo usufructu detrahendo sensit, qui coniunctus esset heredis personae; quo extincto solidam proprietatem ad legatarium voluit pertinere, nec plus transmitti &lt;ref&gt;transmittit, la Vulg&lt;/ref&gt; ad successorem suum, qui nondum habere coepit usumfructum , quam si iam habere coepisset.&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svbeki3fb2l5bzyjgjtk9sohi1kzneu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/613</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86905</id>
    <revision>
      <id>284055</id>
      <parentid>283842</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="9o7hoc7i4s7genp36z40zg7dg6nvv18" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si fundus duobus, alii ususfructus legatus sit, non trientes in usufructu, sed semisses constituuntur. Idemque est ex contrario, si duo sint fructuarii, et alii proprietas legata est; et &lt;ref&gt;etenim, por et, Hal.&lt;/ref&gt; inter eos tantum accrescendi ius est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''27.''' SCAEVOLA ''libro I. Responsorum.''—Uxori maritus per fideicommissum usumfructum, et alia, et dotem praelegavit &lt;ref&gt;relegavit, Hal.&lt;/ref&gt; ; heredes usumfructum ei concesserunt; post biennium illicitum matrimonium fuisse pronuntiatum est; quaesitum est, an id, quod praeterito tempore possedit, ab ea repeti possit. Respondit, id, quod fructus nomine perceperisset, repeti posse.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''28.''' PAULUS ''libro XIII. Responsorum.''—Quaero, si ususfructus fundi legatus est, et eidem fundo indictiones temporariae indictae sint, quid iuris sit. Paulus respondit, idem iuris esse et in his speciebus, quae postea indicuntur, quod in vectigalibus dependendis responsum est; ideoque hoc onus ad fructuarium pertinet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''29.''' GAIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si quis usumfructum legatum sibi alii restituere rogatus sit, eumque in fundum induxerit fruendi causa, licet iure civili morte et capitis deminutione ex persona legatarii pereat ususfructus, quod huic ipso iure acquisitus est, tamen Praetor iurisdictione sua id agere debet, ut idem servetur, quod futurum esset, si ei, cui ex fideicommisso restitutus esset, legati iure acquisitus fuisset.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''30.''' IAVOLENUS ''libro II. ex Posterioribus Labeonis.''—Cui ususfructus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, quum ei heres pro sua parte satisdedisset, quamvis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usumfructum desinere habere mulierem, ait Labeo; idem fieri, et si per mulierem mora fieret, quominus satis acciperet.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.-Colono suo dominus usumfructum fundi, quem is colebat, legaverat; agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum liberare.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''31.''' LABEO &lt;ref&gt;Sabinus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Is, qui fundum tecum communem habebat, usumfructum fundi uxori &lt;ref&gt;Hal.; uxorei, el códice Fl.&lt;/ref&gt;  legaverat, post mortem eius tecum heres arbitrum communi dividundo petierat; Blaesus &lt;ref&gt;Celsus, la Vulg.&lt;/ref&gt;  ait, Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum divisisset, eius partis, quae tibi obtigerit, usumfructum mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi obtigisset, totius usumfructum eam habituram. Ego hoc falsum puto, nam quum ante arbitrium &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; arbitrum, el códice Fl&lt;/ref&gt;  communi dividundo coniunctus pro indiviso ex parte dimidia totius fundi ususfructus&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9o7hoc7i4s7genp36z40zg7dg6nvv18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284057</id>
      <parentid>284055</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="6j9q45e6fgszaxwmqp39ak9e4aharm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si fundus duobus, alii ususfructus legatus sit, non trientes in usufructu, sed semisses constituuntur. Idemque est ex contrario, si duo sint fructuarii, et alii proprietas legata est; et &lt;ref&gt;etenim, por et, Hal.&lt;/ref&gt; inter eos tantum accrescendi ius est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''27.''' SCAEVOLA ''libro I. Responsorum.''—Uxori maritus per fideicommissum usumfructum, et alia, et dotem praelegavit &lt;ref&gt;relegavit, Hal.&lt;/ref&gt; ; heredes usumfructum ei concesserunt; post biennium illicitum matrimonium fuisse pronuntiatum est; quaesitum est, an id, quod praeterito tempore possedit, ab ea repeti possit. Respondit, id, quod fructus nomine perceperisset, repeti posse.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''28.''' PAULUS ''libro XIII. Responsorum.''—Quaero, si ususfructus fundi legatus est, et eidem fundo indictiones temporariae indictae sint, quid iuris sit. Paulus respondit, idem iuris esse et in his speciebus, quae postea indicuntur, quod in vectigalibus dependendis responsum est; ideoque hoc onus ad fructuarium pertinet.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''29.''' GAIUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si quis usumfructum legatum sibi alii restituere rogatus sit, eumque in fundum induxerit fruendi causa, licet iure civili morte et capitis deminutione ex persona legatarii pereat ususfructus, quod huic ipso iure acquisitus est, tamen Praetor iurisdictione sua id agere debet, ut idem servetur, quod futurum esset, si ei, cui ex fideicommisso restitutus esset, legati iure acquisitus fuisset.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''30.''' IAVOLENUS ''libro II. ex Posterioribus Labeonis.''—Cui ususfructus legatus esset, donec ei totius dotis satisfieret, quum ei heres pro sua parte satisdedisset, quamvis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usumfructum desinere habere mulierem, ait Labeo; idem fieri, et si per mulierem mora fieret, quominus satis acciperet.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.-Colono suo dominus usumfructum fundi, quem is colebat, legaverat; agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredem ex locationis actione eum liberare.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''31.''' LABEO &lt;ref&gt;Sabinus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Is, qui fundum tecum communem habebat, usumfructum fundi uxori &lt;ref&gt;Hal.; uxorei, el códice Fl.&lt;/ref&gt;  legaverat, post mortem eius tecum heres arbitrum communi dividundo petierat; Blaesus &lt;ref&gt;Celsus, la Vulg.&lt;/ref&gt;  ait, Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum divisisset, eius partis, quae tibi obtigerit, usumfructum mulieri nulla ex parte deberi, sed eius, quod heredi obtigisset, totius usumfructum eam habituram. Ego hoc falsum puto, nam quum ante arbitrium &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; arbitrum, el códice Fl&lt;/ref&gt;  communi dividundo coniunctus pro indiviso ex parte dimidia totius fundi ususfructus&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6j9q45e6fgszaxwmqp39ak9e4aharm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/614</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86906</id>
    <revision>
      <id>284061</id>
      <parentid>283844</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="1ijpqrhn6l0w940d48i8yv0hm6sf1dw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mulieris fuisset, non potuisse arbitrum inter alios iudicando alterius ius mutare; quod et receptum est.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''32.''' SCAEVOLA ''libro XV. Digestorum.''—Generali capite praeposito quidam in testamento suo ita adiecit: «Felici, quem liberum esse iussi, usumfructum fundi Vestigiani &lt;ref&gt;Vestiani, la Vulg.&lt;/ref&gt; lego; cuius proprietatem puto te &lt;ref&gt;Felicem, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaveris; sed et tu heres omnia fac, ut amici sitis, hoc enim vobis expedit»; quaesitum est, an vivente herede exigere possit Felix fundi proprietatem. Respondit, nihil proponi , cur Felici proprietas fundi legata videretur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Filios ex Seio, et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus, et matri ita legaverat: «Aeliae Dorcadi , matri meae, dari volo, quoad vivat &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; vivet, corrección del codice Fl. , Br.&lt;/ref&gt;, usumfructum bonorum meorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos, aut ad eum, qui ex his vivet, pertineat»; filii post aditam hereditatem decesserant; quaesitum est, mortua matre, superstite filia testatricis, ususfructus utrum ad solam filiam, an vero pro portione hereditatis pertineret. Respondit, ad eos redire, apud quos proprietas esset. Claudius non credidit ipsum usumfructum in vicem portionum hereditariarum post mortem aviae inter ipsos datum, eo magis, quod aequis partibus heredes erant scripti.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Uxori usumfructum domuum et omnium rerum, quae in his domibus erant, excepto argento legaverat, item usumfructum fundorum et salinarum; quaesitum est, an lanae cuiusque coloris mercis causa paratae, item purpurae, quae in domibus erant, ususfructus ei deberetur. Respondit, excepto argento, et his, quae mercis causa comparata sunt, ceterorum omnium usumfructum legatariam habere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Idem quaesiit, quum in salinis, quarum ususfructus legatus esset, salis inventus sit non minimus modus, an ad uxorem ex causa fideicommissi ususfructus pertineat. Respondit, de his legandis, quae venalia ibi essent, non sensisse testatorem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Idem quaesiit, quum eodem testamento ita caverit: «a te peto, uxor, uti ex usufructu, quem tibi praestari volo in annum quintumdecimum &lt;ref&gt;vicesimum quintum, Hal.&lt;/ref&gt;, contenta sis annuis quadringentis; quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumve meorum inferatur», an recessum videatur a superiore capite, ideoque uxor non amplius habeat ex usufructu, quam annuos quadringentos. Respondit, satis id, quod quaereretur, aperte verba, quae proponerentur, declarare.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Lucius Titius testamento suo Publio Maevio fundum Tusculanum reliquit , eiusque fidei commisit, uti eiusdem fundi partem dimidiam ususfructus Titiae praestaret; Publius Maevio villam vetustate corruptam cogendis et conservandis fru-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ijpqrhn6l0w940d48i8yv0hm6sf1dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/615</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86907</id>
    <revision>
      <id>284063</id>
      <parentid>283845</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="s07zfkpsg122tspgq9n6v5rdmawfzwt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ctibus necessariam aedificavit; quaero, an sumtus partem pro portione ususfructus Titia agnoscere debeat. Respondit, si, priusquam usumfructum praestaret, necessario aedificavit, non alias cogendum restituere, quam eius sumtus ratio habeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filiae &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; filii, Taur , según la escritura original; filio, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; portionis mente capto &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Hal. Vulg ; capti, Taur. según la escritura original, Br.&lt;/ref datae usumfructum legavit in haec verba: «hoc amplius Publia Clementiana praecipiet &lt;ref&gt;percipiet, Hal.&lt;/ref sibi usumfructum &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; usumfructum, omítela el códice Fl.&lt;/ref quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum, filium meum, heredem institui , petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum alas, tuearis, dependas pro eo, pro quo tibi usumfructum portionis eius reliqui, donec mentis compos fiat, et convalescat » ; quaesitum est, quum filius in eodem furore in diem mortis suae perseverans decesserit, an ususfructus interciderit. Respondit, verbis, quae proponerentur, perseverare legatum, nisi manifestissime probetur, aliud testatorem sensisse.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Heredis instituti fidei commisit, filio suo annua decem praestare, aut ea praedia emere, et assignare, ut usumfructum haberet, reditum &lt;ref&gt;redituum, Hal.&lt;/ref efficientia annua decem; filius fundos sibi ab herede secundum matris voluntatem traditos locavit; et quaesitum est, defuncto eo reliqua colonorum útrumne ad heredem filii fructuarii, an vero ad heredem Seiae testatricis pertineant. Respondit, nihil proponi, cur ad heredem Seiae pertineant.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Usumfructum tertiae partis bonorum suorum uni ex heredibus legaverat; quaesitum est, an pecuniae, quae ex rebus divisis secundum aestimationem effecta est, tertia praestanda sit. Respondit, heredis esse electionem , utrum rerum, an aestimationis usumfructum praestare velit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; vellet, Taur, según la escritura original, Br.&lt;/ref.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Item quaesitum est, tributa praeter ea, quae vel pro praediis aut moventibus deberi et reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut &lt;ref&gt;ut, omítela Hal.&lt;/ref reliquae duntaxat pecuniae, si hoc heres elegerit, reddi debeat &lt;ref&gt;reddi debeat, omítelas Hal,&lt;/ref. Respondit, reliquae pecuniae tertiam praestandam.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''33.''' IDEM ''libro XVII. Digestorum.''—«Sempronio ea, quae vivus praestabam, dari volo »; is etiam habitabat in testatoris domo, quae uni ex heredibus praelegata erat; quaesitum est, an habitatio quoque debeatur. Respondit, nihil proponi, cur non debeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Ex his verbis testamenti: «libertis meis, quibus nominatim nihil reliqui, quae vivus praestabam, dari volo»; quaesitum est, an libertis, qui cum patrono suo in diem mortis habitabant, etiam habitatio relicta videatur. Respondit, videri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Codicillis ita scripsit: «Negidium, Titium , Dionem libertos meos senes et infirmos , peto , in locis, in quibus nunc agunt, senescere patiamini»; quaero, an ex hoc capite liberti suprascripti ex&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s07zfkpsg122tspgq9n6v5rdmawfzwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284065</id>
      <parentid>284063</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="kpttb21tl5fzdb5yr31yo1bakqkprkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ctibus necessariam aedificavit; quaero, an sumtus partem pro portione ususfructus Titia agnoscere debeat. Respondit, si, priusquam usumfructum praestaret, necessario aedificavit, non alias cogendum restituere, quam eius sumtus ratio habeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filiae &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; filii, Taur, según la escritura original; filio, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; portionis mente capto &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Hal. Vulg; capti, Taur. según la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; datae usumfructum legavit in haec verba: «hoc amplius Publia Clementiana praecipiet &lt;ref&gt;percipiet, Hal.&lt;/ref&gt; sibi usumfructum &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; usumfructum, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum, filium meum, heredem institui , petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum alas, tuearis, dependas pro eo, pro quo tibi usumfructum portionis eius reliqui, donec mentis compos fiat, et convalescat » ; quaesitum est, quum filius in eodem furore in diem mortis suae perseverans decesserit, an ususfructus interciderit. Respondit, verbis, quae proponerentur, perseverare legatum, nisi manifestissime probetur, aliud testatorem sensisse.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Heredis instituti fidei commisit, filio suo annua decem praestare, aut ea praedia emere, et assignare, ut usumfructum haberet, reditum &lt;ref&gt;redituum, Hal.&lt;/ref&gt; efficientia annua decem; filius fundos sibi ab herede secundum matris voluntatem traditos locavit; et quaesitum est, defuncto eo reliqua colonorum útrumne ad heredem filii fructuarii, an vero ad heredem Seiae testatricis pertineant. Respondit, nihil proponi, cur ad heredem Seiae pertineant.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Usumfructum tertiae partis bonorum suorum uni ex heredibus legaverat; quaesitum est, an pecuniae, quae ex rebus divisis secundum aestimationem effecta est, tertia praestanda sit. Respondit, heredis esse electionem , utrum rerum, an aestimationis usumfructum praestare velit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; vellet, Taur, según la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Item quaesitum est, tributa praeter ea, quae vel pro praediis aut moventibus deberi et reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut &lt;ref&gt;ut, omítela Hal.&lt;/ref&gt; reliquae duntaxat pecuniae, si hoc heres elegerit, reddi debeat &lt;ref&gt;reddi debeat, omítelas Hal,&lt;/ref&gt; Respondit, reliquae pecuniae tertiam praestandam.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''33.''' IDEM ''libro XVII. Digestorum.''—«Sempronio ea, quae vivus praestabam, dari volo »; is etiam habitabat in testatoris domo, quae uni ex heredibus praelegata erat; quaesitum est, an habitatio quoque debeatur. Respondit, nihil proponi, cur non debeatur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Ex his verbis testamenti: «libertis meis, quibus nominatim nihil reliqui, quae vivus praestabam, dari volo»; quaesitum est, an libertis, qui cum patrono suo in diem mortis habitabant, etiam habitatio relicta videatur. Respondit, videri.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Codicillis ita scripsit: «Negidium, Titium , Dionem libertos meos senes et infirmos , peto , in locis, in quibus nunc agunt, senescere patiamini»; quaero, an ex hoc capite liberti suprascripti ex&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpttb21tl5fzdb5yr31yo1bakqkprkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/616</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86908</id>
    <revision>
      <id>284067</id>
      <parentid>283846</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="2cgx65yhbkhe1th2cf1idd5ap2wdhyu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fideicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, quum alia, quae iis specialiter legata sunt, sine controversia consecuti sunt. Respondit, verbis, quae proponerentur, id petitum, ut ad eum modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''34.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum.''—Codicillis fideicommissa in haec verba dedit: «Libertis libertabusque meis, et quos in codicillis manumisi, fundum, ubi me humari volui, dari volo, ut, qui ab his decesserit, portio eius reliquis accrescat, ita ut ad novissimum pertineat, post cuius novissimi decessum ad Rempublicam Arelatensium pertinere volo; hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu vivent; Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus &lt;ref&gt;quibus uti, Hal.&lt;/ref&gt;, uti consuevit, habitet &lt;ref&gt;habitet, omite la Hal.&lt;/ref&gt;; quam domum post mortem eorum ad Rempublicam pertinere volo»; quaesitum est, Reipublicae fideicommissum utrum ab herede, an a libertis datum sit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, posse ita verba accipi, ut eius legatarii, qui novissimus decederet, fidei commissum videatur. Idem quaesiit, defunctis quibusdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portiones domus, in quibus hi habitaverant, iam ad Rempublicam pertineant. Respondit, quoad aliquis eorum vivat, fideicommissum Reipublicae non deberi. 


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui Semproniam ex parte decima, et Maeviam ex parte decima, alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, quum iure facere putaret; et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum venire, sed cum Sempronia et Maevia, nutricibus suis, frueretur reditu eius; et ima parte testamenti ita adiecit: «omnem voluntatem meam fidei heredum meorum committo»; quaesitum est, an tertias partes ususfructus fundi nutrices ex fideicommisso petere possint, quamvis curator ei receptus sit, quem iure dare non poterit &lt;ref&gt;potuit, Hal.&lt;/ref&gt; alumno. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, utiliter fideicommisso voluntatem suam confirmasse, id igitur cuique dedisse, ut et nutrices una cum alumno reditu fundi uterentur.


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''35.''' IDEM ''libro XXII. Digestorum.''—Uxori usumfructum villae legavit in quinquennium a die mortis suae, deinde haec verba adiecit: «et peracto quinquennio, quum eius ususfructus esse desierit, tunc eum fundum illi et illi libertis dari volo»; quaesitum est, quum uxor intra quinquennium decesserit, an libertis proprietatis petitio iam, an vero impleto quinquennio competat, quia peracto quinquennio testator proprietatem legaverat. Respondit, post completum quinquennium fundum ad libertos pertinere.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''36.''' IDEM ''libro XXV. Digestorum.''—Stichis testamento manumisso fundi ususfructus erat lega&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cgx65yhbkhe1th2cf1idd5ap2wdhyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284068</id>
      <parentid>284067</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Analy Erika Mamani Huaman</username>
        <id>33116</id>
      </contributor>
      <origin>284068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2920" sha1="apvcr4hgh2d14ktsq395cy6bvuvxsaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Analy Erika Mamani Huaman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fideicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, quum alia, quae iis specialiter legata sunt, sine controversia consecuti sunt. Respondit, verbis, quae proponerentur, id petitum, ut ad eum modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''34.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum.''—Codicillis fideicommissa in haec verba dedit: «Libertis libertabusque meis, et quos in codicillis manumisi, fundum, ubi me humari volui, dari volo, ut, qui ab his decesserit, portio eius reliquis accrescat, ita ut ad novissimum pertineat, post cuius novissimi decessum ad Rempublicam Arelatensium pertinere volo; hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu vivent; Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus &lt;ref&gt;quibus uti, Hal.&lt;/ref&gt;, uti consuevit, habitet &lt;ref&gt;habitet, omite la Hal.&lt;/ref&gt;; quam domum post mortem eorum ad Rempublicam pertinere volo»; quaesitum est, Reipublicae fideicommissum utrum ab herede, an a libertis datum sit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, posse ita verba accipi, ut eius legatarii, qui novissimus decederet, fidei commissum videatur. Idem quaesiit, defunctis quibusdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portiones domus, in quibus hi habitaverant, iam ad Rempublicam pertineant. Respondit, quoad aliquis eorum vivat, fideicommissum Reipublicae non deberi.&lt;/p&gt; 


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui Semproniam ex parte decima, et Maeviam ex parte decima, alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, quum iure facere putaret; et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum venire, sed cum Sempronia et Maevia, nutricibus suis, frueretur reditu eius; et ima parte testamenti ita adiecit: «omnem voluntatem meam fidei heredum meorum committo»; quaesitum est, an tertias partes ususfructus fundi nutrices ex fideicommisso petere possint, quamvis curator ei receptus sit, quem iure dare non poterit &lt;ref&gt;potuit, Hal.&lt;/ref&gt; alumno. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, utiliter fideicommisso voluntatem suam confirmasse, id igitur cuique dedisse, ut et nutrices una cum alumno reditu fundi uterentur.&lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''35.''' IDEM ''libro XXII. Digestorum.''—Uxori usumfructum villae legavit in quinquennium a die mortis suae, deinde haec verba adiecit: «et peracto quinquennio, quum eius ususfructus esse desierit, tunc eum fundum illi et illi libertis dari volo»; quaesitum est, quum uxor intra quinquennium decesserit, an libertis proprietatis petitio iam, an vero impleto quinquennio competat, quia peracto quinquennio testator proprietatem legaverat. Respondit, post completum quinquennium fundum ad libertos pertinere.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''36.''' IDEM ''libro XXV. Digestorum.''—Stichis testamento manumisso fundi ususfructus erat lega&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>apvcr4hgh2d14ktsq395cy6bvuvxsaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86909</id>
    <revision>
      <id>283855</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ro, et prosocero furtum facere possunt; furti au- tem non tenentur, nisi forte emancipatus sit filius, tunc enim nurus patri eius et furtum facit, et furti tenetur.    16. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma- rum &lt;ref&gt;III. iuris ἐπιτομῶν, Hal..&lt;/ref&gt;. — Ad fiscum mariti bonis devolutis uxor rerum amotarum nomine in simplum convenitur, quamvis alii in quadruplum condemnentur.   17. ULPIANUS libro XXX. ad Edictum.—Si con- cubina res amoverit,...</comment>
      <origin>283855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="5rmzmth2bwkuqxtr5b1eb10k1lmavlo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ro, et prosocero furtum facere possunt; furti au-
tem non tenentur, nisi forte emancipatus sit filius,
tunc enim nurus patri eius et furtum facit, et furti
tenetur.  

16. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;III. iuris ἐπιτομῶν, Hal..&lt;/ref&gt;. — Ad fiscum mariti bonis devolutis uxor
rerum amotarum nomine in simplum convenitur,
quamvis alii in quadruplum condemnentur. 

17. ULPIANUS libro XXX. ad Edictum.—Si con-
cubina res amoverit, hoc iure utimur, ut furti te-
neatur; consequenter dicemus, ubicunque cessat
matrimonium, utputa in ea, quae tutori suo nu-
psit, vel contra mandata convenit, vel sicubi alibi
cessat matrimonium, cessare rerum amotarum
actionem, quia competit divortii causa.   

§ 1.—Res amotas dicimus non solum eas, quas
mulier amovit, quum divortii consilium iniisset,
sed etiam eas, quas nupta amoverit, si, quum dis-
cederet, eas celaverit.   

§ 2.—Non solum eas res, quae extant, in rerum
amotarum iudicium venire Iulianus ait, verum
etiam eas, quae in rerum natura esse desierunt;
simili modo etiam certi condici eas posse ait.   

§ 3.—Quae viro suo res pignori datas amoverit,
hoc iudicio tenebitur.

18. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;VII. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;— Sed et domino condictio competet, sed alterutri agere permittendum est.   

19. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum. &lt;ref&gt;XXXV. ad Sabinum, Hal..&lt;/ref&gt;— Sed et si divortii tempore fures in domum mariti induxerit, et per eos res amoverit ita, ut ipsa non contrectaverit, rerum amotarum iudicio tenebitur. Verum est itaque, quod Labeo scripsit, uxorem rerum amotarum teneri, etiamsi ad eam res non pervenerit.   

20. MARCELLUS libro VII. Digestorum.—Si rem, quam maritus bona fide emerat, uxor amovit, vel opem furi tulit, idque fecit divortii causa, rerum amotarum iudicio damnabitur.   

21. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. &lt;ref&gt;VII. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt; — Si mulier, quum de viri vita desperasset, surreptis quibusdam rebus divortisset, si convaluerit vir, utilis rerum amotarum actio ei danda est.   

S§ 1.—Si servus mulieris iussu dominae divortii causa res amoverit, Pedius putat, ne &lt;ref&gt;nec, Hal.&lt;/ref&gt; furtum eum facere, quoniam nihil lucri sui causa contrectet, nec videri furtum facienti opem ferre, quum mulier furtum non faciat, quamvis servus in faci-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rmzmth2bwkuqxtr5b1eb10k1lmavlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86910</id>
    <revision>
      <id>283857</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'noribus domino dicto audiens esse non debeat; sed rerum amotarum actio erit.     § 2.—At si in dotem servus datus furtum viro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum viro sarcietur; quodsi ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae muletanda erit.     § 3.—Rerum amotarum actio damnum repraesentat, etiamsi postea dotis exactio competat.   § 4.—Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit vir, ratio habenda est....</comment>
      <origin>283857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="1kzw8eacvlqywbik0cxr1httn2l3uq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;noribus domino dicto audiens esse non debeat; sed rerum amotarum actio erit.   

§ 2.—At si in dotem servus datus furtum viro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum viro sarcietur; quodsi ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae muletanda erit.   

§ 3.—Rerum amotarum actio damnum repraesentat, etiamsi postea dotis exactio competat.   § 4.—Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit vir, ratio habenda est.   

§ 5.—Haec actio, licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet; et ideo non anno finitur, sicut et &lt;ref&gt;sicuti nec, Hal.&lt;/ref&gt; condictio &lt;ref&gt;ex causa, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; furtiva. Praeterea et heredibus competit.   

§ 6.—Nec viro, nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt; pendet enim id ex furto.   

22. IULIANUS libro XIX. &lt;ref&gt;XVII., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Si propter res amotas egero cum muliere, et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? Movet me, quia dolo acquisiit possessionem. Respondit, qui litis aestimationem suffert, emtoris loco habendus est, ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, adversus vindicantem maritum vel heredem mariti exceptionem habet, et si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est. 

§ 1.—Si mulier mortis causa res amoverit, dein-
de mortuus est maritus, hereditatis petitione vel
actione ad exhibendum consequi poterit heres id,
quod amotum est.   

23. AFRICANUS libro VIII. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Quaestionum.—
Redintegrato matrimonio si iterum divortium fa-
ctum erit, ob res amotas prioris divortii causa,
item ob impensas donationesque priore matrimonio
factas manere actionem existimavit.   

24. ULPIANUS libro V. Regularum.—Ob res
amotas vel proprias viri, vel etiam dotales tam vin-
dicatio, quam condictio viro adversus mulierem
competit, et in potestate est, qua velit actione uti.   

25. MARCIANUS libro III. Regularum. &lt;ref&gt;XI. Institutionum, Hal.&lt;/ref&gt; — Re-
rum quidem amotarum iudicium sic habet locum,
si divortii consilio res amotae fuerint, et secutum
divortium fuerit; sed si in matrimonio uxor marito
res subtraxerit, licet cessat &lt;ref&gt;cesset, Hal.&lt;/ref&gt; rerum amotarum
actio, tamen ipsas res maritus condicere potest,
nam iure gentium condici puto posse res ab his,
qui non ex iusta causa possident.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1kzw8eacvlqywbik0cxr1httn2l3uq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/826</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86911</id>
    <revision>
      <id>283859</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '820  ad heredem non transferatur, frustra est, si ante quis diem eius cedere dixerit.  '''4.''' IDEM libro XIX. ''ad Sabinum'' . - Si, quum heres morietur, legetur, conditionale legatum est; denique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert .  {{sec}} 1. Si vero, quum ipse legatarius morietur, legetur ei, certum est, legatum ad heredem transmitti.  '''5.''' IDEM libro XX. ''ad Sabinum'' .- Si post diem legati cedentem legatari...</comment>
      <origin>283859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2556" sha1="k70ce8l8q4wj6z30mmkm0qtq499j85u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;820

ad heredem non transferatur, frustra est, si ante
quis diem eius cedere dixerit.

'''4.''' IDEM libro XIX. ''ad Sabinum'' . - Si, quum
heres morietur, legetur, conditionale legatum est;
denique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert .

{{sec}} 1. Si vero, quum ipse legatarius morietur, legetur ei, certum est, legatum ad heredem transmitti.

'''5.''' IDEM libro XX. ''ad Sabinum'' .- Si post diem
legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum.

{{sec}} 1. Itaque si purum legatum est, ex die mortis dies eius cedit; si vero post diem sint legata relicta, simili modo, atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit; nam huius dies non ante cedit, utputa si ususfructus sit post annum relictus; hanc enim sententiam probamus.

{{sec}} 2. Sed si sub conditione sit legatum relictum, non prius dies legati cedit, quam conditio fuerit impleta; ne quidem si ea sit conditio, quae in potestate sit legatarii .

{{sec}} 3. Sed si ea conditio fuit, quam Praetor remittit, statim dies cedit.

{{sec}} 4. Idemque et in impossibili conditione, quia
pro puro hoc legatum habetur.

{{sec}} 5. Item si qua conditio sit, quae per legatarium non stat, quominus impleatur; sed aut per
heredem, aut per eius personam, in cuius persona
iussus est parere conditioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur, utputa si iussus sim heredi decem dare, et ille accipere nolit. Sed et si ita mihi legatum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea velit nubere, dicendum erit, diem legati cedere,
quod per me non stat, quominus parcam conditioni, sed per alium stat, quominus impleatur conditio.

{{sec}} 6.-Iisdem autem diebus , id est iisdem pensionibus &lt;ref&gt; conditionibus, Hal. &lt;/ref&gt;, heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur.

{{sec}} 7. Si , quum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus; et ideo, si purum legatuin fuerit, et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet. Sed si ususfructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris , ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum acquirit.

'''6'''. PAULUS libro III . ''ad Sabinum'' .- Quod pure
datum est, si sub conditione adimatur, quasi sub
conditione legatum habetur.

{{sec}} 1. At si extrinsecus suspendatur legatum,
non ex ipso testamento, licet ante decedat legatarius, ad heredem transmisisse legatum dicimus; 

(1) conditionibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k70ce8l8q4wj6z30mmkm0qtq499j85u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283860</id>
      <parentid>283859</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <origin>283860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="fykexitlb5h71xv8ze9b4cwrfvc74vl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;820

ad heredem non transferatur, frustra est, si ante
quis diem eius cedere dixerit.

'''4.''' IDEM libro XIX. ''ad Sabinum'' . - Si, quum
heres morietur, legetur, conditionale legatum est;
denique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert .

{{sec}} 1. Si vero, quum ipse legatarius morietur, legetur ei, certum est, legatum ad heredem transmitti.

'''5.''' IDEM libro XX. ''ad Sabinum'' .- Si post diem
legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum.

{{sec}}1. Itaque si purum legatum est, ex die mortis dies eius cedit; si vero post diem sint legata relicta, simili modo, atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit; nam huius dies non ante cedit, utputa si ususfructus sit post annum relictus; hanc enim sententiam probamus.

{{sec}} 2. Sed si sub conditione sit legatum relictum, non prius dies legati cedit, quam conditio fuerit impleta; ne quidem si ea sit conditio, quae in potestate sit legatarii .

{{sec}} 3. Sed si ea conditio fuit, quam Praetor remittit, statim dies cedit.

{{sec}} 4. Idemque et in impossibili conditione, quia
pro puro hoc legatum habetur.

{{sec}} 5. Item si qua conditio sit, quae per legatarium non stat, quominus impleatur; sed aut per
heredem, aut per eius personam, in cuius persona
iussus est parere conditioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur, utputa si iussus sim heredi decem dare, et ille accipere nolit. Sed et si ita mihi legatum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea velit nubere, dicendum erit, diem legati cedere,
quod per me non stat, quominus parcam conditioni, sed per alium stat, quominus impleatur conditio.

{{sec}} 6.-Iisdem autem diebus , id est iisdem pensionibus &lt;ref&gt; conditionibus, Hal. &lt;/ref&gt;, heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur.

{{sec}} 7. Si , quum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus; et ideo, si purum legatuin fuerit, et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet. Sed si ususfructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris , ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum acquirit.

'''6'''. PAULUS libro III . ''ad Sabinum'' .- Quod pure
datum est, si sub conditione adimatur, quasi sub
conditione legatum habetur.

{{sec}} 1. At si extrinsecus suspendatur legatum,
non ex ipso testamento, licet ante decedat legatarius, ad heredem transmisisse legatum dicimus; 

(1) conditionibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fykexitlb5h71xv8ze9b4cwrfvc74vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283861</id>
      <parentid>283860</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <origin>283861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="s3mvl8510zql5lpefpj93wjmwpdiij2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;820

ad heredem non transferatur, frustra est, si ante
quis diem eius cedere dixerit.

'''4.''' IDEM libro XIX. ''ad Sabinum'' . - Si, quum
heres morietur, legetur, conditionale legatum est;
denique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert .
§ 1. Si vero, quum ipse legatarius morietur, legetur ei, certum est, legatum ad heredem transmitti.

'''5.''' IDEM libro XX. ''ad Sabinum'' .- Si post diem
legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum.

§1. Itaque si purum legatum est, ex die mortis dies eius cedit; si vero post diem sint legata relicta, simili modo, atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit; nam huius dies non ante cedit, utputa si ususfructus sit post annum relictus; hanc enim sententiam probamus.

§ 2. Sed si sub conditione sit legatum relictum, non prius dies legati cedit, quam conditio fuerit impleta; ne quidem si ea sit conditio, quae in potestate sit legatarii .

§ 3. Sed si ea conditio fuit, quam Praetor remittit, statim dies cedit.

{{sec}} 4. Idemque et in impossibili conditione, quia
pro puro hoc legatum habetur.

{{sec}} 5. Item si qua conditio sit, quae per legatarium non stat, quominus impleatur; sed aut per
heredem, aut per eius personam, in cuius persona
iussus est parere conditioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur, utputa si iussus sim heredi decem dare, et ille accipere nolit. Sed et si ita mihi legatum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea velit nubere, dicendum erit, diem legati cedere,
quod per me non stat, quominus parcam conditioni, sed per alium stat, quominus impleatur conditio.

{{sec}} 6.-Iisdem autem diebus , id est iisdem pensionibus &lt;ref&gt; conditionibus, Hal. &lt;/ref&gt;, heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur.

{{sec}} 7. Si , quum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus; et ideo, si purum legatuin fuerit, et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet. Sed si ususfructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris , ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum acquirit.

'''6'''. PAULUS libro III . ''ad Sabinum'' .- Quod pure
datum est, si sub conditione adimatur, quasi sub
conditione legatum habetur.

{{sec}} 1. At si extrinsecus suspendatur legatum,
non ex ipso testamento, licet ante decedat legatarius, ad heredem transmisisse legatum dicimus; 

(1) conditionibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3mvl8510zql5lpefpj93wjmwpdiij2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283862</id>
      <parentid>283861</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <origin>283862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="2tkv3qffg5j9ndt08oilmpg34iku0kw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;820

ad heredem non transferatur, frustra est, si ante
quis diem eius cedere dixerit.

'''4.''' IDEM libro XIX. ''ad Sabinum'' . - Si, quum
heres morietur, legetur, conditionale legatum est;
denique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert .
§ 1. Si vero, quum ipse legatarius morietur, legetur ei, certum est, legatum ad heredem transmitti.

'''5.''' IDEM libro XX. ''ad Sabinum'' .- Si post diem
legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum.

§1. Itaque si purum legatum est, ex die mortis dies eius cedit; si vero post diem sint legata relicta, simili modo, atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit; nam huius dies non ante cedit, utputa si ususfructus sit post annum relictus; hanc enim sententiam probamus.

§ 2. Sed si sub conditione sit legatum relictum, non prius dies legati cedit, quam conditio fuerit impleta; ne quidem si ea sit conditio, quae in potestate sit legatarii .

§ 3. Sed si ea conditio fuit, quam Praetor remittit, statim dies cedit.

§ 4. Idemque et in impossibili conditione, quia
pro puro hoc legatum habetur.

§ 5. Item si qua conditio sit, quae per legatarium non stat, quominus impleatur; sed aut per
heredem, aut per eius personam, in cuius persona
iussus est parere conditioni, dies legati cedit, quoniam pro impleta habetur, utputa si iussus sim heredi decem dare, et ille accipere nolit. Sed et si ita mihi legatum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea velit nubere, dicendum erit, diem legati cedere,
quod per me non stat, quominus parcam conditioni, sed per alium stat, quominus impleatur conditio.

§ 6.-Iisdem autem diebus , id est iisdem pensionibus &lt;ref&gt; conditionibus, Hal. &lt;/ref&gt;, heredi praestabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur.

§ 7. Si , quum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus; et ideo, si purum legatuin fuerit, et post diem legati cedentem liber factus est, apud dominum legatum relinquet. Sed si ususfructus fuerit legatus, licet post mortem testatoris , ante aditam tamen hereditatem sui iuris efficiatur, sibi legatum acquirit.

'''6'''. PAULUS libro III . ''ad Sabinum'' .- Quod pure
datum est, si sub conditione adimatur, quasi sub
conditione legatum habetur.

§ 1. At si extrinsecus suspendatur legatum,
non ex ipso testamento, licet ante decedat legatarius, ad heredem transmisisse legatum dicimus; 

(1) conditionibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tkv3qffg5j9ndt08oilmpg34iku0kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/760</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86912</id>
    <revision>
      <id>283864</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2.—Cuius ususfructus alienus est, in dominio proprietarii (1) connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris.  **39.** **P**AULUS *libro III. Sententiarum.* — Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt affecti, sed et eius, quem Praetor propter indicium proditae mortis, vel detectae eorum (2) coniurationis, libertate...</comment>
      <origin>283864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="o4vifarnulg7hyj7mac3pn1n7wt3gok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Cuius ususfructus alienus est, in dominio proprietarii (1) connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris.

**39.** **P**AULUS *libro III. Sententiarum.* — Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt affecti, sed et eius, quem Praetor propter indicium proditae mortis, vel detectae eorum (2) coniurationis, libertate donavit.

**40.** **H**ERMOGENIANUS *libro IV. iuris Epitomarum.*—Ad veterani testamentum, sive paterfamilias, sive filiusfamilias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.
§ 1.—Si cui, si decem dedisset, viginti fundus fuisset legatus, is in toto fundo legatarius habebitur.

**41.** **P**AULUS *libro LX. ad Edictum.* — Dolo carere non videtur, si iam mota quis controversia hereditatis legata sine cautionibus det.

**42. [44.]** (3) **U**LPIANUS *libro XIV. ad Edictum.* —In Falcidia aestimatio pretii rerum ex veritate facienda est.

**43. [42.]** **I**DEM *libro XIX. ad Edictum.* —Servi, qui apud hostes sunt, post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam pertinet, locupletiorem faciunt hereditatem.

**44. [43.]** **I**DEM *libro XXI. ad Edictum.*—Falcidia intervenire non potest, si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alias est homo liber, qui conditionem implevit.

**45.** **P**AULUS *libro LX. ad Edictum.* — In lege Falcidia non habetur pro puro, quod in diem relictum est; medii enim temporis commodum computatur.
§ 1.—In his legatis, quae sub conditione relicta sunt, Proculus putabat, quum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legato, quanti venire possunt. Quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum videatur vi (4) deberi, quanti nomen venire potest; sed haec sententia non probatur; cautionibus ergo melius res temperabitur.

**46.** **U**LPIANUS *libro LXXVI. ad Edictum.*—Qui, quod per Falcidiam retinere poterat, voluntatem testatoris secutus spopondit, se daturum, cogendus est solvere.

**47.** **I**DEM *libro LXXIX. ad Edictum.*—Lex Falcidia, si interveniat, in omnibus pensionibus locum habet. Sed hoc ex postfacto apparebit, utputa in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones an-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4vifarnulg7hyj7mac3pn1n7wt3gok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283867</id>
      <parentid>283864</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T14:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2466" sha1="d5bx6yp5jkyl7hutge2padbtqqekgh5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Cuius ususfructus alienus est, in dominio proprietarii &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris.

'''39.''' '''P'''AULUS ''libro III. Sententiarum.'' — Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt affecti, sed et eius, quem Praetor propter indicium proditae mortis, vel detectae eorum &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; coniurationis, libertate donavit.

'''40.''' '''H'''ERMOGENIANUS ''libro IV. iuris Epitomarum.''—Ad veterani testamentum, sive paterfamilias, sive filiusfamilias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.
§ 1.—Si cui, si decem dedisset, viginti fundus fuisset legatus, is in toto fundo legatarius habebitur.

'''41.''' '''P'''AULUS ''libro LX. ad Edictum.'' — Dolo carere non videtur, si iam mota quis controversia hereditatis legata sine cautionibus det.

'''42. [44.]''' &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt; '''U'''LPIANUS ''libro XIV. ad Edictum.'' —In Falcidia aestimatio pretii rerum ex veritate facienda est.

'''43. [42.]''' '''I'''DEM ''libro XIX. ad Edictum.'' —Servi, qui apud hostes sunt, post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam pertinet, locupletiorem faciunt hereditatem.

'''44. [43.]''' '''I'''DEM ''libro XXI. ad Edictum.''—Falcidia intervenire non potest, si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alias est homo liber, qui conditionem implevit.

'''45.''' '''P'''AULUS ''libro LX. ad Edictum.'' — In lege Falcidia non habetur pro puro, quod in diem relictum est; medii enim temporis commodum computatur.
§ 1.—In his legatis, quae sub conditione relicta sunt, Proculus putabat, quum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legato, quanti venire possunt. Quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum videatur vi &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; deberi, quanti nomen venire potest; sed haec sententia non probatur; cautionibus ergo melius res temperabitur.

'''46.''' '''U'''LPIANUS ''libro LXXVI. ad Edictum.''—Qui, quod per Falcidiam retinere poterat, voluntatem testatoris secutus spopondit, se daturum, cogendus est solvere.

'''47.''' '''I'''DEM ''libro LXXIX. ad Edictum.''—Lex Falcidia, si interveniat, in omnibus pensionibus locum habet. Sed hoc ex postfacto apparebit, utputa in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones an-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5bx6yp5jkyl7hutge2padbtqqekgh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284035</id>
      <parentid>283867</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="qg9b1ufa136mfrb80a7gkz5z4evv7z0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Cuius usufructus alienus est, in dominio proprietarii (1) connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''39.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Sententiarum.''—Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt affecti, sed et eius, quem Praetor propter indicium proditae mortis, vel detectae eorum (2) coniurationis, libertate donavit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''40.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Hermogenianus&lt;/span&gt; ''libro IV. iuris Epitomarum.''—Ad veterani testamentum, sive paterfamilias, sive filiusfamilias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Si cui, si decem dedisset, viginti fundus fuisset legatus, is in toto fundo legatarius habebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''41.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro IX. ad Edictum.''—Dolo carere non videtur, si iam mota quis controversia hereditati legata sine cautionibus det.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''42. [44.]''' (3) &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XIV. ad Edictum.''—In Falcidia aestimatio pretii rerum ex veritate facienda est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''43. [42.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XIX. ad Edictum.''—Servi, qui apud hostes sunt, post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam pertinet, locupletiorem faciunt hereditatem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''44. [43.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXI. ad Edictum.''—Falcidia intervenire non potest, si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alius est homo liber, qui conditionem implevit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''45.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro LX. ad Edictum.''—In lege Falcidia non habetur pro puro, quod in diem relictum est; medii enim temporis commodum computatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—In his legatis, quae sub conditione relicta sunt, Proculus putabat, quum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legato, quanti venire possunt. Quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum videatur (4) deberi, quum nomen venire potest; sed haec sententia non probatur; cautionibus ergo melius res temperabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''46.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro LXXVI. ad Edictum.''—Qui, quod per Falcidiam retinere poterat, voluntatem testatoris secutus spopondit, se daturum, cogendus est solvere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''47.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro LXXIX. ad Edictum.''—Lex Falcidia, si interveniat, in omnibus pensionibus locum habet. Sed hoc ex postfacto apparebit, utputa in annos singulos legatum relictum est; quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones au-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qg9b1ufa136mfrb80a7gkz5z4evv7z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86913</id>
    <revision>
      <id>283866</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'vinciale. — Rerum amotarum actio condictio est.     27. PAPINIANUS libro IV. Responsorum. &lt;ref&gt;I. de adulteriis, Hal.&lt;/ref&gt; — Rerum amotarum actio ob adulterii crimen, quo mulier postulata est, non differtur.     28. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;XXXIX. ad edictum, Hal.&lt;/ref&gt; — Si uxor rem viri ei, cui eam vir commodaverat, surripuerit, isque conventus sit, habebit furti actionem, quamvis vir habere non possit.     29. TRYPHONINUS libro...</comment>
      <origin>283866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="0omakkjwyvwt4crju1r2rgsfduhcd6p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vinciale. — Rerum amotarum actio condictio est.   

27. PAPINIANUS libro IV. Responsorum. &lt;ref&gt;I. de adulteriis, Hal.&lt;/ref&gt; — Rerum amotarum actio ob adulterii crimen, quo mulier postulata est, non differtur.   

28. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;XXXIX. ad edictum, Hal.&lt;/ref&gt; — Si uxor rem viri ei, cui eam vir commodaverat, surripuerit, isque conventus sit, habebit furti actionem, quamvis vir habere non possit.   

29. TRYPHONINUS libro XI. &lt;ref&gt;VIII., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum. — Rerum amotarum aestimatio ad tempus, quo amotae sunt, referri debet; nam veritate furtum fit, etsi lenius coërcetur mulier. Quare nec a bonae fidei possessore ita res amotae usucapiuntur, sed si pluris factae non restituuntur, quae amotae sunt, crescit aestimatio, ut in condictione furtivae rei.   

30. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Quum soluto matrimonio rerum amotarum iudicium contra mulierem instituitur, redintegrato rursus matrimonio solvitur iudicium.   

{{t3|TIT. III}}   

{{c|DE AGNOSCENDIS ET &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ALENDIS LIBERIS, VEL PARENTIBUS, VEL PATRONIS, VEL LIBERTIS|clase=titulo}}   

''[Cf. Cod. V. 24. 25.]''

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.—Sena-
tusconsultum, quod factum est de liberis agno-
scendis, duas species complectitur, unam eorum,
qui agnoscunt, aliam earum, quae &lt;ref&gt;alteram eorum, qui, la Vulg.&lt;/ref&gt; falsum par-
tum subiiciunt.   

§ 1.—Permittit igitur mulieri parentive, in cuius
potestate est, vel ei, cui mandatum ab iis est, si
putet praegnantem, denuntiare intra dies triginta
post divortium connumerandos ipsi marito, vel pa-
renti, in cuius potestate est, aut domum denuntia-
re, si nullius eorum copiam habeat.   

§ 2.—Domum accipere debemus hospitium, si in
civitate maneat, quodsi non sit, sed in villa, vel in
municipio, illic, ubi larem matrimonio collocarent.   

§ 3.—Denuntiare autem hoc tantum, esse mulie-
rem ex eo praegnantem; non ergo hoc denuntiat,
ut mittat custodes maritus, sufficit enim mulieri
hoc notum facere, quod sit praegnans, mariti est
iam aut mittere custodes, aut ei denuntiare &lt;ref&gt;renuntiare, Hal.&lt;/ref&gt;,
quod non sit ex se &lt;ref&gt;eo (en lugar de se), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; praegnans. Hoc autem vel
ipsi marito, vel alii nomine eius facere permittitur.   

§ 4.—Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut cu-
stodes praemiserit, aut contra denuntiaverit, non
esse ex se praegnantem, cogatur maritus partum
agnoscere; et si non agnoverit, extra ordinem
coërcetur. Debebit igitur respondere, non esse ex&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0omakkjwyvwt4crju1r2rgsfduhcd6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/827</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86914</id>
    <revision>
      <id>283872</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO II  veluti si rem dotalem maritus legaverit extero, et uxori aliquam pro dotali re pecuniam, deinde deliberante uxore de electione dotis decesserit legatarius, atque legatum elegerit mulier, ad heredem transire legatum dictum est; idque et Iulianus repondit; magis enim mora, quam conditio legato iniecta videtur.  § 2. Eorum legatorum, quae in codicillis relicta sunt, perinde dies cedit, atque testamento relicto...</comment>
      <origin>283872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="kzjjjh1jc33tv5y80f1qi9y1ysw4d8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO II

veluti si rem dotalem maritus legaverit extero, et
uxori aliquam pro dotali re pecuniam, deinde deliberante uxore de electione dotis decesserit legatarius, atque legatum elegerit mulier, ad heredem
transire legatum dictum est; idque et Iulianus repondit; magis enim mora, quam conditio legato iniecta videtur.

§ 2. Eorum legatorum, quae in codicillis relicta sunt, perinde dies cedit, atque testamento relictorum.

7. ULPIANUS libro XX. ad Sabinum.- Heredis aditio moram legati quiden petitioni facit, cessioni diei non facit. 

§ 1. Proinde sive pure institutus tardius adeat, sive sub conditione &lt;ref&gt; nec, insertan Hal. y la Vulg. &lt;/ref&gt; per conditionem impediatur, legatarius securus est.

§ 2. Sed et si nondu, natus sit heres institutus, aut apud hostes sit, similiter legatario non nocebil, co, quod dies legati cessit.

§ 3. Inde dicimus, et si a substituto legatum
sit relictum, quamdiu institutus deliberat, defuncto
legatario non nocebit, si postea heres institutus
repudiavit; nam ad heredem suum transtulit &lt;ref&gt; Taur. al márgen; transtulerit, en el texto. &lt;/ref&gt; petitionem.

§ 4. Tantundem et si ab impuberis substituto legetur; nam ad heredem suum legatum transfert.

§ 5.-Tractari tamen potest, si impuberi substitutus damnatus sit, si intra pubertatem filius decesserit, Seio centum dare, an vivo pupillo defunctus Seius ad heredem transferat, quasi ea conditio sit expressa, quae inerat. Et magis est, ad heredem
legatarii transire .

§ 6.- Interdum aditio heredis legatis moram facit, utputa si forte servo manumisso, vel ei, cui servus legatus est, et ideo &lt;ref&gt; Taur. según la escritura original; ideo, omitela la corrección del códice Fl., Br. &lt;/ref&gt; servo aliquid legatum sit. Nam servo legati relicti ante aditam hereditatem dies non cedit;


'''8'''. IDEM libro XXIV. ''ad Sabinum'' .-nam quum
libertas non prius competat, quam adita hereditate, aequissimum visum est, nec legati diem ante cedere, alioquin inutile fieret legatum, si dies eius cessisset, antequam libertas competeret; quod evenit,
si servo pure legetur, et liber esse sub conditione
iubeatur, et pendens conditio inveniatur et post
aditam hereditatem.

'''9.''' IDEM libro XXI. ''ad Sabinum'' .- Si habitatio filiofamilias vel servo legata sit, puto, non acquiri
domino vel patri legatum, si ante aditam hereditatem filius vel servus decesserit; nam quum personae cohaereat, recte dicitur, ante aditam hereditatem diem non cedere.

(1) nec, insertan Hal. y la Vulg.
(2) Taur. al márgen; transtulerit, en el texto.
(3) Taur. según la escritura original; ideo, omitela la
corrección del códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzjjjh1jc33tv5y80f1qi9y1ysw4d8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/437</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86915</id>
    <revision>
      <id>283873</id>
      <timestamp>2026-10-16T14:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' vit; nam si quid novum in societate (1) inchoavit, non videri miscuisse se (2) hereditati patris, scripsit.  § 2.-Si servum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur. § 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se pat...</comment>
      <origin>283873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="sg509egitp8bn7gy99rpijsvkbkq8dy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate (1) inchoavit,
non videri miscuisse se (2) hereditati patris, scripsit.

§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit (3), non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

43. IULIANUs libro XXX. Digestorum.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

44. IDEM libro XLVII. Digestorum.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

45. IDEM libro I. ad Urseium Ferocem.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium (4) acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

46. AFRICANUS libro I. Quaestionum.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

47. IDEM libro IV. Quaestionum.-Qui servum

(2) Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.
(3) Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la
escritura original, Br .

(4) servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sg509egitp8bn7gy99rpijsvkbkq8dy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283880</id>
      <parentid>283873</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>283880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="kd9n6tav5um378tlqdqldbefxfclcc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate (1) inchoavit,
non videri miscuisse se (2) hereditati patris, scripsit.
§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit (3), non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium (4) acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum

(2) Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.
(3) Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la
escritura original, Br .

(4) servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kd9n6tav5um378tlqdqldbefxfclcc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/828</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86916</id>
    <revision>
      <id>283879</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '822  DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO II  '''10.''' IDEM libro XXIII . ''ad Sabinum'' .- Quum in annos singulos legatur, non unum legatum esse, sed plura constat;  '''11'''. JULIANUs libro XXXVII. ''Digestorum.''-nec refert, singuli aurei in annos singulos legentur, an in annum primum mille aurei, in secundum homo, in tertium frumentum;  '''12'''. ULPIANUS libro XXIII . ''ad Sabinum'' .- nec semel diem eius cedere, sed per singulos annos.  § 1....</comment>
      <origin>283879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="f7jfa3opif50fa6ina41ra27clxgcze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;822

DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO II

'''10.''' IDEM libro XXIII . ''ad Sabinum'' .- Quum in annos singulos legatur, non unum legatum esse, sed plura constat;

'''11'''. JULIANUs libro XXXVII. ''Digestorum.''-nec
refert, singuli aurei in annos singulos legentur, an
in annum primum mille aurei, in secundum homo, in tertium frumentum;

'''12'''. ULPIANUS libro XXIII . ''ad Sabinum'' .- nec semel diem eius cedere, sed per singulos annos.

§ 1. Sed utrum initio cuiusque anni, an vero finito anno cedat, quaestionis fuit. Et Labeo, Sabinus, et Celsus, et Cassius, et Iulianus in omnibus, quae in annos singulos relinquuntur, hoc probaverunt, ut initio cuiusque anni huius legati dies cederet.

§ 2. Inde Iulianus ait, hoc legatum, si servo relinquatur, deinde post primum vel alterum annum sit liber, sibi eum acquirere.

§ 3.- Item Celsus scribit, quod et Iulianus probat, huius legati diem ex die mortis cedere, non ex quo adita est hereditas; et si forte post multos annos adeatur hereditas , omnium annorum legatario deberi .

§ 4.- Sed et si quotannis sit legatum, mihi videtur etiam in hoc initium cuiusque anni spectandum, nisi forte evidens sit voluntas testatoris in annuas pensiones ideo dividentis, quoniam non legatario consultum, sed heredi prospectum voluit, ne urgeretur ad solutionem .

§ 5. Si in habitatione &lt;ref&gt; habitationem, Hal. y la Vulg. &lt;/ref&gt; aliquid, vel in disciplina &lt;ref&gt; disciplinam, Hal. y la Vulg. &lt;/ref&gt; legetur sic: «aonua&gt;&gt;&gt; vel: «quotannis» , quibus diebus pensio debetur habitationis, vel mercedis disciplinarum, iisdem intelligitur legatum relictum, coniectura voluntatis facta.

§ 6. Novissime Pomponius scribit, nihil interesse, utrum in annos singulos vel quotannis , an in singulos menses vel quot mensibus, an in singulos dies vel quot diebus legetur; ipse quoque huic sententiae accedo; proinde et si annui legentur tot aurei , idem erit dicendum.

§ 7. Si cui homo generaliter sit legatus, et,
antequam vindicet, decesserit, ad heredem suum legatum transfert.

§ 8. Si Titio sit sic legatum: &lt;&lt;quem Seius elegerit», et Seius post electionem decesserit, locus est vindicationi semel acquisitae .

'''13'''. POMPONIUS libro VI. ''ad Sabinum''. Huiusmodi legatum: «sive illud factum fuerit, sive non fuerit, illi do lego», ad heredem non transit, nisi alter casus vivo legatario extiterit, quoniam causa, ex qua debeatur, praecedere semper debet, nec, quia, certum est, alterutrum futurum, omnimodo debebitur; nam tale legatum: «quum morietur, heres dato» , certum est, debitum iri, et tamen ad heredem legatarii non transit, si vivo herede decedat.

'''14'''. ULPIANUS libro XXIV. ''ad Sabinum'' . - Si sufructus, aut desem, autrum kegatarius voluerit.

(1) habitationem, Hal. y la Vulg.
(2) disciplinam, Hal. y la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f7jfa3opif50fa6ina41ra27clxgcze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/253</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86917</id>
    <revision>
      <id>283882</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ἑαυτοῖς &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; αὑτοῖς, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; αἰτήσουσιν οἱ ἀφήλικες, ἐὰν μὲν παρῶσι, δι' ἑαυτῶν, ἐὰν δὲ ἀποδημῇ τις αὐτῶν, αἰτήσει διὰ φροντιστοῦ.    [§ 4.—Haec quidem de tutoribus. Curatores autem minores sibi ipsis petent, si quidem adfuerint, per se ipsos, si autem abfuerit aliquis eorum, pe...'</comment>
      <origin>283882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="rq4292t839cc1mbuclxuiue7vo0kibf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ἑαυτοῖς &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; αὑτοῖς, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; αἰτήσουσιν οἱ ἀφήλικες, ἐὰν μὲν παρῶσι, δι' ἑαυτῶν, ἐὰν δὲ ἀποδημῇ τις αὐτῶν, αἰτήσει διὰ φροντιστοῦ.   
[§ 4.—Haec quidem de tutoribus. Curatores autem minores sibi ipsis petent, si quidem adfuerint, per se ipsos, si autem abfuerit aliquis eorum, petet per procuratorem.]   
§ 5.—Εἰ δὲ ἄλλος αἰτῆσαι κουράτορα δύναται τῷ ἀφήλικι, ἐζητήθη· καὶ Ulpianos ὁ κράτιστος οὕτως γράφει, ὡς δέον ἄλλον αὐτῷ μὴ αἰτεῖν, ἀλλὰ αὐτὸν ἑαυτῷ.   
[§ 5.—An autem alius petere curatorem possit minori, quaesitum est; et Ulpianus egregius &lt;ref&gt;egregie, Hal.&lt;/ref&gt; ita scribit, non licere &lt;ref&gt;decere, Hal.&lt;/ref&gt; alium ei petere, sed ipsum sibi ipsi.] [4.] &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Et apud Paulum libro nono Responsorum ita relatum est: Curatorem ignorante, nec mandante pupilla &lt;ref&gt;pupillo, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; non recte ei a tutore petitum videri, periculumque eorum, quae curator non iure datus gessit, non sine ratione eum, qui petit, cogendum agnoscere. Et alia parte eiusdem libri ita respondit, si matris iudicium Princeps secutus curatores filiae eius dedit, periculum administrationis eorum eam respicere debere.   
§ 6.—Οἱ ὅπως οὖν ἀφεθέντες δι' excusationos τῆς ἐπιτροπῆς, ἀνάγκην οὐκ ἔχουσιν αἰτεῖν τοῖς ὀρφανοῖς ἐπίτροπον, ὡς φησι Σεβήρου καὶ Ἀντωνίνου διάταξις.   [§ 6.—[5. V. &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; 3. H.] &lt;ref&gt;Idem libro III. Excusationum, adiciona Hal.&lt;/ref&gt; Qui qualitercunque dimissi sunt per excusationem a tutela, necesse non habent petere pupillis tutorem, ut ait Severi et Antonini Constitutio.]   

3. [6. V. 4. H.] PAULUS libro X. Responsorum. — Decreto Decurionum et ipsum magistratum curatorem dari potuisse, respondi.

4. [7. V. 5. H.] TRYPHONINUS libro XIII. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum.—Credendum est, et eam matrem Constitutione contineri, quae a patre non legitime tutores testamento vel codicillis datos filiis impuberibus non postulavit &lt;ref&gt;Taur.; postulabit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; decreto confirmari.   

§ 1.—Si autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum vel decessit, vel temporalem excusationem accepit, mater, quae propterea in loco illius alium non petiit, quia numerus reliquorum administrationi tutelae mefficiebat, incidit quidem in verba Constitutionis, sed sententia excusatur.   

§ 2. — Sed si suspecto tutore pupilli accusato decretum erit, ei adiungi alios, mater eos quoque petere debet, et si non petit, incidet in sententiam Constitutionis.   

§ 3.—Haec autem mater ab ab omni quidem bonorum vindicatione intestatorum filiorum repellitur. Si vero maritus ei fideicommissum a filio reliquerit, cui mulier non petiit tutorem, «si sine liberis decesserit», vel sub hac ipsa conditione, «si intestatus mortuus erit», fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est peremta.   

§ 4.—Quae autem suspectum tutorem non fecit, nec verbis, nec sententia Constitutionis in poenam incidit, quod eiusmodi facta diiudicare et aestimare virilis animi est; et potest etiam delicta ignorare mater, satisque est, eam petiisse talem, qui inquisitione per Praetorem habita idoneus appa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rq4292t839cc1mbuclxuiue7vo0kibf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/829</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86918</id>
    <revision>
      <id>283883</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO II    sint legata, utrumque spectandum, et mortem testatoris, (et) aditionem hereditatis, mortem propter decem, aditionem propter usumfructum; quamvis enim electio si  legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, quum proponatur, aut nondum testatorem decessisse , aut eo mortuo hereditas nondum adita .  § 1. Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius decedat, an ad heredem transferatur &lt;...</comment>
      <origin>283883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="3ey2bsxl7mertkml1e4t74k0htqn63d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO II


sint legata, utrumque spectandum, et mortem testatoris, (et) aditionem hereditatis, mortem propter decem, aditionem propter usumfructum; quamvis enim electio si  legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, quum proponatur, aut nondum testatorem decessisse , aut eo mortuo hereditas nondum adita .

§ 1. Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius decedat, an ad heredem transferatur &lt;ref&gt;  Ilal, y la Vulg .; transfertur, el códice Fl. &lt;/ref&gt; decem legatum . Et libro trigesimo septimo &lt;ref&gt; septimo, omitela Hal &lt;/ref&gt; Digestorum scribit, posse dici, decem transtulisse, quia mortuo legatario dies legati cedit. Argumentum Iulianus pro sententia sua affert tale: &lt;&lt;Seiae decem, aut si pepererit, fundum heres meus dato»; nam si, antequam pariat, inquit, decesserit, ad heredem suum decem transmittet .

§ 2. Si ita quis legaverit filiofamilias, ut ipsi
solvatur, potest procedere legatum, nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio solvat; finge
enim hoc nominatim expressum ita, ut filio solvat;
certe si pater petat, exceptione erit repellendus.

§ 3. Si dies legati cesserit, deinde legatarius in
ius alienum pervenit, ipsi potius debetur legatum, in cuius ipse ius pervenit; transeunt enim cum eo, quae ei debebantur. Sed si sub conditione fuerit legatum, non transit, sed exspectabit conditionem,neique acquiretur, cuius iuris erit conditionis existentis tempore; quodsi sui iuris fuerit eo tempore, sibi potius acquiret.

'''15.''' IDEM libro V. ''Disputationum'' . - Si ita esset liberis fideicommissum relictum, si morte patris
sui iuris essent effecti , nec mortalitate patris, sed
emancipatione patresfamiliarum constituti sint, deberi iis fideicommissum nemo dubitaverit, diemque eius emancipatione cessisse, qui morte patris cederet .

'''16'''. JULIANUs libro XXXV. ''Digestorum''.- Quum ita legatum est : «Stichum, vel quod ex Pamphila
natum erit, heres meus dato», non ante dies legati eius cedet, quam aliquid ex Pamphila natum fuerit, aut certum fuerit, nasci non posse .

§ 1. Quum servo legato, antequam hereditas eius, qui legaverat, adiretur, ususfructus ab alio tes que se adiese la herencia del que lo había lelegatus fuerit, et prior hereditas eius, qui usumfructum legaverit, adita fuerit, nulla ratio est, cur diem legati cedere existimemus, antequam ea quo que hereditas, ex qua servus legatus erat, adeatur, quum neque in praesentia ullum emolumentum hereditari acquiratur et, si interim servus mortuus fuerit, legatum extinguatur; quare adita hereditate existimandum est, usumfructum ad eum, cuius &lt;ref&gt;cui, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; servus legatus esset, pertinere .

§ 2. - Quodsi servus, cui ususfructus legatus 

(1) Ilal, y la Vulg .; transfertur, el códice Fl.
(2) septimo, omitela Hal.
(3) cui, Hal. y la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ey2bsxl7mertkml1e4t74k0htqn63d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86919</id>
    <revision>
      <id>283884</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Aint Aediles: Qui mancipia vendunt, certiores faciant &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; emtores, quid morbi vitive cuique sit, quis fugitivus errove sit, noxave solutus non sit; eademque &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; omnia, cum ea mancipia venibunt &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;, palam &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; recte pronuntianto &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;. Quod si mancipium adversus ea venisset &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;, sive adversus quod &lt;small&gt;(7)&lt;/small&gt; dictum promissumve fuerit &lt;small&gt;(8)&lt;...</comment>
      <origin>283884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="ew6qg840sj03ad1hevhvcdkw4h2rjpo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Aint Aediles: Qui mancipia vendunt, certiores faciant &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; emtores, quid morbi vitive cuique sit, quis fugitivus errove sit, noxave solutus non sit; eademque &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; omnia, cum ea mancipia venibunt &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;, palam &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; recte pronuntianto &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;. Quod si mancipium adversus ea venisset &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;, sive adversus quod &lt;small&gt;(7)&lt;/small&gt; dictum promissumve fuerit &lt;small&gt;(8)&lt;/small&gt;, cum veniret, fuisset &lt;small&gt;(9)&lt;/small&gt;; quod eius &lt;small&gt;(10)&lt;/small&gt; praestari oportere dicetur, emtori omnibusque, ad quos ea res pertinet, iudicium dabimus, ut id mancipium redhibeatur. Si quid autem post venditionem traditionemque deterius emtoris opera, familiae, procuratorisve eius factum erit, sive quid ex eo post venditionem natum, adquisitum fuerit, et si quid aliud &lt;small&gt;(11)&lt;/small&gt; in venditione ei accesserit, sive quid &lt;small&gt;(12)&lt;/small&gt; ex ea re fructus pervenerit ad emtorem, ut ea omnia &lt;small&gt;(13)&lt;/small&gt; restituat. Item &lt;small&gt;(14)&lt;/small&gt; si quas accessiones ipse praestiterit, ut recipiat. Item si quod mancipium capitalem fraudem admiserit, mortis consciscendae sibi causa &lt;small&gt;(15)&lt;/small&gt; quid fecerit inve harenam &lt;small&gt;(16)&lt;/small&gt; depugnandi causa ad bestias intromissus &lt;small&gt;(17)&lt;/small&gt; fuerit, ea omnia in venditione pronuntianto &lt;small&gt;(18)&lt;/small&gt;; ex his enim causis iudicium dabimus. Hoc amplius, si quis adversus ea sciens dolo malo vendidisse dicetur, iudicium dabimus.

§ 2.—Causa huius Edicti proponendi est, ut occurratur fallaciis vendentium, et emtoribus succurratur, quicunque decepti a venditor&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ew6qg840sj03ad1hevhvcdkw4h2rjpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283886</id>
      <parentid>283884</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="qtnghqmkdxi8j3qoqlf9s67rwpxueks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Aiunt Aediles: QUI MANCIPIA VENDUNT,
CERTIORES FACIANT &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; EMTORES, QUID MORBI VI-
TIIVE CUIQUE SIT, QUIS FUGITIVUS ERROVE SIT,
NOXAVE SOLUTUS NON SIT; EADEMQUE &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; OMNIA,
CUM EA MANCIPIA VENIBUNT &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;, PALAM &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; RECTE
PRONUNTIANTO &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;. QUOD SI MANCIPIUM ADVERSUS
EA VENISSET &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;, SIVE ADVERSUS QUOD &lt;small&gt;(7)&lt;/small&gt; DI-
CTUM PROMISSUMVE FUERIT &lt;small&gt;(8)&lt;/small&gt;, CUM VENIRET,
FUISSET &lt;small&gt;(9)&lt;/small&gt;; QUOD EIUS &lt;small&gt;(10)&lt;/small&gt; PRAESTARI OPORTERE
DICETUR, EMTORI OMNIBUSQUE, AD QUOS EA RES
PERTINET, IUDICIUM DABIMUS, UT ID MANCIPIUM
REDHIBEATUR. SI QUID AUTEM POST VENDITIONEM
TRADITIONEMQUE DETERIUS EMTORIS OPERA, FA-
MILIAE, PROCURATORISVE EIUS FACTUM ERIT, SIVE
QUID EX EO POST VENDITIONEM NATUM, ADQUISI-
TUM FUERIT, ET SI QUID ALIUD &lt;small&gt;(11)&lt;/small&gt; IN VENDITIONE
EI ACCESSERIT, SIVE QUID &lt;small&gt;(12)&lt;/small&gt; EX EA RE FRUCTUS
PERVENERIT AD EMTOREM, UT EA OMNIA &lt;small&gt;(13)&lt;/small&gt; RE-
STITUAT. ITEM &lt;small&gt;(14)&lt;/small&gt; SI QUAS ACCESSIONES IPSE
PRAESTITERIT, UT RECIPIAT. ITEM SI QUOD MANCI-
PIUM CAPITALEM FRAUDEM ADMISERIT, MORTIS CON-
SCISCENDAM SIBI CAUSA &lt;small&gt;(15)&lt;/small&gt; QUID FECERIT INVE
HARENAM &lt;small&gt;(16)&lt;/small&gt; DEPUGNANDI CAUSA AD BESTIAS IN-
TROMISSUS &lt;small&gt;(17)&lt;/small&gt; FUERIT, EA OMNIA IN VENDITIONE
PRONUNTIANTO &lt;small&gt;(18)&lt;/small&gt;; EX HIS ENIM CAUSIS IUDICIUM
DABIMUS. HOC AMPLIUS, SI QUIS ADVERSUS EA
SCIENS DOLO MALO VENDIDISSE DICETUR, IUDICIUM
DABIMUS.

§ 2.—Causa huius Edicti proponendi est, ut oc-
curratur fallaciis vendentium, et emtoribus suc-
curratur, quicunque decepti a venditoribus fuerint;
dummodo sciamus, venditorem, etiamsi ignoravit
ea, quae Aediles praestari iubent, tamen teneri
debere. Nec est hoc iniquum, potuit enim ea nota
habere venditor; neque enim interest emtoris, cur
fallatur, ignorantia venditoris, an calliditate.

§ 3.—Illud sciendum est, Edictum hoc non per-
tinere ad venditiones fiscales.
§ 4.— Si tamen Respublica aliqua &lt;small&gt;(19)&lt;/small&gt; faciat
venditionem, Edictum hoc locum habebit.
§ 5.—In pupillaribus quoque venditionibus erit
Edicto locus.
§ 6.—Si intelligatur vitium morbusve mancipii,
ut plerumque signis quibusdam solent demonstra-
ri &lt;small&gt;(20)&lt;/small&gt; vitia, potest dici, Edictum cessare; hoc enim
tantum intuendum est, ne emtor decipiatur.

§ 7.—Sed sciendum est, «morbum» apud Sabinum
sic definitum esse: habitum cuiusque corporis con-
tra naturam, qui usum eius ad id facit deteriorem,
cuius causa natura nobis eius corporis sanitatem
dedit. Id autem alias in toto corpore, alias in parte
accidere—namque totius corporis morbus est, puta
&lt;small&gt;𝜙𝜗𝑖𝜎𝑖𝜍&lt;/small&gt; &lt;small&gt;[tabes]&lt;/small&gt;, febris, partis, veluti caecitas, licet
homo ita &lt;small&gt;(21)&lt;/small&gt; natus sit —, vitiumque a morbo mul-
tum differe, utputa si quis balbus sit, nam hunc
vitiosum magis esse, quam morbosum. Ego puto&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtnghqmkdxi8j3qoqlf9s67rwpxueks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/438</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86920</id>
    <revision>
      <id>283887</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' suum heredem institutum adire iusserat , priusquam ille adiret , furiosus est factus; negavit, recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini acquiri hereditas potest, furiosi autem voluntas nulla est.  '''48'''. PAULUS ''libro I. Manualium''.- Si quis alicui mandaverit, ut, si aestimaverit, peteret sibi bonorum possessionem, et postquam ille petiit (1), furere coeperit, nihilominus acquisita est ei bonorum possessio . Quodsi , ant...</comment>
      <origin>283887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="d64tmkmxq03gz1ycbb9djvmqyzqkwls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
suum heredem institutum adire iusserat , priusquam ille adiret , furiosus est factus; negavit, recte
servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini acquiri hereditas potest, furiosi autem voluntas nulla est.

'''48'''. PAULUS ''libro I. Manualium''.- Si quis alicui mandaverit, ut, si aestimaverit, peteret sibi
bonorum possessionem, et postquam ille petiit (1),
furere coeperit, nihilominus acquisita est ei bonorum possessio . Quodsi , antequam ille petat, is , qui mandavit petendum, furere coeperit, dicendum est, non (2) statim ei acquisitam bonorum possessionem; igitur bonorum possessionis petitio ratihabitione debet confirmari.

'''49'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Pupillum etiam eo tutore auctore, qui tutelam nongerat, hereditatem adeundo obligari ait.

'''50'''. MODESTINUS ''libro singulari de Heurematicis''.-Si per epistolam servo pupilli tutor hereditatem adire iusserit, si post subscriptam (3) epistolam tutor moriatur, antequam ex epistola servus adiret, nemo dicturus est, obligari postea pupillum
hereditati.

'''51'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Eum,
qui duobus testamentis eiusdem testatoris heres
scribitur , quum dubitet, num posterius falsum sit,
ex neutro eorum posse adire hereditatem placet.
§ 1.-Filiusfamilias heres scriptus patrem suum
certiorem fecerat, videri sibi solvendo esse hereditatem; pater rescripserat, sibi parum idoneam renuntiari, itaque debere eum diligentius explorare; et ita adire, si idoneam comperisset; filius acceptis literis patris adiit hereditatem; dubitatum est, an
recte adiisset. Probabilius diceretur, quamdiu persuasum ei non sit, solvendo esse hereditatem, patrem non obligasse.

§ 2.-Sed et si quis ita dixerit:« si solvendo hereditas est, adeo hereditatem,» nulla aditio est.

'''52'''. MARCIANUS ''libro IV. Institutionum''.-Quum heres institutus erat filius, et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam benevolentiam Divus Pius rescripsit, ut, si
filiusfamilias adierit, perinde habeatur, atque si
paterfamilias adiisset, permisitque ei, et servos
hereditatis manumittere.

§ 1.-Qui ex parte heres institutus est pure, ex
parte sub conditione solus, etiam pendente conditione si adierit hereditatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in conditionalem partem substitutum.

'''53'''. GAIUS ''libro XIV. (4) ad legem Iuliam et''

(1) Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.
(2) Según corrección del códice Fl. , Br.; non est, statim,
Taur. según la escritura original.

(4) Taur. según corrección del códice Fl.; tertio quarto decimo, la escritura original, Br .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d64tmkmxq03gz1ycbb9djvmqyzqkwls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86921</id>
    <revision>
      <id>283889</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'se praegnantem, aut nomine eius responderi. Quodsi factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit.     § 5.—Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere.    § 6.—Sed si maritus ultro custodes offerat, et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius, partum non agnoscere....</comment>
      <origin>283889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2945" sha1="2p92bh20tylrj2eofoahkv7yftlbkfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;se praegnantem, aut nomine eius responderi. Quodsi factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit.   

§ 5.—Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere.   
§ 6.—Sed si maritus ultro custodes offerat, et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius, partum non agnoscere.   

§ 7.—Si mulier esse se praegnantem intra triginta dies &lt;ref&gt;continuos, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; non denuntiaverit &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, postea denuntians causa cognita audiri debebit.   

§ 8.—Quin imo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait, nihil hoc nocere ei, quod editur.   
§ 9.—Dies autem triginta continuos accipere debemus ex die divortii, non utiles.   
§ 10.—Eleganter autem apud Iulianum libro nonodecimo Digestorum quaeritur, si intra dies triginta mulier marito non denuntiaverit, et intra triginta partum ediderit, an Senatusconsulto locus sit? Et ait, Plancianum &lt;ref&gt;Plantianum, Hal.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum cessare, quia de eo partu non videtur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur, quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit Senatus; sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror.

§ 11.—Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi faciet &lt;ref&gt;Según antigua corrección del códice Fl., Br.; faciat, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;; licebit igitur ei partum editum ex se negare, nec ei nocebit, quod ventrem custodierit. Et ita Marcellus libro septimo Digestorum scripsit; ait enim, sive quis neget &lt;ref&gt;suam, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; uxorem &lt;ref&gt;fuisse, añaden otras ediciones.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;, sive ex se praegnantem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus id ipsum protestetur.   

§ 12.—Iulianus libro nonodecimo Digestorum scripsit: quod Senatusconsulto comprehensum est, si mulier viro denuntiaverit, se ex eo concepisse, et is, cui denuntiatum erit, custodes ad ventrem custodiendum inspiciendumque non miserit, neque contestato dixerit, eam ex se praegnantem non esse, ut ei id, quod editum sit, agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis &lt;ref&gt;pertinere, ut quasi iudicio (en lugar de pertinere, ut, si quis), Hal.&lt;/ref&gt; agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit; quandoque enim, inquit, coepit &lt;ref&gt;quamquam (inquit) quum coeperit, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa agi, grande praeiudicium affert pro filio confessio patris.   

§ 13.—Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae Senatusconsulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit, eum filium esse.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p92bh20tylrj2eofoahkv7yftlbkfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283890</id>
      <parentid>283889</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="pgs3ws6wl1desnn3tqaupyoqfyb0ggu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;se praegnantem, aut nomine eius responderi. Quodsi factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit.   

§ 5.—Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere.   

§ 6.—Sed si maritus ultro custodes offerat, et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius, partum non agnoscere.   

§ 7.—Si mulier esse se praegnantem intra triginta dies &lt;ref&gt;continuos, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; non denuntiaverit &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, postea denuntians causa cognita audiri debebit.   

§ 8.—Quin imo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait, nihil hoc nocere ei, quod editur.   

§ 9.—Dies autem triginta continuos accipere debemus ex die divortii, non utiles.   
§ 10.—Eleganter autem apud Iulianum libro nonodecimo Digestorum quaeritur, si intra dies triginta mulier marito non denuntiaverit, et intra triginta partum ediderit, an Senatusconsulto locus sit? Et ait, Plancianum &lt;ref&gt;Plantianum, Hal.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum cessare, quia de eo partu non videtur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur, quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit Senatus; sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror.

§ 11.—Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi faciet &lt;ref&gt;Según antigua corrección del códice Fl., Br.; faciat, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;; licebit igitur ei partum editum ex se negare, nec ei nocebit, quod ventrem custodierit. Et ita Marcellus libro septimo Digestorum scripsit; ait enim, sive quis neget &lt;ref&gt;suam, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; uxorem &lt;ref&gt;fuisse, añaden otras ediciones.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;, sive ex se praegnantem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus id ipsum protestetur.   

§ 12.—Iulianus libro nonodecimo Digestorum scripsit: quod Senatusconsulto comprehensum est, si mulier viro denuntiaverit, se ex eo concepisse, et is, cui denuntiatum erit, custodes ad ventrem custodiendum inspiciendumque non miserit, neque contestato dixerit, eam ex se praegnantem non esse, ut ei id, quod editum sit, agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis &lt;ref&gt;pertinere, ut quasi iudicio (en lugar de pertinere, ut, si quis), Hal.&lt;/ref&gt; agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit; quandoque enim, inquit, coepit &lt;ref&gt;quamquam (inquit) quum coeperit, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa agi, grande praeiudicium affert pro filio confessio patris.   

§ 13.—Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae Senatusconsulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit, eum filium esse.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgs3ws6wl1desnn3tqaupyoqfyb0ggu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283892</id>
      <parentid>283890</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="8n93fn7p0hpt2x517bh9haf4wm6lnzb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;se praegnantem, aut nomine eius responderi. Quodsi factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit.   

§ 5.—Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere.   

§ 6.—Sed si maritus ultro custodes offerat, et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius, partum non agnoscere.   

§ 7.—Si mulier esse se praegnantem intra triginta dies &lt;ref&gt;continuos, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; non denuntiaverit &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, postea denuntians causa cognita audiri debebit.   

§ 8.—Quin imo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait, nihil hoc nocere ei, quod editur.   

§ 9.—Dies autem triginta continuos accipere debemus ex die divortii, non utiles.   

§ 10.—Eleganter autem apud Iulianum libro nonodecimo Digestorum quaeritur, si intra dies triginta mulier marito non denuntiaverit, et intra triginta partum ediderit, an Senatusconsulto locus sit? Et ait, Plancianum &lt;ref&gt;Plantianum, Hal.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum cessare, quia de eo partu non videtur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur, quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit Senatus; sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror.

§ 11.—Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi faciet &lt;ref&gt;Según antigua corrección del códice Fl., Br.; faciat, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;; licebit igitur ei partum editum ex se negare, nec ei nocebit, quod ventrem custodierit. Et ita Marcellus libro septimo Digestorum scripsit; ait enim, sive quis neget &lt;ref&gt;suam, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; uxorem &lt;ref&gt;fuisse, añaden otras ediciones.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;, sive ex se praegnantem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus id ipsum protestetur.   

§ 12.—Iulianus libro nonodecimo Digestorum scripsit: quod Senatusconsulto comprehensum est, si mulier viro denuntiaverit, se ex eo concepisse, et is, cui denuntiatum erit, custodes ad ventrem custodiendum inspiciendumque non miserit, neque contestato dixerit, eam ex se praegnantem non esse, ut ei id, quod editum sit, agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis &lt;ref&gt;pertinere, ut quasi iudicio (en lugar de pertinere, ut, si quis), Hal.&lt;/ref&gt; agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit; quandoque enim, inquit, coepit &lt;ref&gt;quamquam (inquit) quum coeperit, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa agi, grande praeiudicium affert pro filio confessio patris.   

§ 13.—Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae Senatusconsulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit, eum filium esse.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8n93fn7p0hpt2x517bh9haf4wm6lnzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/830</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86922</id>
    <revision>
      <id>283894</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '824  DIGESTO .--LIBRO XXXVI : TÍTULO II  fuerit, ipse legatus non fuerit, dicendum est, usumfructum ad hereditatem pertinere, eo quod eius ante aditam hereditatem non cesserit.  '''17'''. IDEM libro XXXVI. ''Digestorum''. - Quum legato servo aliquid legatur, dies cius legati, quod ditatis &lt;ref&gt;adita hereditate, Hal. yla Vulg.&lt;/ref&gt; cedit; et ideo impedimento non est regula iuris, quominus manumisso legatum debeatur, quja, etsi confestim pater...</comment>
      <origin>283894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4471" sha1="51i5xr6qsfljfj9wxgum6acu7z5fza1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;824

DIGESTO .--LIBRO XXXVI : TÍTULO II

fuerit, ipse legatus non fuerit, dicendum est, usumfructum ad hereditatem pertinere, eo quod eius ante aditam hereditatem non cesserit.

'''17'''. IDEM libro XXXVI. ''Digestorum''. - Quum legato servo aliquid legatur, dies cius legati, quod ditatis &lt;ref&gt;adita hereditate, Hal. yla Vulg.&lt;/ref&gt; cedit; et ideo impedimento non est regula iuris, quominus manumisso legatum debeatur, quja, etsi confestim paterfamilias moreretur, non in eiusdem personam et emolumentum legati, et obligatio iuris concurreret. Perinde igitur est hoc, de quo quaeritur, ac si filio herede instituto patri legatum esset, quod consistere intelligitur eo, quod, quamvis statim paterfamilias moriatur, potest emancipatus adire hereditatem, ut patri legatum debeat.


'''18.''' IDEM libro XXXVII. ''Digestorum'' . - Is , cui ita legatum est: &lt;ref&gt;si , insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; «quandoque liberos habuerit», si praegnante uxore relicta decesserit, intelligitur, expleta conditione decessisse, et legatum valere, si tamen postumus natus &lt;ref&gt;vivus, insertan Hal. y la Vulg&lt;/ref&gt; fuerit.

'''19.''' IDEM libro LXX. Digestorum. Quum sine
praefinitione temporis legatum ita datum fuerit: ≪uxori meaę penum heres dato; si non dederit, centum dato», unum legatum intelligitur centum &lt;ref&gt;centum, omitenla Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt;, et statim peti potest, penoris autem causa eo tantum pertinet, ut ante litem contestatam tradita penu &lt;ref&gt;Br.; pene, el códice Fl&lt;/ref&gt; heres liberetur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt; § 1. Quodsi ita scriptum sit: «si penum intra kalendas non dederit, centum dato», non efficitur, ut duo legata sint, sed ut centum legata sub conditione videantur; idcirco si uxor ante kalendas decesserit, heredi suo neque penum relinquet, quae legata non est, neque ea centum, quia dies legati &lt;ref&gt; non, insertan Hal. y la Vulg &lt;/ref&gt; cesserit. &lt;/p&gt;


§ 1. Pero si se hubiera escrito así: «si no hubiere dado las provisiones dentro de las Calendas,

ditione videantur; idcirco si uxor ante kalendas

dé ciento», no resulta que haya dos legados, sino
que se consideran legados los ciento bajo condi-

decesserit, heredi suo neque penum relinquet,

ción; y por lo tanto, si la mujer hubiere fallecido


antes de las Calendas, ni le dejará á su heredero
las provisiones, que no fueron legadas, ni aquellos
ciento, porque hubiere corrido el término del
legado .

§ 2.-Quum ab eo (7) mihi fideicommissum datum est, cui sub conditione legatum est, (8) quem-

§ 2.

Cuando se me dió un fideicomiso á cargo

mihi legetur.

de aquel à quien bajo condición se hizo un legado,
se me lega puramente, à la manera que si el heredero hubiere sido instituído bajo condición.

§ 3. Si debitori, quod sub conditione debet, legatum est, praesens legatum est, agique ex testamento statim potest, ut liberatio praestetur et, si
post mortem testatoris decesserit, ad heredem

§ 3. Si se legó á un deudor lo que debe bajo
condición, el legado es de presente, ydesde luego
se puede ejercitar acción en virtud del testamento,
para que se dé la liberación, y si hubiere fallecido

transmittit actionem .

después de la muerte del testador, transmite la

admodum si herede instituto sub conditione, pure

acción al heredero .

§ 4. Haec dicenda erunt et si non ipsi debitori,

sed alii cuilibet similiter legatum esse proponatur.

§ 4.

Esto se habrá de decir también si se ex-

pusiera que del mismo modo se hizo el legado, no
al mismo deudor, sino a otro cualquiera.

20. MARCIANUS (9) libro VI. Institutionum.Si cum praefinitione annorum legatum fuerit, vel-

20. MARCIANO ; Instituta, libro VI. Pero si el

legado hubiere sido fhecho con previa fijación de

los años, por ejemplo: «á Ticio diez hasta diez
años», escribe Juliano en el libro trigésimo del
Digesto, que hay diferencia; y que si verdaderaquidem
alimentorum
nomine
legatum
fuerit,plura
esse legata, et futurorum annorum legatum lega- mente se hubiere hecho el legado por razón de

uti : «Titio dena usque ad annos decem », Iulianus

libro trigesimo Digestorum scribit, interesse; et si

(1) adita hereditate, Hal. yla Vulg.
(2) si , insertan Hal. y la Vulg.
(3) vivus, insertan Hal. y la Vulg.
(4) centum, omitenla Hal. y la Vulg.
(5) Br.; pene, el códice Fl.
(6) non, insertan Hal. y la Vulg .
(7) pure,est, insera la Vulg. inserta
(8) tale est, inserta Hal.
(9) Marcellus, Hal.
&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51i5xr6qsfljfj9wxgum6acu7z5fza1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283896</id>
      <parentid>283894</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <origin>283896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="8mxdhwp82wtl5hpkiszaii3q0d3fzpt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;824

DIGESTO .--LIBRO XXXVI : TÍTULO II

fuerit, ipse legatus non fuerit, dicendum est, usumfructum ad hereditatem pertinere, eo quod eius ante aditam hereditatem non cesserit.

'''17'''. IDEM libro XXXVI. ''Digestorum''. - Quum legato servo aliquid legatur, dies cius legati, quod ditatis &lt;ref&gt;adita hereditate, Hal. yla Vulg.&lt;/ref&gt; cedit; et ideo impedimento non est regula iuris, quominus manumisso legatum debeatur, quja, etsi confestim paterfamilias moreretur, non in eiusdem personam et emolumentum legati, et obligatio iuris concurreret. Perinde igitur est hoc, de quo quaeritur, ac si filio herede instituto patri legatum esset, quod consistere intelligitur eo, quod, quamvis statim paterfamilias moriatur, potest emancipatus adire hereditatem, ut patri legatum debeat.


'''18.''' IDEM libro XXXVII. ''Digestorum'' . - Is , cui ita legatum est: &lt;ref&gt;si , insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; «quandoque liberos habuerit», si praegnante uxore relicta decesserit, intelligitur, expleta conditione decessisse, et legatum valere, si tamen postumus natus &lt;ref&gt;vivus, insertan Hal. y la Vulg&lt;/ref&gt; fuerit.

'''19.''' IDEM libro LXX. Digestorum. Quum sine
praefinitione temporis legatum ita datum fuerit: ≪uxori meaę penum heres dato; si non dederit, centum dato», unum legatum intelligitur centum &lt;ref&gt;centum, omitenla Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt;, et statim peti potest, penoris autem causa eo tantum pertinet, ut ante litem contestatam tradita penu &lt;ref&gt;Br.; pene, el códice Fl&lt;/ref&gt; heres liberetur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt; § 1. Quodsi ita scriptum sit: «si penum intra kalendas non dederit, centum dato», non efficitur, ut duo legata sint, sed ut centum legata sub conditione videantur; idcirco si uxor ante kalendas decesserit, heredi suo neque penum relinquet, quae legata non est, neque ea centum, quia dies legati &lt;ref&gt; non, insertan Hal. y la Vulg &lt;/ref&gt; cesserit. &lt;/p&gt;


&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2.-Quum ab eo &lt;ref&gt;pure,est, insera la Vulg. inserta&lt;/ref&gt; mihi fideicommissum datum est, cui sub conditione legatum est, &lt;ref&gt;tale est, inserta Hal.&lt;/ref&gt; quemadmodum si herede instituto sub conditione, pure mihi legetur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 3. Si debitori, quod sub conditione debet, legatum est, praesens legatum est, agique ex testamento statim potest, ut liberatio praestetur et, si post mortem testatoris decesserit, ad heredem transmittit actionem.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 4. Haec dicenda erunt et si non ipsi debitori, sed alii cuilibet similiter legatum esse proponatur.&lt;/p&gt;

'''20'''. MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal.&lt;/ref&gt; libro VI. ''Institutionum''.Si cum praefinitione annorum legatum fuerit, veluti «Titio dena usque ad annos decem », Iulianus libro trigeimo Digestorum scribit, interosse; et si quiden alimentorum nomine legatum fuent, plura esse legata, et futurorum annorum legatum lega-

(1) adita hereditate, Hal. yla Vulg.
(2) si , insertan Hal. y la Vulg.
(3) vivus, insertan Hal. y la Vulg.
(4) centum, omitenla Hal. y la Vulg.
(5) Br.; pene, el códice Fl.
(6) non, insertan Hal. y la Vulg .
(7) pure,est, insera la Vulg. inserta
(8) tale est, inserta Hal.
(9) Marcellus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mxdhwp82wtl5hpkiszaii3q0d3fzpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/418</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86923</id>
    <revision>
      <id>283895</id>
      <timestamp>2026-10-16T15:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="1iluui7u9c9lzvbgzkmw72f7833qjnr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|408|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''liberis operam non det, e{{ls}}t velut homicida. Quin &amp; {{ls}}imilitudinem, (quia creatur e{{ls}}t homo) minuit, aeque in cau{{ls}}a e{{ls}}t, ut Maje{{ls}}tas divina, {{ls}}eu Spiritus Sanctus recedat ab I{{ls}}raele.'' Scilicet nece{{ls}}{{ls}}itatem matrimonii præcepto illo fructificandi, {{ls}}eu multiplicationis eo u{{ls}}que {{ls}}anciri docuerunt, ut ita eo teneri voluerint omnes ma{{ls}}culos, adeo ut quicunque vige{{ls}}imo ætatis anno expleto uxorem non duxerit, eum in illud committere {{ls}}cribant, ni{{ls}}i aut a{{ls}}{{ls}}iduo legis {{ls}}tudio incumbat (quod Chri{{ls}}tus appellat ca{{ls}}trare {{ls}}e propter regnum cœlorum) acriori libidinis {{ls}}timulo immunis, aut partium, quibus viri {{ls}}umus, defectu generationi impar {{ls}}it. Ubi horum neutrum in cau{{ls}}a, uxorem ducendam.
{{nop}}
Ita {{ls}}imiliter &amp; nos {{ls}}tatuimus cum Rabbinis, præceptum illud de multiplicando ad omnes {{ls}}eu univer{{ls}}os Noachidas pertinere, in{{ls}}uper addentes ''ne quidem propter {{ls}}tudium legis aut regnum Dei,'' (quod Chri{{ls}}tus quidem recen{{ls}}et ut priorem ca{{ls}}trationem ab hominibus aliis factam, non vero approbat) ''licere cuipiam {{ls}}e ca{{ls}}trare.'' Regnum enim ''gratiæ'' tantum abe{{ls}}t, ut inferat vim ''regno naturæ'' aut ip{{ls}}am aboleat naturam, ut potius illam ceu {{ls}}ibi maxime convenientem confirmet, utpote {{ls}}ine quo, regno puta naturæ, regnum gratiæ nec extrui nec propagari pote{{ls}}t. Ex quibus {{ls}}atis patet, ''nefas e{{ls}}{{ls}}e maximum, ma{{ls}}culos evirare,'' eoque commendanda lex Domitiani de non ca{{ls}}trandis maribus, ''Sueton. Dom. cap. 7. Statius {{sc|iv}}. Sylv. qui fortem vetat interire {{ls}}exum.'' Po{{ls}}t quod edictum {{ls}}olitam prius peti veniam à principe vel præ{{ls}}ide provinciæ, {{ls}}i quis vel {{ls}}e, vel alium vellet evirare docet ''Ca{{ls}}aub. ad l. Suet. ex Ju{{ls}}tini Martyris Apologia 2.'' vid. ''Deut. 23. 1. Jo{{ls}}eph. Arch. 4. 8. &amp; l. 27. §. 28. D. ad L. Aquil. Novell. 142.'' &amp; ibi. ''Dion. Gothofr. l. 4. §. 2. 4. 5. D. ad L. Corn. de Sicar. Eu{{ls}}eb. de Præpar. Eu. l. 6. c. 8.'' ait ''In Syria &amp; O{{ls}}roene {{ls}}unt etiam Galli, &amp; in Phrygia matri deum multi ab{{ls}}cindebantur. Deinde Rex Abgarus omnium quoque manus qui id agebant, ab{{ls}}cindi ju{{ls}}{{ls}}it, nec quisquam po{{ls}}tea in O{{ls}}roene virilia {{ls}}ibi amputavit.'' Quo pacto vero Hermotimus ultus fuerit Panionium à quo exectus fuerat, vid. ''Herodotum Urania.'' Quare autem Reges Orientis poti{{ls}}{{ls}}imum inter mini{{ls}}teria {{ls}}ua a{{ls}}ci{{ls}}cere Spadones amaverint, docet, ''Xenoph. Cyrop. 7. Heliodorus'' quoque ''Æthiop. 8.'' {{grc|πέρσων βασιλεί αις ἀυλαις ὀφθαλμοὶ καὶ ἀκοαὶ τὸ ἐυνουχωνγένος, οὐπάιδων, οὐσυτγρἑιας, τὸ πιστόν τῆς ἐυνοἱας Μεζαποώσυς, ἀλλα μόιου τοῦ πιστέυσαντος ἀναρτώσηι}}. ''Per{{ls}}arum regiis aulis oculi {{ls}}unt &amp; aures Eunuchorum genus, qui cum neque liberos neque cognatos habeant, quibus eorum animi devincti e{{ls}}{{ls}}e po{{ls}}{{ls}}int, pendent ex eo {{ls}}olo, qui {{ls}}e illis credidit.'' Præterea etiam notari pote{{ls}}t illud apud ''Eundem l. 9. {{grc|ἔχφτἰ ζηλότυ πον σὸ ἐυνουχων γένοσο τᾶνγδ ἀπεσέρηται, τούτων εις κώλυμοο τοῖς ἃλλοις προβέβληται}}.
{{nop}}
''Habet quiddam Zelotypum eunnchorum genus, quibus e{{ls}}t enim ip{{ls}}um privatum, ad hæc aliis prohibenda objicitur.'' Neque minus probanda e{{ls}}t ''moralis ca{{ls}}tratio,'' id&lt;noinclude&gt;{{right|e{{ls}}t}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1iluui7u9c9lzvbgzkmw72f7833qjnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86924</id>
    <revision>
      <id>283898</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Aediles tollendae dubitationis gratia bis κατὰ τοῦ αὐτοῦ [de eadem re] idem dixisse, ne qua dubitatio superesset.  § 8.—Proinde si quid tale fuerit vitii sive morbi, quod usum ministeriumque hominis impediat, id dabit redhibitioni locum, dummodo meminerimus, non utique quodlibet quam levissimum efficere, ut morbosus vitiosusve habeatur. Proinde levis febri- cula, aut vetus quartana, quae tamen iam sperni potest, vel vulnusculum modicum, nullu...</comment>
      <origin>283898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="p7sugn8bbft3pj449sa35tvc1tlwhfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Aediles tollendae dubitationis gratia bis κατὰ τοῦ
αὐτοῦ [de eadem re] idem dixisse, ne qua dubitatio
superesset.

§ 8.—Proinde si quid tale fuerit vitii sive morbi,
quod usum ministeriumque hominis impediat, id
dabit redhibitioni locum, dummodo meminerimus,
non utique quodlibet quam levissimum efficere, ut
morbosus vitiosusve habeatur. Proinde levis febri-
cula, aut vetus quartana, quae tamen iam sperni
potest, vel vulnusculum modicum, nullum habet
in se delictum, quasi pronuntiatum non sit, con-
temni enim haec potuerunt; exempli itaque gratia
referamus, qui morbosi vitiosique sunt.

§ 9.—Apud Vivianum quaeritur, si servus inter
fanaticos non semper caput iactaret, et aliqua pro-
fatus esset, an nihilominus sanus videretur; et ait
Vivianus, nihilominus hunc sanum esse; neque
enim nos, inquit, minus animi vitiis &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; aliquos
sanos esse intelligere debere; alioquin, inquit, fu-
turum, ut in infinito &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; hac ratione multos sanos
esse negaremus, utputa levem, superstitiosum,
iracundum, contumacem, et si qua similia sunt
animi vitia, magis enim de corporis sanitate, quam
de animi vitiis promitti &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;. Interdum tamen, in-
quit, vitium corporale usque ad animum perveni-
re, et eum vitiare, veluti contingeret μανικόν [fu-
rioso], quia id ei ex febribus acciderit. Quid ergo
est, si quid sit animi vitium tale, ut id a venditore
excipi oporteret, neque id venditor, quum sciret,
pronuntiasset? Ex emto eum teneri.

§ 10.—Idem Vivianus ait, quamvis aliquando
quis circa fana bacchatus sit, et responsa reddide-
rit, tamen si nunc hoc non faciat, nullum vitium
esse; neque eo nomine, quod aliquando id fecit,
actio est, sicuti si aliquando febrem habuit. Cete-
rum si nihilominus permaneret in eo vitio, ut circa
fana bacchari soleret, et quasi demens responsaita-
ret &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt;, etiamsi per luxuriam id factum est, vi-
tium tamen esse, sed vitium animi, non corporis,
ideoque redhiberi non posse, quoniam Aediles de
corporalibus vitiis loquuntur; attamen ex emto
actionem admittit.

§ 11.—Idem dicit etiam in his, qui praeter mo-
dum timidi, cupidi avarique sunt, aut iracundi,

'''2. P'''AULUS &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt; ''libro I. ad Edictum Aedilium''
''currulium.''—vel melancholici,

'''3. G'''AIUS ''libro I.'' &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt; ''ad Edictum Aedilium''
''currulium.''—vel protervi, vel gibberosi, vel cur-
vi, vel pruriginosi, vel scabiosi; item muti et
surdi;

'''4. U'''LPIANUS ''libro I. ad Edictum Aedilium''&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7sugn8bbft3pj449sa35tvc1tlwhfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86925</id>
    <revision>
      <id>283899</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''Currulium.''—ob quae vitia negat redhibitionem esse, ex emto dat actionem.  § 1.—Sed si vitium corporis usque ad animum penetrat, forte si propter febrem loquantur aliena, vel qui per vicos more insanorum deridenda lo- quantur, in quo sic &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; animi vitium ex corporis vitio accidit, redhiberi posse.  § 2.—Item aleatores et vinarios non contineri Edicto, quosdam respondisse Pomponius ait; quem- admodum nec gulosos, nec impostor...</comment>
      <origin>283899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="fjnhtezqaf0wfheiguo6knbkau88wgh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;''Currulium.''—ob quae vitia negat redhibitionem
esse, ex emto dat actionem.

§ 1.—Sed si vitium corporis usque ad animum
penetrat, forte si propter febrem loquantur aliena,
vel qui per vicos more insanorum deridenda lo-
quantur, in quo sic &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; animi vitium ex corporis
vitio accidit, redhiberi posse.

§ 2.—Item aleatores et vinarios non contineri
Edicto, quosdam respondisse Pomponius ait; quem-
admodum nec gulosos, nec impostores, aut men-
daces, aut litigiosos.

§ 3.—Idem Pomponius ait, quamvis non val-
de &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; sapientem servum venditor praestare de-
beat, tamen, si ita fatuum vel morionem vendide-
rit, ut in eo usus nullus sit, videri vitium. Et
videmur hoc iure uti, ut vitii morbique appellatio
non videatur pertinere, nisi ad corpora; animi au-
tem vitium ita demum praestabit venditor, si pro-
misit, si minus, non; et ideo nominatim de errone
et fugitivo excipitur, hoc enim animi vitium est,
non corporis. Unde quidam iumenta pavida et
calcitrosa morbosis non esse adnumeranda dixe-
runt, animi enim, non corporis hoc vitium esse.

§ 4.—In summa, si quidem animi tantum vi-
tium est, redhiberi non potest, nisi si dictum est,
hoc abesse, et non abest; ex emto tamen agi po-
test, si sciens id vitium animi reticuit, si autem
corporis solius vitium est, aut et corporis, et ani-
mi mixtum vitium, redhibitio locum habebit.

§ 5.—Illud erit annotandum, quod de morbo
generaliter scriptum est, non de sontico morbo.
Nec mirum hoc videri Pomponius ait; nihil enim
ibi agitur de ea re, cui hic ipse morbus obstet.

§ 6.—Idem ait, non omnem morbum dare locum
redhibitioni, ut puta levis lippitudo, aut levis den-
tis auriculaeve dolor, aut mediocre ulcus; non de-
nique febriculam quantulamlibet ad causam huius
Edicti pertinere.

'''5. P'''AULUS ''libro XI. ad Sabinum.''— Et quan-
tum interest inter haec vitia, quae Graeci κακοήθειαν
[''vitiositatem''] dicunt, interque πάθος [''perturbatio-
nem''], aut νόσον [''morbum''], aut ἀρρωστίαν [''aegrotatio-
nem''], tantum inter talia vitia et eum morbum, ex
quo quis minus aptus usui sit, differt.

'''6. U'''LPIANUS ''libro I. ad Edictum Aedilium''
''currulium.''—Pomponius recte ait, non tantum ad
perpetuos morbos, verum ad temporarios quoque
hoc Edictum pertinere.
§ 1.—Trebatius ait, impetiginosum morbosum
non esse &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;, si eo membro, ubi impetigo esset,
aeque recte utatur; et mihi videtur vera Trebatii
sententia.
§ 2.—Spadonem morbosum non esse, neque vi-
tiosum, verius mihi videtur, sed sanum esse, sic-
uti illum, qui unum testiculum habet, qui etiam
generare &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; potest;
```[cite: 8]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjnhtezqaf0wfheiguo6knbkau88wgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/439</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86926</id>
    <revision>
      <id>283901</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Papiam.-Qui ex duabus partibus heres institutus fuerit, ex alia pure, ex alia sub conditione, et ex pura institutione adierit, et decesserit, posteaque conditio extiterit, ea quoque pars ad heredem eius pertinet.  § 1.-Qui semel aliqua ex parte heres extiterit, deficientium partes etiam invitus excipit, id est, tacite ei deficientium partes etiam invito accrescunt (1).  54. FLORENTINUS libro VIII. Institutionum.- Heres quandoque adeundo here...</comment>
      <origin>283901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="ck4nvzuto52un1tzprb4xjptlrqtbzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Papiam.-Qui ex duabus partibus heres institutus
fuerit, ex alia pure, ex alia sub conditione, et ex
pura institutione adierit, et decesserit, posteaque
conditio extiterit, ea quoque pars ad heredem eius pertinet.

§ 1.-Qui semel aliqua ex parte heres extiterit,
deficientium partes etiam invitus excipit, id est,
tacite ei deficientium partes etiam invito accrescunt (1).

54. FLORENTINUS libro VIII. Institutionum.- Heres quandoque adeundo hereditatem, iam tune
a morte successisse defuncto intelligitur.

55. MARCIANUS (2) libro II. Regularum.- Quum
hereditate patris necessarius heres se abstineat, conditio coheredi, sive suo, sive extraneo , defertur. ut aut totam agnoscat, aut a toto recedat, et ita se abstinere potest propter alium, qui per suam
personam non poterat; si tamen creditores dicant,
se contentos esse cius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur conditio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei, qui convenitur, dentur.

56. ULPIANUS libro LVII. ad Edictum . Si is,qui immiscuit se hereditati, decessisset, deinde alter se abstinet, eadem conditio deferenda est heredi eius, quaeet ipsi; quod Marcellus ait.

57. GATUS libro XXIII. ad Edictum provinciale.-Necessariis heredibus non solum impuberibus, sed etiam puberibus abstinendi se ab hereditate Proconsul potestatem facit, ut, quamvis creditoribus hereditariis iure civili teneantur, tamen in eos actio non detur, si velint derelinquere hereditatem. Sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultatem, puberibus autem ita, si se non immiscuerint.

§ 1.-Sed tamen et puberibus minoribus viginti
quinque annis, si temere damnosam hereditatem
parentis appetierint, ex generali Edicto, quod est
de minoribus viginti quinque annis (3), succurrit, quum, et si extranei damnosam hereditatem adierint, ex ea parte Edicti in integrum eos restituit.

§ 2.-Servis autem necessariis heredibus, sive puberes, sive impuberes sint, hoc non permittitur.

58. PAULUS libro II. Regularum.-Ex parte
heres institutus servus, et nondum adita hereditate a coherede, sed a scmet ipso aceipit libertatem, nisi ita institutus fuerit: «quum mihi quis heres erit, Stichus liber et heres esto».

(1) id est accrescunt, omitelas Hal.

(2) Marcellus, Hal .
Томо ІІ - 55

(3) quod est- annis , omitentas otros en Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ck4nvzuto52un1tzprb4xjptlrqtbzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283903</id>
      <parentid>283901</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>283903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="23n0zzgfh2q9c7fetsc09ek3k3ke63d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Papiam.-Qui ex duabus partibus heres institutus
fuerit, ex alia pure, ex alia sub conditione, et ex
pura institutione adierit, et decesserit, posteaque
conditio extiterit, ea quoque pars ad heredem eius pertinet.

§ 1.-Qui semel aliqua ex parte heres extiterit,
deficientium partes etiam invitus excipit, id est,
tacite ei deficientium partes etiam invito accrescunt (1).

'''54'''. FLORENTINUS ''libro VIII. Institutionum''.- Heres quandoque adeundo hereditatem, iam tune
a morte successisse defuncto intelligitur.

'''55'''. MARCIANUS ''(2) libro II. Regularum''.- Quum hereditate patris necessarius heres se abstineat, conditio coheredi, sive suo, sive extraneo , defertur. ut aut totam agnoscat, aut a toto recedat, et ita se abstinere potest propter alium, qui per suam
personam non poterat; si tamen creditores dicant,
se contentos esse cius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur conditio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei, qui convenitur, dentur.

'''56'''. ULPIANUS ''libro LVII. ad Edictum''. Si is,qui immiscuit se hereditati, decessisset, deinde alter se abstinet, eadem conditio deferenda est heredi eius, quaeet ipsi; quod Marcellus ait.

57. GATUS libro XXIII. ad Edictum provinciale.-Necessariis heredibus non solum impuberibus, sed etiam puberibus abstinendi se ab hereditate Proconsul potestatem facit, ut, quamvis creditoribus hereditariis iure civili teneantur, tamen in eos actio non detur, si velint derelinquere hereditatem. Sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultatem, puberibus autem ita, si se non immiscuerint.

§ 1.-Sed tamen et puberibus minoribus viginti
quinque annis, si temere damnosam hereditatem
parentis appetierint, ex generali Edicto, quod est
de minoribus viginti quinque annis (3), succurrit, quum, et si extranei damnosam hereditatem adierint, ex ea parte Edicti in integrum eos restituit.

§ 2.-Servis autem necessariis heredibus, sive puberes, sive impuberes sint, hoc non permittitur.

58. PAULUS libro II. Regularum.-Ex parte
heres institutus servus, et nondum adita hereditate a coherede, sed a scmet ipso aceipit libertatem, nisi ita institutus fuerit: «quum mihi quis heres erit, Stichus liber et heres esto».

(1) id est accrescunt, omitelas Hal.

(2) Marcellus, Hal .
Томо ІІ - 55

(3) quod est- annis , omitentas otros en Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23n0zzgfh2q9c7fetsc09ek3k3ke63d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283908</id>
      <parentid>283903</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>283908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="ko0fl3xiihq7dpece64wj8xkfxwd3bo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Papiam.-Qui ex duabus partibus heres institutus
fuerit, ex alia pure, ex alia sub conditione, et ex
pura institutione adierit, et decesserit, posteaque
conditio extiterit, ea quoque pars ad heredem eius pertinet.

§ 1.-Qui semel aliqua ex parte heres extiterit,
deficientium partes etiam invitus excipit, id est,
tacite ei deficientium partes etiam invito accrescunt (1).

'''54'''. FLORENTINUS ''libro VIII. Institutionum''.- Heres quandoque adeundo hereditatem, iam tune
a morte successisse defuncto intelligitur.

'''55'''. MARCIANUS ''(2) libro II. Regularum''.- Quum hereditate patris necessarius heres se abstineat, conditio coheredi, sive suo, sive extraneo , defertur. ut aut totam agnoscat, aut a toto recedat, et ita se abstinere potest propter alium, qui per suam
personam non poterat; si tamen creditores dicant,
se contentos esse cius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur conditio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei, qui convenitur, dentur.

'''56'''. ULPIANUS ''libro LVII. ad Edictum''. Si is,qui immiscuit se hereditati, decessisset, deinde alter se abstinet, eadem conditio deferenda est heredi eius, quaeet ipsi; quod Marcellus ait.

'''57'''. GATUS ''libro XXIII. ad Edictum provinciale''.-Necessariis heredibus non solum impuberibus, sed etiam puberibus abstinendi se ab hereditate Proconsul potestatem facit, ut, quamvis creditoribus hereditariis iure civili teneantur, tamen in eos actio non detur, si velint derelinquere hereditatem. Sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultatem, puberibus autem ita, si se non immiscuerint.

§ 1.-Sed tamen et puberibus minoribus viginti
quinque annis, si temere damnosam hereditatem
parentis appetierint, ex generali Edicto, quod est
de minoribus viginti quinque annis (3), succurrit, quum, et si extranei damnosam hereditatem adierint, ex ea parte Edicti in integrum eos restituit.

§ 2.-Servis autem necessariis heredibus, sive puberes, sive impuberes sint, hoc non permittitur.

'''58'''. PAULUS ''libro II. Regularum''.-Ex parte
heres institutus servus, et nondum adita hereditate a coherede, sed a scmet ipso aceipit libertatem, nisi ita institutus fuerit: «quum mihi quis heres erit, Stichus liber et heres esto».

(1) id est accrescunt, omitelas Hal.

(2) Marcellus, Hal .
Томо ІІ - 55

(3) quod est- annis , omitentas otros en Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ko0fl3xiihq7dpece64wj8xkfxwd3bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/831</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86927</id>
    <revision>
      <id>283902</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .-LIBRO XXXVI : TÍTULO II  tarium mortuum ad heredem non transmittere ; si vero non pro alimentis legavit, sed in plures pensiones divisit exonerandi heredis gratia, hoc casu ait omnium annorum unum esse legatum, et intra decennium decedentem legatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem suum transmittere; quae sententia vera est.   '''21''. PAULUS libro II. ''ad Vitellium'' .-Si dies apposita legato non est, praesens debetur,...</comment>
      <origin>283902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="64n2xctii3embe6udwzpgwpx4u7c22i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .-LIBRO XXXVI : TÍTULO II

tarium mortuum ad heredem non transmittere ; si vero non pro alimentis legavit, sed in plures pensiones divisit exonerandi heredis gratia, hoc casu ait omnium annorum unum esse legatum, et intra decennium decedentem legatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem suum transmittere; quae sententia vera est.


'''21''. PAULUS libro II. ''ad Vitellium'' .-Si dies apposita legato non est, praesens debetur, aut confestim ad eum pertinet, cui datum est; adiecta, quamvis longa sit, si certa est, veluti kalendis Ianuariis centesimis, dies quidem legati statim cedit,
sed ante diem peti nonpotest. At si incerta, quasi &lt;ref&gt;&lt;veluti, Hal. y la Vulg./ref&gt; quum pubes erit, quum in familiam &lt;ref&gt;famllia, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; nupserit, quum magistratum inierit, quum aliquid
demum, quod scribendo &lt;ref&gt;Taur.; esto es , scriptura testamenti: scribendi, el códice Fl., Br.; scribenti, los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; comprehendere sit
commodum, fecerit, nisi tempus conditiove obtigit, neque res pertinere, neque dies legati cedere
potest.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. Si sub conditione, qua te heredem institui, sub ea conditione Titio legatum sit, Pomponius putat, perinde huius legati diem cedere, atque si pure relictum esset, quoniam certum esset, herede existente debitum iri; neque enim per conditionem heredum fieri incerta legata, nec multum interesse tale legatum ab hoc: «si heres erit, dato».&lt;/p&gt;

'''22.''' POMPONIUS libro V. ''ad Quintum Mucium'' .
-Si Titio, quum is annorum quatuordecim esset
factus, legatum fuerit, et is ante quartumdecimum annum decesserit, verum, ad heredem eius legatum non transire, quoniam non solum diem, sed et conditionem hoc legatum in se continet, si effectus esset annorum quatuordecim; qui autem in rerum natura non esset, annorum quatuordecim non esse non &lt;ref&gt;non, omitenla Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; intelligeretur. Nec interest,
utrum scribatur: «si annorum quatuordecim factus erit», an ita, quum priore scriptura per conditionem tempus demonstratur, sequente &lt;ref&gt;Hal.; sequenti, el códice Fl.&lt;/ref&gt; per tempus conditio; utrubique tamen eadem conditio est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. Quaedam autem conditiones etiam supervacuae sunt, veluti si ita scribat: «Titius heres esto; si Titius hereditatem meam adierit, Maevio decem dato»; nam pro non scripto ea conditio erit, ut omnimodo ad heredem Maevii legatum transeat, etiamsi Maevius ante aditam hereditatem decesse rit. Et idem si ita fuerit scriptum: «si Titius hereditatem meam adierit, intra dies centum Maevio decem dato»; nam hoc legatum in diem erit, non sub conditione, quia definitio Labeonis probanda est, dicentis, id demum legatum ad heredem legatarii transire, quod certum sit debitum iri, si adeatur hereditas.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. Si tamen &lt;ref&gt;tantum, Hal.&lt;/ref&gt; duos heredes instituam, et si
alter ex his adeat hereditatem , alicui legem ab omnibus heredibus, non erit pro supervacuo ea

(1) veluti, Hal. y la Vulg.
(2) famllia, Hal. y la Vulg.
(3) Taur.; esto es , scriptura testamenti: scribendi, el códice Fl., Br.; scribenti, los cód. citados por Br.
(4) non, omitenla Hal. y la Vulg.
(5) Hal.; sequenti, el códice Fl.
(6) tantum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64n2xctii3embe6udwzpgwpx4u7c22i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283904</id>
      <parentid>283902</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GriselNayeli</username>
        <id>33150</id>
      </contributor>
      <origin>283904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="oiev5b87tj1609rap3ac9ex1tqkdbi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;GriselNayeli&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .-LIBRO XXXVI : TÍTULO II

tarium mortuum ad heredem non transmittere ; si vero non pro alimentis legavit, sed in plures pensiones divisit exonerandi heredis gratia, hoc casu ait omnium annorum unum esse legatum, et intra decennium decedentem legatarium etiam futurorum annorum legatum ad heredem suum transmittere; quae sententia vera est.


'''21''. PAULUS libro II. ''ad Vitellium'' .-Si dies apposita legato non est, praesens debetur, aut confestim ad eum pertinet, cui datum est; adiecta, quamvis longa sit, si certa est, veluti kalendis Ianuariis centesimis, dies quidem legati statim cedit,
sed ante diem peti nonpotest. At si incerta, quasi &lt;ref&gt;veluti, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; quum pubes erit, quum in familiam &lt;ref&gt;famllia, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; nupserit, quum magistratum inierit, quum aliquid
demum, quod scribendo &lt;ref&gt;Taur.; esto es , scriptura testamenti: scribendi, el códice Fl., Br.; scribenti, los cód. citados por Br.&lt;/ref&gt; comprehendere sit
commodum, fecerit, nisi tempus conditiove obtigit, neque res pertinere, neque dies legati cedere
potest.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. Si sub conditione, qua te heredem institui, sub ea conditione Titio legatum sit, Pomponius putat, perinde huius legati diem cedere, atque si pure relictum esset, quoniam certum esset, herede existente debitum iri; neque enim per conditionem heredum fieri incerta legata, nec multum interesse tale legatum ab hoc: «si heres erit, dato».&lt;/p&gt;

'''22.''' POMPONIUS libro V. ''ad Quintum Mucium'' .
-Si Titio, quum is annorum quatuordecim esset
factus, legatum fuerit, et is ante quartumdecimum annum decesserit, verum, ad heredem eius legatum non transire, quoniam non solum diem, sed et conditionem hoc legatum in se continet, si effectus esset annorum quatuordecim; qui autem in rerum natura non esset, annorum quatuordecim non esse non &lt;ref&gt;non, omitenla Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; intelligeretur. Nec interest,
utrum scribatur: «si annorum quatuordecim factus erit», an ita, quum priore scriptura per conditionem tempus demonstratur, sequente &lt;ref&gt;Hal.; sequenti, el códice Fl.&lt;/ref&gt; per tempus conditio; utrubique tamen eadem conditio est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. Quaedam autem conditiones etiam supervacuae sunt, veluti si ita scribat: «Titius heres esto; si Titius hereditatem meam adierit, Maevio decem dato»; nam pro non scripto ea conditio erit, ut omnimodo ad heredem Maevii legatum transeat, etiamsi Maevius ante aditam hereditatem decesse rit. Et idem si ita fuerit scriptum: «si Titius hereditatem meam adierit, intra dies centum Maevio decem dato»; nam hoc legatum in diem erit, non sub conditione, quia definitio Labeonis probanda est, dicentis, id demum legatum ad heredem legatarii transire, quod certum sit debitum iri, si adeatur hereditas.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. Si tamen &lt;ref&gt;tantum, Hal.&lt;/ref&gt; duos heredes instituam, et si
alter ex his adeat hereditatem , alicui legem ab omnibus heredibus, non erit pro supervacuo ea

(1) veluti, Hal. y la Vulg.
(2) famllia, Hal. y la Vulg.
(3) Taur.; esto es , scriptura testamenti: scribendi, el códice Fl., Br.; scribenti, los cód. citados por Br.
(4) non, omitenla Hal. y la Vulg.
(5) Hal.; sequenti, el códice Fl.
(6) tantum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oiev5b87tj1609rap3ac9ex1tqkdbi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/419</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86928</id>
    <revision>
      <id>283905</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="1m852x9yetr865qtj5cnkvoqlvgwejv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|409|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;e{{ls}}t ''cœlibatus {{ls}}ive {{ls}}ponte electus,'' {{ls}}ive legibus impo{{ls}}itus, qualis e{{ls}}t coactus clericorum cœlibatus, qui mundum replevit libidinibus prodigio{{ls}}is. Nec inconcinne ''Monnerus de Matrimon.'' c. 3. p. 9. ''Non pote{{ls}}t, non debet prohiberi conjugium, æque ac terra prohiberi non pote{{ls}}t, ne {{ls}}uo tempore germinet, non {{ls}}it fœcunda &amp; frugifera. Non ita condita e{{ls}}t à Deo.'' Et Capitibus aliquot probat prohibitionem illam clericis factam adver{{ls}}ari 1. ''Juri Naturæ,'' quod immutabile e{{ls}}t, &amp; quo natura in{{ls}}tigatur ad connubium. Hinc enim de{{ls}}cendit maris &amp; fœminæ conjunctio nec ille in{{ls}}tinctus aut illa obligatio ullis evelli pote{{ls}}t humanis legibus. 2. ''Juri divino.'' quod textus (''unusquisque habeat uxorem'' 1 Cor. 7. 2, 3. {{grc|τιμιος ὁλαμος όυ πᾶσι}}, Hebr. 13. 4. non tantum ex omni parte ut ''Franc. Veren, in Method. Veron.'' c. 6. p. 148. Sed inter omnes homines. ''Oportet Epi{{ls}}copum. e{{ls}}{{ls}}e uxoris unius virum.'' 1 Tim. 3. Tit. 1. ''Diaconum habere probam uxorem &amp; morigeros infantes.'') &amp; exempla evineunt Enos, Gen. v. 9. Noæ. v. 32. Abrahami 11. 29. I{{ls}}aaci 24. Jacobi 29. Mo{{ls}}is Ex. 11. ''Summus {{ls}}acerdos virginem ducat,'' Lev. 21. Prophetas omnes excepto Jeremia &amp; Apo{{ls}}tolos vixi{{ls}}{{ls}}e in conjugio Ignatius te{{ls}}tatur. Ex libris Clementis patere, quod Petrus fuerit uxoratus &amp; ip{{ls}}e Paulus, uti de Petro Paulus te{{ls}}tatur: ''Nunquid non ego &amp; Barnabas habemus pote{{ls}}tatem {{ls}}ororem circumducendi, {{ls}}icut &amp; reliqui Apo{{ls}}toli &amp; Fratres Domini &amp; Cephas,'' 1 Cor. 9. 5. 3. ''Juri Civili Ju{{ls}}tinianeo,'' in quo conjugia clericorum approbantur eorumque uxoribus &amp; liberis privilegia etiam indulta leguntur ''l. 2. 5. Sin. C. de Epi{{ls}}c. &amp; Cler.'' vid. ''Novell. 6. quomodo oporcal.'' cap. ''Nos autem. 5. &amp; Novell. 22. de nupt. cap. {{ls}}ed &amp; {{ls}}i quis Novell. 123. c. 12.'' Addi po{{ls}}{{ls}}unt ''Rece{{ls}}{{ls}}us Imperat. A. 1530'' {{blackletter|Und {{ls}}ollen die Prie{{ls}}ter.}} ''Rece{{ls}}{{ls}}. A. 1555.'' {{blackletter|und nach dem.}} ''Con{{ls}}titutionibus Imperatorum.'' In Comitiis Spiren{{ls}}ibus Clericorum nuptiæ non pronuntiantur irritæ. Et in Con{{ls}}titutione Ratisbonen{{ls}}i con{{ls}}cientiæ relinquitur u{{ls}}que ad generale concilium. Que{{ls}}ti {{ls}}unt hac de re Proceres Imperii in Comitiis Norimb. An. 1523. Fatentur hoc Cardin. Campegius v. ''Schleidan.'' l. 4. hi{{ls}}t. &amp; Legatus Bavaricus in Orat. ad Patres Conc. Trid. vid. ''Petr. Suav. hi{{ls}}t. Conc. Trid. &amp; Balæus cent. 3. 8, 9. 5. ''Innocentius'' IV. Pontifex Maximus fatetur matrimonium jure divino non prohibere {{ls}}u{{ls}}ceptionem Sacrorum ordinum ''in c. placet. Extrav. de Conver{{ls}}. Conj. v. Cap. Lex Continentiæ 10. di{{ls}}t. 31. Et cap. de Syracu{{ls}}æ 10. di{{ls}}tinct. 28. Quod cœlibatus {{ls}}acerdotibus {{ls}}it nece{{ls}}{{ls}}arius, ex Scriptura probari non po{{ls}}{{ls}}e concedit ''Panormitanus in c. licit. Extra. de Elect.'' vid. ''Platina'' in ''Pio'' II. qui e{{ls}}t ''Æneas Sylvius.'' qui jam Papa intrepide dicebat: ''Sacerdotibus magna ratione ademptum e{{ls}}{{ls}}e conjugium, majori autem re{{ls}}tituendum e{{ls}}{{ls}}e. Nec antiquiores Canones Clericis prohibent nuptias v. ''C. qui {{ls}}ine 5. di{{ls}}t. 26.'' Ex Ambro{{ls}}io: ''qui {{ls}}ine crimine e{{ls}}t uuius uxoris vir, tenetur ad legem {{ls}}acerdotii {{ls}}u{{ls}}cipiendi.'' Et c. ''{{ls}}i quis 16. di{{ls}}t. 28. Si quis di{{ls}}cernit. Presbyterum&lt;noinclude&gt;{{right|con-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m852x9yetr865qtj5cnkvoqlvgwejv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283906</id>
      <parentid>283905</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T16:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>283906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3613" sha1="9dyagdfpu1abcv4d9qajgoji29to7kc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|409|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;e{{ls}}t ''cœlibatus {{ls}}ive {{ls}}ponte electus,'' {{ls}}ive legibus impo{{ls}}itus, qualis e{{ls}}t coactus clericorum cœlibatus, qui mundum replevit libidinibus prodigio{{ls}}is. Nec inconcinne ''Monnerus de Matrimon.'' c. 3. p. 9. ''Non pote{{ls}}t, non debet prohiberi conjugium, æque ac terra prohiberi non pote{{ls}}t, ne {{ls}}uo tempore germinet, non {{ls}}it fœcunda &amp; frugifera. Non ita condita e{{ls}}t à Deo.'' Et Capitibus aliquot probat prohibitionem illam clericis factam adver{{ls}}ari 1. ''Juri Naturæ,'' quod immutabile e{{ls}}t, &amp; quo natura in{{ls}}tigatur ad connubium. Hinc enim de{{ls}}cendit maris &amp; fœminæ conjunctio nec ille in{{ls}}tinctus aut illa obligatio ullis evelli pote{{ls}}t humanis legibus. 2. ''Juri divino.'' quod textus (''unusquisque habeat uxorem'' 1 Cor. 7. 2, 3. {{grc|τιμιος ὁλαμος όυ πᾶσι}}, Hebr. 13. 4. non tantum ex omni parte ut ''Franc. Veren, in Method. Veron.'' c. 6. p. 148. Sed inter omnes homines. ''Oportet Epi{{ls}}copum. e{{ls}}{{ls}}e uxoris unius virum.'' 1 Tim. 3. Tit. 1. ''Diaconum habere probam uxorem &amp; morigeros infantes.'') &amp; exempla evineunt Enos, Gen. v. 9. Noæ. v. 32. Abrahami 11. 29. I{{ls}}aaci 24. Jacobi 29. Mo{{ls}}is Ex. 11. ''Summus {{ls}}acerdos virginem ducat,'' Lev. 21. Prophetas omnes excepto Jeremia &amp; Apo{{ls}}tolos vixi{{ls}}{{ls}}e in conjugio Ignatius te{{ls}}tatur. Ex libris Clementis patere, quod Petrus fuerit uxoratus &amp; ip{{ls}}e Paulus, uti de Petro Paulus te{{ls}}tatur: ''Nunquid non ego &amp; Barnabas habemus pote{{ls}}tatem {{ls}}ororem circumducendi, {{ls}}icut &amp; reliqui Apo{{ls}}toli &amp; Fratres Domini &amp; Cephas,'' 1 Cor. 9. 5. 3. ''Juri Civili Ju{{ls}}tinianeo,'' in quo conjugia clericorum approbantur eorumque uxoribus &amp; liberis privilegia etiam indulta leguntur ''l. 2. 5. Sin. C. de Epi{{ls}}c. &amp; Cler.'' vid. ''Novell. 6. quomodo oporcal.'' cap. ''Nos autem. 5. &amp; Novell. 22. de nupt. cap. {{ls}}ed &amp; {{ls}}i quis Novell. 123. c. 12.'' Addi po{{ls}}{{ls}}unt ''Rece{{ls}}{{ls}}us Imperat. A. 1530'' {{blackletter|Und {{ls}}ollen die Prie{{ls}}ter.}} ''Rece{{ls}}{{ls}}. A. 1555.'' {{blackletter|und nach dem.}} ''Con{{ls}}titutionibus Imperatorum.'' In Comitiis Spiren{{ls}}ibus Clericorum nuptiæ non pronuntiantur irritæ. Et in Con{{ls}}titutione Ratisbonen{{ls}}i con{{ls}}cientiæ relinquitur u{{ls}}que ad generale concilium. Que{{ls}}ti {{ls}}unt hac de re Proceres Imperii in Comitiis Norimb. An. 1523. Fatentur hoc Cardin. Campegius v. ''Schleidan.'' l. 4. hi{{ls}}t. &amp; Legatus Bavaricus in Orat. ad Patres Conc. Trid. vid. ''Petr. Suav. hi{{ls}}t. Conc. Trid. &amp; Balæus cent. 3. 8, 9. 5. ''Innocentius'' IV. Pontifex Maximus fatetur matrimonium jure divino non prohibere {{ls}}u{{ls}}ceptionem Sacrorum ordinum ''in c. placet. Extrav. de Conver{{ls}}. Conj. v. Cap. Lex Continentiæ 10. di{{ls}}t. 31. Et cap. de Syracu{{ls}}æ 10. di{{ls}}tinct. 28. Quod cœlibatus {{ls}}acerdotibus {{ls}}it nece{{ls}}{{ls}}arius, ex Scriptura probari non po{{ls}}{{ls}}e concedit ''Panormitanus in c. licit. Extra. de Elect.'' vid. ''Platina'' in ''Pio'' II. qui e{{ls}}t ''Æneas Sylvius.'' qui jam Papa intrepide dicebat: ''Sacerdotibus magna ratione ademptum e{{ls}}{{ls}}e conjugium, majori autem re{{ls}}tituendum e{{ls}}{{ls}}e.'' Nec antiquiores Canones Clericis prohibent nuptias v. ''C. qui {{ls}}ine 5. di{{ls}}t. 26.'' Ex Ambro{{ls}}io: ''qui {{ls}}ine crimine e{{ls}}t uuius uxoris vir, tenetur ad legem {{ls}}acerdotii {{ls}}u{{ls}}cipiendi.'' Et c. ''{{ls}}i quis 16. di{{ls}}t. 28. Si quis di{{ls}}cernit. Presbyterum&lt;noinclude&gt;{{right|con-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dyagdfpu1abcv4d9qajgoji29to7kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/440</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86929</id>
    <revision>
      <id>283909</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 59. NERATIUS libro II. Membranarum . - Qui patri heres extitit, si idem filio impuberi substitutus est, non potest hereditatem eius praetermittere .  do al hijo impúbero, no puede dejar de aceptar la  Quod sic recipiendum est, etiam (1) si vivo pupillo  herencia de este. Lo que se ha de admitir de este  mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit;  modo, aunque hubiere muerto viviendo el pupilo,  nam is, qui heres extiterit, pupillo quo...</comment>
      <origin>283909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="pxco5oxsfl11mabbgggfw0y311frup1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
59. NERATIUS libro II. Membranarum . - Qui patri heres extitit, si idem filio impuberi substitutus est, non potest hereditatem eius praetermittere .

do al hijo impúbero, no puede dejar de aceptar la

Quod sic recipiendum est, etiam (1) si vivo pupillo

herencia de este. Lo que se ha de admitir de este

mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit;

modo, aunque hubiere muerto viviendo el pupilo,

nam is, qui heres extiterit, pupillo quoque heres

y después hubiere fallecido impubero el pupilo;

necessario erit; nam si ipsum invitum obligat,

porque el que hubiere quedado siendo heredero,

coniungi eam paternae hereditati , et accrescendi
iure acquiri cuicunque patris heredi, existiman-

será también necesariamente heredero del pupilo;
porque si le obliga al mismo contra su voluntad, se
ha de juzgar que se une esta à la herencia del padre, y que por derecho de acrecer es adquirida
para cualquier heredero del padre .

dum est.

60. IAVOLENUS libro I. ex Posterioribus Labeo-

60. JAVOLENO; Doctrina de las Obras póstumas de Labeón , libro I. - Un padre instituyó único heredero á su hijo emancipado , y si este no fue-

nis.-Filium emancipatum pater solum heredem
instituit, et si is heres non esset , servum liberum
et heredem esse iusserat; filius, tanquam pater demens fuisset, bonorum eius (2) possessionem ab intestato petiit (3) , et ita hereditatem possedit ; Labeo
ait, si probaretur sana mente pater testamentum
fecisse, filium ex testamento patri heredem esse.
Hoc falsum puto, nam filius emancipatus, quum

redero un esclavo; el hijo, como si el padre hubiese
estado loco , pidió abintestato la posesión de los
bienes de este, y asi poseyó la herencia; dice Labeón, que si se probase que el padre hizo el testamento estando en sano juicio, el hijo es heredero

hereditatem testamento datam ad se pertinere no-

del padre en virtud del testamento. Yo creo que

luit, continuo ea ad substitutum heredem transit,
nec potest videri pro herede gessisse, qui, ut hereditatem omitteret, ex alia parte Edicti possessionem bonorum petat. Pauluset Proculus Labeonis
sententiam improbat, et in Iavoleni sententia

esto no es exacto , porque si el hijo emancipado no
quiso que le perteneciera la herencia que se le dió

est (4).

se heredero, habia mandado que fuese libre y he-

en el testamento , esta pasa inmediatamente al heredero substituto, y no se puede considerar que
obró como heredero el que para no aceptar la he-

rencia pide la posesión de los bienes en virtud de
la otra parte del Edicto. Paulo y Próculo desaprue-

ban la opinión de Labeón, y son de la opinión de
Javoleno .

61. MACER libro I. de Officio Praesidis . - Si

61. MACER; Del Cargo de Presidente , libro I.

minor annis , posteaquam ex parte heres extitit , in

-Si el menor de edad fué restituido por entero
después que fué heredero de una parte, determinó
el Divino Severo, que no sea obligado el coheredero á asumir la carga de la parte de él, sino que
se les dé á los acreedores la posesión de los bienes.

integrum restitutus est, Divus Severus constituit,
ut eius partis onus coheres suscipere non cogatur,
sed bonorum possessio creditoribus detur.

62. [61. ] (5) IAVOLENUS libro I. ex Posteriori-

62. [61. ] JAVOLENO ; Doctrina de las Obras pós-

bus Labeonis.-Antistius Labeo ait, si ita institutus sit: «si iuraverit, heres esto » , quamvis iuraverit, non tamen eum statim heredem futurum,
antequam pro herede aliquid gesserit, quia iurando voluntatem magis suam declarasse videatur.
Ego puto, satis eum pro herede gessisse, si ut he-

tumas de Labeón, libro I.-Dice Antistio Labeón,

res iuraverit; Proculus idem, eoque iure utimur.

que si uno hubiera sido instituido en esta forma:

«si hubiere jurado, sea heredero » , aunque hubie-

re jurado, no habrá de ser, sin embargo, heredero
desde luego, antes que hubiere hecho alguna cosa

como heredero, porque se considera que jurando
más bien que otra cosa declaró su võluntad. Yo
opino, que suficientemente obró como heredero, si

hubiere jurado como heredero; lo mismo Próculo,
y de este derecho usamos .

§ 1. Si servus heres institutus post iussum do-

§ 1.

Si el esclavo instituido heredero hubiese

sido enajenado después del mandato de su señor,

mini, antequam adiret, alienatus esset, novum iussum posterioris domini, non iussum prioris exi-

antes que adiese la herencia, se exige nuevo man-

gitur.

dato del último señor, y no el mandato delprimero.

63. [62. ] Libro singulari Regularum Pompo-

63. [62.] MARCELO nota al libro único de las

nii (6) Marcellus notat.--Furiosus acquirere sibi
commodum hereditatis ex testamento non potest,
nisi si necessarius patri aut domino heres existat;

per alium autem acquiri ei potest, veluti per ser-

Reglasde Pomponio.-El loco no puede adquirir
para si por testamento el beneficio de la herencia,
á no ser que sea heredero necesario de su padre ó
de su señor; mas por medio de otro se puede ad-

vum, vel eum, quem in potestate habet.

quirir para él, por ejemplo, por medio de un esclavo, ó de aquel a quien tiene en su potestad.

64. [63.] IAVOLENUS libro II. ex Posterioribus
Labeonis . - Servus duorum heres institutus , et
adire iussus , si alterius domini iussu adierit, dein-

64. [63. ] JAVOLENO; Doctrinas de las Obras
póstumas de Labeón, libro II. - Instituido heredero
el esclavo de dos, y habiéndosele mandado adir la

etiam, omítela Hal.
eius, se considera añadida por antiguos copistas .
Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.
Marcellus, adiciona Hal.

(6) Taur, según la escritura original; Pomponii regula
rum, corrección del codice Fl., Br.; Marcellus libro singulari

(1)
(2)
(3)
(4)

(5) Hal. une el fr. 61. con el fr . 60 .

regularum Pomponii notat, Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxco5oxsfl11mabbgggfw0y311frup1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/420</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86930</id>
    <revision>
      <id>283917</id>
      <timestamp>2026-10-16T16:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3731" sha1="jncop4p60gjpgdxtq2gm5yjffkkqsq7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|410|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''conjugatum, tanquam occa{{ls}}ione nuptiarum, quod offerre non debeat, &amp; ab ejus oblatione ideo {{ls}}e ab{{ls}}tinet, anathema {{ls}}it.'' add. C. ''Nicæa'' 12. c. quoniam 13. Si quis di{{ls}}t 31. ''Si quis igitur præ{{ls}}um{{ls}}erit contra Apo{{ls}}tolicos Canones aliquos Presbyterorum &amp; Diaconorum privare contactu &amp; communione legalis uxores deponatur. c. Epi{{ls}}copus 34. cau{{ls}}. 12: q. 2.'' ubi agitur de bonis, quæ Epi{{ls}}copus reliquit, qui filios habet. Vide in{{ls}}uper ''lib. 8. Matrimonialium Matthæi Monachi Tom. 1. de Jure Græco Romano Leuencl.'' p. 514. ''Canon. Sanctorum Apo{{ls}}tolorum Quintus Epi{{ls}}copum vel Presbyterum vel Diaconum, qui uxorem {{ls}}uam prætextu religionis ejicit, tanti{{ls}}per {{ls}}egregat, donec eam ad {{ls}}e receperit, per{{ls}}everantem autem deponit.'' Præterea additur pag. 512. ''Tertius Canon Sancti Martyris Diony{{ls}}ii Epi{{ls}}copi Alexandrini Sacerdotes {{ls}}ibimetip{{ls}}os dat idoneos judices, cum ad reverenda acce{{ls}}{{ls}}uri {{ls}}unt my{{ls}}teria, ab uxoribus ab{{ls}}tineant, ex communi tamen con{{ls}}en{{ls}}u {{ls}}ecundum verbum hoc magni Pauli: Maritus non habet proprium corpus in pote{{ls}}tate.'' Et præter canones etiam recentiores canonici {{ls}}criptores fatentur, uti ''Morrius'' JCTus canonicus ''tr. de divort.'' p. 1. c. 2. p. 14. luculentis verbis fatetur, conjugium non repugnare per {{ls}}e ordini, {{ls}}ed ex {{ls}}olo decreto Eccle{{ls}}iæ. Pulchrè etiam inter Canonicos di{{ls}}{{ls}}erit ''Georg. Vicelius part. 1. Typi Eccle{{ls}}. c. 44.''
{{nop}}
An {{ls}}ufficientes cau{{ls}}æ {{ls}}ubmini{{ls}}trari po{{ls}}{{ls}}int, ob quas clericis prohibendum {{ls}}it matrimonium, {{ls}}e aliis judicandum relinquere. Judicent inquit omnes homines, quales hinc fructus pervenerint in Chri{{ls}}tiani{{ls}}mum. Scripta Pauli ''1 Tim. 3. Tit. 1.'' {{ls}}atis te{{ls}}tari quid tempore Apo{{ls}}tolorum fuerit in u{{ls}}u. Et po{{ls}}t Prophetas &amp; Apo{{ls}}tolos {{ls}}upra recen{{ls}}itos dicit, ''{{ls}}anctißimos Epi{{ls}}copos habui{{ls}}{{ls}}e conjuges {{ls}}uas,'' {{ls}}icuti &amp; Presbyteros. Quales fuerint ''Diony{{ls}}ius Fau{{ls}}tinianus, Silverius, Tertullianus, Hilarius, Spiridion'' &amp; alii multi, quos ibi recitat. Ubi &amp; citat ''Paphnutium, Sextam Synodum, Gangren{{ls}}e Concilium, Neocæ{{ls}}arien{{ls}}e.'' Et ut ordine proponatur ante Concil. Nicenum {{ls}}acerdotum cœlibatum improbarunt ''Ignatius Epi{{ls}}copus Antiochiæ Epi{{ls}}t. ad Philad. Diony{{ls}}ius'' Corinthiorum Epi{{ls}}copus ''Ep. ad Gnothos.'' v. ''Eu{{ls}}eb.'' l. 4. H. E. c. 23. ''Clem. Alex. 3 Strom.'' c. 10. ''Cypr. l. 2. Ep. 2: Orig. l. 2. in Matth. c. 23.'' Præterea ''Synodus Ancyrana, Neocæ{{ls}}ar. Concil.'' In concilio Niceno Patres 318. {{ls}}ub{{ls}}crip{{ls}}erunt {{ls}}ententiæ ''Paphnutii'' viri {{ls}}ancti{{ls}}{{ls}}imi, qui ex {{ls}}acris literis docebat, ''honorabile e{{ls}}{{ls}}e conjugium in omnibus &amp; torum immaculatum.'' Po{{ls}}t Conc. Nicenum idem {{ls}}entiunt ''Chry{{ls}}o{{ls}}t. in 1. ad Tim. Epiphan. Panar. Hær. Melius e{{ls}}{{ls}}e uxorem ducere, quam occultis jaculis {{ls}}auciari.'' Ambro{{ls}}ius citatur in ip{{ls}}o jure Canonico: ''Virginitatem {{ls}}uaderi non imperari po{{ls}}{{ls}}e.'' Sic Vir Magnus ''Ca{{ls}}{{ls}}ander Con{{ls}}ult. art. 23.'' fatetur graviter à po{{ls}}teris e{{ls}}{{ls}}e peccatum, qui veterem de cœlibatu {{ls}}acerdotum con{{ls}}titutionem multis in laqueum verterunt. Hinc gravi{{ls}}{{ls}}ima {{ls}}candala extiti{{ls}}{{ls}}e in Eccle{{ls}}ia (nota e{{ls}}t ''pi{{ls}}cina Romana,'' ex qua {{ls}}ex millia capita infantum extracta {{ls}}unt) Tutius e{{ls}}{{ls}}e relaxare hoc {{ls}}tatutum&lt;noinclude&gt;{{right|more}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jncop4p60gjpgdxtq2gm5yjffkkqsq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/455</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86931</id>
    <revision>
      <id>283920</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'que legatorum actionem utilem; nec enim aspernari debet, obesse sibi factum heredis scripti , cui etiam profuerit. Hoc autem ita est, nisi si pecuniam accepit is, qui omisit causam testamenti; tunc enim in solidum tenebitur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum substitutis ab institutis &lt;ref&gt;ab institutis, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; legata fuissent relicta, et tam instituti, quam substituti omissa causa testament...</comment>
      <origin>283920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="197yj4v34eqps5kkji6azkh66uk302e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;que legatorum actionem utilem; nec enim aspernari debet, obesse sibi factum heredis scripti , cui etiam profuerit. Hoc autem ita est, nisi si pecuniam accepit is, qui omisit causam testamenti; tunc enim in solidum tenebitur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum substitutis ab institutis &lt;ref&gt;ab institutis, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; legata fuissent relicta, et tam instituti, quam substituti omissa causa testamenti possideant ab intestato hereditatem, Divus Pius rescripsit, neque improbe, neque imprudenter &lt;ref&gt;impudenter, Hal.&lt;/ref&gt; institutos legata recusare substitutis data; recte enim recusant, in se dari legatorum fideive commissorum petitionem substituto, cui liberum fuit adeunti hereditatem, non fideicommissum petere, sed universa bona obtinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si duo sint heredes, institutus et substitutus, et ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare, et utrum unusquisque ea legata, quae a se relicta sunt, an vero ambo utraque legata cogantur praestare; ego puto, in solidum adversus singulos legatorum petitionem dandam. Sed utrum eorum, quae a se legata sunt, an vero etiam eorum, quae ab altero herede, videamus; et alias proponamus, institutum solum possidere hereditatem, eorum legatorum, quae sunt a se relicta, an etiam corum, quae sunt a substituto relicta, actionem patietur? Dicendum est, ita demum etiam eorum, si dolo substituti perveniat ad institutos hereditas sine pecunia; nam si pecuniam accepit substitutus, ipse erit conveniendus. Item si solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus, institutum suis legatariis respondere debere, substitutum suis; si autem sine pecunia, adversus substitutum dabimus actionem. Nunc, quum ambo possideant, melius dicetur, singulos suis legatariis respondere debere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' IAVOLENUS ''libro VII. Epistolarum.''—Si ab instituto et substituto &lt;ref&gt;Br. señala et substituto como añadidas por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; eadem res mihi legata sit, et omissa causa testamenti hereditatem possideant lege, etiam si ab utroque herede &lt;ref&gt;herede, se considera añadida por antiguos copistas,&lt;/ref&gt; solidum mihi debetur, tamen ab uno legatum consecutus ab altero petere non potero, eligere itaque reum potero.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—De libertatibus quoque in hoc casu quaesitum est, an competant tam hae, quae ab instituto, quam hae, quae a substituto datae sunt; et magis est, ut competant tam directae, quam fideicommissariae.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Heredem eius, qui omissa causa testamenti ab intestato possidet hereditatem, in solidum legatorum actione teneri constat; magis est enim, rei persecutionem, quam poenam continere, et ideo et perpetuam esse. Hoc autem ita est, nisi&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>197yj4v34eqps5kkji6azkh66uk302e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283921</id>
      <parentid>283920</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T17:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3047" sha1="2iz72kpvido0quh0uxcw5drqpr3l6t9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;que legatorum actionem utilem; nec enim aspernari debet, obesse sibi factum heredis scripti , cui etiam profuerit. Hoc autem ita est, nisi si pecuniam accepit is, qui omisit causam testamenti; tunc enim in solidum tenebitur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum substitutis ab institutis &lt;ref&gt;ab institutis, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; legata fuissent relicta, et tam instituti, quam substituti omissa causa testamenti possideant ab intestato hereditatem, Divus Pius rescripsit, neque improbe, neque imprudenter &lt;ref&gt;impudenter, Hal.&lt;/ref&gt; institutos legata recusare substitutis data; recte enim recusant, in se dari legatorum fideive commissorum petitionem substituto, cui liberum fuit adeunti hereditatem, non fideicommissum petere, sed universa bona obtinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si duo sint heredes, institutus et substitutus, et ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare, et utrum unusquisque ea legata, quae a se relicta sunt, an vero ambo utraque legata cogantur praestare; ego puto, in solidum adversus singulos legatorum petitionem dandam. Sed utrum eorum, quae a se legata sunt, an vero etiam eorum, quae ab altero herede, videamus; et alias proponamus, institutum solum possidere hereditatem, eorum legatorum, quae sunt a se relicta, an etiam corum, quae sunt a substituto relicta, actionem patietur? Dicendum est, ita demum etiam eorum, si dolo substituti perveniat ad institutos hereditas sine pecunia; nam si pecuniam accepit substitutus, ipse erit conveniendus. Item si solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus, institutum suis legatariis respondere debere, substitutum suis; si autem sine pecunia, adversus substitutum dabimus actionem. Nunc, quum ambo possideant, melius dicetur, singulos suis legatariis respondere debere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' IAVOLENUS ''libro VII. Epistolarum.''—Si ab instituto et substituto &lt;ref&gt;Br. señala et substituto como añadidas por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; eadem res mihi legata sit, et omissa causa testamenti hereditatem possideant lege, etiam si ab utroque herede &lt;ref&gt;herede, se considera añadida por antiguos copistas,&lt;/ref&gt; solidum mihi debetur, tamen ab uno legatum consecutus ab altero petere non potero, eligere itaque reum potero.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ULPIANUS ''libro L. ad Edictum.''—De libertatibus quoque in hoc casu quaesitum est, an competant tam hae, quae ab instituto, quam hae, quae a substituto datae sunt; et magis est, ut competant tam directae, quam fideicommissariae.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Heredem eius, qui omissa causa testamenti ab intestato possidet hereditatem, in solidum legatorum actione teneri constat; magis est enim, rei persecutionem, quam poenam continere, et ideo et perpetuam esse. Hoc autem ita est, nisi&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2iz72kpvido0quh0uxcw5drqpr3l6t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/421</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86932</id>
    <revision>
      <id>283924</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="hjutbf9a8y37ydncmlxh9njblq5987w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|411|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;more veteris Eccle{{ls}}iæ &amp; Eccle{{ls}}iarum Orientalium. Hone{{ls}}tos ac pios maritos ad conjugium admittendos, juxta canonem {{ls}}extæ Synodi Generalis. Conjugium po{{ls}}t ordinationem non prohiberi jure divino, {{ls}}ed duntaxat ''{{ls}}tatuto Eccle{{ls}}iæ.'' Epiphanium a{{ls}}{{ls}}erere in locis nonnullis {{ls}}ua ætate Presbyteros &amp; Diaconos liberos gignere. Non audiendum novum dogmati{{ls}}ten in Italia, intelligit Franc. Turrianum, qui contra veterum &amp; recentiorum {{ls}}ententiam affirmare au{{ls}}us {{ls}}it, qua{{ls}}i cælibatus {{ls}}it ordini Sacro de e{{ls}}{{ls}}entiâ &amp; jure divino injunctus. Hactenus Ca{{ls}}{{ls}}ander. Unde ''Concil. Tridentinum Se{{ls}}{{ls}}. 14. Can. 60.'' de cœlibatu {{ls}}acerdotum loquens ne gry quidem habet de jure divino, {{ls}}ed tantum loquitur de ob{{ls}}tante lege Eccle{{ls}}ia{{ls}}tica &amp; voto. Quo {{ls}}atis docet, quam ruino{{ls}}o fundamento {{ls}}uper{{ls}}tructum, &amp; quod contra verbum Dei grave onus ordini {{ls}}acerdotali imponatur, quod nulli Chri{{ls}}tiano ferri fas e{{ls}}t. Actor. 15. 10. ''quid tentatis Deum imponendo jugum {{ls}}uper cervices di{{ls}}cipulorum''? Luc. 11. 16. Væ qui oneratis homines oneribus, quæ portare non po{{ls}}{{ls}}unt. v. Matth. 23. 4. Gal. 11. 4. Colo{{ls}}{{ls}}. 11. 16, 18, 21. Interdictum conjugii origine diabolicum, 1 Tim. 4. 3. ''Jus Canonicum'' &amp; in illo Epi{{ls}}tola Dama{{ls}}i Papæ di{{ls}}t. 66. c. O{{ls}}ius. narrat quod O{{ls}}ius Papa fuerit filius Stephani Subdiaconi. Bonifacius Papa filius Jucundi Presbyteri. Felix Papa filius Felicis Presbyteri. Ergo ''Presbyteri'' in Occidente quamplurimi fuerunt conjugati. Imo &amp; Romæ quod Platina o{{ls}}tendit in vitis Pontificum. In Concilio ''Florentino'' cautum fuit, ut Græcis {{ls}}acerdotibus libera relinquerentur conjugia. Duriora vero Canonici juris decreta, quæ cum magna importunitate Eccle{{ls}}iis ma{{ls}}culè licet {{ls}}e opponentibus fuere obtru{{ls}}a, nunquam ab aliqua Synodo Univer{{ls}}ali approbata, {{ls}}ed hæ{{ls}}erunt intra Synodorum Provincialium &amp; Epi{{ls}}copalium vepreta, alibi {{ls}}preta. conf. ''Sleid. l. ult. hi{{ls}}t. Petrus Suavis Hi{{ls}}t. Trident. l. 8.'' qui docent, quod Imperator, Dux Bavariæ, Epi{{ls}}copi in Germania publicis pote{{ls}}tationibus Concilio Tridentino contradixerint. Quod etiam fecerunt ''Alphon{{ls}}us Virve{{ls}}ius'' Hi{{ls}}panus, ''Fabricius Leodius, Georg. Ca{{ls}}{{ls}}ander'' &amp; in Gallia ''Claudius E{{ls}}pencæus,'' &amp; ''Iodocus Clichtovæus.'' Et totius Dalmatiæ primas ''Marcus Ant. de Dominis l. 2. de Rep. Eccl. cap. 10. Joan. Hofmei{{ls}}terus Jud. de Augu{{ls}}t.'' Conf. ''Era{{ls}}mus Ann. ad Matth. 19. &amp; 1 Cor. 7.'' Quid ''Mantuanus'' de ''Hilario'' Pictavien{{ls}}i Epi{{ls}}copo?
{{ppoem|
''Non nocuit tibi progenies, non ob{{ls}}titit uxor''
''Legitimo conjuncta tore. non horruit illa.''}}

''Tempe{{ls}}tate Deus thalamos.'' vid. ''Polyd. Virg.'' v. ''Rer. Invent. c. 4. Balæum Cent. 4. c. 1.'' Noti {{ls}}unt rythmi, quibus exagitatur hæc prohibitio:
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|''Pri{{ls}}ci-''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjutbf9a8y37ydncmlxh9njblq5987w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86933</id>
    <revision>
      <id>283933</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 14.—Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnantem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere. Ceterum si &lt;ref&gt;sic (en lugar de si), según conjetura Bynkersh. (Obs. I. 28.)&lt;/ref&gt; esse &lt;ref&gt;Ceterum si esset:, Hal.&lt;/ref&gt; satis iniuriosum ait, si quis longo tempore abfuerit, et reversus uxorem praegnantem invenerit, et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae Senatusconsulto continentur, omiserit...</comment>
      <origin>283933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="8ydjuy9xvka1rklys01zgb8pmj52ey6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 14.—Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnantem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere. Ceterum si &lt;ref&gt;sic (en lugar de si), según conjetura Bynkersh. (Obs. I. 28.)&lt;/ref&gt; esse &lt;ref&gt;Ceterum si esset:, Hal.&lt;/ref&gt; satis iniuriosum ait, si quis longo tempore abfuerit, et reversus uxorem praegnantem invenerit, et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae Senatusconsulto continentur, omiserit, suum heredem ei nasci.

§ 15.—Ex his apparet, sive uxor omiserit, quae eam ex Senatusconsulto observare oportuit, nihil praeiudicare filio, si filius est — non tantum in iure sui, verum ne in alimentis quidem secundum Divi Pii Rescriptum —, sive maritus neglexerit facere, quae ex Senatusconsulto debet, natum cogitur omnimodo alere; ceterum recusare poterit filium.   

§ 16.—Plane si denuntiante muliere negaverit, ex se esse praegnantem, tametsi custodes non miserit, non evitabit, quominus quaeratur, an ex eo mulier praegnans sit. Quae causa si fuerit acta apud iudicem, et pronuntiaverit, quum de hoc agetur, quod ex eo praegnans fuerit, nec ne, in ea causa esse &lt;ref&gt;est, Hal.&lt;/ref&gt;, ut agnosci debeat, sive filius non fuit, sive fuit, esse suum,   

2. IULIANUS libro XIX. Digestorum.— in omnibus causis; quare et fratribus suis consanguineus erit;   

3. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— sive contra pronuntiaverit, non fore suum, quamvis suus fuerit, placet enim eius rei iudicem ius facere; et ita Marcellus libro septimo Digestorum probat, eoque iure utimur.   

§ 1.—Quia Plancianum &lt;ref&gt;Véase la nota 3. de la página 214.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum ad eos partus pertinet, qui post divortium eduntur, aliud Senatusconsultum temporibus Divi Hadriani factum est, ut etiam si constante matrimonio partus sit editus, de agnoscendo eo agatur.

§ 2.—Quid ergo, si quis post mortem patris na-
scatur avo superstite, in cuius potestate &lt;ref&gt;potestatem, la Vulg.&lt;/ref&gt; reca-
surus est, ut si ex filio eius susceptus probetur?
Videndum, quid dici debeat; et certe probandum
est, cum avo praeiudicium de partu agnoscendo
similiter agendum.

§ 3.—Quid, si hoc ipsum in quaestionem veniat, utrum in matrimonio, an postea editus sit? Dicendum est, et super hoc ex Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulto, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; agendum.   

§ 4.—Et quid sit, si, an uxor fuerit, disceptetur? Et Iulianus Sexto Caecilio Africano respondit, locum esse praeiudicio.   

§ 5.—Illud tenendum, haec Senatusconsulta post mortem parentis cessare, si is supersit, in cuius potestate &lt;ref&gt;Véase la nota 5.&lt;/ref&gt; recasuri non sunt. Quid ergo est in petitione hereditatis, quam filius intendit? Quaere-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ydjuy9xvka1rklys01zgb8pmj52ey6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/422</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86934</id>
    <revision>
      <id>283935</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>283935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="c7gkgof11ndbc8m6xkvfqxtktpwmfwj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|412|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;{{ppoem|
''Pri{{ls}}ciani Regula penitus ca{{ls}}{{ls}}atur''
''Sacerdos per hic &amp; hæc olim declinabatur''
''Sed per hic {{ls}}olummodo nunc articulatur,''
''Cum per no{{ls}}trum præ{{ls}}ulem hæc amoveatur,''
''Paulus ad cœlos rapitur {{ls}}uperiores.''
''Ubi multas res didicit {{ls}}ecretiores''
:''Ad nos rediens, in{{ls}}truensque mores''
Suas ''inquit, quilibet habeat'' uxores.}}

Quod vero {{ls}}eras, quantum ex Gene{{ls}}i cogno{{ls}}citur, primævi {{ls}}eculi generationes attinet, ne illi non {{ls}}atis tempe{{ls}}tive aut opera {{ls}}atis data præcepto multiplicationis obtempera{{ls}}{{ls}}e videantur, animadvertere licet, quod habet Augu{{ls}}t. 15. de Civ. c. 15. de eorum prole aut generationis tempore locutus: ''Aut tanto {{ls}}erior,'' inquit, ''fuit proportione pubertas, quanto vitæ totius majori anno{{ls}}itas, aut quod magis video e{{ls}}{{ls}}e credibile, non hic primogeniti filii commemorati {{ls}}unt, {{ls}}ed quos {{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}ionis ordo po{{ls}}tulabat, ut perveniatur ad Noe, à quo rur{{ls}}us ad Abrahamum videmus perventum.'' Et paulo po{{ls}}t: ''Porro autem Seth quando natus e{{ls}}t, non quidem {{ls}}unt taciti anni patris ejus. Sed jam genuerat alios. Et utrum {{ls}}olos Cain &amp; Abel, affirmare quis audeat. Non enim quia {{ls}}oli nominati {{ls}}unt propter ordines generationum, quas commemorare oportebat, ideo con{{ls}}equens videri debet, {{ls}}olas fui{{ls}}{{ls}}e tunc generatos ex Adam. Cum enim {{ls}}ilentio coopertis omnium nominibus cœterorum, legatur eum genui{{ls}}{{ls}}e filios &amp; filias Gen. 5. 4. quot a fuerit i{{ls}}ta proles ejus, quis præ{{ls}}umat aßerere! {{ls}}i culpam te meratis evitat? Deinde quod {{ls}}criptum e{{ls}}t vixit autem Seth 205 aut juxta Hebr. 105. annos &amp; genuit Enos quis po{{ls}}{{ls}}it ni{{ls}}i incon{{ls}}ideratus aßeverare huic ejus primogenitum fui{{ls}}{{ls}}e. Ut admirantes merito requiramus, quomodo per tot annos immunis fuerit à connubio {{ls}}ine ullo propo{{ls}}ito continentiæ, vel non genuerit conjugatus, quandoquidem etiam de ip{{ls}}o legitur; &amp; genuit filios &amp; filias, &amp; fuerint omnes dies Seth. 902. annis &amp; mortuus e{{ls}}t. Atque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios, filiasque genera{{ls}}{{ls}}e reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum qui nominatur genitus, ip{{ls}}e fuerit primogenitus: imo vero quoniam credibile non e{{ls}}t, Patres illos ætate tam longa aut impubes fui{{ls}}{{ls}}e, aut conjugibus carui{{ls}}{{ls}}e vel fœtibus, nec illis eorum filios primos eis natos fui{{ls}}{{ls}}e credibile e{{ls}}t. Sed cum {{ls}}acræ {{ls}}criptor hi{{ls}}toriæ ad ortum vitamque Nohæ, cujus tempore diluvium factum e{{ls}}t, per {{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}iones generationum notatis temporibus intenderit pervenire, eas utique commemoravit, non quæ primæ {{ls}}uis parentibus fuerint, {{ls}}ed quæ in propagationis ordinem venerint. Cujus rei exemplum {{ls}}ubdit luculentum ex Chri{{ls}}ti apud Matthæum genealogia, ubi ut {{ls}}ervetur {{ls}}uccedentium ordo, Abraham dicitur genui{{ls}}{{ls}}e I{{ls}}aacum, hunc Jàcobum, Judam, Phares, &amp; Zaram, quorum nullus genitori Primogenitus. Et de Adamo exempli gratia ajunt ex veterum traditione nonnulli,''&lt;noinclude&gt;{{right|''non''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7gkgof11ndbc8m6xkvfqxtktpwmfwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86935</id>
    <revision>
      <id>283936</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tur, utrum ex eo natus sit, cuius hereditatem pe- tit, an non. Adeo hoc verum est, ut Iulianus libro nonodecimo Digestorum scribat, si vivo patre red- ditum sit praeiudicium, et antequam sententia fe- ratur, pater decesserit, transeundum ad Carbonia- num Edictum.     § 6.—Item haec Senatusconsulta pertinent ad eos, qui sui heredes agnascantur; ceterum si forte non sint in potestatem recasuri, verius est, Sena- tusconsulta cessare.     4. PAUL...</comment>
      <origin>283936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="dn7hga3xhf98ktgsiy58yn2a3ugqaoj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tur, utrum ex eo natus sit, cuius hereditatem pe-
tit, an non. Adeo hoc verum est, ut Iulianus libro
nonodecimo Digestorum scribat, si vivo patre red-
ditum sit praeiudicium, et antequam sententia fe-
ratur, pater decesserit, transeundum ad Carbonia-
num Edictum.   

§ 6.—Item haec Senatusconsulta pertinent ad
eos, qui sui heredes agnascantur; ceterum si forte
non sint in potestatem recasuri, verius est, Sena-
tusconsulta cessare.   

4. PAULUS libro II. Sententiarum.— Necare vi-
detur non tantum is, qui partum suffocat &lt;ref&gt;praefocat, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, sed
et is, qui abiicit, et qui alimonia denegat, et is,
qui publicis locis misericordiae causa exponit,
quam ipse non habet.   

5. ULPIANUS libro II. de Officio Consulis.— Si
quis a liberis ali desideret, vel si liberi, ut a paren-
te exhibeantur, iudex de ea re cognoscet.   

§ 1.—Sed utrum eos tantum liberos, qui sunt in
potestate, cogatur quis exhibere, an vero etiam
emancipatos, vel ex alia causa sui iuris constitu-
tos, videndum est. Et magis puto, etiamsi non sunt
liberi in potestate, alendos a parentibus, et vice
mutua alere parentes debere.   

§ 2.—Utrum autem tantum patrem, avumve pa-
ternum, proavumve paterni avi patrem, ceterosque
virilis sexus parentes alere cogamur, an vero etiam
matrem, ceterosque parentes et per illum sexum
contingentes cogamur alere, videndum. Et magis
est, ut utrobique se iudex interponat quorumdam
necessitatibus facilius succursurus, quorumdam
aegritudini; et quum ex aequitate haec res descen-
dat caritateque sanguinis, singulorum desideria
perpendere iudicem oportet.

§ 3.—Idem in liberis quoque exhibendis a pa-
rentibus dicendum est.   

§ 4.—Ergo et matrem cogemus praesertim vulgo
quaesitos liberos alere, nec non ipsos eam.   

§ 5.—Item Divus Pius significat, quasi avus
quoque maternus alere compellatur.   

§ 6.—Idem rescripsit, ut filiam suam pater ex-
hibeat, si constiterit apud iudicium, iuste eam pro-
creatam.   

§ 7.—Sed si filius possit se exhibere, aestimare
iudices debent, ne non debeant ei alimenta decer-
nere. Denique idem Pius ita rescripsit: «Aditi a
te &lt;ref&gt;ad Titianum (en lugar de aditi a te). Comp., Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; competentes iudices ali te a patre tuo iube-
bunt pro modo facultatum eius, si modo, quum
opificem te esse dicas, in ea valetudine es, ut ope-
ris sufficere non possis».   

§ 8.—Si vel parens neget filium, idcircoque ale-
re se non debere contendat, vel filius neget paren-
tem, summatim iudices oportet super ea re cogno-
scere; &lt;ref&gt;et, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; si constiterit filium vel parentem esse,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn7hga3xhf98ktgsiy58yn2a3ugqaoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86936</id>
    <revision>
      <id>283938</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tunc ali iubebunt, ceterum si non constiterit, nec decernunt alimenta.   § 9.—Meminisse autem oportet, et si pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudicium non facere veritati; nec enim hoc pronuntiatur, filium esse, sed ali debere; et ita Divus Marcus rescripsit.     § 10.—Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatum alimenta constituentur; quodsi non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfac...</comment>
      <origin>283938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="t3ot8j1p2r8psx6d45d77kn92miuf9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tunc ali iubebunt, ceterum si non constiterit, nec decernunt alimenta.   § 9.—Meminisse autem oportet, et si pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudicium non facere veritati; nec enim hoc pronuntiatur, filium esse, sed ali debere; et ita Divus Marcus rescripsit.   

§ 10.—Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatum alimenta constituentur; quodsi non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfacere.   

§ 11.—Idem iudex aestimare debet, num habeat aliquid parens, vel an pater, quod &lt;ref&gt;quod, omítela Hal.&lt;/ref&gt; merito filios suos nolit alere; Trebatio denique Marino rescriptum est, merito patrem eum nolle alere, quod &lt;ref&gt;qui, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; eum detulerat.   

§ 12.—Non tantum alimenta, verum etiam cetera quoque onera liberorum patrem ab iudice cogi praebere, Rescriptis continetur.   

§ 13.—Si impubes sit filius emancipatus, patrem inopem alere cogetur; iniquissimum enim quis merito dixerit, patrem egere, quum filius sit in facultatibus.

§ 14.—Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo &lt;ref&gt;commodo, la Vulg.&lt;/ref&gt; eam audiendam. Ita &lt;ref&gt;audiendam, divus Marcus, Hal.&lt;/ref&gt; Divus Marcus rescripsit Antoniae Montanae in haec verba: «Sed et quantum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt; nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educeretur».   

§ 15.—A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse, pietatis existimat &lt;ref&gt;exigit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ratio.   

§ 16.—Parens quamvis ali a filio ratione naturali debeat, tamen aes alienum eius non esse cogendum exsolvere filium, rescriptum est.   

§ 17.—Item rescriptum est, heredes filii ad ea praestanda, quae vivus filius ex officio pietatis suae dabit &lt;ref&gt;Taur.; davit, el códice Fl.; dabat, Hal.&lt;/ref&gt;, invitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est.   

§ 18.—Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si de &lt;ref&gt;Hal.; de, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; alendis his agatur; itaque si negent, se esse libertos, cognoscere eos oportebit, quodsi libertos &lt;ref&gt;esse, inserta Hal.&lt;/ref&gt; constiterit, tunc demum decernere, ut alant. Nec tamen alimentum decretum tollet liberto facultatem, quominus praeiudicio certare possit, si libertum se neget.   

§ 19.— Alimenta autem pro modo facultatum erunt praebenda egentibus scilicet patronis; ceterum si sit, unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis.   

§ 20.—Utrum autem tantum patroni alendi sint, an etiam patronorum liberi, tractari potest. Et puto, causa cognita iudices et liberos quoque patro-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t3ot8j1p2r8psx6d45d77kn92miuf9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86937</id>
    <revision>
      <id>283942</id>
      <timestamp>2026-10-16T17:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'gendum, ut tamen pupillo, pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam tineat, quoad restituatur hereditas, et rem salvam fore ab herede caveatur. Postea Divus Hadrianus, ut idem in eo servetur, &lt;ref&gt;quod in eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; cui directa libertas data fuerit, rescripsit.     § 1.—Quamvis autem a patrono, rem salvam pupillo fore non facile cautio exigatur, tamen Senatus pro extraneo haberi voluit eum, qui, quod in ipso fui...</comment>
      <origin>283942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="s7xujdhd9we0d3uiphyiymcieoijau3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gendum, ut tamen pupillo, pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam tineat, quoad restituatur hereditas, et rem salvam fore ab herede caveatur. Postea Divus Hadrianus, ut idem in eo servetur, &lt;ref&gt;quod in eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; cui directa libertas data fuerit, rescripsit.   

§ 1.—Quamvis autem a patrono, rem salvam pupillo fore non facile cautio exigatur, tamen Senatus pro extraneo haberi voluit eum, qui, quod in ipso fuit, etiam libertate privavit impuberem; et ius quidem liberti, quod habet, quia &lt;ref&gt;qui, Hal.&lt;/ref&gt; ex causa fideicommissi manumittit, non est ei ablatum, tutela vero sine vinculo cautionis non committitur. Quid ergo, si non caveat? Non dubie tutela non erit apud patronum.   

§ 2.—Sed si puella duodecimum annum impleverit, tutor desinit esse; quoniam tamen &lt;ref&gt;esse, quoniam tum minoribus — solent. Si, Hal.&lt;/ref&gt; minoribus annorum &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; annis, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; desiderantibus curatores dari solent, si curator patronus petatur, fides inquisitionis pro vinculo cedet cautionis.   

14. IDEM libro XII. Quaestionum.— Libertus non aliis patroni patronaeve liberis tutor esse cogitur, quam qui iura patronatus sperare possunt.   

15. PAULUS libro II. ad Edictum.— In omnem rem curator &lt;ref&gt;tutor, Hal.&lt;/ref&gt; dandus est in eius tutoris locum, qui reipublicae causa abfuit;   

16. IDEM libro LXXIII. ad Edictum.— nec ille desinit tutor esse; quod et in omnibus, qui ad tempus excusantur, iuris est.   

17. ULPIANUS libro IX. ad Edictum. — Ei, qui de statu suo litigat, tutorem dari posse, Pomponius scribit; et verum est; ut ita demum teneat datio, si liber est. 

18. IDEM libro LXI. ad Edictum.— In dando tutore ex inquisitione et in eum inquiritur, qui Senator est; et ita Severus rescripsit &lt;ref&gt;scripsit, Hal.&lt;/ref&gt;.   

19. PAULUS libro XVI. ad Plautium.—Ubi absunt hi, qui tutores dare possunt, decuriones iubentur dare tutores, dummodo maior pars conveniat; ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint.   

§ 1.—Magistratus municipalis collegam suum quin dare tutorem possit &lt;ref&gt;Hal.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, non est dubium.   

20. MODESTINUS libro VII. Differentiarum.— Ventri tutor a magistratibus populi Romani dari non potest, curator potest, nam de curatore constituendo Edicti comprehensum est.   

§ 1.—Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est impedimento.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7xujdhd9we0d3uiphyiymcieoijau3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86938</id>
    <revision>
      <id>283944</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'norum alendos decernere, non quidem tam facile ut patronos, sed nonnunquam et ipsos; nam et obsequium non solum patronis, verum etiam liberis eorum debere praestari.     § 21.—Sed et libertus maternus alere cogitur.     § 22.—Si quis a liberti liberto ali se desideret, vel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit, quemque suis numis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit; exaequatque eum &lt;ref&gt;qui exsequatur eum ei, qui, Hal.&lt;/...</comment>
      <origin>283944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="m02sms6mbi7n63kvpbshngn7rtw5k1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;norum alendos decernere, non quidem tam facile ut patronos, sed nonnunquam et ipsos; nam et obsequium non solum patronis, verum etiam liberis eorum debere praestari.   

§ 21.—Sed et libertus maternus alere cogitur.   

§ 22.—Si quis a liberti liberto ali se desideret, vel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit, quemque suis numis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit; exaequatque eum &lt;ref&gt;qui exsequatur eum ei, qui, Hal.&lt;/ref&gt;, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit.   

§ 23.—Sed et patroni filium, qui capitis accusavit libertum paternum, negat exhibendum.   

§ 24.—Sed et liberta cogitur patronum alere.   

§ 25.—De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono desit.   

§ 26.—Patrem et matrem patroni, quum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes &lt;ref&gt;liberti (en lugar de egentes), Hal.&lt;/ref&gt; ipsi, si idonei facultatibus sunt, coguntur.   

6. MODESTINUS libro singulari de Manumissionibus.— Alimenta liberto petente, non praestando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punitur; non autem necesse habebit praestare, etiam si potest.

§ 1.—Imperatoris Commodi Constitutio talis pro-
fertur, quum probatum sit, contumeliis patronos a
libertis esse violatos, vel illata manu atroci esse
pulsatos, aut etiam paupertate vel corporis valetudine
laborantes relictos, primum eos in potesta-
tem &lt;ref&gt;Según conjetura Br.; potestate, el códice Fl.&lt;/ref&gt; patronorum redigi, et ministerium dominis
praebere &lt;ref&gt;ibimus, inserta Hal.&lt;/ref&gt; cogi; sin autem nec hoc modo admo-
neantur, vel a Praeside emtori addicentur, et pre-
tium patronis tribuetur.   

7. IDEM libro V. Responsorum.— Si neget, qui
maritus fuisse dicitur, matrimonium esse contra-
ctum, eo, quod eam, quae se uxorem fuisse dicit,
ancillam esse probare paratus sit, alimenta quidem
liberis praestare interim compellendum; sin autem
constiterit, eam servam fuisse, nihil ei, qui pascen-
dos curavit &lt;ref&gt;Taur.; curabit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ex hoc praeiudicium generari &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; generare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;
respondi &lt;ref&gt;Según la escritura original del códice Fl., Br.; respondit, Taur. según corrección.&lt;/ref&gt;.   

8. MARCELLUS libro I. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Non quemadmodum masculorum liberorum
nostrorum liberi ad onus nostrum pertinent, ita et
in feminis est; nam manifestum est, id, quod filia
parit, non avo, sed patri suo esse oneri, nisi pater
aut &lt;ref&gt;avi (en lugar de aut), Hal.&lt;/ref&gt; non sit superstes, aut egeus est &lt;ref&gt;sit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. 

Aquí tienes la transcripción del texto de la imagen:

9. Pᴀᴜʟᴜs libro singulari de iure patronatus.
In bonis superstitum libertorum nullum omnino&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m02sms6mbi7n63kvpbshngn7rtw5k1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86939</id>
    <revision>
      <id>283948</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ius patroni liberive patronorum habent, nisi si tam esse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; infirmos tamque pauperes praesidibus probaverint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuvari debeant. Idque ius ita plurimis Principum Constitutionibus manifestatur.     {{t3|TIT. IV}}     {{c|{{sc|DE INSPICIENDO VENTRE CUSTODIENDOQUE PARTU}}     1. ULPIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt;XXXIV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Temporib...</comment>
      <origin>283948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="ksgvxxy9z3x7sxi273xu9owz6ehh5mn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ius patroni liberive patronorum habent, nisi si tam esse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; infirmos tamque pauperes praesidibus probaverint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuvari debeant. Idque ius ita plurimis Principum Constitutionibus manifestatur.

   {{t3|TIT. IV}}   

{{c|{{sc|DE INSPICIENDO VENTRE CUSTODIENDOQUE PARTU}}   

1. ULPIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt;XXXIV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Temporibus Divorum Fratrum quum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnantem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Valerio Prisciano Praetori Urbano rescripserunt in haec verba: «Novam rem desiderare Rutilius Severus videtur, ut uxori, quae ab eo diverterat, et se non esse praegnantem profiteatur, custodem &lt;ref&gt;custodes, Hal.&lt;/ref&gt; apponat; et ideo nemo mirabitur, si nos quoque novum consilium et remedium suggeramus. Igitur si perstat in eadem postulatione, commodissimum est, eligi honestissimae feminae domum, in quam &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Domitia veniat; et ibi tres mefetrices probatae et artis, et fidei, quae a te assumtae fuerint, eam inspiciant; et si quidem vel omnes, vel duae renuntiaverint, praegnantem videri, tunc persuadendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat, atque si ipsa hoc desiderasset. Quodsi enixa non fuerit, sciat maritus, ad invidiam existimationemque suam pertinere, ut non immerito possit videri captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam; si autem vel omnes, vel plures, non esse gravidam renuntiaverint, nulla causa custodiendi erit».

§ 1.—Ex hoc Rescripto evidentissime apparet, Senatusconsulta de liberis agnoscendis locum non habuisse, si mulier dissimularet se praegnantem, vel etiam negaret; nec immerito, partus enim, antequam edatur, mulieris portio est vel viscerum; post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi sibi, aut ducere permitti, extra ordinem. Igitur Princeps in causa necessaria subvenit.   

§ 2.—Secundum quod Rescriptum evocari mulier ad Praetorem poterit, et apud eum interrogari, an se putet praegnantem, cogendaque erit respondere.   

§ 3.—Quid ergo, si non responderit, aut non veniat ad Praetorem, numquid Senatusconsulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? Sed finge, non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet, quam carere filio velit. Cogenda igitur erit remediis Praetoriis, et in ius venire, et si venit, respondere, pignoraque eius capienda, et distrahenda, si contemnat, vel mulctis coërcenda.   

§ 4.—Quid ergo, si interrogata dixerit se prae-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksgvxxy9z3x7sxi273xu9owz6ehh5mn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283949</id>
      <parentid>283948</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="tkushn2evzi0jfwdhqwlicpe4ostbrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ius patroni liberive patronorum habent, nisi si tam esse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; infirmos tamque pauperes praesidibus probaverint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuvari debeant. Idque ius ita plurimis Principum Constitutionibus manifestatur.

   {{t3|TIT. IV}}   

{{c|DE INSPICIENDO VENTRE CUSTODIENDOQUE PARTU}}   

1. ULPIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt;XXXIV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Temporibus Divorum Fratrum quum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnantem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Valerio Prisciano Praetori Urbano rescripserunt in haec verba: «Novam rem desiderare Rutilius Severus videtur, ut uxori, quae ab eo diverterat, et se non esse praegnantem profiteatur, custodem &lt;ref&gt;custodes, Hal.&lt;/ref&gt; apponat; et ideo nemo mirabitur, si nos quoque novum consilium et remedium suggeramus. Igitur si perstat in eadem postulatione, commodissimum est, eligi honestissimae feminae domum, in quam &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Domitia veniat; et ibi tres mefetrices probatae et artis, et fidei, quae a te assumtae fuerint, eam inspiciant; et si quidem vel omnes, vel duae renuntiaverint, praegnantem videri, tunc persuadendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat, atque si ipsa hoc desiderasset. Quodsi enixa non fuerit, sciat maritus, ad invidiam existimationemque suam pertinere, ut non immerito possit videri captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam; si autem vel omnes, vel plures, non esse gravidam renuntiaverint, nulla causa custodiendi erit».

§ 1.—Ex hoc Rescripto evidentissime apparet, Senatusconsulta de liberis agnoscendis locum non habuisse, si mulier dissimularet se praegnantem, vel etiam negaret; nec immerito, partus enim, antequam edatur, mulieris portio est vel viscerum; post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi sibi, aut ducere permitti, extra ordinem. Igitur Princeps in causa necessaria subvenit.   

§ 2.—Secundum quod Rescriptum evocari mulier ad Praetorem poterit, et apud eum interrogari, an se putet praegnantem, cogendaque erit respondere.   

§ 3.—Quid ergo, si non responderit, aut non veniat ad Praetorem, numquid Senatusconsulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? Sed finge, non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet, quam carere filio velit. Cogenda igitur erit remediis Praetoriis, et in ius venire, et si venit, respondere, pignoraque eius capienda, et distrahenda, si contemnat, vel mulctis coërcenda.   

§ 4.—Quid ergo, si interrogata dixerit se prae-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkushn2evzi0jfwdhqwlicpe4ostbrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86940</id>
    <revision>
      <id>283951</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'gnantem? Ordo Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulti, Hal.&lt;/ref&gt; expositus se- quetur; quodsi negaverit, tunc secundum hoc Re- scriptum Praetor debebit mefetrices adhibere.     § 5.—Et notandum, quod non permittitur marito vel mulieri mefetricem adhibere, sed omnes a Praetore adhibendae sunt.     § 6.—Item Praetor domum honestae matronae eligere debet, in quam &lt;ref&gt;Hal.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mulier veniat, ut possit inspici.     § 7.—Quid...</comment>
      <origin>283951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="kgloq9pk5i689f6iw9sdckcy0wrxu8p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gnantem? Ordo Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulti, Hal.&lt;/ref&gt; expositus se-
quetur; quodsi negaverit, tunc secundum hoc Re-
scriptum Praetor debebit mefetrices adhibere.   

§ 5.—Et notandum, quod non permittitur marito
vel mulieri mefetricem adhibere, sed omnes a
Praetore adhibendae sunt.   

§ 6.—Item Praetor domum honestae matronae
eligere debet, in quam &lt;ref&gt;Hal.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mulier veniat, ut possit
inspici.   

§ 7.—Quid ergo, si inspici se non patiatur, vel
ad domum non veniat? Aeque Praetoris auctoritas
interveniet.   

§ 8.—Si omnes, vel plures renuntiaverint, prae-
gnantem non esse, an mulier possit iniuriarum ex-
periri ex hac causa? Et magis puto, agere eam
iniuriarum posse, sic tamen, si iniuriae faciendae
causa id maritus desideravit; ceterum si non iniu-
riae faciendae animo, sed quia iuste credidit, vel
nimio voto liberorum suscipiendorum ductus est,
vel ipsa eum illexerat, ut crederet, quod constante
matrimonio hoc fingebat, aequissimum erit ignosci
marito.   

§ 9.—Meminisse autem oportet, tempus non esse
praestitutum Rescripto, quamvis in Senatuscon-
sultis de liberis agnoscendis triginta dies praesti-
tuantur mulieri. Quid ergo, semper dicemus mari-
to licere uxorem ad Praetorem evocare, an vero et
ipsi triginta dies praestituimus? Et putem, Praeto-
rem causa cognita, debere maritum et post triginta
dies audire.

§ 10.—De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic Praetor ait: $\text{\small SI MULIER MORTUO MARITO PRAEGNANTEM SE ESSE DICET, HIS &lt;ref&gt;DICAT, IIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;, AD QUOS EA RES PERTINEBIT, PROCURATORIVE EORUM BIS IN MENSE DENUNTIANDUM CURET, UT MITTANT, SI VELINT, QUAE VENTREM INSPICIENT &lt;ref&gt;INSPICIANT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. MITTANTUR AUTEM &lt;ref&gt;AUTEM, omítela Hal.&lt;/ref&gt;MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, HAEQUE SIMUL OMNES INSPICIANT, DUM &lt;ref&gt;ET (en lugar de DUM), Hal.&lt;/ref&gt; NE QUA EARUM, DUM INSPICIT, INVITA MULIERE VENTREM TANGAT. MULIER IN DOMU &lt;ref&gt;DOMO, Hal.&lt;/ref&gt; HONESTISSIMAE FEMINAE PARIAT, QUAM EGO CONSTITUAM. MULIER ANTE DIES TRIGINTA, QUAM PARITURAM SE PUTAT &lt;ref&gt;PUTET, la Vulg.&lt;/ref&gt;, DENUNTIET HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, UT MITTANT, SI VELINT, QUI VENTREM CUSTODIANT. IN QUO CONCLAVI MULIER PARITURA ERIT, IBI NE PLURES ADITUS SINT, QUAM UNUS; SI ERUNT, EX UTRAQUE PARTE TABULIS &lt;ref&gt;TABULAE, la Vulg.&lt;/ref&gt; PRAEFIGANTUR. ANTE HOSTIUM EIUS CONCLAVIS LIBERI TRES, ET TRES LIBERAE CUM BINIS COMITIBUS CUSTODIANT. QUOTIENSCUMQUE EA MULIER IN ID CONCLAVE ALIUDVE QUOD, SIVE IN BALINEUM IBIT, CUSTODES, SI VOLENT, ID ANTE PROSPICIANT, ET EOS, QUI INTROIERINT, EXCUTIANT; CUSTODES, QUI ANTE CONCLAVE POSITI ERUNT, SI VOLUNT &lt;ref&gt;VOLUERINT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, OMNES, QUI CONCLAVE AUT &lt;ref&gt;IN, inserta Hal.&lt;/ref&gt; DOMUM INTROIERINT, EXCUTIANT. MULIER, CUM PARTURIRE INCIPIAT &lt;ref&gt;INCIPIET, Hal.&lt;/ref&gt;, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM DENUNTIET, UT MITTANT &lt;ref&gt;(13) MULIERES, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, QUIBUS PRAESENTIBUS PARIAT. MITTANTUR MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, ITA UT PRAETER OBSTETRICES DUAS IN EO}$&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgloq9pk5i689f6iw9sdckcy0wrxu8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283953</id>
      <parentid>283951</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="dpg7c1vokzxqi5xhuev3mprdvca6moy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gnantem? Ordo Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulti, Hal.&lt;/ref&gt; expositus se-
quetur; quodsi negaverit, tunc secundum hoc Re-
scriptum Praetor debebit mefetrices adhibere.   

§ 5.—Et notandum, quod non permittitur marito
vel mulieri mefetricem adhibere, sed omnes a
Praetore adhibendae sunt.   

§ 6.—Item Praetor domum honestae matronae
eligere debet, in quam &lt;ref&gt;Hal.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mulier veniat, ut possit
inspici.   

§ 7.—Quid ergo, si inspici se non patiatur, vel
ad domum non veniat? Aeque Praetoris auctoritas
interveniet.   

§ 8.—Si omnes, vel plures renuntiaverint, prae-
gnantem non esse, an mulier possit iniuriarum ex-
periri ex hac causa? Et magis puto, agere eam
iniuriarum posse, sic tamen, si iniuriae faciendae
causa id maritus desideravit; ceterum si non iniu-
riae faciendae animo, sed quia iuste credidit, vel
nimio voto liberorum suscipiendorum ductus est,
vel ipsa eum illexerat, ut crederet, quod constante
matrimonio hoc fingebat, aequissimum erit ignosci
marito.   

§ 9.—Meminisse autem oportet, tempus non esse
praestitutum Rescripto, quamvis in Senatuscon-
sultis de liberis agnoscendis triginta dies praesti-
tuantur mulieri. Quid ergo, semper dicemus mari-
to licere uxorem ad Praetorem evocare, an vero et
ipsi triginta dies praestituimus? Et putem, Praeto-
rem causa cognita, debere maritum et post triginta
dies audire.

§ 10.—De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic Praetor ait:SI MULIER MORTUO MARITO PRAEGNANTEM SE ESSE DICET, HIS &lt;ref&gt;DICAT, IIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;, AD QUOS EA RES PERTINEBIT, PROCURATORIVE EORUM BIS IN MENSE DENUNTIANDUM CURET, UT MITTANT, SI VELINT, QUAE VENTREM INSPICIENT &lt;ref&gt;INSPICIANT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. MITTANTUR AUTEM &lt;ref&gt;AUTEM, omítela Hal.&lt;/ref&gt;MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, HAEQUE SIMUL OMNES INSPICIANT, DUM &lt;ref&gt;ET (en lugar de DUM), Hal.&lt;/ref&gt; NE QUA EARUM, DUM INSPICIT, INVITA MULIERE VENTREM TANGAT. MULIER IN DOMU &lt;ref&gt;DOMO, Hal.&lt;/ref&gt; HONESTISSIMAE FEMINAE PARIAT, QUAM EGO CONSTITUAM. MULIER ANTE DIES TRIGINTA, QUAM PARITURAM SE PUTAT &lt;ref&gt;PUTET, la Vulg.&lt;/ref&gt;, DENUNTIET HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, UT MITTANT, SI VELINT, QUI VENTREM CUSTODIANT. IN QUO CONCLAVI MULIER PARITURA ERIT, IBI NE PLURES ADITUS SINT, QUAM UNUS; SI ERUNT, EX UTRAQUE PARTE TABULIS &lt;ref&gt;TABULAE, la Vulg.&lt;/ref&gt; PRAEFIGANTUR. ANTE HOSTIUM EIUS CONCLAVIS LIBERI TRES, ET TRES LIBERAE CUM BINIS COMITIBUS CUSTODIANT. QUOTIENSCUMQUE EA MULIER IN ID CONCLAVE ALIUDVE QUOD, SIVE IN BALINEUM IBIT, CUSTODES, SI VOLENT, ID ANTE PROSPICIANT, ET EOS, QUI INTROIERINT, EXCUTIANT; CUSTODES, QUI ANTE CONCLAVE POSITI ERUNT, SI VOLUNT &lt;ref&gt;VOLUERINT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, OMNES, QUI CONCLAVE AUT &lt;ref&gt;IN, inserta Hal.&lt;/ref&gt; DOMUM INTROIERINT, EXCUTIANT. MULIER, CUM PARTURIRE INCIPIAT &lt;ref&gt;INCIPIET, Hal.&lt;/ref&gt;, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM DENUNTIET, UT MITTANT &lt;ref&gt;(13) MULIERES, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, QUIBUS PRAESENTIBUS PARIAT. MITTANTUR MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, ITA UT PRAETER OBSTETRICES DUAS IN EO&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpg7c1vokzxqi5xhuev3mprdvca6moy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283955</id>
      <parentid>283953</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T18:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="tpq1an3m5p1scyk0md6mpnc9oeoe2cm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gnantem? Ordo Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulti, Hal.&lt;/ref&gt; expositus se-
quetur; quodsi negaverit, tunc secundum hoc Re-
scriptum Praetor debebit mefetrices adhibere.   

§ 5.—Et notandum, quod non permittitur marito
vel mulieri mefetricem adhibere, sed omnes a
Praetore adhibendae sunt.   

§ 6.—Item Praetor domum honestae matronae
eligere debet, in quam &lt;ref&gt;Hal.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mulier veniat, ut possit
inspici.   

§ 7.—Quid ergo, si inspici se non patiatur, vel
ad domum non veniat? Aeque Praetoris auctoritas
interveniet.   

§ 8.—Si omnes, vel plures renuntiaverint, prae-
gnantem non esse, an mulier possit iniuriarum ex-
periri ex hac causa? Et magis puto, agere eam
iniuriarum posse, sic tamen, si iniuriae faciendae
causa id maritus desideravit; ceterum si non iniu-
riae faciendae animo, sed quia iuste credidit, vel
nimio voto liberorum suscipiendorum ductus est,
vel ipsa eum illexerat, ut crederet, quod constante
matrimonio hoc fingebat, aequissimum erit ignosci
marito.   

§ 9.—Meminisse autem oportet, tempus non esse
praestitutum Rescripto, quamvis in Senatuscon-
sultis de liberis agnoscendis triginta dies praesti-
tuantur mulieri. Quid ergo, semper dicemus mari-
to licere uxorem ad Praetorem evocare, an vero et
ipsi triginta dies praestituimus? Et putem, Praeto-
rem causa cognita, debere maritum et post triginta
dies audire.

§ 10.—De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic Praetor ait:SI MULIER MORTUO MARITO PRAEGNANTEM SE ESSE DICET, HIS &lt;ref&gt;DICAT, IIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;, AD QUOS EA RES PERTINEBIT, PROCURATORIVE EORUM BIS IN MENSE DENUNTIANDUM CURET, UT MITTANT, SI VELINT, QUAE VENTREM INSPICIENT &lt;ref&gt;INSPICIANT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. MITTANTUR AUTEM &lt;ref&gt;AUTEM, omítela Hal.&lt;/ref&gt;MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, HAEQUE SIMUL OMNES INSPICIANT, DUM &lt;ref&gt;ET (en lugar de DUM), Hal.&lt;/ref&gt; NE QUA EARUM, DUM INSPICIT, INVITA MULIERE VENTREM TANGAT. MULIER IN DOMU &lt;ref&gt;DOMO, Hal.&lt;/ref&gt; HONESTISSIMAE FEMINAE PARIAT, QUAM EGO CONSTITUAM. MULIER ANTE DIES TRIGINTA, QUAM PARITURAM SE PUTAT &lt;ref&gt;PUTET, la Vulg.&lt;/ref&gt;, DENUNTIET HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, UT MITTANT, SI VELINT, QUI VENTREM CUSTODIANT. IN QUO CONCLAVI MULIER PARITURA ERIT, IBI NE PLURES ADITUS SINT, QUAM UNUS; SI ERUNT, EX UTRAQUE PARTE TABULIS &lt;ref&gt;TABULAE, la Vulg.&lt;/ref&gt; PRAEFIGANTUR. ANTE HOSTIUM EIUS CONCLAVIS LIBERI TRES, ET TRES LIBERAE CUM BINIS COMITIBUS CUSTODIANT. QUOTIENSCUMQUE EA MULIER IN ID CONCLAVE ALIUDVE QUOD, SIVE IN BALINEUM IBIT, CUSTODES, SI VOLENT, ID ANTE PROSPICIANT, ET EOS, QUI INTROIERINT, EXCUTIANT; CUSTODES, QUI ANTE CONCLAVE POSITI ERUNT, SI VOLUNT &lt;ref&gt;VOLUERINT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, OMNES, QUI CONCLAVE AUT &lt;ref&gt;IN, inserta Hal.&lt;/ref&gt; DOMUM INTROIERINT, EXCUTIANT. MULIER, CUM PARTURIRE INCIPIAT &lt;ref&gt;INCIPIET, Hal.&lt;/ref&gt;, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM DENUNTIET, UT MITTANT &lt;ref&gt;MULIERES, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, QUIBUS PRAESENTIBUS PARIAT. MITTANTUR MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, ITA UT PRAETER OBSTETRICES DUAS IN EO&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpq1an3m5p1scyk0md6mpnc9oeoe2cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/499</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86941</id>
    <revision>
      <id>283956</id>
      <timestamp>2026-10-16T18:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'sum facit. Quod quum ita se habet, ab omni debitore fideicommissum relinqui potest.  78. [80. V. 77. N.] IDEM libro VIII. Disputationum.—Fideicommissum, quod a legatario relinquitur, ita demum ab eo debetur, si ad legatarium legatum pervenerit.  79. [81. V. 78. H.] IULIANUS libro V. ( 1 ) Di. gestorum.—Si quis testamento suo ( 2 ) Titio et Seio decem dari iusserit, nullam haec verba recipiunt ambiguitatem, ut dena dixisse videatur, qui decem...</comment>
      <origin>283956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="ba5ihvwqorgb55ijvgoflwjm3jihkhk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sum facit. Quod quum ita se habet, ab omni debitore fideicommissum relinqui potest.

78. [80. V. 77. N.] IDEM libro VIII. Disputationum.—Fideicommissum, quod a legatario relinquitur, ita demum ab eo debetur, si ad legatarium
legatum pervenerit.

79. [81. V. 78. H.] IULIANUS libro V. ( 1 ) Di.
gestorum.—Si quis testamento suo ( 2 ) Titio et
Seio decem dari iusserit, nullam haec verba recipiunt ambiguitatem, ut dena dixisse videatur, qui decem dixit.

80. [82. V.] Apud IULIANUM libro XXXII. Digestorum MARCELLUS notat.—Is, qui sola triginta reliquerat (3), Titio triginta legavit, Seio viginti,
Maevio decem; Masurius (4) Sabinus probat, Titium quindecim, Seium decem, Maevium quinque consecuturos, ita tamen, ut ex his pro rata portionis Falcidiae satisfiat.

81. [83. V.] IULIANUS libro XXXII. Digestorum. Si fundum sub conditione legatum heres pendente conditione sub alia conditione alii legasset, et post existentem conditionem, quae priore testamento proposita (5) fuisset, tunc ea conditio, sub qua heres legaverat, extitisset, dominium a
priore legatario non discedit.

§ 1.—Si servo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere legatum, alter repellere; nam in hanc causam (6) servus communis quasi duo servi sunt.

§ 2.—«Stichum Sempronio do, lego. Si Sempronius Stichum intra annum non manumiserit, eundem Stichum Titio do, lego»; quaesitum est, quid iuris esset? Respondi, Sempronium interim totum habiturum et, si quidem intra annum manumisisset, liberum eum effecturum, sin autem hoc non fecisset, totum ad Titium pertinere.

§ 3.—Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significat, aut
solum quoque, cui aedificium superpositum est; si
de sola (7) superficie exceperit, nihilominus iure
legati totus fundus vindicabitur, sed exceptione
doli mali posita (8) consequetur heres id, ut sibi
habitare in villa liceat; in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. Si vero solum quoque


exceptum fuerit, fundus excepta villa vindicari
debebit, et servitus ipso iure villae debebitur, non

secus ac si duorum fundorum dominus alterum le


gaverit ita, ut alteri serviret; sed inclinandum est,
testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedi-

ficium stare non potest.

§ 4. Si libertus patronum ex septunce heredem
scripserit, alios ex ceteris, et ita legaverit: «quis-

quis mihi alius ex suprascriptis cum patrono meo
(1) XXXII . , Hal. El mismo une los fragmentos 80. y 81. con
el 79.

(2) Taur. según la escritura original; suo, omítela la corrección del códice Fl., Br.

(3) Véanse las notas 8. 4. y 5. de la página 491.

§ 4. Si un liberto hubiere instituido heredero
de siete onzas á su patrono, y á otros de las demás,
yhubiere legado asi: «si otro cualquiera de los an(4) Hal.; Massurius, el códice Fl.

(5) Hal. Vulg.; praeposita, el códice Fl.
(6) in hac causa, Hal. Vulg.
(7) Taur. al margen; soli, en el texto.

(8) opposita, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba5ihvwqorgb55ijvgoflwjm3jihkhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283958</id>
      <parentid>283956</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="fzfmk25lu9j7tzaieekajis07o8pqmn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sum facit. Quod quum ita se habet, ab omni debitore fideicommissum relinqui potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''78.''' ['''80. V. 77. N.'''] IDEM ''libro VIII. Disputationum.''—Fideicommissum, quod a legatario relinquitur, ita demum ab eo debetur, si ad legatarium legatum pervenerit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''79.''' ['''81. V. 78. H.'''] IULIANUS ''libro V. &lt;ref&gt;XXXII., Hal. El mismo une los fragmentos 80. y 81. con el 79.&lt;/ref&gt; Digestorum.''—Si quis testamento suo &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; suo, omítela la corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; Titio et Seio decem dari iusserit, nullam haec verba recipiunt ambiguitatem, ut dena dixisse videatur, qui decem dixit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''80.''' ['''82. V.'''] Apud IULIANUM ''libro XXXII. Digestorum MARCELLUS notat.''—Is, qui sola triginta reliquerat &lt;ref&gt;Véanse las notas 8. 4. y 5. de la página 491.&lt;/ref&gt;, Titio triginta legavit, Seio viginti, Maevio decem; Masurius &lt;ref&gt;Hal,; Massurine, el codice Fl.&lt;/ref&gt; Sabinus probat, Titium quindecim, Seium decem, Maevium quinque consecuturos, ita tamen, ut ex his pro rata portionis Falcidiae satisfiat.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''81.''' ['''83. V.'''] IULIANUS ''libro XXXII. Digestorum.'' Si fundum sub conditione legatum heres pendente conditione sub alia conditione alii legasset, et post existentem conditionem, quae priore testamento proposita &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; praeposita, el códice Fl.&lt;/ref&gt; fuisset, tunc ea conditio, sub qua heres legaverat, extitisset, dominium a priore legatario non discedit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si servo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere legatum, alter repellere; nam in hanc causam &lt;ref&gt;in hac causa, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; servus communis quasi duo servi sunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—«Stichum Sempronio do, lego. Si Sempronius Stichum intra annum non manumiserit, eundem Stichum Titio do, lego»; quaesitum est, quid iuris esset? Respondi, Sempronium interim totum habiturum et, si quidem intra annum manumisisset, liberum eum effecturum, sin autem hoc non fecisset, totum ad Titium pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significat, aut solum quoque, cui aedificium superpositum est; si de sola &lt;ref&gt;Taur. al margen; soli, en el texto.&lt;/ref&gt; superficie exceperit, nihilominus iure legati totus fundus vindicabitur, sed exceptione doli mali posita &lt;ref&gt;opposita, la Vulg.&lt;/ref&gt; consequetur heres id, ut sibi habitare in villa liceat; in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. Si vero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta villa vindicari debebit, et servitus ipso iure villae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum le gaverit ita, ut alteri serviret; sed inclinandum est, testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Si libertus patronum ex septunce heredem scripserit, alios ex ceteris, et ita legaverit: «quisquis mihi alius ex suprascriptis cum patrono meo&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzfmk25lu9j7tzaieekajis07o8pqmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/500</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86942</id>
    <revision>
      <id>283959</id>
      <timestamp>2026-10-16T22:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'heres erit, &lt;ref&gt;ab eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; servos illum et illum Titio lego , quos aestimo singulos vicenis aureis» , intelligendum erit, a coherede patroni duntaxat legatum datum, et ideo Titium non amplius quincunce &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; quincuncem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in servis vindicare posse; adiectio autem illa: «quos aestimo singulos vicenis aureis», non mutat legati conditionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat, nihilominus enim...</comment>
      <origin>283959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="5be4nk6eq2qvfq96p1oldo2yejiq0r6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;heres erit, &lt;ref&gt;ab eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; servos illum et illum Titio lego , quos aestimo singulos vicenis aureis» , intelligendum erit, a coherede patroni duntaxat legatum datum, et ideo Titium non amplius quincunce &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; quincuncem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in servis vindicare posse; adiectio autem illa: «quos aestimo singulos vicenis aureis», non mutat legati conditionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat, nihilominus enim verum pretium servorum in aestimationem deducetur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—«Titio fundum do, lego, si heredi meo decem dederit»; si decem heres Titio debuisset, et ea Titius accepta ei fecisset, fundum vindicare potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret, ad se legatum pertinere, decesserit, et eundem Seio legaverit, et heres Titii legatum non repudiaverit, Stichum Seius vindicabit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Si paterfamilias ab impubere filio, Titio fundum legaverit, et a substituto eundem eidem Titio, et pupillus patri heres extiterit, sive vindicaverit Titius legatum, sive repudiaverit, quamvis filius impubes decesserit, a substituto vindicare non poterit; hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est, ac si repetita legata essent. Quare et si pure a filio , sub conditione a substituto legatum fuerit, perinde omnia servabuntur, ac si tantum a filio legatum fuisset; contra autem si a filio sub conditione, a substituto pure legatum fuerit, et pupillus pendente conditione decesserit, ex substitutione sola legatum valebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—His verbis: «Lucio et Titio, eorumve cui fundum do, legos», utiliter legatur; et si utrique vixerint, utrique, si alter, alteri totum debebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quum statuliber sub conditione legatus est, et pendente conditione legati conditio statutae libertatis deficit, legatum utile fit; nam sicut statuta libertas tunc perimit &lt;ref&gt;Hal.; peremit, el códice Fl . según costumbre.&lt;/ref&gt; legatum, quum vires accipit, ita legatum quoque non ante perimi potest, quam dies eius cesserit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; cesserit eius, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—A filio impubere legatus et a substituto liber esse iussus, si quidem pupillus ad pubertatem pervenerit, ab eo, cui legatus fuerat, vindicabitur, mortuo vero pupillo libertas competit. Longe magis hoc servari conveniet , si idem servus sub conditione ab impubere legatus fuerit, et pendente conditione filius intra pubertatem decesserit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''82.''' ['''84. V. 79. H.'''] IDEM ''libro XXXIII. Digestorum.''—Non quocunque &lt;ref&gt;Taur. según corrección del codice Fl.; Num quoque modo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; modo si legatarii res facta fuerit, die cedente obligatio legati extinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo avelli non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5be4nk6eq2qvfq96p1oldo2yejiq0r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283960</id>
      <parentid>283959</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T22:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="7pgscthsi0oc5xsuhldex85sep75z12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;heres erit, &lt;ref&gt;ab eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; servos illum et illum Titio lego, quos aestimo singulos vicenis aureis», intelligendum erit, a coherede patroni duntaxat legatum datum, et ideo Titium non amplius quincunce &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; quincuncem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in servis vindicare posse; adiectio autem illa: «quos aestimo singulos vicenis aureis», non mutat legati conditionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat, nihilominus enim verum pretium servorum in aestimationem deducetur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—«Titio fundum do, lego, si heredi meo decem dederit»; si decem heres Titio debuisset, et ea Titius accepta ei fecisset, fundum vindicare potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret, ad se legatum pertinere, decesserit, et eundem Seio legaverit, et heres Titii legatum non repudiaverit, Stichum Seius vindicabit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Si paterfamilias ab impubere filio, Titio fundum legaverit, et a substituto eundem eidem Titio, et pupillus patri heres extiterit, sive vindicaverit Titius legatum, sive repudiaverit, quamvis filius impubes decesserit, a substituto vindicare non poterit; hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est, ac si repetita legata essent. Quare et si pure a filio , sub conditione a substituto legatum fuerit, perinde omnia servabuntur, ac si tantum a filio legatum fuisset; contra autem si a filio sub conditione, a substituto pure legatum fuerit, et pupillus pendente conditione decesserit, ex substitutione sola legatum valebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—His verbis: «Lucio et Titio, eorumve cui fundum do, legos», utiliter legatur; et si utrique vixerint, utrique, si alter, alteri totum debebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Quum statuliber sub conditione legatus est, et pendente conditione legati conditio statutae libertatis deficit, legatum utile fit; nam sicut statuta libertas tunc perimit &lt;ref&gt;Hal.; peremit, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; legatum, quum vires accipit, ita legatum quoque non ante perimi potest, quam dies eius cesserit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; cesserit eius, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—A filio impubere legatus et a substituto liber esse iussus, si quidem pupillus ad pubertatem pervenerit, ab eo, cui legatus fuerat, vindicabitur, mortuo vero pupillo libertas competit. Longe magis hoc servari conveniet, si idem servus sub conditione ab impubere legatus fuerit, et pendente conditione filius intra pubertatem decesserit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''82.''' ['''84. V. 79. H.'''] IDEM ''libro XXXIII. Digestorum.''—Non quocunque &lt;ref&gt;Taur. según corrección del codice Fl.; Num quoque modo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; modo si legatarii res facta fuerit, die cedente obligatio legati extinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo avelli non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7pgscthsi0oc5xsuhldex85sep75z12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/501</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86943</id>
    <revision>
      <id>283961</id>
      <timestamp>2026-10-16T23:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'possit. Ponamus, rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati cedente ab eo herede, a quo eadem sub conditione alii legata fuerit; nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente conditione discessurum sit a me dominium; nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur, et is, quum sub conditione alii legatus esset, factus fuerit meus ex causa lucrativa, nihilominus existente conditione ex stipulatu ag...</comment>
      <origin>283961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="mpcu9mzfwswms02zx5392d7iozlygpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;possit. Ponamus, rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati cedente ab eo herede, a quo eadem sub conditione alii legata fuerit; nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente conditione discessurum sit a me dominium; nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur, et is, quum sub conditione alii legatus esset, factus fuerit meus ex causa lucrativa, nihilominus existente conditione ex stipulatu agere potero.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si ex bonis eius, qui Reipublicae causa aberat, rem usu acquisierim, et ea, antequam evinceretur, mihi legata sit, deinde postea evincatur, recte ex testamento petam, eam mihi dari oportere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Fundus mihi legatus est, proprietatem eius fundi redemi detracto usufructu, postea venditor capite minutus est, et ususfructus ad me pertinere coepit; si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Marcellus: idem erit, et si partem redemero, et &lt;ref&gt;Hal.; et, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; pars mihi legata est, aut donata, partem enim duntaxat petere debebo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Iulianus: quodsi legatum mihi est, «quod ex Pamphila natum erit», ego Pamphilam mercatus sum, et ea apud me peperit, non possum videri partum ex causa lucrativa habere, quia matrem eius mercatus sum; argumentum rei est, quod evicto eo actio ex emto competit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Qui Caium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat, si ita legaverit: «quod mihi Caius debet, id heres meus Sempronio damnas esto dare; quod mihi Lucius debet, id heres meus Maevio damnas esto dare», eam conditionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. Si tamen vivus testator Caio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Quum mihi Stichus, aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis, et Stichum ex altero testamento consecutus fuissem, ex altero Pamphilum petere possum, quia et si uno testamento Stichus, aut Pamphilus legati fuissent, et Stichus ex causa lucrativa meus factus fuisset, nihilominus Pamphilum petere possem.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''83.''' ['''85. V. 80. H.'''] MARCELLUS libro XIII. Digestorum.—Titius Stichi partem tibi legavit, eiusdem Stichi partem Seius tibi legavit; ex utriusque testamento consequeris.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''84.''' ['''86. V. 81. H.'''] IULIANUS libro XXXIII. Digestorum.—Huiusmodi legatum: «si Titius heredi meo caverit, centum Maevio se daturum, et heres meus Titio centum dato,» utile legatum est; quemadmodum quod alicui legatum, ut &lt;ref&gt;Hal.; ut, omítela el códice Fl&lt;/ref&gt; ex causa fideicommissi restituatur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpcu9mzfwswms02zx5392d7iozlygpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283962</id>
      <parentid>283961</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T23:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="kcgzgk5t533wda2x5qsoe2xdgqasay7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;possit. Ponamus, rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati cedente ab eo herede, a quo eadem sub conditione alii legata fuerit; nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente conditione discessurum sit a me dominium; nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur, et is, quum sub conditione alii legatus esset, factus fuerit meus ex causa lucrativa, nihilominus existente conditione ex stipulatu agere potero.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si ex bonis eius, qui Reipublicae causa aberat, rem usu acquisierim, et ea, antequam evinceretur, mihi legata sit, deinde postea evincatur, recte ex testamento petam, eam mihi dari oportere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Fundus mihi legatus est, proprietatem eius fundi redemi detracto usufructu, postea venditor capite minutus est, et ususfructus ad me pertinere coepit; si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Marcellus: idem erit, et si partem redemero, et &lt;ref&gt;Hal.; et, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; pars mihi legata est, aut donata, partem enim duntaxat petere debebo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Iulianus: quodsi legatum mihi est, «quod ex Pamphila natum erit», ego Pamphilam mercatus sum, et ea apud me peperit, non possum videri partum ex causa lucrativa habere, quia matrem eius mercatus sum; argumentum rei est, quod evicto eo actio ex emto competit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Qui Caium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat, si ita legaverit: «quod mihi Caius debet, id heres meus Sempronio damnas esto dare; quod mihi Lucius debet, id heres meus Maevio damnas esto dare», eam conditionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. Si tamen vivus testator Caio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Quum mihi Stichus, aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis, et Stichum ex altero testamento consecutus fuissem, ex altero Pamphilum petere possum, quia et si uno testamento Stichus, aut Pamphilus legati fuissent, et Stichus ex causa lucrativa meus factus fuisset, nihilominus Pamphilum petere possem.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''83.''' ['''85. V. 80. H.'''] MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''—Titius Stichi partem tibi legavit, eiusdem Stichi partem Seius tibi legavit; ex utriusque testamento consequeris.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''84.''' ['''86. V. 81. H.'''] IULIANUS ''libro XXXIII. Digestorum.''—Huiusmodi legatum: «si Titius heredi meo caverit, centum Maevio se daturum, et heres meus Titio centum dato,» utile legatum est; quemadmodum quod alicui legatum, ut &lt;ref&gt;Hal.; ut, omítela el códice Fl&lt;/ref&gt; ex causa fideicommissi restituatur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kcgzgk5t533wda2x5qsoe2xdgqasay7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/502</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86944</id>
    <revision>
      <id>283963</id>
      <timestamp>2026-10-16T23:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: «si Titius heredi meo caverit,; se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto».  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si Sempronius Titium heredem instituerit, et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maevio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maevio praesenti die legaverit, et Maevius pretium fundi ab he...</comment>
      <origin>283963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="i13e3j0goerb7nv4phgxiq5q50gabcx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: «si Titius heredi meo caverit,; se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto».

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si Sempronius Titium heredem instituerit, et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maevio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maevio praesenti die legaverit, et Maevius pretium fundi ab herede Titii acceperit, si ex testamento Sempronii fundum petere velit, exceptione repelli poterit, si pretio fundi contentus non erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si cui homo legatus fuisset, et per legatarium stetisset, quominus Stichum, quum heres tradere volebat, acciperet, mortuo Sticho exceptio doli mali heredi proderit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Aedes, quibus heredis aedes serviebant, legatae sunt traditae legatario non imposita servitute; dixi, posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset; nam et eum, qui debilitatum ab herede servum acceperit, recte ex testamento agere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Qui servum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit, et servum acceperit, actione ex vendito absolvi debet, quia hoc iudicium fidei bonae est, et continet in se doli mali exceptionem. Quodsi pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex emto pretium recuperabit, quemadmodum recuperaret, si homo evictus fuisset. Quodsi iudicio ex emto actum fuerit, et tunc actor compererit, legatum sibi hominem esse, et agat ex testamento, non aliter absolvi heredem oportebit, quam si pretium restituerit, et hominem actoris fecerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Quum pater pro filia sua dotis nomine centum promisisset, deinde eidem centum eadem legasset, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione, et puella ex testamento agere instituerit; convenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Si ita cui legatum esset: «si tabulas chirographi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem dato», huiusmodi conditio hanc vim habet, si heredem meum debito liberaverit. Quare et si tabulae exstabunt, non intelligetur conditioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit; et si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur implesse conditionem, si heredem liberaverit. Nec ad rem pertinebit, iam tunc, quum testamentum fiebat, tabulae interciderint, an postea, vel mortuo testatore.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Si Titio et Maecio legatus fuerit Stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maevio, nma Titius, quamvis ad legatum non admittatur, partem faciet.&lt;/div&gt;  

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—«Stichum, aut Pamphilum, utrum heres meus volet, Titio dato»; si dixerit heres, Stichum se velle dare, Sticho mortuo liberabitur; quum au-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i13e3j0goerb7nv4phgxiq5q50gabcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/503</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86945</id>
    <revision>
      <id>283964</id>
      <timestamp>2026-10-17T00:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tem semel dixerit heres, utrum dare velit, mutare sententiam non poterit.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Legatum est ita: «fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo, quum moriar, mea erunt, heres meus Titio dato»; ancilla, quae in eo fundo esse consueverat, mortis tempore, quum in fuga esset, enixa est; quaero, an vel ipsa, vel partus eius legato cedat. Respondi: ancilla, quamvis in fuga sit, legata videtur, et licet fugitiva er...</comment>
      <origin>283964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="s704p94t4a84afm78its6v9k5piej0d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tem semel dixerit heres, utrum dare velit, mutare sententiam non poterit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Legatum est ita: «fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo, quum moriar, mea erunt, heres meus Titio dato»; ancilla, quae in eo fundo esse consueverat, mortis tempore, quum in fuga esset, enixa est; quaero, an vel ipsa, vel partus eius legato cedat. Respondi: ancilla, quamvis in fuga sit, legata videtur, et licet fugitiva erat, perinde habetur, ac si in eo fundo fuisset moriente patrefamilias; huic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur, et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Si Titio Stichus aut Pamphilus, utru eorum mallet &lt;ref&gt;La Vulg.; malet, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donavit, Stichus in obligatione remanet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Quibus ita legatum fuerit: «Titio et Maevio singulos servos do, lego», constat, eos non concursuros in eundem servum, sicuti non concurrunt, quum ita legatur: «Titium servum do, lego; Maevio alterum servum do, lego».&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 13.—Si is, cuí legatum fuerat, antequam constitueret, qua actione uti vellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul venientes, nisi consenserint, non possunt. Quare quamdiu alter rem vindicare vult, alter in personam agere non potest, sed si consenserint, rem communiter habebunt; consentire autem vel sua sponte debent, vel iudice imminente.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''85.''' ['''87. V. 82. H.'''] PAULUS ''libro XI. ad Plautium.''—Duobus coniunctim fundus erat legatus, alter ex his partis aestimationem per actionem personalem abstulit, alter, si fundum totum vindicare velit, exceptione doli pro parte dimidia repellitur, quia defunctus semel ad eos legatum pervenire voluit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''86.''' ['''88. V. 83. H.'''] IULIANUS ''libro XXXIV. Digestorum.''—Si tibi homo, quem pignori dederas, legatus ab alio fuerit, actionem ex testamento habebis adversus heredem, ut pignus luatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si testamento Stichus ab uno herede legatus fuerit Maevio, et eidem codicillis idem Stichus ab omnibus heredibus, et antequam codicilli aperirentur, Maevius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure vindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum pervenire voluit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum servus legatur, et ipsius servi status, et omnium, quae personam eius attingunt, in suspenso est; nam si legatarius repulerit a se legatum, nunquam eius fuisse: videbitur, si non repulerit, ex die aditae hereditatis eius intelligetur. Secundum hanc regulam et de iure eorum, quae per traditionem servus acceperit, aut stipulatus fuerit, deque his, quae legata ei vel donata fue-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s704p94t4a84afm78its6v9k5piej0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/504</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86946</id>
    <revision>
      <id>283965</id>
      <timestamp>2026-10-17T00:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '498  DIGESTO . - LIBRO XXX: TITULO ÚNICO  runt, statuetur, ut vel heredis, vel legatarii servus singula gessisse existimetur .  hubiere recibido por entrega, o hubiere estipulado, como sobre las que se le legaron ó donaron, de suerte, que se considere que el esclavo administró cada una de estas cosas, ó del heredero, ó del legatario.  ciem lucrifaciat .  § 3. Si a cargo de todos los herederos hubiera sido legado un fundo, que fuese de un solo...</comment>
      <origin>283965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="b0lw8kdworob8ez87l310ad3sl5tr6j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;498

DIGESTO . - LIBRO XXX: TITULO ÚNICO

runt, statuetur, ut vel heredis, vel legatarii servus
singula gessisse existimetur .

hubiere recibido por entrega, o hubiere estipulado, como sobre las que se le legaron ó donaron, de
suerte, que se considere que el esclavo administró cada una de estas cosas, ó del heredero, ó del
legatario.

ciem lucrifaciat .

§ 3. Si a cargo de todos los herederos hubiera
sido legado un fundo, que fuese de un solo heredero , à la verdad, este de quien fuese el fundo no entregará más que su parte, y los demás estarán obligados por las restantes partes .
§ 4. Es válido el legado, si se hubiera legado la
superficie à aquel en cuyo suelo estuviere, aunque
este sea el dueño del suelo; porque conseguirá que
quedelibre de estaservidumbre, yganelasuperficie.

87. [89. V. 84. H.] PAPINIANUS libro XVIII.
Quaestionum . -Filio pater, quem in potestate retinuit, heredi pro parte instituto legatum quoque

87. [89. V. 84. H.] PAPINIANO ; Cuestiones, libro
XVIII.- Un padre le dejó también un legado al hijo instituido heredero de parte, que retuvo en su

reliquit (1); durissima sententia est existimantium,

potestad; es muy duro el parecer de los quejuzgan
que se le ha de denegar la petición del legado, si

§ 3. Si fundus ab omnibus heredibus legatus
sit, qui unius heredis esset, is quidem, cuius fundus esset, non amplius , quam partem suam praestabit, ceteri in reliquas partes tenebuntur.

§ 4.-Valet legatum, si superficies legata sit ei,
cuius in solo fuerit, licet is dominus soli sit; nam
consequetur, ut hac servitute liberetur, et superfi-

denegandam ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate; non enim impugnatur iudicium
ab eo, qui iustis rationibus noluit (2) negotiis hereditariis implicari.

se hubiere abstenido de la herencia de su padre;
porque no se impugna la última voluntad por quien
por justas razones no quiso inmiscuirse en los negocios de la herencia.

88. [90. V. 85. H.] MARCIANUS libro VI. Institutionum . Sed si non alias voluit pater habere
eum legatum, nisi hereditatem retineat, tunc ne-

88. [90. V. 85. H.] MARCIANO; Instituta, libro
VI.-Pero si el padre no quiso que él tuviera ellegado de otro modo , sino si retuviera la herencia, es

que adversus coheredem dandam ei legati (3) peti-

sabido, que en este caso no se le ha de dar niaun

tionem secundum Aristonis sententiam constat,
quum ipsi filio non videretur esse solvendo hereditas; et hoc ita est, licet non conditionaliter expressisset (4), intellexisse tamen manifestissime

me al parecer de Aristón, puesto que al mismo hi-

approbetur;

contra el coheredero la petición del legado conforjo no le parecería que era solvente la herencia; y
esto es asi , aunque no lo hubiese expresado condi-

cionalmente, pero si se probara clarisimamente
que asi lo entendió;

tor enim permittendo his, qui in potestate fuerint,

89. [91. V. 86. H.] JULIANO; Digesto, libro
XXXVI. - porque ni aun al emancipado se le
prohibe pedirle al heredero el legado, habiendo
prescindido de la herencia; porque el Pretor, per-

abstinere se hereditate paterna, manifestum facit,
ius se in persona eorum tribuere, quod futurum
esset, si liberum arbitrium adeundae hereditatis

mitiéndoles abstenerse de la herencia paterna á los
que hubieren estado bajo potestad, hace evidente,
que él concede a la persona de los mismos el

89. [91. V. 86. H.] IULIANUS libro XXXVI. (5)
Digestorum . - nam nec emancipatus hereditate
omissa legatum ab herede petere prohibetur; Prae-

habuissent .

derecho que habría habido, si hubiesen tenido el
libre arbitrio de adir la herencia .

90. [92. V. 87. H. ] PAPINIANUS libro XVIII.
Quaestionum . Quid ergo, si ita legaverit: «hoc
amplius filio meo-? Non dubie (6) voluntatis quidem quaestio erit; sed non absimilis est prioris casus circa filii providentiam, nisi evidens voluntas
contraria patris probetur.

90. [92. V. 87. H.] PAPINIANO; Cuestiones, libro XVIII. -¿Luego, qué se diría, si hubiere legado de este modo : « esto además á mi hijo-?» Indudablemente habrá cuestión sobre la voluntad; pe-

ne legatorum actio denegabitur ei, qui non agno-

ro no es este caso desemejante del anterior en
cuanto à la resolución del hijo, á no ser que se
pruebe la contraria voluntad del padre.
§ 1. Pero si esto sucediere habiendo instituido
á muchos hijos , se le denegará la acción por razón

verit hereditatem .

de legados al que no hubiere aceptado la herencia.

91. [93. V. 88. H. ] IULIANUS libro XXXVI.
Digestorum. Quaesitum est, si filiusfamilias, qui
filium habebat, heres institutus fuisset, quum esset

91. [93. V. 88. H.] JULIANO; Digesto, libro
XXXVI. Se preguntó, si habiendo sido instituido
heredero un hijo de familia, que tenia un hijo, estando ambos bajo ajena potestad, se le podria hacer á cargo de él un legado á su hijo. Respondi:
puesto que se le puede hacer al padre un legado á
cargo de su hijo, es consiguiente, que se legue o
al hermano del mismo, ó al hijo, o aun también à

§ 1.-Plane si pluribus filiis institutis, (7) ratio-

uterque in potestate aliena, an ab eo, filio eius legari possit. Respondi: quum possit a filio patri legari, consequens est, ut vel fratri ipsius, vel filio,
vel etiam servo patris sui legetur.

un esclavo de su padre.

§ 1.

Praesenti quidem die data libertate servo

§ 1.-Habiéndose dado ciertamente de presente

(1) Hal. Vulg.; relinquit, el códice Fl. según costumbre.
(2) voluit, Hal.
(3) ad legata. por legati, Hal.
(4) Taur, según la escritura original; expressit, corrección
del codice Fl ., Br .

(5) ΧΧΧΙΙ. , Hal.
(6) dubiae, Hal. Vulg.

(7) inter eos verbis legatorum bona diviserit, voluntatis,
inserta Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0lw8kdworob8ez87l310ad3sl5tr6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283967</id>
      <parentid>283965</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T01:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="6zf4qre9f0vwnovvpelj0rmpe6kkf25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;runt, statuetur, ut vel heredis, vel legatarii servus singula gessisse existimetur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si fundus ab omnibus heredibus legatus sit, qui unius heredis esset, is quidem, cuius fundus esset, non amplius, quam partem suam praestabit, ceteri in reliquas partes tenebuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Valet legatum, si superficies legata sit ei, cuius in solo fuerit, licet is dominus soli sit; nam consequetur, ut hac servitute liberetur, et superficiem lucritaciat.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''87.''' ['''89. V. 84. H.'''] PAPINIANUS ''libro XVIII quaestionum.''—Filio pater, quem in potestate retinuit, heredi pro parte instituto legatum quoque reliquit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; relinquit, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt;; durissima sententia est existimantium, denegaudam ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate; non enim impugnatur iudicium ab eo, qui iustis rationibus noluit &lt;ref&gt;voluit, Hal.&lt;/ref&gt; negotiis hereditariis implicari.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''88.''' ['''90. V. 85. H.'''] MARCIANUS ''libro VI. Institutionum.''—Sed si non alias voluit pater habere eum legatum, nisi hereditatem retineat, tunc neque adversus coheredem dandam ei legati &lt;ref&gt;ad legata. por legati, Hal.&lt;/ref&gt; petitionem secundum Aristonis sententiam constat, quum ipsi filio non videretur esse solvendo hereditas; et hoc ita est, licet non conditionaliter expressisset &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; expressit, corrección del codice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, intellexisse tamen manifestissime approbetur;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''89.''' ['''91. V. 86. H.'''] IULIANUS libro XXXVI. &lt;ref&gt;ΧΧΧΙΙ., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—nam nec emancipatus hereditate omissa legatum ab herede petere prohibetur; Praetor enim permittendo his, qui in potestate fuerint, abstinere se hereditate paterna, manifestum facit, ius se in persona eorum tribuere, quod futurum esset, si liberum arbitrium adeundae hereditatis habuissent.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''90.''' ['''92. V. 87. H.'''] PAPINIANUS ''libro XVIII. Quaestionum.''—Quid ergo, si ita legaverit: «hoc amplius filio meo—? Non dubie &lt;ref&gt;dubiae, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; voluntatis quidem quaestio erit; sed non absimilis est prioris casus circa filii providentiam, nisi evidens voluntas contraria patris probetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Plane si pluribus filiis institutis, &lt;ref&gt;inter eos verbis legatorum bona diviserit, voluntatis, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ratione legatorum actio denegabitur ei, qui non agnoverit hereditatem.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''91.''' ['''93. V. 88. H.'''] IULIANUS ''libro XXXVI. Digestorum.''—Quaesitum est, si filiusfamilias, qui filium habebat, heres institutus fuisset, quum esset uterque in potestate aliena, an ab eo, filio eius legari possit. Respondi: quum possit a filio patri legari, consequens est, ut vel fratri ipsius, vel filio, vel etiam servo patris sui legetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Praesenti quidem die data libertate servo&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zf4qre9f0vwnovvpelj0rmpe6kkf25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86947</id>
    <revision>
      <id>283966</id>
      <timestamp>2026-10-17T00:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 3.—Sed iuris ignorantiam non prodesse, Labeo ita accipiendum existimat, si iurisconsulti copiam haberet, vel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia; quod raro accipiendum est.  § 4.—Qui ignoravit dominum esse rei venditorem, plus in re est, quam in existimatione mentis, et ideo tametsi existimet, se non a domino emere, tamen, si a domino ei tradatur, dominus efficitur.  § 5.—Si quis ius i...</comment>
      <origin>283966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="4ihsk8ijqxms8ytu7tu2juqv3ug407j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 3.—Sed iuris ignorantiam non prodesse, Labeo ita accipiendum existimat, si iurisconsulti copiam haberet, vel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia; quod raro accipiendum est.

§ 4.—Qui ignoravit dominum esse rei venditorem, plus in re est, quam in existimatione mentis, et ideo tametsi existimet, se non a domino emere, tamen, si a domino ei tradatur, dominus efficitur.

§ 5.—Si quis ius ignorans lege Falcidia usus non sit, nocere ei dicit epistola Divi Pii. Sed et Imperatores Severus et Antoninus in haec verba rescripserunt: «Quod ex causa fideicommissi indebitum datum est, si non per errorem solutum est, repeti non potest, quanobrem Cargiliani (1) heredes, qui, quum ex testamento eius pecuniam ad opus aquaeductus Reipublicae Cirtensium (2) reliquam solverint, non solum cautiones non exegerunt, quae interponi solent, ut quod amplius cepissent municipes, quam per legem Falcidian licuisset, redderent, verum etiam stipulati sunt, ne ea summa in alios usus converteretur, et scientes prudentesque passi sunt, eam pecuniam in opus aquaeductus impendi; frustra postulant reddi sibi a Republica Cirtensium (3), quasi plus debito dederint, quum sit utrumque iniquum, pecuniam, quae ad opus aquaeductus data est, repeti, et Rempublicam ex corpore patrimonii sui impendere, et in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam repraesentet. Quodsi ideo repetitionem eius pecuniae habere credunt (4), quod imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant, ignorantiam facti, non iuris prodesse, nec stultis solere succurri, sed errantibus». Et licet municipium metu in hac epistola fiat, tamen et in qualibet persona idem observabitur. Sed nec, quod in opere aquaeductus relicta esse pecunia proponitur, in hunc solum casum cessaro repetitionem dicendum est; nam initium Constitutionis generale est, demonstrat enim, si non per errorem solutum sit fideicommissum, quod indebitum fuit, non posse repeti. Item et illa pars aeque generalis est, ut, qui iuris ignorantia legis Falcidiae beneficio usi non sunt, (nec) possint repetere; ut secundum hoc possit dici, etiamsi pecunia, quae per fideicommissum relicta est, quanque soluta est, non ad aliquid faciendum relicta sit, et licet consumpta non sit, sed extet apud eum, cui soluta est, cessaro repetitionem.

10. PAPINIANUS libro VI. Responsorum. — Impuberes sine tutore agentes nihil posse vel (5) scire intelligantur.

(1) Gargiliani, conjetura Br.
(2) Cvcenensium, Hal. Vulg.
(3) Cvrenensium, Hal. Vulg.

según corrección del códice Fl.; nihil posse de facto vel de

(4) dicunt, Hal,

iure scire intelliguntur, Hal.

(5) Según la escritura original, Br.; vel, omitela Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ihsk8ijqxms8ytu7tu2juqv3ug407j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/505</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86948</id>
    <revision>
      <id>283968</id>
      <timestamp>2026-10-17T01:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legari vel pure, vel sub conditione poterit, quum vero libertas sub conditione data fuerit, alias utiliter, alias inutiliter pure legabitur. Nam si ea conditio libertatis fuerit, ut patrefamilias statim mortuo possit ante aditam hereditatem existere conditio, veluti: «Stichus, si decem Titio dederit», vel: &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; in, inserta la corrección del códice Fl., Br. Véase el fr. 108. §. 3. de este título, y los fr. 1....</comment>
      <origin>283968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3433" sha1="knlv7lqmxfey8tmhhc2146xttquue2f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legari vel pure, vel sub conditione poterit, quum vero libertas sub conditione data fuerit, alias utiliter, alias inutiliter pure legabitur. Nam si ea conditio libertatis fuerit, ut patrefamilias statim mortuo possit ante aditam hereditatem existere conditio, veluti: «Stichus, si decem Titio dederit», vel: &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; in, inserta la corrección del códice Fl., Br. Véase el fr. 108. §. 3. de este título, y los fr. 1. у 3. D. XXXI.&lt;/ref&gt; «capitolium ascenderit, liber esto», utile legatum est; huiusmodi autem conditiones: «si heredi decem dederit; si post aditam hereditatem capitolium ascenderit» &lt;ref&gt;huiusmodi autem conditiones post aditam hereditatem inutile legatum efficient, Hal., omitiendo si heredi—ascenderit.&lt;/ref&gt;, inutile legatum efficient. Necessario autem ex asse herede scripto etiam hae conditiones, quae ante aditam hereditatem impleri possunt, inutile legatum efficient.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Duobus heredibus institutis alteri Stichum legaverat, et eidem Sticho decem; quum Stichus vivo testatore ad libertatem pervenisset, totum legatum ei debebitur; nam in solidum constitisse causam legati in eius persona, hoc quoque argumento est, quod, si heres, cui legatus fuerat, hereditatem non adiisset, solidum ab altero herede consequi possit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Servo legato legatum datum est; si alienatus a testatore fuisset, legatum ad emtorem pertinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Quum servus Titio, et eidem servo aliquid legatur, fideicommitti &lt;ref&gt;fidei Titii committi, la Vulg.&lt;/ref&gt; potest, ut aut servum alicui restituat, vel ea, quae servo legata sunt; hoc amplius etiam ipsi servo, quum liber erit, fideicommissum a Titio dari potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Si quis Stichum legaverit, et eundem alienaverit vel manumiserit, deinde codicillis eidem legatum dederit, legatum vel manumisso, vel emtori debebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Si mihi servus a te herede legatus fuerit, et eidem servo aliquis legaverit, et vivo eo, qui mihi servum legaverat &lt;ref&gt;Taur.; legaverit, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, dies legati servo dati cesserit, confestim id legatum hereditati acquiritur; et ideo, quamvis postea moritur &lt;ref&gt;moriatur, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; is, qui servum mihi legaverat, ad me id, quod servo legatum est, non pertinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori, et sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod servo legatorum vel hereditatis nomine interim obvenerit, praestandum est petitori.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''92.''' ['''94. V. 89. H.'''] IULIANUS ''libro XXXIX. Digestorum.''—Si fundum per fideicommissum relictum unus ex heredibus excusso pretio secundum reditum eius fundi mercatus sit propter aes alienum hereditarium, praesente et assignante eo, cui fideicommissum debebatur, placet, non fundum, sed pretium eius restitui debere &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; deberi el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Marcellus notat: si fundum restituere malit heres, audiendum existimo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—['''95.'''] &lt;ref&gt;Según las ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Iulianus: si Titio pecunia legata&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knlv7lqmxfey8tmhhc2146xttquue2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86949</id>
    <revision>
      <id>283969</id>
      <timestamp>2026-10-17T02:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'LIBER VICESIMUSTERTIUS  TIT. I  DE SPONSALIBUS   [SC. Cod. V. 1. 2.]  1. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—   Sponsalia sunt mentio et repromissio duptiarum futurorum.  2. ULPIANUS libro singulari de Sponsalibus.—   Sponsalia autem dicta sunt a spondendo, nam prius fuit veteribus stipulari et spondere sibi uxores futuras;  3. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—   unde et sponsi sponsaeque appellatio nata est.  4. ULPIANUS libro XXXV. a...</comment>
      <origin>283969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2087" sha1="cichbmmtxpw0f9u0z8xdqpkmeu0hwqj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;LIBER VICESIMUSTERTIUS

TIT. I

DE SPONSALIBUS  
[SC. Cod. V. 1. 2.]

1. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—  
Sponsalia sunt mentio et repromissio duptiarum futurorum.

2. ULPIANUS libro singulari de Sponsalibus.—  
Sponsalia autem dicta sunt a spondendo, nam prius fuit veteribus stipulari et spondere sibi uxores futuras;

3. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—  
unde et sponsi sponsaeque appellatio nata est.

4. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.—  
Sufficit nudus consensus ad constituenda sponsalia.

§ 1.—Denique constat, et absenti absentem desponderi (1) posse, et hoc quotidie fieri.

5. POMPONIUS libro XVI. ad Sabinum.—  
Haec ita, si scientibus his, qui absint, sponsalia fiant, aut si postea ratum habuerint.

6. ULPIANUS libro XXXVI. (2) ad Sabinum.—  
Si puellae tutores ad finienda (3) sponsalia nuntium miserunt, non paternum suffecerunt ad dissolvendam nuptiarum spem hunc nuntium, non magis, quam sponsalia per eos solos constituere, nisi forte omnia ista ex voluntate puellae facta sint.

7. PAULUS libro XXXV. ad Edictum.—  
In sponsalibus nihil interest, utrum testatio interponatur, an aliquis sine scriptura spondeat.

§ 1.—In sponsalibus etiam consensus eorum exigendus est, quorum in nuptiis desideratur; intelligi tamen semper filiae patrem consentire, nisi evidenter dissentiat, Iulianus scribit.

8. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.—  
Furor quin sponsalibus impedimento sit, plusquam manifestum est, sed postea interveniens sponsalia non infirmat.

9. ULPIANUS libro XXXVI. ad Edictum.—  
Quaestio est apud Iulianum, an sponsalia sint ante duodecimum annum (4), si fuerint nuptiae collatae. Et semper Labeonis sententiam probabo existimantis, si quidem praecesserint sponsalia, durare ea, quamvis in domo locum nuptiae esse coeperit (5); si vero non praecesserint, hoc ipsum, quod in domum deducta est, non videri sponsalia facta; quam sententiam Papinianus quoque probat.

(1) desponsari, Hal.  
(2) XXV, Hal.  
(3) infringenda, Hal. Vulg.  
(4) XII. annos, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cichbmmtxpw0f9u0z8xdqpkmeu0hwqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86950</id>
    <revision>
      <id>283970</id>
      <timestamp>2026-10-17T02:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '10. IDEM libro III. Disputationum.—In potestate manente filia pater sponso nuntium remittere potest, et sponsalia dissolvere; enimvero si emancipata est, non potest neque nuntium remittere, neque quae dotis causa data sunt, condicere; ipsa enim filia nubendo efficiet dotem esse, condictionemque extinguet, quae causa non secuta nasci poterit, nisi forte quis proponat, ita dotem patrem pro emancipata filia dedisse, ut, si nuptiis non consentire...</comment>
      <origin>283970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="2hkq8wu2iwuf01uynq7spv7tjzuu8lg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;10. IDEM libro III. Disputationum.—In potestate manente filia pater sponso nuntium remittere potest, et sponsalia dissolvere; enimvero si emancipata est, non potest neque nuntium remittere, neque quae dotis causa data sunt, condicere; ipsa enim filia nubendo efficiet dotem esse, condictionemque extinguet, quae causa non secuta nasci poterit, nisi forte quis proponat, ita dotem patrem pro emancipata filia dedisse, ut, si nuptiis non consentiret vel contractis, vel non contractis (1), repeteret, quae dederat; tunc enim habebit repetitionem.

11. ULPIANUS libro XVI. Digestorum.—Sponsalia, sicut nuptiae, consensu contrahentium fiunt; et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiamfamilias consentire oportet.

12. ULPIANUS libro singulari de Sponsalibus.
—Sed quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur.
§ 1.—Tunc autem solum dissentiendi a patre licentia filiae conceditur, si indignum moribus, vel turpem sponsum ei pater eligat.

13. PAULUS libro V. ad Edictum.—Filiofamilias (2) dissentiente sponsalia nomine eius fieri non possunt.

14. MODESTINUS libro IV. Differentiarum.
In sponsalibus contrahendis aetas contrahentium definita non est, ut in matrimoniis; quapropter et a primordio aetatis sponsalia effici possunt, si modo id fieri ab utraque persona intelligatur, id est, si non sint minores, quam septem annis.

15. IDEM libro singulari de enucleatis casibus.
—Tutor factam pupillam suam nec ipse uxorem ducere, nec filio suo in matrimonio adiungere potest; scias tamen, quod de nuptiis tractamus, et ad sponsalia pertinere.

16. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—Oratio Imperatorum Antonini et Commodi, quae quasdam nuptias in personam (3) Senatorum inhibuit, de sponsalibus nihil locuta est; recte tamen dicitur, etiam sponsalia in his casibus ipso iure nullius esse momenti, ut suppleatur, quod Orationi deest.

17. GAIUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.
—Saepe iustae ac necessariae causae non solum annum vel biennium, sed etiam triennium et quadriennium, et ulterius trahunt sponsalia, veluti valetudo sponsi sponsaeve, vel mortes parentum, aut capitalia crimina, aut longiores peregrinationes, quae ex necessitate fiunt.

18. ULPIANUS libro VI. ad Edictum.—In sponsalibus constituendis parvi refert, per se et coram, an per internuntium (4), vel per epistolam, an per alium (5) hoc factum est, et fere plerumque conditiones interpositis personis expediuntur.

(1) vel contractis, vel non contractis, omissus Hal.
(2) Taur. sexta anterior correctionis del codice Fl.; filiofamilias, regina la escritura original, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2hkq8wu2iwuf01uynq7spv7tjzuu8lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/506</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86951</id>
    <revision>
      <id>283971</id>
      <timestamp>2026-10-17T02:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fuerit, et eius fidei commissum, ut alienum servum manumitteret, nec dominus eum vendere velit, nihilominus legatum capiet, quia per eum non stat, quominus fideicommissum praestet; nam et si mortuus fuisset servus, a legato non summoveretur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sicuti conceditur unicuique ab eo, ad quem legitima eius hereditas, vel bonorum possessio perventura est, fideicommissum dare, ita et ab eo, ad quem impuberis filii le...</comment>
      <origin>283971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3076" sha1="k2mxeono2xf5zgg4zv0whbm1dkplndx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fuerit, et eius fidei commissum, ut alienum servum manumitteret, nec dominus eum vendere velit, nihilominus legatum capiet, quia per eum non stat, quominus fideicommissum praestet; nam et si mortuus fuisset servus, a legato non summoveretur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sicuti conceditur unicuique ab eo, ad quem legitima eius hereditas, vel bonorum possessio perventura est, fideicommissum dare, ita et ab eo, ad quem impuberis filii legitima hereditas vel bonorum possessio perventura est, fideicommissa recte dabuntur;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''93.''' [''' 96. V. 90. H.'''] ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—quod fideicommissum hactenus, quatenus impubes decedat, valebit; ceterum si pubes factus decesserit, evanescit fideicommissum.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''94.''' [''' 97. V. 91. H.'''] IULIANUS ''libro XXXIX. Digestorum.''—Plane si filium impuberem exheredaverit, fideicommissum legitimus heres praestare cogendus non erit, nisi idem et patri heres fuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui rogatus erat, hereditatem, ex qua servus eius heres institutus erat, restituere, (quum) alii servum vendidisset, quaesitum est, an hereditatem restituere cogendus est is, ad quem hereditas ex emtione servi heredis scripti pervenerit? Dixi, compellendum esse ad fideicommissum restituendum eum, qui servum suum heredem scriptum vendidit, quum pretium hereditatis, quam restituere rogatus est, habeat. Is autem, ad quem hereditas ex emtione servi heredis scripti pervenerit, ex causa cogendus erit fideicommissum praestare, id est, si dominus servi heredis scripti solvendo non erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si cui Stichus, aut Dama legatus esset electione legatario data, et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret, si Damam vindicare maluerit, nihilominus Stichum ex causa fideicommissi praestare debebit. Sive enim pluris est Dama, compellendus est Stichum redimere, sive minoris, aeque Stichum iuste dare cogetur, quum per eum steterit, quominus ex testamento haberet, quod fideicommissum fuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Qui testamento manumittitur, et neque legatum, neque hereditatem tem capit, fideicommissum praestare cogendus non est. Ac ne is quidem, qui servum legatum rogatus fuerit manumittere; is enim demum pecuniam ex causa fideicomissi praestare cogendus est, qui aliquid eiusdem generis, vel similis, ex testamento consequitur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''95.''' ['''98. V. 92. H.'''] ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Videndum tamen est, numquid, si vice operarum rogaverit eum aliquid, debeat hoc fideicommissum valere; quod nequaquam dicendum est, quia nec operac imponi huiusmodi liberto possunt, nec impositae exiguntur, quamvis testator ita caverit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''96.''' ['''99. V. 93. H.'''] IULIANUS &lt;ref&gt;Idem. Hal,&lt;/ref&gt; ''libro XXXIX. Digestorum.''—Quidam testamento vel codicillis ita&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k2mxeono2xf5zgg4zv0whbm1dkplndx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/519</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86952</id>
    <revision>
      <id>283972</id>
      <timestamp>2026-10-17T02:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ominatim plures res in legato exprimuntur, plura legata sunt, si autem suppellex, aut argentum, aut peculium, aut instrumentum legatum sit, unum legatum est.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro IV. ad Plautium.''—Si ita legetur: «heres dare damnas esto, si in capitolium non ascenderit, utile legatum est, quamvis in potestate eius sit, ascendere, vel non ascendere.&lt;p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''4.''' IDEM ''libro VIII. ad P...</comment>
      <origin>283972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4682" sha1="4biezy1j3h1afkny7x3etfdb011fy7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ominatim plures res in legato exprimuntur, plura legata sunt, si autem suppellex, aut argentum, aut peculium, aut instrumentum legatum sit, unum legatum est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro IV. ad Plautium.''—Si ita legetur: «heres dare damnas esto, si in capitolium non ascenderit, utile legatum est, quamvis in potestate eius sit, ascendere, vel non ascendere.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''4.''' IDEM ''libro VIII. ad Plautium.''—Neminem eiusdem rei legatae sibi partem velle, partem nolle, verius est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''5.''' IDEM ''libro VII. Quaestionum.''—Sed duobus legatis relictis unum quidem repudiare, alterum vero amplecti posse, respondetur.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Sed si unum ex legatis onus habeat&lt;ref&gt;Hal.; habet, el códiceFl.&lt;/ref&gt;, et hoc repellatur, non idem dicendum est; pone eum, cui decem et Stichus legatus est, rogatum servum manumittere, si Falcidia locum habet, ex decem utriusque legati quarta deducetur; igitur repudiato servo non evitabitur onus deductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas relinquet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''6. '''IDEM ''libro singulari ad legem Falcidiam''.—Grege autem legato non possunt&lt;ref&gt;Hal.; potest, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quaedam&lt;ref&gt;non potest quaedam res sperni, la ''Vulg''.&lt;/ref&gt; unum legatum est. Idemque dicemus peculio legato, aut veste, aut argento, et similibus.&lt;p&gt;

7. IDEM libro VIII. ad Plautium .- Si Titio et

ei, qui capere non potest, decem legata sint, quia
duobus heres dare damnatur, et unus capere non
potest, quinque sola Titio dantur.

6. EL MISMO; Comentarios á la ley Falcidia , libro único . - Mas habiéndose legado un rebaño, no
se pueden rechazar unas cabezas, y reivindicar
otras, porque no hay muchos, sino un solo legado .
Y lo mismo diremos habiéndose legado un peculio,
ó un vestido, ó plata, y otras cosas semejantes.
7. EL MISMO; Comentarios á Plaucio, libro VIII.
-Si hubieren sido legados diez à Ticio , y á otro ,
que no puede adquirir, como el heredero está condenado á dar a dos, y uno no puede adquirir, á
Ticio se le dán solamente cinco .

8. IDEM libro IX. ad Plautrum .- Si quis ser-

vum heredis vel alienum legaverit,et is fugisset,
cautiones interponendae sunt de reducendo eo;
sed si quidem vivo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem, sumtibus heredis.

§ 1. Si ita legetur: «Sempronio decem, aut, si
noluerit, hominem Stichum lego , hoc casu duo
legata sunt, sed uno (4) contentus esse debet.

8. EL MISMO; Comentarios á Plaucio, libro IX.
-Si alguno hubiere legado un esclavo del heredero , ó de otro, y él hubiese huido, se han de interponer cauciones de recobrarlo; pero si verdaderamente hubiere huido viviendo el testador, es recobrado á expensas del legatario , y, si despues de la
muerte, á costas del heredero .
§ 1. Si asi se hiciera un legado: «le lego diez á
Sempronio, ó , si no los quisiere, el esclavo Stico » ,
en este caso son dos los legados, pero debe contentarse con uno solo .

§ 2. Si quis legaverit ex illo dolio amphoras
decem, etsi non decem, sed pauciores inveniri possint, non extinguitur legatum, sed hoc tantummodo accipit, quod invenitur.
§ 3. Si inter duos dubitetur de eodem legato,
cui potius dari oportet, utputa si Titio relictum
est, et duo eiusdem nominis amici testatoris veniant, et legatum petant, et heres solvere paratus
sit, deinde ambo defendere heredem parati sint,
eligere debere heredem, cui solvat, ut ab eo defendatur (5) .
§ 4.- Certam pecuniam legatam si et legatarius,
et substituti legatarii peterent, et heres solvere

paratus sit, si ambo defendere heredem parati sint,
eligere debet heres , cui solvat, ut ab eo de-

§ 2 .-- Si alguno hubiere legado diez ánforas de
aquella tinaja, no se extingue el legado, aunque no
se puedan hallar diez, sino menos, sino que recibe
solamente lo que se halla.
§ 3. Si respecto á un mismo legado se dudara
entre dos à quién se le debe dar preferentemente ,
por ejemplo, si se le dejó à Ticio , y se presentaran
dos amigos del testador del mismo nombre, y pidieran el legado, y el heredero estuviera dispues-

to a pagarlo, y después ambos estuvieran prontos
å defender al heredero, el heredero debe elegir a
quién pagará, para que por él sea defendido .
§ 4. Si asi el legatario como los substitutos del
legatario pidiesen cierta cantidad legada, y el heredero estuviera dispuesto a pagarla, si ambos es-

tuvieran prontos a defender al heredero, el here-

(1) 
(2) 

(4) Hal . Vulg.; uni, el códice Fl.; unico, conjetura Br.

(3) 

(5) constat, inserta Hal.

Томо ІІ - 65&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4biezy1j3h1afkny7x3etfdb011fy7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86953</id>
    <revision>
      <id>283973</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '112  TIT. II  DE RITU NUPTIARUM   [cf. Cod. V. 1–10.]  1. MODESTINUS libro I. Regularum. — Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, et (1) consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio.  2. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coëunt, quorumque in potestate sunt.  3. IDEM libro I. ad Sabinum. — Si nepotem ex filio, et neptem ex altero filio in potestate habeam, nup...</comment>
      <origin>283973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="hdtd2vih3s9aktct8w5rn4s7noxr2bp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;112

TIT. II

DE RITU NUPTIARUM  
[cf. Cod. V. 1–10.]

1. MODESTINUS libro I. Regularum. — Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, et (1) consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio.

2. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coëunt, quorumque in potestate sunt.

3. IDEM libro I. ad Sabinum. — Si nepotem ex filio, et neptem ex altero filio in potestate habeam, nuptias inter eos me solo auctore contrahi posse, Pomponius scribit; et verum est.

4. POMPONIUS libro III. ad Sabinum. — Minorem annis duodecim nuptam tunc legitimam uxorem fore, quum apud virum expresset duodecim annos.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — Mulierem absenti per literas eius, vel per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur; eam vero, quae abesset, ex literis vel nuntio suo duci a marito non posse, deductione enim opus esse in mariti, non in uxoris domum, quasi in domicilium matrimonii.

6. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum. — Denique Cinna scribit: eum, qui absentem accepit uxorem, deinde rediens a coena iuxta Tiberim perisset, ab uxore lugendum, responsum est;

7. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam (2). — ideoque potest fieri, ut in hoc casu aliquis virgo et dotem, et de dote habeat actionem.

8. POMPONIUS libro V. ad Sabinum. — Libertinus libertinam matrem aut sororem uxorem ducere non potest, quia hoc ius moribus, non legibus introductum est.

9. ULPIANUS libro XXVI. (3) ad Sabinum. — Si nepos uxorem velit ducere avo furente, omnimodo patris auctoritas erit necessaria, sed si pater fuerit (4), avus sapiat, sufficit avi voluntas.

§ 1. — Is, cuius pater ab hostibus captus est, si non intra triennium revertatur, uxorem ducere potest.

10. PAULUS libro XXXV. (5) ad Edictum. — Si ita pater absit, ut ignoretur, ubi sit, et an sit, quid faciendum est (6), merito dubitatur. Et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit (7), et an superstes sit, non prohibeantur liberi eius utriusque sexus matrimonium vel nuptias legitimas contrahere.

(1) et, omittet Hal.  
(2) libro I. ad legem Iuliam, Hal.  
(3) XXXV. Hal.  
(4) Hal.; furit, et codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdtd2vih3s9aktct8w5rn4s7noxr2bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/557</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86954</id>
    <revision>
      <id>283974</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ptér fructum medii temporis posse me obligari, nec Iulianus dubitaret.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si rem quis debeat ex stipulatu ei, cui &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; eique, por ei, cui, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; rem legaverit, fidei committere eius non poterit, licet ex legato commodum sentire videatur, quod dominium nanciscitur statim, nec exspectat ex stipulatu actionem; fortassis quis dicat, et sumtum litis...</comment>
      <origin>283974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="rtl65c4ehl1m750bafs5w9nlgy53c72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ptér fructum medii temporis posse me obligari, nec Iulianus dubitaret.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si rem quis debeat ex stipulatu ei, cui &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; eique, por ei, cui, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; rem legaverit, fidei committere eius non poterit, licet ex legato commodum sentire videatur, quod dominium nanciscitur statim, nec exspectat ex stipulatu actionem; fortassis quis dicat, et sumtum litis, quem sustineret, si ex stipulatione litigaret, eum lucrari; sed nequaquam dicendum est, huius fidei committi posse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Sed et si habenti tibi proprietatem usumfructum mortis causa cessero, potest dici, fideicommittere me posse; nec quemquam moveat, quod ususfructus solet morte extingui, nam medii potius temporis, quo vivat, qui donavit, commodum cogitemus.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' PAULUS ''libro IV. Sententiarum.''—A patre vel domino relictum fideicommissum, si hereditas ei non quaeratur, ab emancipato filio vel servo manumisso utilibus actionibus postulatur; penes eos enim quaesitae hereditatis emolumentum remanet.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si fuerit municipio legatum relictum ab his, qui rem publicam gerunt, fideicommissum dari potest.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si quis non ab herede, vel legatario, sed ab heredis, vel legatarii herede fideicommissum reliquerit, hoc valere benignum est.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' PAULUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Sed et si sic fideicommissum dedero ab herede meo: «te rogo , Luci Titi, ut ab herede tuo petas dari Maevio decem aureos», utile erit fideicommissum, scilicet ut mortuo Titio ab herede eius peti possit; idque et Iulianus respondit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sic autem fideicommissum dari non poterit: «si Stichus Seii factus iussu eius hereditatem adierit, rogo, det», quoniam, qui fortuito, non iudicio testatoris, consequitur hereditatem, vel legatum, non debet onerari; nec recipiendum est &lt;ref&gt;Taur. al márgen; esse, en el texto.&lt;/ref&gt;, ut, cui nihil dederis, eum rogando obliges.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS &lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro I. Fideicommissorum.''—Si deportati servo fideicommissum fuerit adscriptum,ad fiscum pertinere dicendum est, nisi si eum deportatus vivo testatore alienaverit, vel fuerit restitutus; tunc enim ad ipsum debebit pertinere.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si miles deportato fideicommissum reliquerit, verius est, quod et Marcellus probat, capere &lt;ref&gt;Taur.; carere, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; eum posse.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rtl65c4ehl1m750bafs5w9nlgy53c72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283976</id>
      <parentid>283974</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="4pinxhgf9f2bpn06ad4fqewxdf1tfsf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ptér fructum medii temporis posse me obligari, nec Iulianus dubitaret.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si rem quis debeat ex stipulatu ei, cui &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; eique, por ei, cui, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; rem legaverit, fidei committere eius non poterit, licet ex legato commodum sentire videatur, quod dominium nanciscitur statim, nec exspectat ex stipulatu actionem; fortassis quis dicat, et sumtum litis, quem sustineret, si ex stipulatione litigaret, eum lucrari; sed nequaquam dicendum est, huius fidei committi posse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Sed et si habenti tibi proprietatem usumfructum mortis causa cessero, potest dici, fideicommittere me posse; nec quemquam moveat, quod ususfructus solet morte extingui, nam medii potius temporis, quo vivat, qui donavit, commodum cogitemus.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' PAULUS ''libro IV. Sententiarum.''—A patre vel domino relictum fideicommissum, si hereditas ei non quaeratur, ab emancipato filio vel servo manumisso utilibus actionibus postulatur; penes eos enim quaesitae hereditatis emolumentum remanet.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' ULPIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si fuerit municipio legatum relictum ab his, qui rem publicam gerunt, fideicommissum dari potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si quis non ab herede, vel legatario, sed ab heredis, vel legatarii herede fideicommissum reliquerit, hoc valere benignum est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' PAULUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Sed et si sic fideicommissum dedero ab herede meo: «te rogo , Luci Titi, ut ab herede tuo petas dari Maevio decem aureos», utile erit fideicommissum, scilicet ut mortuo Titio ab herede eius peti possit; idque et Iulianus respondit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sic autem fideicommissum dari non poterit: «si Stichus Seii factus iussu eius hereditatem adierit, rogo, det», quoniam, qui fortuito, non iudicio testatoris, consequitur hereditatem, vel legatum, non debet onerari; nec recipiendum est &lt;ref&gt;Taur. al márgen; esse, en el texto.&lt;/ref&gt;, ut, cui nihil dederis, eum rogando obliges.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS &lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro I. Fideicommissorum.''—Si deportati servo fideicommissum fuerit adscriptum,ad fiscum pertinere dicendum est, nisi si eum deportatus vivo testatore alienaverit, vel fuerit restitutus; tunc enim ad ipsum debebit pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Si miles deportato fideicommissum reliquerit, verius est, quod et Marcellus probat, capere &lt;ref&gt;Taur.; carere, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; eum posse.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4pinxhgf9f2bpn06ad4fqewxdf1tfsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86955</id>
    <revision>
      <id>283975</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '11. IULIANUS libro LXII. (1) Digestorum.—Si filius eius, qui apud hostes est, vel absit, ante triennium capivitatis vel absentiae patris uxorem duxit, vel si filia nupserit, puto, recte matrimonium vel nuptias contrahi, dummodo eam filius ducat uxorem, vel filia tali nubat, cuius conditionem certum sit patrem non repudiaturum.  12. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum.—Si qua mihi uxor fuit, deinde a me repudiata nupsit Seio, quem ego postea aruga...</comment>
      <origin>283975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="jkdo7wjd1ydgt004e2ko4dt352ij6y8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;11. IULIANUS libro LXII. (1) Digestorum.—Si filius eius, qui apud hostes est, vel absit, ante triennium capivitatis vel absentiae patris uxorem duxit, vel si filia nupserit, puto, recte matrimonium vel nuptias contrahi, dummodo eam filius ducat uxorem, vel filia tali nubat, cuius conditionem certum sit patrem non repudiaturum.

12. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum.—Si qua mihi uxor fuit, deinde a me repudiata nupsit Seio, quem ego postea arugavi, non sunt nuptiae incestae.
§ 1.—Inter me et sponsam patris mei nuptiae contrahi non possunt, quamquam noverca mea non proprie dicatur.
§ 2.—Sed et per contrarium sponsa mea patri meo nubere non poterit, quamvis nurus non proprie dicatur.
§ 3.—Si uxor mea post divortium alii nupserit, et filiam susceperit, putat Iulianus, hanc quidem privignam non esse, verum nuptiis eius abstinendum.
§ 4.—Adoptivae sororis filiam possum uxorem ducere, cognata enim mea non est filia eius, quia avunculus nemo fit per adoptionem; et eaedem cognationes contrahuntur in adoptionibus, quae legitimae essent, id est, quae agnatorum ius haberent; pari ratione et sororem patris mei adoptivi possum ducere, si non fuit eodem patre nata.

13. IDEM libro XXXIV. ad Sabinum.—Si patrona tam ignobilis sit, ut ei honestae sint, vel saltem liberti sui nuptiae, officio iudicis super hoc cognoscentis hae prohiberi non debent.

14. PAULUS libro XXXV. (2) ad Edictum.—Adoptivus filius si emancipetur, eam, quae patris adoptivi uxor fuit, ducere non potest, quia novercae locum habet.
§ 1.—Item si quis filium adoptaverit, uxorem eiusdem, quae nurus loco est, ne quidem post emancipationem filii ducere poterit, quoniam aliquando nurus ei fuit.
§ 2.—Serviles quoque cognationes in hoc iure observandae sunt; igitur suam matrem manumissus non ducit uxorem; tantundem iuris est et in sorore, et sororis filia. Idem e contrario dicendum est, ut pater filiam non possit ducere, si ex servitute manumissi sint, etsi (3) dubitetur, patrem eum esse. Unde nec vulgo quaesitam filiam pater naturalis potest uxorem ducere, quoniam in con-trahendis matrimoniis naturale ius et pudor inspiciendus est, contra pudorem est autem, filiam uxorem suam (4) ducere.
§ 3.—Idem tamen, quod in servilibus cognationibus constitutum est, etiam in servilibus affinita-tibus servandum est, veluti ut eam, quae in contubernio patris fuerit, quasi novercam non possim ducere, et contra eam, quae in contubernio filii fuerit, patrem (5) quasi nurum non ducere, aeque

(1) XVI., Hal.
(2) XV., Hal.
(3) etsi ex—vel dubitetur (en lugar de si—etsi), Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkdo7wjd1ydgt004e2ko4dt352ij6y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86956</id>
    <revision>
      <id>283977</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nec matrem eius, quam quis in servitute uxorem habuit, quasi socrum; quum enim cognatio servilis intelligitur, quae non et affinitas intelligatur? Sed in re dubia certius et modestius est, huiusmodi nuptiis abstinere.  § 4.—Nunc videamus, quomodo noverca, et privigna, et socrus, et nurus intelligantur, ut sciamus, quas non liceat ducere. Quidam novercam per se patris uxorem, et nurum filii uxorem, et privignam uxoris ex alio marito filiam int...</comment>
      <origin>283977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="kgv25t9svs1f3tg2nszf3041mfk3689" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nec matrem eius, quam quis in servitute uxorem habuit, quasi socrum; quum enim cognatio servilis intelligitur, quae non et affinitas intelligatur? Sed in re dubia certius et modestius est, huiusmodi nuptiis abstinere.

§ 4.—Nunc videamus, quomodo noverca, et privigna, et socrus, et nurus intelligantur, ut sciamus, quas non liceat ducere. Quidam novercam per se patris uxorem, et nurum filii uxorem, et privignam uxoris ex alio marito filiam intelligunt; sed quod ad hanc causam, verius est, nec avi uxorem, nec proavi duci posse. Dabis ergo vel plures noverecas ducere non poterit; non mirum, nam et is, qui adoptivus est, nec naturalis patris, nec adoptivi uxorem ducere potest; sed et si plures uxores pater (1) habuerit, nullam earum ducere possum. Itaque socrus appellatione non tantum uxoris meae mater, sed et avia, et proavia intelligitur, ut nullam earum ducere possim. Nurus quoque appellatione non tantum filii uxor, sed et nepotis et pronepotis continetur, licet quidam has pronurus appellant (2). Privigna quoque non solum ea mihi intelligitur, quae uxoris meae filia est, sed et neptis et proneptis, ut nullam earum ducere possim. Item eius matrem, quam sponsam habui, non posse me uxorem ducere, Augustus interpretatus est, fuisse enim eam socrum.

15. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Uxorem quondam privigni coniungi matrimonio vitrici non oportet, nec in matrimonium convenire novercam eius (3), qui privignae maritus fuit.

16. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Oratione Divi Marci cavetur, ut, si Senatoris filia libertino nupsisset, nec nuptiae essent; quam et Senatusconsultum secutum est.

§ 1.—Nepote uxorem ducente et filius consentire debet, neptis vero si nubat, voluntas et auctoritas avi sufficiet.

§ 2.—Furor contrahi matrimonium non sinit, quia consensu opus est; sed recte contractum non impedit.

17. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.—Per adoptionem quaesita fraternitas eosque impedit nuptias, donec manet adoptio; ideoque eam, quam pater meus adoptavit, et emancipavit, potero uxorem ducere, aeque et si me emancipato illam in potestate (4) retinuerit, poterimus iungi matrimonio.

§ 1.—Itaque volenti generum adoptare suadetur, ut filiam emancipet (5; similiter suadetur ei, qui nurum velit adoptare, ut emancipet illum.

§ 2.—Amitam quoque et materteram, item ma-

(1) adoptivus, inserta Hal.
(2) appalent, Hal.

(1) Hal.; potestatem, el códice Fl.

(3) novercam ei conve ire, Hal.

(5) Hal. Vulg.; emanciparet, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgv25t9svs1f3tg2nszf3041mfk3689</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86957</id>
    <revision>
      <id>283978</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quam quoque amitam et materteram magnam prohibemur uxorem ducere, quamvis magna amita et matertera quarto gradu sint. Utique autem amitam (1) et amitam magnam prohibemur uxorem ducere, etsi per adoptionem nobis coniunctae sint.  18. IULIANUS libro XVI. Digestorum. — Nuptiae inter easdem personas nisi volentibus parentibus renovatae iustae non habentur.  19. MARCIANUS libro XVI. Institutionum. — Capite trigesimoquinto legis Iuliae (2), qui lib...</comment>
      <origin>283978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="g7do6iav8vyevjkq2bojave5fwycabj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quam quoque amitam et materteram magnam prohibemur uxorem ducere, quamvis magna amita et matertera quarto gradu sint. Utique autem amitam (1) et amitam magnam prohibemur uxorem ducere, etsi per adoptionem nobis coniunctae sint.

18. IULIANUS libro XVI. Digestorum. — Nuptiae inter easdem personas nisi volentibus parentibus renovatae iustae non habentur.

19. MARCIANUS libro XVI. Institutionum. — Capite trigesimoquinto legis Iuliae (2), qui liberos, quos habent in potestate, iniuria prohibuerint ducere uxores, vel nubere, vel qui dotem dare non volunt, ex Constitutione Divorum Severi et Antonini per Proconsules Praesidesque provinciarum coguntur in matrimonium collocare, et dotare; prohibere autem videtur, et qui conditionem non quaerit.

20. PAULUS libro singulari ad Orationem Divi Severi et Commodi. — Sciendum est, ad officium curatoris (non) pertinere, nubat pupilla, an non, quia officium eius in administratione negotiorum constat; et ita Severus et Antoninus rescripserunt in haec verba: «Ad officium curatoris administratio (3) pupillae pertinet, nubere autem pupillae suo arbitrio potest».

21. TERENTIUS CLEMENS libro III. ad legem Iuliam et Papiam. — Non cogitur filiusfamilias uxorem ducere.

22. CELSUS libro XV. Digestorum. — Si patre cogente ducit uxorem, quam non duceret, si sui arbitrii esset, contraxit tamen matrimonium, quod inter invitos non contrahitur, maluisse hoc videtur.

23. IDEM libro XXX. Digestorum. — Lege Papia cavetur, omnibus ingenuis praeter Senatores eorumque liberos libertinam uxorem habere licere.

24. MODESTINUS libro I. Regularum. — In liberae mulieris consuetudine non concubinatus, sed nuptiae intelligendae sunt, si non corpore quaestum fecerit.

25. IDEM libro II. Regularum. — Filius emancipatus etiam sine consensu patris uxorem ducere potest, et susceptus filius ei heres erit.

26. IDEM libro V. Responsorum respondit. (4) — Reas adulterii factas nec ante damnationem vivente (5) marito uxores duci posse.

27. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam. — Si quis in Senatorio ordine agens libertinam habuerit uxorem, quamvis interim uxor non sit, attamen in ea conditione est, ut, si amiserit dignitatem, uxor esse incipiat.

(1) materteram magnam (en lugar de amitam). Vulg.
(2). libro XVI. Institutionum cap. 53. legis Iuliae.-Qri ,
Hal
(3) rerum, inserta Ilal.

(4) respondit, omitela Hal.
(5) Taur, según corrección del códice Fl.; vidente, la es-

critura original, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7do6iav8vyevjkq2bojave5fwycabj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86958</id>
    <revision>
      <id>283979</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'CONCLAVI NE PLURES MULIERES LIBERAE SINT, QUAM DECEM, ANCILLAE, QUAM SEX. &lt;ref&gt;SED, inserta Hal.&lt;/ref&gt; HAE, QUAE INTUS FUTURAE ERUNT, EXCUTIANTUR OMNES IN EO CONCLAVI, NE QUA PRAEGNANS SIT. TRIA LUMINA, NE &lt;ref&gt;NEC (en lugar de NE), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;MINUS, IBI SINT, SCILICET QUIA TENEBRAE AD SUBIICIENDUM &lt;ref&gt;PARTUM, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; APTIORES SUNT. QUOD NATUM ERIT, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, SI INSPICERE VOLENT...</comment>
      <origin>283979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="qyk0hw95bgtya09m2nd0kew03jbldmg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;CONCLAVI NE PLURES MULIERES LIBERAE SINT, QUAM DECEM, ANCILLAE, QUAM SEX. &lt;ref&gt;SED, inserta Hal.&lt;/ref&gt; HAE, QUAE INTUS FUTURAE ERUNT, EXCUTIANTUR OMNES IN EO CONCLAVI, NE QUA PRAEGNANS SIT. TRIA LUMINA, NE &lt;ref&gt;NEC (en lugar de NE), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;MINUS, IBI SINT, SCILICET QUIA TENEBRAE AD SUBIICIENDUM &lt;ref&gt;PARTUM, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; APTIORES SUNT. QUOD NATUM ERIT, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, SI INSPICERE VOLENT, OSTENDATUR. APUD EUM EDUCATUR &lt;ref&gt;EDUCETUR, la Vulg.&lt;/ref&gt;, APUD QUEM PARENS IUSSERIT. SI AUTEM NIHIL PARENS IUSSERIT, AUT IS, APUD QUEM VOLUERIT EDUCARI, CURAM NON RECIPIET, APUD QUEM EDUCETUR, CAUSA COGNITA CONSTITUAM. IS, APUD QUEM EDUCABITUR, QUOD NATUM ERIT, QUOAD TRIUM MENSUM &lt;ref&gt;MENSIUM, Hal.&lt;/ref&gt; SIT, BIS IN MENSE, EX EO TEMPORE, QUOAD SEX MENSUM &lt;ref&gt;MENSIUM, Hal.&lt;/ref&gt;SIT SEMEL IN MENSE, A SEX MENSIBUS, QUOAD ANNICULUS FIAT, ALTERNIS MENSIBUS, AB ANNICULO, QUOAD FARI POSSIT, SEMEL IN SEX MENSIBUS, UBI VOLET, OSTENDAT. SI CUI VENTREM INSPICI, CUSTODIRIVE, ADESSE &lt;ref&gt; CUSTODIRI ADESSEVE, Hal.&lt;/ref&gt; PARTUI LICITUM NON ERIT, FACTUMVE QUID ERIT, QUO MINUS EA ITA FIANT, UTI SUPRA COMPREHENSUM &lt;ref&gt;COMPRAEHENSUM, Hal.&lt;/ref&gt; EST, EI, QUOD NATUM ERIT, POSSESSIONEM CAUSA COGNITA NON DABO. SIVE QUOD NATUM ERIT, UT SUPRA CAUTUM EST, INSPICI NON LIQUERIT, QUAS UTIQUE ACTIONES ME DATURUM POLLICEOR HIS, QUIBUS EX EDICTO MEO BONORUM POSSESSIO DATA SIT, EAS, SI MIHI IUSTA CAUSA VIDEBITUR ESSE, EI NON DABO.

§ 11.—Quamvis sit manifestissimum Edictum Praetoris, attamen non est negligenda interpretatio eius.   

§ 12.—Denuntiare igitur mulierem oportet his scilicet, quorum interest, partum non edi, vel totam habituris hereditatem, vel partem eius, sive ab intestato, sive ex testamento.   

§ 13.—Sed et si servus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, hic &lt;ref&gt;huic, al margen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; quoque servo, quamvis non omnia, quaedam tamen circa partum custodiendam arbitrio Praetoris esse concedenda. Quam sententiam puto veram, publice enim interest, partus non subiici, ut ordinum dignitas familiarumque salva sit; ideoque etiam servus iste, quam sit in spe constitutus successionis, qualisqualis sit, debet audiri rem et publicam, et suam gerens.   

§ 14.—Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit &lt;ref&gt;Taur.; contiuguit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, utputa primo gradu heredi instituto, non etiam substituto, et si intestatus paterfamilias sit, his, qui primum locum ab intestato tenent, si vero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est.   

§ 15.—Quod autem Praetor ait, causa cognita se possessionem non daturum, vel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem ali-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyk0hw95bgtya09m2nd0kew03jbldmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/558</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86959</id>
    <revision>
      <id>283980</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis creditori suo legaverit id, quod debet, fidei committi eius non poterit, nisi commo dum aliquod ex legato consequatur, forte exceptionis timore, vel si quid &lt;ref&gt;Hal.; quod, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in diem debitum fuit, vel sub conditione &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; conditionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' PAULUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si legatarius, a quo fideicommissum d...</comment>
      <origin>283980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="986uuumn9cxxqws2oyz0p0s5qp7r5q6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis creditori suo legaverit id, quod debet, fidei committi eius non poterit, nisi commo dum aliquod ex legato consequatur, forte exceptionis timore, vel si quid &lt;ref&gt;Hal.; quod, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in diem debitum fuit, vel sub conditione &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; conditionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' PAULUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si legatarius, a quo fideicommissum datum est, petierit legatum, id tantum, quod per iudicem exegerit, praestare fideicommissario cogetur, vel, si non exegerit, actione &lt;ref&gt;actionem, Hal.&lt;/ref&gt; cedere; ad eum enim litis periculum spectare iniquum est, si non culpa legatarii lis perierit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Servo heredis fideicommissum utiliter non relinquitur, nisi fidei eius commisserit, ut servum manumittat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum ita petiisset testator, ut, quidquid ex bonis eius ad patrem pervenisset, filiae suae ita restitueret, ut eo amplius haberet, quam ex bonis patris habitura esset, Divus Pius rescripsit, manifestum esse, de eo tempore sensisse testatorem, quod post mortem patris futurum esset.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' MAECIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si ita fuerit fideicommissum relictum: «ad quemcunque ex testamento meo, vel ab intestato», vel ita: «ad quemcunque quoquo iure bona mea perveniant, hac oratione et eius, qui postea natus erit, inve familiam venerit, et eius, qui postea cognatus esse coeperit, fidei commissum videtur; eius quoque, quae nondum nupta erit, sed postea, eo casu, quo ex Edicto ad uxorem bona mariti intestati solent pertinere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' VALENS ''libro II. Fideicommissorum.''—Si tibi, et ei, qui ex tribusliberis meis in funus meum venerit, centum aureos legavero, non minuitur in tua persona legatum, si nemo venit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' ULPIANUS ''libro II. Fideicomissorum.''—Fideicommissa quocunque sermone relinqui possunt; non solum latina vel graeca, sed etiam punica vel gallicana, vel alterius cuiuscunque gentis &lt;ref&gt;lingua, inserta Hal,&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quoties quis exemplum testamenti praeparat, et prius decedat, quam testetur, non valent &lt;ref&gt;Taur.; valet, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quasi ex codicillis, quae in exemplo scripta sunt, licet verba fideicommissi scriptura habeat &lt;ref&gt;scripta habeant, Hal.&lt;/ref&gt;; et ita Divun Pius decrevisse Maccianus scribit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si ita quis scripserit: «illum tibi commendo», Divus Pius rescripsit, fideicommissum non deberi; aliud est enim personam commendare, aliud voluntatem suam fideicommittentis heredibus insinuare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quum esset quis rogatus restituere portionem accepta certa quantitate, responsum est, ultro petere ipsum fideicommissum ab herede posse. Sed utrum, si vole volet, praecipiet &lt;ref&gt;percipiat restituatque, Hal.&lt;/ref&gt; restituetque portionem, an vero et si noluerit, cogatur accepta&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>986uuumn9cxxqws2oyz0p0s5qp7r5q6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283981</id>
      <parentid>283980</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>283981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3189" sha1="mc9edh6jhij0lovew88425v6cr55kfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis creditori suo legaverit id, quod debet, fidei committi eius non poterit, nisi commo dum aliquod ex legato consequatur, forte exceptionis timore, vel si quid &lt;ref&gt;Hal.; quod, el códice Fl.&lt;/ref&gt; in diem debitum fuit, vel sub conditione &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; conditionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' PAULUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si legatarius, a quo fideicommissum datum est, petierit legatum, id tantum, quod per iudicem exegerit, praestare fideicommissario cogetur, vel, si non exegerit, actione &lt;ref&gt;actionem, Hal.&lt;/ref&gt; cedere; ad eum enim litis periculum spectare iniquum est, si non culpa legatarii lis perierit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Servo heredis fideicommissum utiliter non relinquitur, nisi fidei eius commisserit, ut servum manumittat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum ita petiisset testator, ut, quidquid ex bonis eius ad patrem pervenisset, filiae suae ita restitueret, ut eo amplius haberet, quam ex bonis patris habitura esset, Divus Pius rescripsit, manifestum esse, de eo tempore sensisse testatorem, quod post mortem patris futurum esset.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' MAECIANUS ''libro I. Fideicommissorum.''—Si ita fuerit fideicommissum relictum: «ad quemcunque ex testamento meo, vel ab intestato», vel ita: «ad quemcunque quoquo iure bona mea perveniant, hac oratione et eius, qui postea natus erit, inve familiam venerit, et eius, qui postea cognatus esse coeperit, fidei commissum videtur; eius quoque, quae nondum nupta erit, sed postea, eo casu, quo ex Edicto ad uxorem bona mariti intestati solent pertinere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' VALENS ''libro II. Fideicommissorum.''—Si tibi, et ei, qui ex tribusliberis meis in funus meum venerit, centum aureos legavero, non minuitur in tua persona legatum, si nemo venit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' ULPIANUS ''libro II. Fideicomissorum.''—Fideicommissa quocunque sermone relinqui possunt; non solum latina vel graeca, sed etiam punica vel gallicana, vel alterius cuiuscunque gentis &lt;ref&gt;lingua, inserta Hal,&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quoties quis exemplum testamenti praeparat, et prius decedat, quam testetur, non valent &lt;ref&gt;Taur.; valet, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quasi ex codicillis, quae in exemplo scripta sunt, licet verba fideicommissi scriptura habeat &lt;ref&gt;scripta habeant, Hal.&lt;/ref&gt;; et ita Divun Pius decrevisse Maccianus scribit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Si ita quis scripserit: «illum tibi commendo», Divus Pius rescripsit, fideicommissum non deberi; aliud est enim personam commendare, aliud voluntatem suam fideicommittentis heredibus insinuare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Quum esset quis rogatus restituere portionem accepta certa quantitate, responsum est, ultro petere ipsum fideicommissum ab herede posse. Sed utrum, si vole volet, praecipiet &lt;ref&gt;percipiat restituatque, Hal.&lt;/ref&gt; restituetque portionem, an vero et si noluerit, cogatur accepta&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mc9edh6jhij0lovew88425v6cr55kfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/757</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86960</id>
    <revision>
      <id>283982</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.  :§ 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Fa...</comment>
      <origin>283982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2743" sha1="rpu31xiy24sbed0x5zf5bufilvgj3jy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.

:§ 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo testator decessit; nec ad imminuendam eam quidquam damna postea incidentia proficient.

:§ 6.—Res tamen, quae interierint, pro nulla parte, ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis, quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.
:§ 7.—Tametsi autem &lt;ref&gt;(1) legis Falcidiae ratione, quae conditionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura conditionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres vendere eas res iussus esset, quia non conditionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. Quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam, et recipere hereditatem, quasi et ipsius fideicommissum esset. Sed id verisimile non est, quum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita videatur.&lt;/ref&gt;

:§ 8.—Quum lex Falcidia intervenit, non veniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso vel servo eius legata fideive commissa sunt. Alia causa est eorum, quae in die certa dantur; nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt. Ac ne ea quidem, quae quis servis suis inutiliter sine libertate legavit fideive commissit, in computationem eius legis cedunt.

:§ 9.—Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non veniunt.

'''31.''' &lt;small&gt;Pomponius&lt;/small&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Is, cui fideicommissum solvitur, sicut is, cui legatum est, satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi, veluti quum propter conditionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. Sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is, cui solvatur. Nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficiscetur &lt;ref&gt;(2)&lt;/ref&gt;, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.
```[cite: 2]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpu31xiy24sbed0x5zf5bufilvgj3jy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283984</id>
      <parentid>283982</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="90daf6pj54dsa4py20316v79w914fsp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.

 § 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo testator decessit; nec ad imminuendam eam quidquam damna postea incidentia proficient.

 § 6.—Res tamen, quae interierint, pro nulla parte, ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis, quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.
 § 7.—Tametsi autem &lt;ref&gt;(1) legis Falcidiae ratione, quae conditionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura conditionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres vendere eas res iussus esset, quia non conditionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. Quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam, et recipere hereditatem, quasi et ipsius fideicommissum esset. Sed id verisimile non est, quum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita videatur.&lt;/ref&gt;

 § 8.—Quum lex Falcidia intervenit, non veniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso vel servo eius legata fideive commissa sunt. Alia causa est eorum, quae in die certa dantur; nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt. Ac ne ea quidem, quae quis servis suis inutiliter sine libertate legavit fideive commissit, in computationem eius legis cedunt.

 § 9.—Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non veniunt.

'''31.''' &lt;small&gt;Pomponius&lt;/small&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Is, cui fideicommissum solvitur, sicut is, cui legatum est, satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi, veluti quum propter conditionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. Sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is, cui solvatur. Nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficiscetur &lt;ref&gt;(2)&lt;/ref&gt;, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90daf6pj54dsa4py20316v79w914fsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283988</id>
      <parentid>283984</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="ixxvd1oobabu6d9fr53iedlflf00wk3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.

:§ 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo testator decessit; nec ad imminuendam eam quidquam damna postea incidentia proficient.

:§ 6.—Res tamen, quae interierint, pro nulla parte, ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis, quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.
:§ 7.—Tametsi autem &lt;ref&gt;(1) legis Falcidiae ratione, quae conditionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura conditionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres vendere eas res iussus esset, quia non conditionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. Quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam, et recipere hereditatem, quasi et ipsius fideicommissum esset. Sed id verisimile non est, quum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita videatur.&lt;/ref&gt;

:§ 8.—Quum lex Falcidia intervenit, non veniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso vel servo eius legata fideive commissa sunt. Alia causa est eorum, quae in die certa dantur; nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt. Ac ne ea quidem, quae quis servis suis inutiliter sine libertate legavit fideive commissit, in computationem eius legis cedunt.

:§ 9.—Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non veniunt.

'''31.''' &lt;small&gt;Pomponius&lt;/small&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Is, cui fideicommissum solvitur, sicut is, cui legatum est, satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi, veluti quum propter conditionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. Sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is, cui solvatur. Nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficiscetur &lt;ref&gt;(2)&lt;/ref&gt;, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixxvd1oobabu6d9fr53iedlflf00wk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284043</id>
      <parentid>283988</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="kd40af5rsevo69g79u3pf853zlfdwfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo testator decessit; nec ad imminuendam eam quidquam damna postea incidentia proficient.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 6.—Res tamen, quae interierint, pro nulla parte, ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis, quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 7.—Tametsi autem (1) legis Falcidiae ratione, quae conditionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura conditionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si a summa heres venderet eas res iussus esset, quia non conditionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. Quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam, et recipere hereditatem, quasi et ipsius fideicommissum esset. Sed id verisimile non est, quum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita videatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 8.—Quum lex Falcidia intervenit, non veniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso vel servo eius legata fideive commissa sunt. Alia causa est eorum, quae in die certa dantur; nam si libertas dies coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt. Ac ne ea quidem, quae servis suis inutiliter sine libertate legavit fideive commissit, in computationem eius legis cedunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 9.—Res, quae neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non veniunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''31.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Pomponius&lt;/span&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Is, cui fideicommissum solvitur, sicut is, cui legatum est, satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi, veluti quum propter conditionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. Sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is, cui solvatur. Nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficiscitur (2), ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kd40af5rsevo69g79u3pf853zlfdwfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86961</id>
    <revision>
      <id>283985</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quid fuerit omissum ex his, quae Praetor servari voluit, non obsit partui. Quale est enim, si quid ex his, quae leviter observanda Praetor edixit, non sit factum, partui denegari bonorum possessionem? Sed mos regionis inspiciendus est, et secundum eum et observari ventrem, et partum, et infantem oportet.     2. IULIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt; XIX., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Edi- ctum de custodiendo partu derogatorium est eius, quod ad Carboniani Decr...</comment>
      <origin>283985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="l4epq7xr5uikkghpf4ue8aeup6b95j8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quid fuerit omissum ex his, quae Praetor servari
voluit, non obsit partui. Quale est enim, si quid ex
his, quae leviter observanda Praetor edixit, non
sit factum, partui denegari bonorum possessionem?
Sed mos regionis inspiciendus est, et secundum
eum et observari ventrem, et partum, et infantem
oportet.   

2. IULIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt; XIX., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Edi-
ctum de custodiendo partu derogatorium est eius,
quod ad Carboniani Decreti exemplum compara-
tum est.   

§ 1.—Sed hoc aliquando remittere Praetor de-
bet, si non malitia, sed imperitia mulieris factum
fuerit, ne venter inspiceretur, aut partus custodi-
retur.   

3. PAULUS libro XIV. ad Plautium.—Qui ven-
tri substitutus est, vel institutus, si ventrem ser-
vare velit, audiendus est.   

4. SCAEVOLA libro XX. Digestorum.—Is, a quo,
si sine liberis decessisset, quidquid ad eum ex bo-
nis pervenisset, sorori fideicommissum relictum
erat, decessit postuma herede instituta &lt;ref&gt;postumo-instituto, Hal.&lt;/ref&gt;, et sub-
stitutis aliis; quaesitum est, quum uxor defuncti
praegnantem se dicat, an sorori procuratorive eius
secundum formam Edicti ventrem inspicere, et
partum custodire permittendum sit? Respondit, in
eiusmodi specie, de qua quaereretur, posse videri
ad eius, cui fideicommissum datum esset, sollicitudi-
nem prospiciendum &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; perspiciendum, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, idque causa cognita sta-
tuendum. 

{{c|TIT. V}}   

{{c|SI VENTRIS NOMINE MULIERE IN POSSESSIONEM MISSA EADEM POSSESSIO DOLO MALO AD ALIUM TRANSLATA ESSE DICATUR}}   

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum. — Hoc Edicti rectissime Praetor prospexit, ne, dum in favorem partus possessionem polliceatur, aliis praedae occasionem praebeat.   

§ 1.—Idcirco constituit actionem &lt;ref&gt;in factum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;in mulierem, quae in alium hanc possessionem dolo malo transtulit. Non solum mulierem Praetor coërcet, verum eum quoque, in cuius potestate ea fuerit, scilicet si dolo ipsorum alius in possessionem fuerit admissus, actionemque in tantum pollicetur in eos, quanti interfuerit eius, qui experitur.   

§ 2.—Necessario Praetor adiecit, ut, qui per dolum venit in possessionem, cogatur decedere. Coget autem eum decedere non Praetoria potestate, vel manu ministrorum, sed melius et civilius faciet, si eum per interdictum ad ius ordinarium remiserit.  

§ 3.—Interest autem eius, qui experitur, admissum alium in possessionem non fuisse, quum forte bona fide fructus perceptos consumserit, aut si praedo venerit in possessionem, a quo fructus consequi non possit, quia solvendo non est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4epq7xr5uikkghpf4ue8aeup6b95j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86962</id>
    <revision>
      <id>283987</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '116 28. MARCIANUS libro X. Institutionum.—Invitam libertam uxorem ducere patronus non potest,  29. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—quod et Aterius Capito Consultatu suo (1) fertur decrevisse; hoc tamen ita observandum est, nisi patronus ideo eam manumisit, ut uxorem eam ducat.  30. GAIUS libro II. (2) ad legem Iuliam et Papiam.—Simulatae nuptiae nullius momenti sunt.  31. ULPIANUS libro VI. (3) ad legem Iuliam et Papiam.—Si Sen...</comment>
      <origin>283987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="kfebmsr8e3tnqrfibcxfrxe1kk45xg4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;116
28. MARCIANUS libro X. Institutionum.—Invitam libertam uxorem ducere patronus non potest,

29. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—quod et Aterius Capito Consultatu suo (1) fertur decrevisse; hoc tamen ita observandum est, nisi patronus ideo eam manumisit, ut uxorem eam ducat.

30. GAIUS libro II. (2) ad legem Iuliam et Papiam.—Simulatae nuptiae nullius momenti sunt.

31. ULPIANUS libro VI. (3) ad legem Iuliam et Papiam.—Si Senatori indulgentia Principis fuerit permissum libertinam iustam uxorem habere, potest iusta uxor esse.

32. MARCELLUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Sciendum est, libertinum, qui se ingenuo dedit arrogandum, quamvis in eius familia ingenui iura sit consecutus, ut libertinum tamen a Senatoris nuptiis repellendum esse.

33. IDEM libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—Plerique opinantur, quam eadem mulier ad eundem virum revertatur, id matrimonium idem esse; quibus assentior, si non multo tempore interposito reconciliati fuerint, nec inter moras aut illa alii nupserit, aut hic aliam duxerit, maxime si nec dotem vir reddiderit.

34. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Generali mandato quaerendi mariti filiaefamilias non fieri nuptias rationis est; itaque personam eius patri demonstrari, qui matrimonio consenserit, ut nuptiae contrahantur, necesse est.

§ 1.—Ream adulterii, quam vir iure mariti postulavit, non prohibetur post abolitionem uxorem denuo ducere; sed et si non iure mariti ream postulavit, iure contractum matrimonium videbitur.

§ 2.—Inter privignos contrahi nuptiae possunt, etsi fratrem communem ex novo parentum matrimonio susceptum habeant.

§ 3.—Filiam Senatoris nuptias libertini secutum patris casus non faciat (4) uxorem; nam quaesita dignitas liberis propter crimen patris auferenda (non) est.

35. IDEM libro VI. Responsorum.—Filiusfamilias miles matrimonium sine patris voluntate non contrahit.

36. PAULUS libro V. Quaestionum.—Tutor, vel curator (5) adultam uxorem ducere non potest, nisi a patre desponsata testamento-ve nominata condicione nuptiis secuta fuerit.

(1) consultus fertur, otros en Hal.

(2) III., Hal.
(3) III.,Hal.

(4) facit, Hal. Vulg .

(5) pupillam, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kfebmsr8e3tnqrfibcxfrxe1kk45xg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/758</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86963</id>
    <revision>
      <id>283989</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''32.''' &lt;small&gt;Maecianus&lt;/small&gt; ''libro IX. Fideicommissorum.''—Poenales actiones, sive legitimae, sive honorariae, exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt; e contrario autem eaedem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. Sed ne in actoris quidem bonis, defuncto eo, iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut ususfructus, et id, qu...</comment>
      <origin>283989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2781" sha1="qavc5nxm6z4no8i4xltwwdpycnzy7ti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''32.''' &lt;small&gt;Maecianus&lt;/small&gt; ''libro IX. Fideicommissorum.''—Poenales actiones, sive legitimae, sive honorariae, exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt; e contrario autem eaedem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. Sed ne in actoris quidem bonis, defuncto eo, iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut ususfructus, et id, quod in dies, menses, annosve singulos alicui, quoad vivat, debeatur; etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, quae in heredem transit. Nec contrarium est, quod vivente reo eo minus in bonis eius intelligebatur; nam etsi ita stipulatus esset, ut, quum moreretur, debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem conditione promisisset, defuncto eo minuerentur.

:§ 1.— Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a Praetore promittuntur (1), cum bonis actoris defuncto eo augmentum (2) rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt.
:§ 2.—Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis, et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem, et actionem ex stipulatu habiturum, omnes enim praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse; nam constare, ex iudicatum solvi stipulatione, sive a parte actoris, sive a rei plures heredes extitissent, non omnibus, nec adversus omnes actionem contingere, sed duntaxat his, qui vicissent, et adversus victos, hisque, adversus quos res defensa non esset, adversus cos, qui rem non defendissent.

:§ 3.—Annua, bina, trima die aureis centenis legatis, ex omnibus summis, non tantum ex posterioribus, portionem legis Falcidiae detrahi placuit.

:§ 4.—Si Titio viginti legatis portio per legem Falcidiam detracta esset, quum ipse quoque quinque (3) Seio rogatus esset restituere, Vindius noster tantum Seio pro portione ex quinque (4) detrahendum ait, quantum Titio ex viginti detractum esset. Quae sententia et aequitatem, et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur; nec, quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco, quod passus esset, non imputaturum, nisi forte testator ita fidei eius commisisset, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret.

:§ 5.—Si autem manumittere servum vel suum, vel alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem; nec hoc contrarium est superiori, quia favor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit.

'''33.''' &lt;small&gt;Paulus&lt;/small&gt; ''libro III. Fideicommissorum.'' — Si
```[cite: 3]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qavc5nxm6z4no8i4xltwwdpycnzy7ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283991</id>
      <parentid>283989</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="9z5c3rsbxw2675zitlq6pl4g82fdy19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''32.''' &lt;small&gt;Maecianus&lt;/small&gt; ''libro IX. Fideicommissorum.''—Poenales actiones, sive legitimae, sive honorariae, exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt; e contrario autem eaedem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. Sed ne in actoris quidem bonis, defuncto eo, iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut ususfructus, et id, quod in dies, menses, annosve singulos alicui, quoad vivat, debeatur; etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, quae in heredem transit. Nec contrarium est, quod vivente reo eo minus in bonis eius intelligebatur; nam etsi ita stipulatus esset, ut, quum moreretur, debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem conditione promisisset, defuncto eo minuerentur.

:§ 1.— Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a Praetore promittuntur (1), cum bonis actoris defuncto eo augmentum (2) rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt.
:§ 2.—Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis, et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem, et actionem ex stipulatu habiturum, omnes enim praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse; nam constare, ex iudicatum solvi stipulatione, sive a parte actoris, sive a rei plures heredes extitissent, non omnibus, nec adversus omnes actionem contingere, sed duntaxat his, qui vicissent, et adversus victos, hisque, adversus quos res defensa non esset, adversus cos, qui rem non defendissent.

:§ 3.—Annua, bina, trima die aureis centenis legatis, ex omnibus summis, non tantum ex posterioribus, portionem legis Falcidiae detrahi placuit.

:§ 4.—Si Titio viginti legatis portio per legem Falcidiam detracta esset, quum ipse quoque quinque (3) Seio rogatus esset restituere, Vindius noster tantum Seio pro portione ex quinque (4) detrahendum ait, quantum Titio ex viginti detractum esset. Quae sententia et aequitatem, et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur; nec, quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco, quod passus esset, non imputaturum, nisi forte testator ita fidei eius commisisset, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret.

:§ 5.—Si autem manumittere servum vel suum, vel alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem; nec hoc contrarium est superiori, quia favor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit.

'''33.''' &lt;small&gt;Paulus&lt;/small&gt; ''libro III. Fideicommissorum.'' — Si&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9z5c3rsbxw2675zitlq6pl4g82fdy19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284039</id>
      <parentid>283991</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="f3ujmabt21s1gvp3t3ith6fwlfosn32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;'''32.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Maecianus&lt;/span&gt; ''libro IX. Fideicommissorum.''—Poenales actiones, sive legitimae, sive honorariae, exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt; e contrario autem easdem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. Sed ne in actoris quidem bonis, defuncto eo, iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut usufructus, et id, quod in dies, mense, annove singulos alicui, quoad vivat, debeatur; etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, quae in heredem transit. Nec contrarium est, quod vivente reo eo minus in bonis eius intelligebatur; nam etsi ita stipulatus esset, ut, quum moreretur, debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem conditione promisisset, defuncto eo minuerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a Praetore promittuntur (1), cum bonis actoris defuncto eo augmentum (2) rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis, et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, nec aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem, et actionem ex stipulatu habiturum, omnes enim praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse; nam constare, ex indicatum solvi stipulatione, sive a parte actoris, sive a rei plures heredes extitissent, non omnibus, nec adversus omnes actionem contingere, sed duntaxat his, qui vicissent, et adversus victos, hisque, adversus quos res defensa non esset, adversus eos, qui rem non defendissent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 3.—Annua, bina, trina die aureis centenis legatis, ex omnibus summis, non tantum ex posterioribus, portionem legis Falcidiae detrahi placuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—Si Titio viginti legatis portio per legem Falcidiam detracta esset, quum ipse quoque quinque (3) Seio rogatus esset restituere, Vindius noster tantum Seio pro portione ex quinque (4) detrahendum ait, quantum Titio ex viginti detractum esset. Quae sententia et aequitatem, et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur; nec, quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco, quod passus esset, non imputaturum, nisi forte testator ita fidei eius commisisset, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 5.—Si autem manumittere servum vel suum, vel alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem; nec hoc contrarium est superiori, quia favor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''33.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Si&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3ujmabt21s1gvp3t3ith6fwlfosn32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86964</id>
    <revision>
      <id>283990</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '37. IDEM libro VII. Responsorum.—Libertum curatoris puellae prohiberi oportet uxorem eam ducere.  38. IDEM libro II. Sententiarum.—Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam, vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur; ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arrhis tantummodo redditis, quas acceperat.  § 1.—Veterem sp...</comment>
      <origin>283990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="tf9au56srivexukfmuq73so2vgdj63o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;37. IDEM libro VII. Responsorum.—Libertum curatoris puellae prohiberi oportet uxorem eam ducere.

38. IDEM libro II. Sententiarum.—Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam, vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur; ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arrhis tantummodo redditis, quas acceperat.

§ 1.—Veterem sponsam in provincia, quam (1) quis administrat, uxorem ducere potest, et dos dicta non fit caduca.

§ 2.—Qui in provincia aliquid administrat, in ea provincia filias suas in matrimonium collocare, et dotem constituere non prohibetur.

39. IDEM (2) libro VI. ad Plautium.—Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum.

§ 1.—Si quis ex his, quas (3) moribus prohibeatur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.

40. POMPONIUS libro IV. (4) ex Plautio.—Aristo respondit, privignae filiam non magis uxorem duci posse, quam ipsam privignam.

41. MARCELLUS libro XXVI. Digestorum.—Probrum intelligitur etiam in his mulieribus esse, quae turpiter viverent, vulgoque quaestum facerent, etiamsi non palam.

§ 1.—Et si qua se in concubinatu (5) alterius, quam patroni tradidisset, matrisfamilias honestatem non habuisse eam (6) dico.

42. MODESTINUS libro singulari de Ritu nuptiarum.—Semper in coniunctionibus non solum quid liceat, considerandum est, sed et quid honestum sit.

§ 1.—Si Senatoris filia, neptis, proneptis libertino vel qui artem ludicram exercuit, eiusve pater materve id fecerit, nupserit, nuptiae non erunt.

43. ULPIANUS libro I. (7) ad legem Iuliam et Papiam.—Palam quaestum facere dicemus non tantum eam, quae in lupanario se prostituit, verum etiam si qua, ut assolet, in taberna cauponia, vel qua alia pudori suo non parcit.

§ 1.—Palam autem sic accipimus, passim, hoc est sine delectu (8); non si qua adulteris vel stupratoribus se committi, sed quae vicem prostitutae sustinet.

§ 2.—Item, quod cum uno et altero (9) pecunia accepta commiscuit, non videtur palam corpore quaestum facere.

§ 3.—Octavenus tamen rectissime ait, etiam

(1) Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.
(2) Taur; Paulus, el códice Fl., Br.
(3) legibus vel, inserta la Vulg.
(4) III., Hal.
(5) concubinatum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tf9au56srivexukfmuq73so2vgdj63o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86965</id>
    <revision>
      <id>283992</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'eam, quae sine quaestu palam se prostituerit, debuisse his connumerari.  § 4.—Non solum autem ea, quae facit, verum ea quoque, quae fecit, et si facere desiit, lege notatur; neque enim aboletur turpitudo, quae postea intermissa est.  § 5.—Non est ignoscendum ei, quae obtentu paupertatis turpissimam vitam egit.  § 6.—Lenocinium facere non minus est, quam corpore quaestum exercere.  § 7.—Lenas autem eas dicimus, quae mulieres quaestuarias prost...</comment>
      <origin>283992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="1iudjyaxqfdzrfncj7uut0m76x4ads6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eam, quae sine quaestu palam se prostituerit, debuisse his connumerari.

§ 4.—Non solum autem ea, quae facit, verum ea quoque, quae fecit, et si facere desiit, lege notatur; neque enim aboletur turpitudo, quae postea intermissa est.

§ 5.—Non est ignoscendum ei, quae obtentu paupertatis turpissimam vitam egit.

§ 6.—Lenocinium facere non minus est, quam corpore quaestum exercere.

§ 7.—Lenas autem eas dicimus, quae mulieres quaestuarias prostituunt.

§ 8.—Lenam accipiemus et eam, quae alterius nomine hoc vitae genus exercet.

§ 9.—Si qua cauponam exercens in ea corpora quaestuaria habeat, ut multae assolent sub praetextu instrumenti cauponii prostitutas mulieres habere, dicendum, hanc quoque lenae appellatione contineri.

§ 10.—Senatus censuit, non conveniens esse ulli Senatori, uxorem ducere aut retinere damnatum publico iudicio; quo iudicio quilibet ex populo experiri licet, nisi si cui lege aliqua accusandi publico iudicio non est potestas.

§ 11.—Si qua calumniae iudicio damnata sit ex causa publici iudicii, et quae praevaricationis damnata est, publico iudicio damnata esse non videtur.

§ 12.—Quae in adulterio deprehensa est, quasi publico iudicio damnata est: proinde si adulterii condemnata esse proponatur, non tantum quia deprehensa est, erit notata, sed quia et publico iudicio damnata est. Quodsi non sit deprehensa, damnata autem, idcirco notetur, quia publico iudicio damnata est; at si deprehensa quidem sit, damnata autem non sit, notata erit. Ergo puto, etsi absoluta sit post deprehensionem, adhuc tamen notam illi obesse debere, quia verum est, eam in adulterio deprehensam, quia factum lex, non sententiam notaverit.

§ 13.—Non adicitur hic, ut in lege Iulia de adulteriis, a quo, vel ubi deprehensa sit (1); provide sive maritus, sive quis alius deprehendisse proponatur, videtur notata; sed et si non in domo mariti vel patris sui deprehensa sit, erit notata secundum verba legis.

44. PAULUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Lege Iulia ita cavetur: QVI SENATOR EST, QVIVE FILIVS, NEPOSVE EX FILIO, PRONEPOSVE EX FILIO NATO (2) CVIVS EORVM EST, ERIT, NE QVIS EORVM SPONSAM VXOREMVE SCIENS DOLO MALO HA-BETO LIBERTINAM, AVT EAM, QVAE IPSA, CVIVSVE PATER MATERVE ARTEM LVDICRAM FACIT, FECERIT; NEVE SENATORIS FILIA, NEPTISVE EX FILIO, PRONEPTISVE EX NEPOTE (3) FILIO NATO, NAT. LIBERTINO EIVE, QVI IPSE CVIVSVE PATER MATERVE ARTEM LVDICRAM FACIT, FECERIT (4), SPONSA NEPTA-VE SCIENS DOLO MALO ESTO; NEVE QVIS EORVM DOLO MALO SCIENS SPONSAM VXOREMVE EAM HA-BETO.

(1) Hal. Vulg .; deprehensam, (omitiendo sit), el códice Fl.
(2) PRONEPOSVE EX EIUS FILIO NATUS, Hal.; PRONEPOSVE EX
FILII NATO, conjetura Geb.

(3) EX, inserta Hal .

(4) FECITVE, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1iudjyaxqfdzrfncj7uut0m76x4ads6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86966</id>
    <revision>
      <id>283994</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nihil praestabit mulier, quae &lt;ref&gt;Indudablemente debe leerse, (y asi traducimos), quae, como observa Pothier.—N. del Tr.&lt;/ref&gt; sine causa alta est &lt;ref&gt;quasi sine causa alta sit, Hal.&lt;/ref&gt; sub praetextu ventris.     § 8.—Nonnunquam augebitur, quod interest, si quis forte dubitans, an praegnans sit, exclusus sit hereditate; nam heredi eius, qui exclusus est, dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit, non fuisse calumn...</comment>
      <origin>283994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="lyke1m4qawpnzaopgoowqf9it2usyep" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nihil praestabit mulier, quae &lt;ref&gt;Indudablemente debe leerse, (y asi traducimos), quae, como observa Pothier.—N. del Tr.&lt;/ref&gt; sine causa alta est &lt;ref&gt;quasi sine causa alta sit, Hal.&lt;/ref&gt; sub praetextu ventris.   

§ 8.—Nonnunquam augebitur, quod interest, si quis forte dubitans, an praegnans sit, exclusus sit hereditate; nam heredi eius, qui exclusus est, dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit, non fuisse calumniae causa in possessione mulierem, quia hoc si non fuisset, adeundo hereditatem institutus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. Sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione ventris non attigit hereditatem.   

§ 9.—[2.] &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Idem Iulianus libro nonodecimo Digestorum sic ait: si substitutus manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget.   

§ 10.—Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, videndum. Et mihi videtur posse dici, legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit, adiri hereditatem.   

§ 11.—Libertati plane subveniendum erit adversus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique etiam eorum consequitur; sed et directis credo Praetorem succurrere oportere, ut interventu suo tueatur eorum libertatem.   

§ 12.—Si dolus filiaefamilias intervenerit, et particeps doli fuerit pater, suo nomine tenebitur.  

{{c|TIT. VII   DE CONCUBINIS}}

{{c|[Cf. Cod. V. 26. 27.] }}  

1. ULPIANUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Quae in concubinatu est, ab invito patrono
poterit discedere, et alteri se aut in matrimonium,
aut in concubinatum dare. Ego quidem probo in
concubina adimendum ei connubium, si patronum
invitum deserat, quippe quum honestius sit patro-
no libertam concubinam, quam matremfamilias
habere.   

§ 1.—Cum Atilicino sentio, et puto, solas eas in
concubinatu habere posse sine metu criminis, in
quas stuprum non committitur.   

§ 2.—Qui autem damnatam adulterii in concu-
binatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis
teneri, quamvis, si uxorem eam duxisset, tene-
retur.   

§ 3.—Si qua in patroni &lt;ref&gt;patris, Steph.&lt;/ref&gt; fuit concubinatu,
deinde filii esse coepit, vel in nepotis, vel contra,
non puto eam recte facere, quia prope &lt;ref&gt;pro (en lugar de prope), Hal. conforme con las Bas.&lt;/ref&gt;nefaria
est huiusmodi coniunctio; et ideo huiusmodi faci-
nus prohibendum est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lyke1m4qawpnzaopgoowqf9it2usyep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283996</id>
      <parentid>283994</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>283996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="lwkwf130crvc2nmd8umylvtxnpwc8jl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nihil praestabit mulier, quae &lt;ref&gt;Indudablemente debe leerse, (y asi traducimos), quae, como observa Pothier.—N. del Tr.&lt;/ref&gt; sine causa alta est &lt;ref&gt;quasi sine causa alta sit, Hal.&lt;/ref&gt; sub praetextu ventris.   

§ 8.—Nonnunquam augebitur, quod interest, si quis forte dubitans, an praegnans sit, exclusus sit hereditate; nam heredi eius, qui exclusus est, dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit, non fuisse calumniae causa in possessione mulierem, quia hoc si non fuisset, adeundo hereditatem institutus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. Sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione ventris non attigit hereditatem.   

§ 9.—[2.] &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Idem Iulianus libro nonodecimo Digestorum sic ait: si substitutus manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget.   

§ 10.—Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, videndum. Et mihi videtur posse dici, legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit, adiri hereditatem.   

§ 11.—Libertati plane subveniendum erit adversus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique etiam eorum consequitur; sed et directis credo Praetorem succurrere oportere, ut interventu suo tueatur eorum libertatem.   

§ 12.—Si dolus filiaefamilias intervenerit, et particeps doli fuerit pater, suo nomine tenebitur.  

{{c|TIT. VII}}   

{{c|DE CONCUBINIS}}

{{c|[Cf. Cod. V. 26. 27.] }}  

1. ULPIANUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Quae in concubinatu est, ab invito patrono
poterit discedere, et alteri se aut in matrimonium,
aut in concubinatum dare. Ego quidem probo in
concubina adimendum ei connubium, si patronum
invitum deserat, quippe quum honestius sit patro-
no libertam concubinam, quam matremfamilias
habere.   

§ 1.—Cum Atilicino sentio, et puto, solas eas in
concubinatu habere posse sine metu criminis, in
quas stuprum non committitur.   

§ 2.—Qui autem damnatam adulterii in concu-
binatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis
teneri, quamvis, si uxorem eam duxisset, tene-
retur.   

§ 3.—Si qua in patroni &lt;ref&gt;patris, Steph.&lt;/ref&gt; fuit concubinatu,
deinde filii esse coepit, vel in nepotis, vel contra,
non puto eam recte facere, quia prope &lt;ref&gt;pro (en lugar de prope), Hal. conforme con las Bas.&lt;/ref&gt;nefaria
est huiusmodi coniunctio; et ideo huiusmodi faci-
nus prohibendum est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lwkwf130crvc2nmd8umylvtxnpwc8jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/759</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86967</id>
    <revision>
      <id>283997</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'servus tibi legatus sit, eumque rogatus sis manu- mittere, nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, Senatus censuit, cessare Falcidiam.  '''34.''' &lt;small&gt;MARCELLUS&lt;/small&gt; ''libro XLII. Digestorum Iu- liani notat (1).''—In testatoris servo non erit Falci- diae locus; si vero pecuniam, aliudve quid legaverit, fideique legatarii commiserit, ut alienum servum vel legatarii manumitteret, locus erit.  '''3...</comment>
      <origin>283997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="sdzufon7r5dhmv6ifse5xnrv6d2nh6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;servus tibi legatus sit, eumque rogatus sis manu-
mittere, nec praeterea capias, unde quartam, quae
per Falcidiam retinetur, recipere possis, Senatus
censuit, cessare Falcidiam.

'''34.''' &lt;small&gt;MARCELLUS&lt;/small&gt; ''libro XLII. Digestorum Iu-
liani notat (1).''—In testatoris servo non erit Falci-
diae locus; si vero pecuniam, aliudve quid legaverit,
fideique legatarii commiserit, ut alienum servum
vel legatarii manumitteret, locus erit.

'''35.''' &lt;small&gt;ULPIANUS&lt;/small&gt; ''libro VI. Disputationum.''— Pla-
ne si quid sit praeterea legatum ipsi servo, Falci-
diae locum fore Senatus declaravit; unde Scaevola
ait in eo, quod praeterea servo legatum est, ita
Falcidiam admittendam, ut inde et quod pro servo
praestandum est, sumatur.

'''36.''' &lt;small&gt;PAULUS&lt;/small&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Sed
si non servus ipse legatus sit, sed pecunia, roga-
tusque sit legatarius servum suum manumittere,
Falcidiam patietur, et nihilominus cogetur manu-
mittere, quia tanti aestimasse videbitur servum
suum.
:§ 1.—Quid, si alienus servus fuerit? In eo non
plus, quam accepit, ad redimendum cogitur im-
pendere.
:§ 2.—Sin vero heres servum rogatus sit manu-
mittere, placet, pretium eius, ut aes alienum, de-
ducendum esse.
:§ 3.—Si solus servus legatus, et fideicommissa
libertate donatus fuerit, licet Falcidia intervenien-
te, totus vindicari petive potest; sed etsi aliud prae-
terea capiat legatarius, adhuc servus totus peti
potest, quartam autem utriusque ex legato reti-
nendam, ne impediatur libertas.

:§ 4.—Si incertum sit, an libertas praestari de-
beat, veluti quod sub conditione, vel post tempus
data sit, numquid incerto eo, an praestetur, quum
possit aut servus mori, aut conditio deficere, inte-
rim Falcidia admittenda est? Deinde quum libertas
competere vel deberi coeperit, tum legatarius il-
lam partem recipiet (2), quam Falcidia detraxit?
Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio
tempore consecutus fuerit heres, id in pretium eius
erogare eum debere propter legis Falcidiae ra-
tionem;

'''37.''' &lt;small&gt;VALENS&lt;/small&gt; ''libro VI. de Fideicommissis.''—eius
servi aestimatio, perinde ac statuliberi fieri debet.
:§ 1.—Sed et si heres servum alienum rogatus
est manumittere, placuit, ut etiam huius pretium
ex aestimatione hereditatis deduci debeat.

'''38.''' &lt;small&gt;HERMOGENIANUS&lt;/small&gt; ''libro I. iuris Epitoma-
rum.''—Statuliber heredis non auget familiam.
:§ 1.—Communes servi in utriusque patrimonio
connumerantur.
```[cite: 6]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdzufon7r5dhmv6ifse5xnrv6d2nh6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>283998</id>
      <parentid>283997</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T03:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>283998</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="ns2e3d6d2frs1xd4qiiw6nic8jnq7sq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;servus tibi legatus sit, eumque rogatus sis manu-
mittere, nec praeterea capias, unde quartam, quae
per Falcidiam retinetur, recipere possis, Senatus
censuit, cessare Falcidiam.

'''34.''' &lt;small&gt;MARCELLUS&lt;/small&gt; ''libro XLII. Digestorum Iu-
liani notat (1).''—In testatoris servo non erit Falci-
diae locus; si vero pecuniam, aliudve quid legaverit,
fideique legatarii commiserit, ut alienum servum
vel legatarii manumitteret, locus erit.

'''35.''' &lt;small&gt;ULPIANUS&lt;/small&gt; ''libro VI. Disputationum.''— Pla-
ne si quid sit praeterea legatum ipsi servo, Falci-
diae locum fore Senatus declaravit; unde Scaevola
ait in eo, quod praeterea servo legatum est, ita
Falcidiam admittendam, ut inde et quod pro servo
praestandum est, sumatur.

'''36.''' &lt;small&gt;PAULUS&lt;/small&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Sed
si non servus ipse legatus sit, sed pecunia, roga-
tusque sit legatarius servum suum manumittere,
Falcidiam patietur, et nihilominus cogetur manu-
mittere, quia tanti aestimasse videbitur servum
suum.
:§ 1.—Quid, si alienus servus fuerit? In eo non
plus, quam accepit, ad redimendum cogitur im-
pendere.
:§ 2.—Sin vero heres servum rogatus sit manu-
mittere, placet, pretium eius, ut aes alienum, de-
ducendum esse.
:§ 3.—Si solus servus legatus, et fideicommissa
libertate donatus fuerit, licet Falcidia intervenien-
te, totus vindicari petive potest; sed etsi aliud prae-
terea capiat legatarius, adhuc servus totus peti
potest, quartam autem utriusque ex legato reti-
nendam, ne impediatur libertas.

:§ 4.—Si incertum sit, an libertas praestari de-
beat, veluti quod sub conditione, vel post tempus
data sit, numquid incerto eo, an praestetur, quum
possit aut servus mori, aut conditio deficere, inte-
rim Falcidia admittenda est? Deinde quum libertas
competere vel deberi coeperit, tum legatarius il-
lam partem recipiet (2), quam Falcidia detraxit?
Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio
tempore consecutus fuerit heres, id in pretium eius
erogare eum debere propter legis Falcidiae ra-
tionem;

'''37.''' &lt;small&gt;VALENS&lt;/small&gt; ''libro VI. de Fideicommissis.''—eius
servi aestimatio, perinde ac statuliberi fieri debet.
:§ 1.—Sed et si heres servum alienum rogatus
est manumittere, placuit, ut etiam huius pretium
ex aestimatione hereditatis deduci debeat.

'''38.''' &lt;small&gt;HERMOGENIANUS&lt;/small&gt; ''libro I. iuris Epitoma-
rum.''—Statuliber heredis non auget familiam.
:§ 1.—Communes servi in utriusque patrimonio
connumerantur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ns2e3d6d2frs1xd4qiiw6nic8jnq7sq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284036</id>
      <parentid>283998</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="buviqgy6efcn1vq8zvz6fxeyu9aqxco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;servus tibi legatus sit, eumque rogatus sis manumittere, nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, Senatus censuit, cessare Falcidiam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''34.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro XLII. Digestorum Iuliani notat'' (1).—In testatoris servo non erit Falcidiae locus; si vero pecuniam, aliudve quid legaverit, fideique legatarii commisserit, ut alienum servum vel legatarii manumitteret, locus erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''35.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro VI. Disputationum.''—Plane si quid sit praeterea legatum ipsi servo, Falcidiae locum fore Senatus declaravit; unde Scaevola ait in eo, quod praeterea servo legatum est, ita Falcidiam admittendam, ut inde et quod pro servo praestandum est, sumatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''36.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Sed si non servus ipse legatus sit, sed pecunia, rogatusque sit legatarius servum suum manumittere, Falcidiam patietur, et nihilominus cogetur manumittere, quia tanti aestimasse videbitur servum suum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Quid, si alienus servus fuerit? In eo non plus, quam accepit, ad redimendum cogitur impendere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sin vero heres servum rogatus sit manumittere, placet, pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 3.—Si solus servus legatus, et fideicommissa libertate donatus fuerit, licet Falcidia intervenierit, totus vindicari potest; sed etsi aliud praeterea capiat legatarius, adhuc servus totus peti potest, quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 4.—Si incertum sit, an libertas praestari debeat, veluti quod sub conditione, vel post tempus data sit, numquid incerto eo, an praestetur, quum possit aut servus mori, aut conditio deficere, interim Falcidia admittenda sit? Deinde quum libertas competere vel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiet (2), quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio tempore consecutus fuerit heres, id in pretium eius erogare eum debere propter legis Falcidiae rationem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''37.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Valens&lt;/span&gt; ''libro VI. de Fideicommissis.''—eius servi aestimatio, perinde ac statuliberi fieri debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Sed et si heres servum alienum rogatus est manumittere, placuit, ut etiam huius pretium ex aestimatione hereditatis deduci debeat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''38.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Hermogenianus&lt;/span&gt; ''libro I. iuris Epitomarum.''—Statuliber heredis non auget familiam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Communes servi in utriusque patrimonio connumerantur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buviqgy6efcn1vq8zvz6fxeyu9aqxco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86968</id>
    <revision>
      <id>284000</id>
      <timestamp>2026-10-17T03:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'coeperint, in ea causa sunt, ut in tutela nihilominus durent; quae sententia Quinti quoque Mucii fuit, et ea Iuliano probatur; eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; tutela, según corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; aetas indigeat. Quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur; sive non habent, et furor iis accesserit, nihilominus tutores accipere poterunt, quia lex duodecim tabul...</comment>
      <origin>284000</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="jb72i35l684ahwoil1aanb0d2fnn7sz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;coeperint, in ea causa sunt, ut in tutela nihilominus durent; quae sententia Quinti quoque Mucii fuit, et ea Iuliano probatur; eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; tutela, según corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; aetas indigeat. Quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur; sive non habent, et furor iis accesserit, nihilominus tutores accipere poterunt, quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos vel pupillas non pertineat.   

§ 1.—Quia autem in pupillorum &lt;ref&gt;furiosorum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; persona agnatos curatores non admittimus, idcirco putavi, etsi minor viginti quinque annis furiosus sit, curatorem ei non ut furioso, sed ut adolescenti dari, quasi aetatis esset impedimentum; et ita definimus, ei, quem aetas curae vel tutelae subiicit, non esse necesse quasi dementi quaeri curatorem; et ita Imperator Antoninus Augustus rescripsit, quum magis aetati, quam dementiae tantisper sit consulendum.   

§ 2.—Si pupillus pupillave cum iusto tutore, tutorve cum eorum quo &lt;ref&gt;tutorve cum eorum quo, omítelas Hal.&lt;/ref&gt; litem agere vult, et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datur, an vero et adversario &lt;ref&gt;petente, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;? Et sciendum est, sive agant, sive conveniantur, dari &lt;ref&gt;his, inserta Hal.&lt;/ref&gt; hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. Denique Cassius libro sexto scripsit, talem curatorem neminem dari posse, nisi praesentem, neque cuique &lt;ref&gt;cuiquam, Hal.&lt;/ref&gt;, nisi praesenti et postulanti. Itaque infanti non potest dari. Idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non vult, quominus cum eo agatur, cogi eum a Praetore debuisse. 

§ 3.—Quolibet loco et tempore hunc curatorem dari posse Pomponius libro sextodecimo ad Sabinum scripsit.   

§ 4.—Si pupillus petat talem curatorem, nec addat, in quam rem, an in omnes controversias datus sit? Et ait Celsus, Servium constituisse, in omnes res datum videri.   

4. PAULUS libro VIII. &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.— Quod dicitur, si indistincte datus sit curator, in totam litem datum videri, fortasse eo spectet, si familiae erciscundae, aut communi dividundo, aut finium regundorum actio esset cum tutore; et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillave, sed invicem quoque, quod &lt;ref&gt;quo ag.—quo cum his, Hal.&lt;/ref&gt; cum his ageretur.   

§ 1.—Possunt autem vel plures in plurium locum, vel unus in plurium, vel unus unius loco, vel in unam litem, vel in plures curator peti.   

5. POMPONIUS libro XVII. &lt;ref&gt; XVI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.— Quum semel petitus sit talis curator, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest.   

§ 1.—Et si Titius verbi gratia adversus Seium curator petitus sit, idem Titius adversus alium tu-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jb72i35l684ahwoil1aanb0d2fnn7sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86969</id>
    <revision>
      <id>284001</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 1.—Hoc capite prohibetur Senator libertinam ducere eamve, cuius pater materve artem ludi- cram fecerit, item libertinus Senatoris filiam ducere.  § 2.—Non obest, avum et aviam artem ludicram fecisse.  § 3.—Nec distinguitur, pater in potestate habeat filiam, necne; tamen iustum patrem intelligendum Octavens ait, matrem, etiamsi vulgo conceperit.  § 4.—Item nihil refert, naturalis sit pater, an adoptivus.  § 5.—An et noceat, qui, antequam ad...</comment>
      <origin>284001</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="5qk76xu7siqkfvmm81yi8axkro7px4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.—Hoc capite prohibetur Senator libertinam
ducere eamve, cuius pater materve artem ludi-
cram fecerit, item libertinus Senatoris filiam
ducere.

§ 2.—Non obest, avum et aviam artem ludicram
fecisse.

§ 3.—Nec distinguitur, pater in potestate habeat
filiam, necne; tamen iustum patrem intelligendum
Octavens ait, matrem, etiamsi vulgo conceperit.

§ 4.—Item nihil refert, naturalis sit pater, an
adoptivus.

§ 5.—An et noceat, qui, antequam adoptaret,
artem ludicram fecerit, atque si naturalis pater,
antequam filia nasceretur, fecerit? Et si huius no-
tae homo adoptavit, deinde emancipaverit, an
non possit dici, ac si talis pater naturalis deces-
sisset? Sed de hoc casu contrariam legis senten-
tiam esse, Pomponius recte putat, ut iis non con-
numeretur (1).

§ 6.—Si postea ingenuae uxoris pater materve
artem ludicram facere coeperit, iniquissimum est,
dimittere eam debere, quum nuptiae honestae con-
tractae sint, et fortasse iam liberi procreati sint.

§ 7.—Plane si ipsa artem ludicram facere co-
eperit, utique dimittenda erit.

§ 8.—Eas, quas ingenui ceteri prohibentur du-
cere uxores, Senatores non ducent.

45. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et
Papiam.—In eo iure, quod dicit: INVITO PATRONO
LIBERTAM, QUAE EI NUPTA EST, ALII NUBERE NON
POSSE, «patronum» accipimus, ut Rescripto Impe-
ratoris nostri, et Divi (2) patris eius continetur, et
eum, qui hac lege emit, ut manumittat, quia ma-
numissa liberta emptoris habetur.

§ 1.—Qui autem iuravit se patronum, hoc idem
non habebit.

§ 2.—Ne is quidem debet habere, qui non suis
numis comparavit.

§ 3.—Plane si filiusfamilias miles ex propona-
tur, non dubitamus, si castrensi peculii ancillam
manumiserit, conpeteri ei hoc ius; est enim patro-
nus secundum Constitutiones; nec patri eius hoc
ius competit.

§ 4.—Hoc caput ad nuptam tantum libertam
pertinet, ad sponsam non pertinet; et ideo invito
patrono nuntio sponsa liberta si miserit, cum
alio conubium habet.

§ 5.—Deinde ait lex: «invito patrono»; invitum
accipere debemus eum, qui non consentit ad di-
vortium; idcirco nec a furioso divertendo solvitur
huius legis necessitate, nec si ab ignorante divor-
tit; rectius enim hic invitus dicitur, quam qui
dissensit.

§ 6.—Si ab hostibus patronus captus esse propo-
natur, vereor, ne possit ista conubium habere
nubendo, quemadmodum haberet, si mortuus
esset; et qui Iuliani sententiam probant, dice-

(1) Taur; connumerentur, el códice Fl.
(2) Severi, inserta Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5qk76xu7siqkfvmm81yi8axkro7px4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86970</id>
    <revision>
      <id>284002</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'operam dedisse, ut non idoneus tutor daretur, vel consulto in edendo patrimonio quantitatem mi- nuerit, vel evidenti fraude pupillorum bona alie- nasset.     10. ULPIANUS libro II. ad Edictum.—Etiam non &lt;ref&gt;non, omítela la Vulg.&lt;/ref&gt; municeps tutor dari potest, dummodo mu- nicipi detur.     11. PAULUS libro III. ad Vitellium.— Furiosus, si tutor datus fuerit, potest intelligi ita dari, quum suae &lt;ref&gt;anuae, la Vulg.&lt;/ref&gt;mentis esse coeperi...</comment>
      <origin>284002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="nt4scasffate4n64gni0uj4ljw8tnd4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;operam dedisse, ut non idoneus tutor daretur, vel
consulto in edendo patrimonio quantitatem mi-
nuerit, vel evidenti fraude pupillorum bona alie-
nasset.   

10. ULPIANUS libro II. ad Edictum.—Etiam
non &lt;ref&gt;non, omítela la Vulg.&lt;/ref&gt; municeps tutor dari potest, dummodo mu-
nicipi detur.   

11. PAULUS libro III. ad Vitellium.— Furiosus,
si tutor datus fuerit, potest intelligi ita dari, quum
suae &lt;ref&gt;anuae, la Vulg.&lt;/ref&gt;mentis esse coeperit.   

12. IDEM libro X. Responsorum.—Quaesitum
est, an hi, qui in locum absentis reipublicae causa
tutores dati sunt, mortuo illo tutores perseverent,
an alii petendi essent? Paulus respondit, eos, qui
in locum absentis dati sunt, non reverso eo in ea-
dem causa perseverare usque ad tempus puber-
tatis.   

13. POMPONIUS libro II. Enchiridii.— Solet
etiam curator dari aliquando tutorem habenti pro-
pter adversam tutoris valetudinem, vel senium ae-
tatis, qui magis administrator rerum, quam cura-
tor esse intelligitur.   

§ 1.—Est etiam adiutor &lt;ref&gt;actor (en lugar de adjutor), Hal.&lt;/ref&gt; tutelae, quem solet
Praetor permittere tutoribus constituere, qui non
possunt sufficere administrationi tutelae, ita ta-
men, ut suo periculo eum constituant.   

14. ULPIANUS libro XXXVII. ad Sabinum.— Si
adrogati sunt adhuc impuberes, vel deportati sint
pupilli, tutores habere desinunt.  

§ 1.—Item si in servitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.   

§ 2.—Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus, vel pupillus, vel tutor.   

§ 3.—Sed etsi ad tempus fuerit quis datus, tempore finito tutor esse desinit.   

§ 4.—Praeterea si &lt;ref&gt;tanquam, inserta Hal.&lt;/ref&gt; suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor.   

§ 5.—Sed etsi ad certam conditionem datus sit, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente conditione.   

15. IDEM libro XXXVIII. ad Sabinum.—Si quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab iis, aut transfugerit, quia servus non efficitur, tutor manet, sed interim a Praesidibus alius tutor dabitur.   16. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale.—Tutela plerumque virile officium est. 
  
§ 1.—Et sciendum est, nullam tutelam hereditario iure ad alium transire. Sed &lt;ref&gt;Et licet (en lugar de Sed), Hal.&lt;/ref&gt; ad liberos virilis sexus perfectae aetatis descendunt legitimae, ceterae  tamen, inserta Hal.&lt;/ref&gt; non descendunt.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nt4scasffate4n64gni0uj4ljw8tnd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284003</id>
      <parentid>284002</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>284003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="hwhg81lyigf1fudmnr8858579pu2r7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;operam dedisse, ut non idoneus tutor daretur, vel
consulto in edendo patrimonio quantitatem mi-
nuerit, vel evidenti fraude pupillorum bona alie-
nasset.   

10. ULPIANUS libro II. ad Edictum.—Etiam
non &lt;ref&gt;non, omítela la Vulg.&lt;/ref&gt; municeps tutor dari potest, dummodo mu-
nicipi detur.   

11. PAULUS libro III. ad Vitellium.— Furiosus,
si tutor datus fuerit, potest intelligi ita dari, quum
suae &lt;ref&gt;anuae, la Vulg.&lt;/ref&gt;mentis esse coeperit.   

12. IDEM libro X. Responsorum.—Quaesitum
est, an hi, qui in locum absentis reipublicae causa
tutores dati sunt, mortuo illo tutores perseverent,
an alii petendi essent? Paulus respondit, eos, qui
in locum absentis dati sunt, non reverso eo in ea-
dem causa perseverare usque ad tempus puber-
tatis.   

13. POMPONIUS libro II. Enchiridii.— Solet
etiam curator dari aliquando tutorem habenti pro-
pter adversam tutoris valetudinem, vel senium ae-
tatis, qui magis administrator rerum, quam cura-
tor esse intelligitur.   

§ 1.—Est etiam adiutor &lt;ref&gt;actor (en lugar de adjutor), Hal.&lt;/ref&gt; tutelae, quem solet
Praetor permittere tutoribus constituere, qui non
possunt sufficere administrationi tutelae, ita ta-
men, ut suo periculo eum constituant.   

14. ULPIANUS libro XXXVII. ad Sabinum.— Si
adrogati sunt adhuc impuberes, vel deportati sint
pupilli, tutores habere desinunt.  

§ 1.—Item si in servitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.   

§ 2.—Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus, vel pupillus, vel tutor.   

§ 3.—Sed etsi ad tempus fuerit quis datus, tempore finito tutor esse desinit.   

§ 4.—Praeterea si &lt;ref&gt;tanquam, inserta Hal.&lt;/ref&gt; suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor.   

§ 5.—Sed etsi ad certam conditionem datus sit, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente conditione.   

15. IDEM libro XXXVIII. ad Sabinum.—Si quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab iis, aut transfugerit, quia servus non efficitur, tutor manet, sed interim a Praesidibus alius tutor dabitur.   

16. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale.—Tutela plerumque virile officium est. 
  
§ 1.—Et sciendum est, nullam tutelam hereditario iure ad alium transire. Sed &lt;ref&gt;Et licet (en lugar de Sed), Hal.&lt;/ref&gt; ad liberos virilis sexus perfectae aetatis descendunt legitimae, ceterae &lt;ref&gt;tamen, inserta Hal.&lt;/ref&gt;non descendunt.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwhg81lyigf1fudmnr8858579pu2r7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86971</id>
    <revision>
      <id>284004</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' rent (1), non habiturum conubium; putat enim Iulianus, durare eius libertate matrimonium etiam in captivitate propter patroni reverentiam. Certe, si in aliam servitutem patronus sit deductus, pro- culdubio dissolutum esset matrimonium.  46. GAIUS libro VIII. (2) ad legem Iuliam et Papiam.—Illud dubitationis est, an et qui con- iunctam liberam uxorem duxerit, ad hoc ius ad- mittatur? Iavolenus negavit, quia non proprie vi- detur eius liberta,...</comment>
      <origin>284004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="tvm9a7p89jlcd54zp4kn58db5o7ru4s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rent (1), non habiturum conubium; putat enim
Iulianus, durare eius libertate matrimonium etiam
in captivitate propter patroni reverentiam. Certe,
si in aliam servitutem patronus sit deductus, pro-
culdubio dissolutum esset matrimonium.

46. GAIUS libro VIII. (2) ad legem Iuliam et
Papiam.—Illud dubitationis est, an et qui con-
iunctam liberam uxorem duxerit, ad hoc ius ad-
mittatur? Iavolenus negavit, quia non proprie vi-
detur eius liberta, quae etiam alterius sit. Aliis
contra visum est, quia libertas eius esse nequeat
non potest, licet alterius quoque sit liberta; quam
sententiam plerique recte probaverunt.

47. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Senatoris filia, quae corpore quaestum vel
artem ludicram fecerit, aut indicio publico damna-
ta fuerit, impune liberta nubit; nec enim honos
ei servatur, quae se in tantum foedus (3) de-
duxit.

48. TERENTIUS CLEMENS libro VIII. ad legem
Iuliam et Papiam.—Filio patroni in libertam pa-
ternam eamdemque uxorem idem iuris, quod ipsi
patrono daretur, ex sententia accommoda-
tur. Idemque dicendum erit, et si alterius patroni
filius alio vero libertam eorum uxorem duxerit.

§ 1.—Si ignominiosam libertam suam patronus
uxorem duxerit, placet, quia contra legem maritus
sit, non habere eum hoc legis beneficium.

§ 2.—Si uni ex filiis assignatam alter uxorem
duxerit, non idem ius, quod in (4) patrono, tri-
buendum; nihil enim iuris habebit, quia Senatus
omne ius libertorum assignatorum ad eum trans-
tulit, cui id pater tribuit.

49. MARCELLUS (5) libro I. ad legem Iuliam et
Papiam.—Observandum est, ut inferioris gradus
homines ducant uxores eas, quas hi, qui altioris
dignitatis sunt, ducere nequeant propter dignitatem
prohibentur; at contra inferioris gradus homi-
nes non possunt eas ducere, quas his, qui inferio-
ris dignitatis sunt, ducere non licet.

50. IDEM libro III. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Proxime constitutum dicitur, ut quum
quis libertam suam duxerit uxorem, quam ex
fideicommissi causa manumiserit, liceat libertae
invito eo nuptias contrahere; puto, quia non erat
fereundus is, qui ex necessitate manumisit, non
suo arbitrio; magis enim debitam libertatem prae-
stitit, quam ullum beneficium in mulierem con-
tulit.

51. LICINIUS (6) RUFINUS libro I. Regularum.

(1) et quidem Iuliani sententia probatur dicentis , Hal.
(2) ΙΧ . , Hal.

(1) (in), Taur . , sin necesidad.

(3) scelus, Hal.; foedus es considerada aqui palabra sos-

(5) Martianus, Vulg.

pechosa.

(6) Hal.; Licinnius, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvm9a7p89jlcd54zp4kn58db5o7ru4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86972</id>
    <revision>
      <id>284005</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' —Matrimonii causa ancilla manumissa a nullo alio uxor duci potest, quam a quo manumissa est, nisi patronus matrimonio eius renuntiaverit.  § 1.—Si autem filiusfamilias matrimonii causa iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat, perinde eam haberi, atque si a patre eius manu- missa esset; et ideo potest eam uxorem ducere.  52. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Incestae nuptiae neque dotem habent, et ideo omne, quod perceptum est, licet fru...</comment>
      <origin>284005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="6fbwmbkiuqknj617b4sfzmtj99xe9tp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
—Matrimonii causa ancilla manumissa a nullo alio
uxor duci potest, quam a quo manumissa est, nisi
patronus matrimonio eius renuntiaverit.

§ 1.—Si autem filiusfamilias matrimonii causa
iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat,
perinde eam haberi, atque si a patre eius manu-
missa esset; et ideo potest eam uxorem ducere.

52. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Incestae
nuptiae neque dotem habent, et ideo omne, quod
perceptum est, licet fructuum nomine, auferetur.

53. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Nuptiae consistere non possunt inter eas perso-
nas, quae in numero parentum liberorumque sunt,
sive proximi, sive ulterioris gradus sint, usque ad
infinitum.

54. SCAEVOLA libro I. Regularum.—Et nihil
interest, ex iustis nuptiis cognatio descendat, an
vero non; nam et vulgo quaesitam sororem quis ve-
latur uxorem ducere.

55. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Quin etiam nunc existimatur, eum quoque uxo-
rem ducere, quae per adoptionem filia neptisve
esse coeperit, in tantum, ut, etsi per emancipatio-
nem adoptio dissoluta sit, idem iuris maneat.

§ 1.—Patris adoptivi mei matrem, aut materte-
ram, aut neptem ex filio uxorem ducere non pos-
sum, scilicet si in familia eius sim; aliquin si
emancipatus fuero ab eo, sive dubio nihil impedit
nuptias, scilicet quia post emancipationem extra-
neus intelligor.

56. ULPIANUS libro III. (1) Disputationum.—
Etiamsi concubinam quis habuerit sororis filiam,
licet libertinam, incestum committitur.

57. MARCIANUS libro II. Institutionum.—Qui
in provincia officium aliquid (2) gerit, prohibetur
etiam consanguineo filio suo uxorem ducenti.

§ 1.—[58.] (3) Iubemus secundo de adopteriis Pa-
piniani Marcianus notat: Divus Marcus et Lucius
Imperatores Flaviae Tertullac (4) per Mensorem
libertum ita rescripserunt: «Movemur et temporis
dignitate, quo ignara iuris in matrimonio avun-
culi tui fuisti, et quod ab avia tua collocata es, et
numero liberorum vestrorum; eoque magnum
hac omnia in unum concurrunt, confirmamus sta-
tum liberorum vestrorum in eo matrimonio quae-
sitorum, quod ante annos quadraginta contractum
est, perinde atque si legitime concepti fuissent».

58. [59.] IDEM (5) libro IV. Regularum.—A
Divo Pio rescriptum est, si libertina Senatorem
deceperit, quasi ingenua, et ei nupta est, ad exem-
plum Praetoris Edicti dandam in eam actionem,
quia ex dote nullum lucrum habet, quae nulla est.

(1) IV., Hal.
(2) Hal. Vulg.; aliquid, el códice Fl. según costumbre.
(4) Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.
(3) Según la edición de Hal.
(5) Taur.: Marcianus , elcodice Fl.,Br.

Томо 11-16&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6fbwmbkiuqknj617b4sfzmtj99xe9tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86973</id>
    <revision>
      <id>284006</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '122  59. [60.] PAULUS (1) libro singulari de Assi- gnatione libertorum. (2) — Senatusconsulto, quo cautum est, ne tutor pupillam vel filio suo, vel sibi nuptum collocet, etiam nepos significatur.  60. [61.] IDEM libro singulari ad Orationem Divi Antonini et Commodi. — Si quis tutor quidem non sit, periculum tamen tutelae ad eum perti- neat, an sententia Orationis contineatur, veluti si pupilla ab hostibus capta fuerit, aut falsis allega- tion...</comment>
      <origin>284006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="szt3lo4jwmak60k6nwj3b7s4vun2upb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;122

59. [60.] PAULUS (1) libro singulari de Assi-
gnatione libertorum. (2) — Senatusconsulto, quo
cautum est, ne tutor pupillam vel filio suo, vel
sibi nuptum collocet, etiam nepos significatur.

60. [61.] IDEM libro singulari ad Orationem
Divi Antonini et Commodi. — Si quis tutor quidem
non sit, periculum tamen tutelae ad eum perti-
neat, an sententia Orationis contineatur, veluti si
pupilla ab hostibus capta fuerit, aut falsis allega-
tionibus a tutela se excusaverit, ut (3) ex sacris
Constitutionibus periculum ad eum pertineat? Et
dicendum est, hoc quoque ad Senatusconsultum
pertinere; nam et huiusmodi periculum in nume-
rum trium tutelarum computari comprobatum est.

§ 1. — Sed si propter alterius personam pericu-
lum ad eum pervenerit, videamus, ne extra senten-
tiam Senatusconsulti sit, veluti si Magistratus in
tutelae periculum incidit, vel fideiusserit quis pro
tutore vel curatore, quia nec in numerum trium
tutelarum haec imputantur; et consequens est,
hoc probare.

§ 2. — Quid ergo, si honoris causa tutor datus sit,
quatenus nec huiusmodi tutela in numerum com-
putatur, numquid idem sit? Sed ratio in contra-
rium ducit, quod dictum est, et honorarium tu-
torem periculum solere pati, si male passus sit
administrari tutelam.

§ 3. — Quin autem ille, qui, quum datus est tu-
tor, cessat in administratione, pertineat ad Oratio-
nem, non est dubitandum, quia perinde tenetur ex
sacris Constitutionibus, atque si gessisset.

§ 4. — Quid ergo, si, quum se vellet excusare
aliquo titulo, nec in promptu probationes haberet,
excusationis negotium fuerit dilatum, et inter mo-
ras pupilla adoleverit, an ad Senatusconsultum
pertineat? Quaestio in eo est, an et post puberta-
tem officio finito excusationem eius recipi opor-
teat; nam si recipitur, et excusaverit (4), impune
potest ducere, si vero non debeat recipi post offi-
cium finitum, non recte ducit. Et ait Papinianus
libro quinto Responsorum, officio finito excusatio-
nem recipi non oportere, et ideo exacti temporis
periculum ad eum pertinere; sed mihi nequa-
quam placet, iniquum enim est, propter dilatio-
nem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate
contingit, non excusari, vel nuptiis impediri ex-
cusatione recepta.

§ 5. — Quamvis verbis Orationis cautum sit, ne
uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intelli-
gendum est, ne desponderi quidem posse; nam
cum qua nuptiae contrahi non possunt, haec ple-
rumque ne quidem desponderi nam quae
duci potest, iure despondetur.

§ 6. — Quid ergo, si adoptivus filius tutoris du-
xerit pupillam illicite, posteaque emancipatus fue-
rit? Credendum est, de adoptivis emancipatis Sc-

(1) Caius, Vulg.
(3) aut, Hal.
(2) libertinorum, Hal.
(4) se, inserta la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szt3lo4jwmak60k6nwj3b7s4vun2upb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/764</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86974</id>
    <revision>
      <id>284007</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '62. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Pa- piam.—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulia- nus ait, ut si duo rei promittendi fuerint, vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi inter eos debere obligationem (1), atque si singuli partem pecuniae stipulati essent, vel promisissent; quodsi socii inter eos nulla fuissent, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod debetur, vel ex cuius bonis detrahi.  § 1...</comment>
      <origin>284007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="3fvyniudmo0qy2ls21do2gfqq9rytyu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;62. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulia-
nus ait, ut si duo rei promittendi fuerint, vel duo
rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi
inter eos debere obligationem (1), atque si singuli
partem pecuniae stipulati essent, vel promisissent;
quodsi socii inter eos nulla fuissent, in pendenti
esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod
debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, se-
cundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est
secundum praesens pretium; nec quidquam eorum
formali pretio aestimandum esse sciendum est.

63. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Pretia rerum non ex affectu, nec utilitate
singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec
enim qui filium naturalem possidet, tanto locuple-
tior est, quod eum, si alius possideret, plurimo re-
demturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum
possidet, tantum habet, quanti eum patri vendere
potest, nec exspectandum est, dum vendat; sed in
praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo
aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam
nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior
fit. Sed nec heredem post mortem testatoris insti-
tutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire
potest, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum
me heredem institutum non esse locupletiorem, an-
tequam adeam, si autem servus heres institutus
sit, statim me locupletiorem effectum, quam multis
causis accidere possit, ne iussu nostro adeat —
acquirit nobis certe —, quam adierit, esse autem
praeposterum, ante nos locupletes dici, quam acqui-
sierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum
habet in bonis, quantum exigere potest.
§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca
temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et
in Hispania oleum aestimatur, nec continuis ste-
rilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum
hic quoque non ex momentis temporum, nec ex
ea, quae raro accidit, caritate pretia constituantur.

64. ULPIANUS libro XIII. ad legem Iuliam et
Papiam.—Si in testamento ita scriptum sit: «heres
meus Lucio Titio decem dare damnas esto»: et
quanto quidem minus per legem Falcidiam capere
poterit, tanto amplius ei dare damnas esto», sen-
tentiae testatoris standum est.

65. PAULUS libro VI. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus
sub hac condicione, si quinquaginta heredi (3) de-
disset, plerique putant, utile esse legatum, quia
condicionis implendae causa datur; nam constat,
etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fvyniudmo0qy2ls21do2gfqq9rytyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284011</id>
      <parentid>284007</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="emx5sdn3s84glcfkk02m75jgwle5cjo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
62. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulia-
nus ait, ut si duo rei promittendi fuerint, vel duo
rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi
inter eos debere obligationem (1), atque si singuli
partem pecuniae stipulati essent, vel promisissent;
quodsi socii inter eos nulla fuissent, in pendenti
esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod
debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, se-
cundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est
secundum praesens pretium; nec quidquam eorum
formali pretio aestimandum esse sciendum est.

63. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Pretia rerum non ex affectu, nec utilitate
singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec
enim qui filium naturalem possidet, tanto locuple-
tior est, quod eum, si alius possideret, plurimo re-
demturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum
possidet, tantum habet, quanti eum patri vendere
potest, nec exspectandum est, dum vendat; sed in
praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo
aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam
nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior
fit. Sed nec heredem post mortem testatoris insti-
tutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire
potest, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum
me heredem institutum non esse locupletiorem, an-
tequam adeam, si autem servus heres institutus
sit, statim me locupletiorem effectum, quam multis
causis accidere possit, ne iussu nostro adeat —
acquirit nobis certe —, quam adierit, esse autem
praeposterum, ante nos locupletes dici, quam acqui-
sierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum
habet in bonis, quantum exigere potest.
§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca
temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et
in Hispania oleum aestimatur, nec continuis ste-
rilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum
hic quoque non ex momentis temporum, nec ex
ea, quae raro accidat, caritate pretia constituantur.

64. ULPIANUS libro XIII. ad legem Iuliam et
Papiam.—Si in testamento ita scriptum sit: «heres
meus Lucio Titio decem dare damnas esto: et
quanto quidem minus per legem Falcidiam capere
poterit, tanto amplius ei dare damnas esto»,
sententiae testatoris standum est.

65. PAULUS libro VI. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus
sub hac condicione, si quinquaginta heredi (3) de-
disset, plerique putant, utile esse legatum, quia
condicionis implendae causa datur; nam constat,
etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emx5sdn3s84glcfkk02m75jgwle5cjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284013</id>
      <parentid>284011</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="976gk88utk5xuqm1t2nnsoqtkuhg58b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''62. {{versalita|Ulpianus}}''' ''libro I. ad legem Iuliam et Papiam.''—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint, vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi inter eos debere obligationem (1), atque si singuli partem pecuniae stipulati essent, vel promississent; quodsi societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium; nec quidquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est.

'''63. {{versalita|Paulus}}''' ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Pretia rerum non affectu, nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec enim qui filium naturalem possidet, tanto locupletior esse, quod eum, si alius possideret, plurimo redemturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum possidet, tanto habet bonis, quanti eum pater vendere potest, vel exspectandum est, dum vendat; sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. Sed nec heredem post mortem testatoris institutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire potuisset, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effici, quum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat—acquirit nobis certe—, quum adierit, esse autem praeposterum, ante nos locupletes esse, quam acquisierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest.
§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur, nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ea momentis temporum, nec ex ea, quae raro accidit, caritate pretia constituantur.

'''64. {{versalita|Ulpianus}}''' ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si in testamento ita scriptum sit: heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto; et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto), sententiae testatoris standum est.

'''65. {{versalita|Paulus}}''' ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus sub hac conditione, si quinquaginta heredi (3) dederit, pletque puta, utile esse legatum, quae conditionis implendae causa datur; nam constat, etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta ...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>976gk88utk5xuqm1t2nnsoqtkuhg58b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284014</id>
      <parentid>284013</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="hkczguwb4utmai5few6oaf1pd4n179h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''62. &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt;''' ''libro I. ad legem Iuliam et Papiam.''—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint, vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi inter eos debere obligationem (1), atque si singuli partem pecuniae stipulati essent, vel promississent; quodsi societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium; nec quidquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est.

'''63. &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt;''' ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Pretia rerum non affectu, nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec enim qui filium naturalem possidet, tanto locupletior esse, quod eum, si alius possideret, plurimo redemturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum possidet, tanto habet bonis, quanti eum pater vendere potest, vel exspectandum est, dum vendat; sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. Sed nec heredem post mortem testatoris institutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire potuisset, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effici, quum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat—acquirit nobis certe—, quum adierit, esse autem praeposterum, ante nos locupletes esse, quam acquisierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest.

§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur, nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ea momentis temporum, nec ex ea, quae raro accidit, caritate pretia constituantur.

'''64. &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt;''' ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si in testamento ita scriptum sit: heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto; et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto), sententiae testatoris standum est.

'''65. &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt;''' ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus sub hac conditione, si quinquaginta heredi (3) dederit, pletque puta, utile esse legatum, quae conditionis implendae causa datur; nam constat, etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkczguwb4utmai5few6oaf1pd4n179h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284015</id>
      <parentid>284014</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="gb9igogkfoucff0mq0lk6m9qr6udelg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''62.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro I. ad legem Iuliam et Papiam.''—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint, vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi inter eos debere obligationem (1), atque si singuli partem pecuniae stipulati essent, vel promississent; quodsi societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium; nec quidquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est.

'''63.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Pretia rerum non affectu, nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec enim qui filium naturalem possidet, tanto locupletior esse, quod eum, si alius possideret, plurimo redemturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum possidet, tanto habet bonis, quanti eum pater vendere potest, vel exspectandum est, dum vendat; sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. Sed nec heredem post mortem testatoris institutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire potuisset, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effici, quum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat—acquirit nobis certe—, quum adierit, esse autem praeposterum, ante nos locupletes esse, quam acquisierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest.

§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur, nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ea momentis temporum, nec ex ea, quae raro accidit, caritate pretia constituantur.

'''64.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si in testamento ita scriptum sit: heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto; et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto), sententiae testatoris standum est.

'''65.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus sub hac conditione, si quinquaginta heredi (3) dederit, pletque puta, utile esse legatum, quae conditionis implendae causa datur; nam constat, etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gb9igogkfoucff0mq0lk6m9qr6udelg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86975</id>
    <revision>
      <id>284008</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 24. PAULUS libro IX. Responsorum.— «Divi Marcus et Verus &lt;ref&gt;Severus, la Vulg.&lt;/ref&gt; Cornelio Proculo. Si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur esse tutores, officium sit &lt;ref&gt; erit, Hal.&lt;/ref&gt; magistratuum, inquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque, et nomina Praesidi provinciae mittere, non ipsos arbitrium dandi sibi vindicare».     25. IDEM libro X. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Responsorum.— C...</comment>
      <origin>284008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="91d7038xtyer34l15isa81k8erhq2gq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt; 24. PAULUS libro IX. Responsorum.— «Divi Marcus et Verus &lt;ref&gt;Severus, la Vulg.&lt;/ref&gt; Cornelio Proculo. Si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur esse tutores, officium sit &lt;ref&gt; erit, Hal.&lt;/ref&gt; magistratuum, inquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque, et nomina Praesidi provinciae mittere, non ipsos arbitrium dandi sibi vindicare».   

25. IDEM libro X. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Responsorum.— Curatorem impuberi datum quacunque ex causa perseverare in diem pubertatis in eadem cura, respondi; ergo post pubertatem alium curatorem sibi petere debebit.   

26. SCAEVOLA libro II. Responsorum &lt;ref&gt;IV. Digestorum, Hal.&lt;/ref&gt;.— Seiae egressae annos duodecim decreto Praetoris ex inquisitione datus est tutor quasi minori; quaero, an excusare se deberet? Respondit, secundum ea, quae proponerentur, neque excusationem necessariam esse, neque obligari, quod non gereret.   

27. HERMOGENIANUS libro II. Iuris Epitomatorum &lt;ref&gt;V. ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.— Pupillo, qui tam Romae, quam in provincia facultates habet, rerum, quae sunt Romae, Praetor, provincialium Praeses tutorem dare potest.   

§ 1.—Libertino tutores liberti &lt;ref&gt;libertini, Hal.&lt;/ref&gt; dandi sunt, sed etsi ingenuus detur, nec se excusaverit, tutor perseverabit.   

28. PAULUS libro II. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&gt; Decretorum.— Roma-
nius Appulus ab iudice appellaverat, dicens, se
non debuisse dari in tutela collegam ei, quem
ipse, quum magistratus esset, nominasset suo pe-
riculo, ne in una tutela duplex periculum sustine-
ret; decrevit Imperator, posse quem et fideiusso-
rem pro tutore esse, et nihilominus tutorem dari.
Itaque detentus est in tutela.   

29. IDEM libro singulari de Cognitionibus.—Si
peregre agant, qui tutores vel curatores dati sunt,
ut intra diem trigesimum &lt;ref&gt; intra dies triginta, Hal.&lt;/ref&gt; notum his a magi-
stratibus fiat, Divus Marcus rescripsit.   

{{t3|TIT. VI}}

{{c|QUI PETANT TUTORES VEL CURATORES,
ET UBI PETANTUR}}

{{c|[Cf. Cod. V. 31. 32.]}}

1. MODESTINUS libro VII. Differentiarum &lt;ref&gt;IV. πανδεκτῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.—
Matris sollicitudo in petendis filio tutoribus, non
etiam curatoribus, observatur, nisi quo casu impu-
beri curator petendus est.   2. IDEM libro I. &lt;ref&gt;II., Hal.; el mismo omite el texto griego de este fr. ?.&lt;/ref&gt; Excusationum.— Ἐὰν οἱ ἀφή-
λικες μὴ ἔχωσι τοὺς ἐκ τῶν νόμων κηδεμόνας, ἐὰν μὲν
ἐπιτρόπων δέωνται &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; δέονται, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; διὰ τὴν ἡλικίαν, δύνανται αἰτῆσαι
αὐτοῖς ἐπιτρόπους κατασταθῆναι οἵτε συγγενεῖς, καὶ&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91d7038xtyer34l15isa81k8erhq2gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284010</id>
      <parentid>284008</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T04:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>284010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="9t8jdy56ehlemmeb24isnzaaqgko99q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;24. PAULUS libro IX. Responsorum.— «Divi Marcus et Verus &lt;ref&gt;Severus, la Vulg.&lt;/ref&gt; Cornelio Proculo. Si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur esse tutores, officium sit &lt;ref&gt; erit, Hal.&lt;/ref&gt; magistratuum, inquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque, et nomina Praesidi provinciae mittere, non ipsos arbitrium dandi sibi vindicare».   

25. IDEM libro X. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Responsorum.— Curatorem impuberi datum quacunque ex causa perseverare in diem pubertatis in eadem cura, respondi; ergo post pubertatem alium curatorem sibi petere debebit.   

26. SCAEVOLA libro II. Responsorum &lt;ref&gt;IV. Digestorum, Hal.&lt;/ref&gt;.— Seiae egressae annos duodecim decreto Praetoris ex inquisitione datus est tutor quasi minori; quaero, an excusare se deberet? Respondit, secundum ea, quae proponerentur, neque excusationem necessariam esse, neque obligari, quod non gereret.   

27. HERMOGENIANUS libro II. Iuris Epitomatorum &lt;ref&gt;V. ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.— Pupillo, qui tam Romae, quam in provincia facultates habet, rerum, quae sunt Romae, Praetor, provincialium Praeses tutorem dare potest.   

§ 1.—Libertino tutores liberti &lt;ref&gt;libertini, Hal.&lt;/ref&gt; dandi sunt, sed etsi ingenuus detur, nec se excusaverit, tutor perseverabit.   

28. PAULUS libro II. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&gt; Decretorum.— Roma-
nius Appulus ab iudice appellaverat, dicens, se
non debuisse dari in tutela collegam ei, quem
ipse, quum magistratus esset, nominasset suo pe-
riculo, ne in una tutela duplex periculum sustine-
ret; decrevit Imperator, posse quem et fideiusso-
rem pro tutore esse, et nihilominus tutorem dari.
Itaque detentus est in tutela.   

29. IDEM libro singulari de Cognitionibus.—Si
peregre agant, qui tutores vel curatores dati sunt,
ut intra diem trigesimum &lt;ref&gt; intra dies triginta, Hal.&lt;/ref&gt; notum his a magi-
stratibus fiat, Divus Marcus rescripsit.   

{{t3|TIT. VI}}

{{c|QUI PETANT TUTORES VEL CURATORES,
ET UBI PETANTUR}}

{{c|[Cf. Cod. V. 31. 32.]}}

1. MODESTINUS libro VII. Differentiarum &lt;ref&gt;IV. πανδεκτῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.—
Matris sollicitudo in petendis filio tutoribus, non
etiam curatoribus, observatur, nisi quo casu impu-
beri curator petendus est.   2. IDEM libro I. &lt;ref&gt;II., Hal.; el mismo omite el texto griego de este fr. ?.&lt;/ref&gt; Excusationum.— Ἐὰν οἱ ἀφή-
λικες μὴ ἔχωσι τοὺς ἐκ τῶν νόμων κηδεμόνας, ἐὰν μὲν
ἐπιτρόπων δέωνται &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; δέονται, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; διὰ τὴν ἡλικίαν, δύνανται αἰτῆσαι
αὐτοῖς ἐπιτρόπους κατασταθῆναι οἵτε συγγενεῖς, καὶ&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9t8jdy56ehlemmeb24isnzaaqgko99q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/559</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86976</id>
    <revision>
      <id>284009</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quantitate portionem restituere, propriae est deliberationis. Et sane quum quis rogatur, accepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissum, unum, ut possit petere quantitatem paratus portione cedere, aliud, ut, etsi non petet, tamen cogatur fideicommissario restituere parato praestare quantitatem.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Si quis ita scripserit: «sufficiant &lt;ref&gt;La Vulg.: sufficiunt, el códice Fl.&lt;/ref&gt; tibi...</comment>
      <origin>284009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="7h0i82vbzv8ryw16z1mdrv81sgno05w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quantitate portionem restituere, propriae est deliberationis. Et sane quum quis rogatur, accepta certa quantitate portionem restituere, duplex est fideicommissum, unum, ut possit petere quantitatem paratus portione cedere, aliud, ut, etsi non petet, tamen cogatur fideicommissario restituere parato praestare quantitatem.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Si quis ita scripserit: «sufficiant &lt;ref&gt;La Vulg.: sufficiunt, el códice Fl.&lt;/ref&gt; tibi vineae, vel fundus», fideicommissum est, quoniam et illud fideicommissum esse arbitramur: «contentus esto illa re».&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Sic fideicommissum relictum: «nisi heres meus noluerit, illi decem dari volo», quasi conditionale fideicommissum est, et primam voluntatem exigit; ideoque post primam voluntatem non erit arbitrium heredis dicendi noluisse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Hoc autem legatum: «quum voluerit», tractum habet, quamdiu vivat is, a quo fideicommissum relictum est; verum si, antequam dederit, decesserit, heres eius praestat. Sed et si fideicommissarius, antequam heres constituat, decesserit, ad heredem suum nihil transtulisse videtur; conditionale enim esse legatum, nemini dubium est, et pendente conditione legati videri decessisse fideicommissarium.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Quamquam autem fideicommissum ita relictum non debeatur: «si volueris», tamen si ita adscriptum fuerit: «si fueris arbitratus, si putaveris, si aestimaveris &lt;ref&gt;existimaveris, Hal.&lt;/ref&gt;, si utile tibi fuerit visum, vel videbitur, debebitur; non enim plenum arbitrium voluntatis heredi dedit, sed quasi viro bono commissum &lt;ref&gt;fideicommissum, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; relictum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Proinde si ita sit fideicommissum relictum: «illi, si demeruerit &lt;ref&gt;Hal.; si te meruerit, el códice Fl.; si de te meruerit, conjetura Br. según elfr. 77. § 25. D. XXXI.&lt;/ref&gt;», omnimodo fideicommissum debebitur, si modo meritum quasi apud virum bonum collocare fideicommissarius potuit. Et si ita sit: «si te non offenderit», aeque debebitur; nec poterit heres causari, non esse meritum, si alius vir bonus et non infestus meritum potuit ad mittere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—Haec verba: «te fili rogo, ut praedia, quae ad te pervenerint, pro tua diligentia diligas, et curam eorum agas, ut possint ad filios tuos pervenire», licet non satis exprimunt fideicommissum, sed magis consilium, quam necessitatem relinquendi, tamen ea praedia in nepotibus post mortem patris eorum vim fideicommissi videntur continere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Si filio a patre herede instituto fideicommissum relictum fuerit, etsi verbis non sit ita relictum, quum pater moreretur, sed intelligi hoc possit &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; sed ut intelligi non pos it, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, puta quia sic relictum est, ut relinquat filio, vel: volo eum habere», vel: «volo ad eum pertinere», defendetur in id tempus fideicomissum relictum, quo sui iuris filius efticitur.&lt;/div&gt; 

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Si cui ita fuerit fideicommissum reli-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7h0i82vbzv8ryw16z1mdrv81sgno05w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86977</id>
    <revision>
      <id>284012</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' natum non sensisse, quia post emancipationem in totum adoptivae familiae obliviscuntur.  § 7.—Naturales liberi, licet in adoptionem dati fuerint, Senatusconsulto continentur.  § 8.—Quid ergo, si tutor datus provocavit, et postea heres eius victus est, praeteriti temporis periculum praestare debet, an vero, si filius heres fuerit, et victus est, ad Orationem pertineat? Et consequens est, hoc probare, quoniam rationem debet reddere.  61. [62.]...</comment>
      <origin>284012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="6364fqr2717rimagstcj837ltexms4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
natum non sensisse, quia post emancipationem in
totum adoptivae familiae obliviscuntur.

§ 7.—Naturales liberi, licet in adoptionem dati
fuerint, Senatusconsulto continentur.

§ 8.—Quid ergo, si tutor datus provocavit, et
postea heres eius victus est, praeteriti temporis
periculum praestare debet, an vero, si filius heres
fuerit, et victus est, ad Orationem pertineat? Et
consequens est, hoc probare, quoniam rationem
debet reddere.

61. [62.] PAPINIANUS libro XXXII. Quaestio-
num.—Dote propter illicitum matrimonium cadu-
ca facta exceptis impensis necessariis, quae dotem
ipso iure minuere solent, quod iudicio de dote red-
diturus esset maritus, solvere debet.

62. [63.] IDEM libro IV. Responsorum.—
Quamquam in arbitrio matris pater esse voluerit,
cui nuptum filia communis collocaretur, frustra
tamen ab ea tutor datus eligetur; neque enim in-
telligitur pater de persona tutoris cogitasse, quum
ideo maxime matrem praetulit, ne filiae nuptias
tutori committeret.

§ 1.—Mulier liberto viri ac patroni sui mala ra-
tione coniungitur.

§ 2.—Tutor, qui rationes curatori reddidit, puel-
lam (1) suam ante constitutum tempus aetatis
eius uxorem ducere, nec matrem ex alio matrimo-
nio factam potest.

63. [64.] IDEM libro I. (2) Definitionum.—
Praefectus cohortis vel equitum, aut tribunus (3)
contra interdictum eius provinciae duxit uxorem,
in qua officium gerebat; matrimonium non erit;
quae species pupillae comparanda est, quam ratio
potentatus nuptias prohibuerit. Sed an huic quo-
que si virgo nupsit, non sit auferendum, quod te-
stamento relictum est, deliberari potest. Exemplo
tamen pupillae nuptae tutori, quod relictum est,
potest mulier consequi, pecuniam tamen in dotem
datam mulieris heredi restitui necesse est.

64. [65.] CALLISTRATUS libro II. Quaestio-
num.—Libertum eundemque tutorem pupillae eo,
quod in matrimonium collocata ipsi tutori suo vel
filio eius est, Senatus relegandum censuit.

§ 1.—Senatusconsulti, quo prohibentur tutores
et filii eorum pupillas suas ducere, puto heredem
quoque tutoris extraneum sententia comprehendi;
quum ideo prohibuerit huiusmodi nuptias, ne pu-
pillae in re familiari circumscribantur ab his, qui
rationes iis gestae tutelae reddere compellantur.

§ 2.—Tutor autem pupilli non prohibetur filiam
suam collocare pupillo suo in matrimonium.

65. [66.] PAULUS libro VII. (4) Responsorum.
—Eos, qui in patria sua militant, non videri con-

(1) pupillam, Hal. Vulg.
(2) II., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6364fqr2717rimagstcj837ltexms4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86978</id>
    <revision>
      <id>284016</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  tra mandata ex eadem provincia uxorem ducere, idque etiam quibusdam mandatis contineri.  § 1.—Idem eodem respondit, mihi placere, etsi contra mandata contractum sit matrimonium in provincia, tamen post depositum officium, si in eadem voluntate perseverat, iustas nuptias effici, et ideo postea liberos natos ex iusto matrimonio legitimos esse.  66. [67.] IDEM libro II. Sententiarum.— Non est matrimonium, si tutor vel curator pupillam suam int...</comment>
      <origin>284016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="axd5pkoc751pdnqgkjfnqt7py7lthhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

tra mandata ex eadem provincia uxorem ducere,
idque etiam quibusdam mandatis contineri.

§ 1.—Idem eodem respondit, mihi placere, etsi
contra mandata contractum sit matrimonium in
provincia, tamen post depositum officium, si in
eadem voluntate perseverat, iustas nuptias effici,
et ideo postea liberos natos ex iusto matrimonio
legitimos esse.

66. [67.] IDEM libro II. Sententiarum.— Non
est matrimonium, si tutor vel curator pupillam
suam intra vicesimum et sextum (1) annum non
desponsam a patre, nec testamento destinatam du-
cat uxorem, vel eam filio suo iungat; quo facto
uterque infamatur, et preterea pupillae extra
ordinem coërcebitur; nec interest, filius sit iuris, an
in patris potestate sit.

§ 1.—Curatoris (2) libertum eam pupillam, cuius
patronus res administrinat, uxorem ducere satis in-
civile est.

67. [68.] THRASYPHONUS libro IX. Disputatio-
num.—Non solum vivo tutore, sed et post mortem
eius filius tutoris ducere uxorem prohibetur eam,
cuius tutelae ratio obnoxia patris fuit. Nec
puto interesse, extiterit ei heres filius, an absti-
nuerit paterna hereditate, an nec heres fuit, forte
exheredatus, aut praeteritus (3) emancipatus; nam
et fieri potest, ut per fraudem in eum collocata (4)
bona patris propter tutelam revocari oporteat.

§ 1.—De uno dubitari potest, si avus tutelam
gesisit neptis ex filio emancipato natus, an nepos
ex altero filio eam collocare possit sive emancipa-
to, sive manenti in potestate, quia par affectionis
causa suspiciendus fraudis avocet. Sed etsi Sena-
tusconsultum stricte continet omnes tutores uxori-
tur, attamen summae affectionis avitae nihil
imputari nuptiae confidunt.

§ 2.—Sed et si filiusfamilias tutor puellae vel
curator fuit, puto, vel magis patre eius non opor-
tere eam nubere; numquid nec fratri, qui est in
eiusdem potestate?

§ 3.—Sed videamus, si Titi filius duxerit uxo-
rem eam, quae fuit pupilla Titi, deinde Titium,
vel alium eum adoptavisse, an perimantur (5) nu-
ptiae, ut in genero adoptato dictum est, an ado-
ptio impediatur (6)? Quod magis dicendum est, et
si curator, tum dum gerit, adopteravit maritum
eius puellae, cuius curator est (7); nam finita (8)
iam tutela, et nupta puella timere, ne longum
sit, adoptionem mariti eius impedire, quasi propter
hoc interponatur, ut ratio tutelae reddendae cogi-
betur; quam causam prohibitionis nuptiarum con-
trahendarum Oratio Divi Marci continet.

§ 4.—Et si quis curator ventri bonisque datus

(1) septimum (en lugar de sextun), Hal.
(2) an in patris potestate sit, tutoris curatorisve Libertum, contra la autoridad de las Bas . , Hal (3) vel , insertan Hal. Vulg.
(4) collata, Hal. Vulg.
(5) Según la escritura original, Br.; perimentur, Taur .
según corrección del códice Fl.; perimantur, Hal.
(6) impediatur, Hal.
(7) idem iuris est, adiciona Hal.

(8) Taur.; namsfinita (acaso: nam si finita), el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axd5pkoc751pdnqgkjfnqt7py7lthhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86979</id>
    <revision>
      <id>284017</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  sit, prohibitionem eiusdem Senatusconsulti (1) in- ducit, nam et hic debet rationem reddere; nec spatium administrationis morae nos debet, quia nec in tutore, nec curatore discrimen maioris aut minoris temporis, quo in huiusmodi munere quis fuerit, habitum est (2).  § 5.—Si puellae tutelam Titius administravit, vel curator negotia gessit, eaque nondum recepta ratione decessit filia herode relicta, quaerentii, an eam filio suo possit Titius...</comment>
      <origin>284017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="a3c70ob7lzzaq5uqf3b4dcqtji79tnb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

sit, prohibitionem eiusdem Senatusconsulti (1) in-
ducit, nam et hic debet rationem reddere; nec
spatium administrationis morae nos debet, quia
nec in tutore, nec curatore discrimen maioris aut
minoris temporis, quo in huiusmodi munere quis
fuerit, habitum est (2).

§ 5.—Si puellae tutelam Titius administravit,
vel curator negotia gessit, eaque nondum recepta
ratione decessit filia herode relicta, quaerentii, an
eam filio suo possit Titius collocare in matrimo-
nium, dixi, posse, quia ratio (3) hereditaria esset, et
sic (4) simplex debitum; alioquin omnis debitor
eam, cui obligatus esset ex aliqua ratione, prohi-
beretur (5) sibi filio suo coniungere.

§ 6.—Sed et is, qui pupillam abstinet bonis pa-
tris sui, rationem eius rei praestare debet, et fieri
potest, ut, etsi inconsultius hoc fecerit, et hoc no-
mine condemnari debeat; sed etsi optimo consilio
usus sit auxilio Praetoriae iurisdictionis, quia non
solvendo pater eius decesserat, nihilominus tamen,
quia iudicio hoc probari oportet, impediuntur nu-
ptiae; nam qui bene tutelam et ex fide administra-
vit, nihilominus prohibetur.

68. [69.] PAULUS libro singulari ad Senatus-
consultum Turpillianum. (6).—Iure gentium
incestum committit, qui ex gradu ascendentium,
vel descendentium uxorem duxerit; qui vero ex
latere eam duxerit, quam vetatur, vel affinem,
quam impeditur, si quidem palam fecerit, levius,
si vero clam hoc commiserit, gravius punitur.
Cuius diversitatis illa ratio est circa matrimonium,
quod ex latere non contrahitur, palam de-
linquentes ut errantes maiore poena excusantur,
clam committentes ut contumaces plectuntur.

TIT. III
DE IURE DOTIUM
[Cf. Cod. V. 11. 12, 15.]

1. PAULUS libro XIV. (7) ad Sabinum.—Dotis
causa perpetua est, et cum voto eius, qui dat, ita
contrahitur, ut semper apud maritum sit.

2. IDEM libro LX. (8) ad Edictum.—Reipu-
blicae interest, mulieres dotes salvas habere, pro-
pter quas nubere possunt (9).

3. ULPIANUS libro LXIII. ad Edictum.—Dotis
appellatio non refertur ad ea matrimonia, quae
consistere non possunt; neque enim dos sine ma-
trimonio esse potest; ubicumque igitur matrimonii
nomen non est, nec dos est.

4. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Si proprie-

(1) Senatusconsultum, Hal.
(2) Hal.; esse, el códice Fl.
(3) ratio, se considera añadida por antiguos copistas (4) Hal. Vulg.: sit, el códice Fl.
(5) Hal.; prohibetur, el codice Fl.
(6) Iulianum, Hal.
(7) IX., Hal.
(8) LXIL , Hal.
(9) possint, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3c70ob7lzzaq5uqf3b4dcqtji79tnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/560</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86980</id>
    <revision>
      <id>284018</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ctum: «si morte patris sui iuris fuerit effectus», et emancipatione sui iuris factus sit, non videri defecisse conditionem; sed et quum mors patri contingat, quasi extante conditione ad fideicommissum admittetur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Si rem suam testator legaverit, eamque necessitate urgente alienaverit, &lt;ref&gt;Maetianus putat, inserta Hal.&lt;/ref&gt; fideicommissum peti posse, nisi probetur, adimere ei testatorem voluisse, probatio...</comment>
      <origin>284018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="jjyje5m31hcdr9gys4efcudvltroiqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ctum: «si morte patris sui iuris fuerit effectus», et emancipatione sui iuris factus sit, non videri defecisse conditionem; sed et quum mors patri contingat, quasi extante conditione ad fideicommissum admittetur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Si rem suam testator legaverit, eamque necessitate urgente alienaverit, &lt;ref&gt;Maetianus putat, inserta Hal.&lt;/ref&gt; fideicommissum peti posse, nisi probetur, adimere ei testatorem voluisse, probationem autem mutatae &lt;ref&gt;mutatae, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; voluntatis ab heredibus exigendam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 13.—Ergo et si nomen quis debitoris exegerit, quod per fideicommissum reliquit, non tamen hoc do animo, quasi vellet extinguere fideicommissum, poterit dici, deberi, nisi forte inter haec interest; hic enim extinguitur ipsa constantia &lt;ref&gt;substantia, otros en Hal.&lt;/ref&gt; debiti, ibi res durat, tametsi alienata sit. Quum tamen quidam nomen debitoris exegisset, et pro deposito pecuniam habuisset, putavi &lt;ref&gt;putavit, Hal.&lt;/ref&gt;, fideicommissi petitionem superesse, maxime quia non ipse exegerat, sed debitor ultro pecuniam obtulerat, quam offerente ipso non potuit (non) accipere. Paulatim igitur admittemus, etsi ex hac parte pecuniae rem comparaverit, quam non hoc animo exegit, ut fideicommissarium privaret fideicommisso, posse adhuc fideicommissi petitionem superesse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 14.—Si quis illicite aedificasset, id est hoc, quod dirui Constitutiones iubent, an fideicommissum relinquere ex eo quis possit, videamus; et puto, posse, quum enim dirui necesse sit, nulla dubitatio est, quin Senatusconsultum impedimento non sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 15.—Si heres rogatus sit, certam summam usuris certis foenori dare, utile est fideicommissum; sed Maecianus putat, non alias cogendum credere, quam &lt;ref&gt;si, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; idonee ei caveatur; sed ego proclivior sum, ut putem cautionem non exigendam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 16.—Si servo alieno militia relinquatur, an domino quaeratur legatum, quaeritur. Et aut scit servum esse, et dico aestimationem deberi, aut ignoravit, et denegari fideicommissi persecutio debet, quia, si sciisset servum, non reliquisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 17.—Ex his apparet, quum per fideicommissum aliquid relinquitur, ipsum praestandum, quod relictum est, quum vero ipsum praestari non potest, aestimationem esse praestandam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 18.—Si quis decem alicui per fideicommissum reliquerit, et, si perdidisset id, quod testamento relictum est, rursus ei reliquerit, quaerebatur, an sequens fideicommissum valeat, vel an exigere heres debeat cautionem, salva fore decem, ne cogatur ad praestationem, et an, si saepius perdidisset, saepius ei sarciretur fideicommissum. Divus Pius rescripsit, neque cautionem exigendam, et non amplius, quam semel, postquam perdidisset, praestandum; non enim onerandus est heres, ut in infinitum, quoties perdiderit, restituere ei tantun-dem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata eius legata videantur, nec amplius ad&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjyje5m31hcdr9gys4efcudvltroiqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86981</id>
    <revision>
      <id>284019</id>
      <timestamp>2026-10-17T04:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '126  tati nudae in dotem datae ususfructus accesserit, incrementum videtur dotis, non alia dos, quem- admodum si quid alluvione accessisset.  5. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Pro- fecticia dos est, quae a patre vel parente profecta est de bonis vel factis eius.  § 1.—Sive igitur pater dedit dotem, sive pro- curator eius, sive iussum alium dare, sive quum quis dedisset negotium eius gerens, parens rerum habucrit, profecticia dos est.  § 2.—...</comment>
      <origin>284019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="bzcf877x9adkyn4uagj6x3om3eabo62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;126

tati nudae in dotem datae ususfructus accesserit,
incrementum videtur dotis, non alia dos, quem-
admodum si quid alluvione accessisset.

5. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Pro-
fecticia dos est, quae a patre vel parente profecta
est de bonis vel factis eius.

§ 1.—Sive igitur pater dedit dotem, sive pro-
curator eius, sive iussum alium dare, sive quum
quis dedisset negotium eius gerens, parens rerum
habucrit, profecticia dos est.

§ 2.—Quodsi quis patri donaturus (1) dedit,
Marcellus libro sexto Digestorum scripsit, hanc
quoque a patre profectam esse; et est verum.

§ 3.—Sed et si curator furiosi vel prodigi, vel
cuiusvis alterius dotem dederit, similiter dicemus,
dotem profecticiam esse.

§ 4.—Sed et si proponeas, Praetorem vel Praesi-
dem decrevisse, quantum ex bonis patris vel ab
hostibus capti, aut a latronibus oppressi filiae in
dotem detur, haec quoque profecticia videtur.

§ 5.—Si pater repudiaverit hereditatem dotis
constituendae causa, forte quod maritus erat sub-
stitutus, aut qui (2) potuit ab intestato heredita-
tem vindicare, dotem profecticiam non esse, Iulia-
nus ait. Sed et si legatam in hoc repudiaverit
pater, ut apud generum heredem remaneat dotis
constituendae causa, Iulianus probat, non esse
profectam de bonis, quia nihil erogavit de suo
pater, sed non acquisivit.

§ 6.—Si pater non quasi pater, sed alio dotem
promittente fideiussit, et quasi fideiussor solverit,
Neratius ait, non esse profecticiam (3) dotem,
quamvis pater servare a reo id, quod solvit, non
possit.

§ 7.—Sed et si pater dotem promisit, et fideiusso-
rem vel rem pro se dedit, ego puto profecticiam
esse dotem; sufficit enim, quod pater sit obligatus
sive reo, sive fideiussori.

§ 8.—Si filiusfamilias mutuatus creditorem de-
legavit, ut det pro filia dotem, vel etiam ipse
accepit, et dedit, videri dotem ab avo profectam,
Neratius ait hactenus, quatenus avus esset dota-
turus neptem suam; id enim in rem avi videri ver-
sum.

§ 9.—Si quis certam quantitatem patri donave-
rit ita, ut hanc pro filia daret, non esse dotem pro-
fecticiam Iulianus libro septimo decimo Digesto-
rum scripsit; obstrictus est enim, ut det, aut si non
dederit, condicione tenetur. Hoc et in matre iuris
esse ait, si forte sub ea condicione uxorio
det, ut pro filia genero in dotem daret; nec videri
uxorem marito donasse. Rectissime ergo ait, ut
non sit interdicta donatio iure civili; non enim ad
hoc dedit, ut ipse habeat, sed ut genero pro filia
expendat; denique si non dederit, condicione te-
netur. Esse igitur dotem istam adventiciam, Iu-
lianus ait, et ita utimur.

§ 10.—Si filiusfamilias dotem promiserit, et sui

(1) dotem; insertan Hal. Vulg.
(2) quia (en lugar de qui), Hal.; qui, omítela Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzcf877x9adkyn4uagj6x3om3eabo62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86982</id>
    <revision>
      <id>284021</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  iuris factus dederit, profecticiam esse dotem (1); non enim pro hereditate patris aes alienum solvit, sed suum aes alienum suscepit, dum filiusfami- lias esset, paterfamilias factus exoneravit.  § 11.—Si pater pro filia emancipata dotem de- derit, profecticiam nihilominus dotem esse nemini dubium est, quia non ius potestatis, sed parentis nomen dotem profecticiam facit, sed ita demum, si ut parens dederit; ceterum si, quum debeat filiae, vo...</comment>
      <origin>284021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="5drcyky9d08ghdi6pmme21ophlllsxg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

iuris factus dederit, profecticiam esse dotem (1);
non enim pro hereditate patris aes alienum solvit,
sed suum aes alienum suscepit, dum filiusfami-
lias esset, paterfamilias factus exoneravit.

§ 11.—Si pater pro filia emancipata dotem de-
derit, profecticiam nihilominus dotem esse nemini
dubium est, quia non ius potestatis, sed parentis
nomen dotem profecticiam facit, sed ita demum, si
ut parens dederit; ceterum si, quum debeat filiae,
voluntate eius dedit, adventicia dos est.

§ 12.—Papinianus libro decimo Quaestionum ait,
quum pater curator suae filiae sui effectae
dotem pro ea constituisset, magis eum quasi pa-
trum id, quam quasi curatorem fecisse videri.

§ 13.—Iulianus libro nono decimo Digesto-
rum (2) adoptivum quoque patrem, si ipse dotem
dederit, habere eius repetitionem (3) ait.

§ 14.—Si quis pro aliena filia dotem promiserit,
et promissori pater heres exstiterit, Iulianus distin-
guit, interesse, ante nuptias patres heres exstiterit
et dotem dederit, an postea; si autem, videri dotem
ab eo profectam, potuit (4) enim nuntium remit-
tendo resolvere dotem, quodsi post nuptias, non
esse profecticiam.

6. POMPONIUS libro XIV. ad Sabinum. — Iure
sacrursum est patri, ut filia amissa solatii loco ce-
deret, si reddederetur ei dos ab ipso profecta, ne et
filiae amissae, et pecuniae damnum sentiret.

§ 1.—Si per talea alienum bona fide emtum
in dotem dedit, ab ipso profectus intelligitur.

§ 2.—Si in dote danda circumventus sit alteru-
ter, etiam maiori annis vigintiquinque succurren-
dum est, quia bono et aequo non conveniat, aut
lucrari aliquem aut damno alterius, aut damnum
sentire per alterius lucrum.

7. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Dotis
fructum ad maritum pertinere debere aequitas
suggerit; quum enim ipse onera matrimonii sub-
eat, aequum est, eum etiam fructus percipere.

§ 1.—Si fructus constante matrimonio percepti
sint, dotis non erunt; si vero ante nuptias perce-
pti fuerint, in dotem convertuntur, nisi forte ali-
quid inter maritum futurum et destinatam uxorem
convenerit, tunc enim quasi donatione facta fructus
non redduntur.

§ 2.—Si ususfructus in dotem datus sit, videa-
mus, utrum fructus reddendi sunt, nec ne. Et Cel-
sus libro decimo Digestorum ait, interesse, quid
acti (5) sit; et si nihil appareat aliud actum, putare
se, ipsius in dote esse, non etiam fructus, qui
percipiuntur.

§ 3.—Si res in dotem (6) dentur, puto in bonis
mariti fieri, accessionemque temporis ex eo
persona mulieris concedendam; fiunt autem res
mariti, si constante matrimonio in dotem dentur.

(1) constat, inserta Hal.
(2) Iulianus-Digestorum, omitelas Hal.
(3) lutianus, inserta Hal.

(4) potuisse, llal.
(5) actum, Vulg.
(6) Hal. Vulg.; dote, el codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5drcyky9d08ghdi6pmme21ophlllsxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/761</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86983</id>
    <revision>
      <id>284032</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div&gt;nuae debebuntur; sed enim, si annus venerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid deberetur, eveniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Nunquam legatarius vel fideicommissarius, licet ex Trebelliano Senatusconsulto restituitur et hereditas, utitur legis Falcidiae beneficio.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''48.''' &lt;span...</comment>
      <origin>284032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="hn2zo9bz9uquns0pav41bkug75tpwyf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;nuae debebuntur; sed enim, si annus venerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid deberetur, eveniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Nunquam legatarius vel fideicommissarius, licet ex Trebelliano Senatusconsulto restituitur et hereditas, utitur legis Falcidiae beneficio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''48.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro II. ad Edictum Aedilium Curulium.''—Quum emtor venditori, vel contra heres extitit, evicto homine utrum duplum in aes alienum deducere vel computare debeat, an simplum—duplum enim esset, si alius heres extitisset—Et benignius est, eodem herede existente simplum ei imputari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;49. &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XII. ad Plautium.''—Plautius: servo, quem tibi legaveram, fundum legavi. Aelianus, Nerva, Sabinus, primum in servo rationem Falcidiae habendam, et quota pars ex eo decesserit, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis. Cassius: quod servo pars lege Falcidia decedat, neque servum fieri communem heredis et legatarii, communi autem servo quum legatum sit, nihil portionis ad socium pertinere, quia in eam personam legatum consistere possit; quia ratione semel ex fundo partem legis Falcidiae (1) decessuram. Paulus: Cassii sententia utimur, nam et Divus Pius rescripsit, servo communi fideicommissum datum totum ad socium pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Interdum evenit, ut propter rationem legis Falcidiae sequens legatum extinguatur, veluti si fundus, et ad eum via legata sit per alium fundum; nam si pars fundi remanserit in hereditate, non potest procedere via legatum, quia per partem servitus acquiri non potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''50.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; ''libro XIV. Digestorum.''—Non est dubium, quin ea legata, a quibus heres summovere exceptione potest, in quartam ei imputentur, nec ceterorum legata minuant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''51.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iulianus&lt;/span&gt; ''libro LXI. Digestorum.''—Nec interest, an ab initio quasi inutile fuerit, an ex accidenti postea in eum casum pervenisset legatum, ut actio eius denegaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''52.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro IX. Digestorum.''—Ex asse patronum heredem instituit libertus, quum ducentos aureos in bonis haberet, et legavit filio centum viginti, extraneo reliqua (2); deminutio legis, quod decennio praestat, filio ad consequendum solidum, quae ex legato sunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Quaecunque ex causa legata non praestan-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hn2zo9bz9uquns0pav41bkug75tpwyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86984</id>
    <revision>
      <id>284037</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Quid ergo, si ante matrimonium? Si quidem sic dedit mulier, ut statim eius fiant, efficiantur (1); enimvero si hac condicione dedit, ut tunc effician- tur, quum nupserit, sine dubio dicemus, tunc eius fieri, quum nuptiae fuerint secutae. Proinde si forte nuptiae non sequantur nuntio remisso, si quidem sic dedit mulier, ut statim viri res fiant, condicione eas debebit misso nuntio; enimvero si sic dedit, ut secutis nuptiis incipiant esse, nun...</comment>
      <origin>284037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2554" sha1="e5by10om6103syjre7rkys0yguh0kds" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Quid ergo, si ante matrimonium? Si quidem sic
dedit mulier, ut statim eius fiant, efficiantur (1);
enimvero si hac condicione dedit, ut tunc effician-
tur, quum nupserit, sine dubio dicemus, tunc eius
fieri, quum nuptiae fuerint secutae. Proinde si
forte nuptiae non sequantur nuntio remisso, si
quidem sic dedit mulier, ut statim viri res fiant,
condicione eas debebit misso nuntio; enimvero si
sic dedit, ut secutis nuptiis incipiant esse, nuntio
remisso statim eas vindicabit. Sed ante nuntium
remissum se vindicabit, excepto poterit nocere
vindicanti aut doli, aut in factum; doti enim desti-
nata non debebunt vindicari;

8. CALLISTRATUS libro II. Quaestionum.— sed
nisi hoc evidenter actum fuerit, credendum est,
hoc agi, ut statim res sponsi fiant, et nisi nuptiae
secutae fuerint, reddantur.

9. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.— Si
ego Sciae res dedero, ut ipsa suo nomine in dotem
det, efficiantur eius, licet non in dotem sint datae;
sed condictione tenebitur. Quodsi pro ea res ego
dem, si quidem ante nuptias, interest, qua condi-
tione dedi, utrum, ut statim fiant accipientis, an
secutis nuptiis; si statim, nuntio misso condicau,
sin vero non statim, potero vindicare, quia meae
res sunt. Quare et si sequi nuptiae non possunt
propter matrimonii interdictionem, ex posteriore
casu res meae remanebunt.

§ 1.—Si res alicui tradidero, ut nuptiis secutis
dotis efficiantur, et ante nuptias decessero, an se-
cutis nuptiis dotis esse incipiant? Et vereor, ne
non possint in dominio eius effici, cui datae sunt,
quia post mortem incipiat dominium discedere ab
eo, qui dedit, quae pendet donatio in diem nuptia-
rum, et quum sequitur conditio nuptiarum, iam
heredis dominium est, a quo discedere rerum non
posse dominium invito eo, fatendum est. Sed be-
nignius est, favore dotium necessitatem imponi
heredi consentire ei, quod defunctus fecit, aut si
distulerit, vel absit, etiam nolente vel absente eo
dominium ad maritum ipso iure transferri, ne mu-
lier maneat indotata.

§ 2.—Dotis autem causa data accipere debemus
ea, quae in dotem dantur.

§ 3.—Ceterum si res dentur in ea, quae Graeci
πρακτικα [praeter dotem illata] dicunt, quaecumque
Galli peculium appellant, videamus, an statim ef-
ficiantur mariti? Et putem, si sic dentur, ut fiant,
effici mariti; et quum distractum fuerit matrimo-
nium, non vindicari oportet, sed condici, nec dotis
actione peti, ut Divus Marcus et (2) Imperator
noster cum patre rescripserunt. Plane si rerum

(1) eius, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5by10om6103syjre7rkys0yguh0kds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86985</id>
    <revision>
      <id>284041</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  libellus marito detur, ut Romae vulgo fieri vide- mus; nam mulier res, quas solet in usu habere in domo mariti, neque in dotem dat, in libello so- let conferre eumque libellum marito offerre, ut is subscribat, quasi res acceperit, et velut chirogra- phum eius uxor retinet, res, quae libello continen- tur, in domum eius se intulisse. Hic igitur res mariti fiant, videamus; et non puto, non quod non ei traduntur—quid enim interest, inferantur...</comment>
      <origin>284041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="3qof5moojab4o6ww8v3i4wt49naccix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

libellus marito detur, ut Romae vulgo fieri vide-
mus; nam mulier res, quas solet in usu habere in
domo mariti, neque in dotem dat, in libello so-
let conferre eumque libellum marito offerre, ut is
subscribat, quasi res acceperit, et velut chirogra-
phum eius uxor retinet, res, quae libello continen-
tur, in domum eius se intulisse. Hic igitur res
mariti fiant, videamus; et non puto, non quod non
ei traduntur—quid enim interest, inferantur vo-
lento eo in domum eius, an ei tradantur?—sed
quia non puto ad eum transferri, ut dominium ad eum transferatur, sed magis, ut cer-
tam sit in dominum eius illatas (1), ne, si quandoque
separatio fiat, negetur; et (2) plerumque custodiam
earum maritus committit, nisi mulieris commis-
sae sint. Videntibus harum rerum nomine, si non red-
dantur, utrum rerum amotarum, an depositi, an
mandati mulier agere possit. Et si custodiae marito
committitur (3), depositi, vel mandati agi poterit;
si minus, agetur rerum amotarum, si animo amo-
ventis maritus eas retineat, aut ad exhibendum,
si non amoveas eas cognitus est.

10. IDEM libro XXXIV. ad Sabinum.—Ple-
rumque interest viri, res non esse aestimatas, id-
circo, ne periculum rerum ad eum pertineat, ma-
xime si animalia in dotem acceperit, vel vestem,
qua mulier utitur; eveniet enim, si aestimata sint,
et ea mulier attrivit, ut nihilominus maritus aesti-
mationem eorum praestet; quoties igitur non ae-
stimatae res in dotem dantur, et meliores, et dete-
riores mulieri fiunt.

§ 1.—Si praediis inaestimatis aliquid accessit,
hoc ad compendium mulieris pertinet; si aliquid
decessit, mulieris damnum est.

§ 2.—Si servi sobolem ediderunt, mariti lucrum
eon est.

§ 3.—Sed foetus dotalium pecorum ad maritum
pertinent, quia fructibus computantur, ut suppleri proprietatem prius oporteat, et sum-
missis in locum mortuorum (4) capitum ex agnatis
residuum in fructum maritus habeat, quia fructus
dotis ad eum pertinent (5).

§ 4.—Si ante matrimonium aestimatae res dota-
les sunt, haec aestimatio quasi sub condicione est,
namque hanc condicionem, si matrimonium
fuerit secutum; secutis igitur nuptiis aestimatio
rerum perficitur, et fit vera venditio.

§ 5.—Inde quaeri potest, si ante nuptias manci-
pia aestimata deperierint, an mulieris damnum
sit; et hoc consequens est dicere; nam quum sit
condicionalis venditio, pendente autem condicione
mors contingens exstinguit venditionem, conse-
quens est dicere, mulieri perisse, quia nondum

(1) Vulg.; illata, el códice Fl.
(2) quia, inserta Hal.
(3) competierit, Vulg.
Томо ІІ -17
(4) Taur, según la escritura original; demortuorum, an
tigua corrección del códice Fl., Br.
(5) Según conjetura nuestra; pertineat, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qof5moojab4o6ww8v3i4wt49naccix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284042</id>
      <parentid>284041</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="1kwma2j9jrvtfr99pi5uc6se44d5tou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;libellus marito detur, ut Romae vulgo fieri vide-
mus; nam mulier res, quas solet in usu habere in
domo mariti, neque in dotem dat, in libello so-
let conferre eumque libellum marito offerre, ut is
subscribat, quasi res acceperit, et velut chirogra-
phum eius uxor retinet, res, quae libello continen-
tur, in domum eius se intulisse. Hic igitur res
mariti fiant, videamus; et non puto, non quod non
ei traduntur—quid enim interest, inferantur vo-
lento eo in domum eius, an ei tradantur?—sed
quia non puto ad eum transferri, ut dominium ad eum transferatur, sed magis, ut cer-
tam sit in dominum eius illatas (1), ne, si quandoque
separatio fiat, negetur; et (2) plerumque custodiam
earum maritus committit, nisi mulieris commis-
sae sint. Videntibus harum rerum nomine, si non red-
dantur, utrum rerum amotarum, an depositi, an
mandati mulier agere possit. Et si custodiae marito
committitur (3), depositi, vel mandati agi poterit;
si minus, agetur rerum amotarum, si animo amo-
ventis maritus eas retineat, aut ad exhibendum,
si non amoveas eas cognitus est.

10. IDEM libro XXXIV. ad Sabinum.—Ple-
rumque interest viri, res non esse aestimatas, id-
circo, ne periculum rerum ad eum pertineat, ma-
xime si animalia in dotem acceperit, vel vestem,
qua mulier utitur; eveniet enim, si aestimata sint,
et ea mulier attrivit, ut nihilominus maritus aesti-
mationem eorum praestet; quoties igitur non ae-
stimatae res in dotem dantur, et meliores, et dete-
riores mulieri fiunt.

§ 1.—Si praediis inaestimatis aliquid accessit,
hoc ad compendium mulieris pertinet; si aliquid
decessit, mulieris damnum est.

§ 2.—Si servi sobolem ediderunt, mariti lucrum
eon est.

§ 3.—Sed foetus dotalium pecorum ad maritum
pertinent, quia fructibus computantur, ut suppleri proprietatem prius oporteat, et sum-
missis in locum mortuorum (4) capitum ex agnatis
residuum in fructum maritus habeat, quia fructus
dotis ad eum pertinent (5).

§ 4.—Si ante matrimonium aestimatae res dota-
les sunt, haec aestimatio quasi sub condicione est,
namque hanc condicionem, si matrimonium
fuerit secutum; secutis igitur nuptiis aestimatio
rerum perficitur, et fit vera venditio.

§ 5.—Inde quaeri potest, si ante nuptias manci-
pia aestimata deperierint, an mulieris damnum
sit; et hoc consequens est dicere; nam quum sit
condicionalis venditio, pendente autem condicione
mors contingens exstinguit venditionem, conse-
quens est dicere, mulieri perisse, quia nondum

(1) Vulg.; illata, el códice Fl.
(2) quia, inserta Hal.
(3) competierit, Vulg.
Томо ІІ -17
(4) Taur, según la escritura original; demortuorum, an
tigua corrección del códice Fl., Br.
(5) Según conjetura nuestra; pertineat, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1kwma2j9jrvtfr99pi5uc6se44d5tou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/767</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86986</id>
    <revision>
      <id>284046</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sed etsi legata quaedam pure, quaedam sub conditione relicta efficiant, ut existente conditione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur; quo casu magis in usu est, solvi quidem pure legata, perinde ac si nulla alia sub conditione legata fuissent, cavere autem legatarios debere, ex eventu conditionis, quod amplius accepissent, redditum iri.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em...</comment>
      <origin>284046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="7uy9wx8j0280n6axoshqgnjbcndixji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sed etsi legata quaedam pure, quaedam sub conditione relicta efficiant, ut existente conditione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur; quo casu magis in usu est, solvi quidem pure legata, perinde ac si nulla alia sub conditione legata fuissent, cavere autem legatarios debere, ex eventu conditionis, quod amplius accepissent, redditum iri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 3.—Cuius generis cautio necessaria videtur, et si quibusdam servis eodem testamento sub conditione libertas data sit, quorum pretia conditione existente bonis detrahuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—In diem relicta legata alterius esse iuris, palam est, quum ea omnimodo tam ipsi legatario, quam heredibus eius deberi, certum est; sed tanto minus erogari ex bonis intelligendum est, quantum interea, donec dies obtingit, heres lucraturus est ex fructibus vel usuris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 5.—Ergo optimum quidem est, statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur; quodsi excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legatum ipso iure minuuntur, verbi gratia, si is, qui quadringenta in bonis habuit, tota quadringenta erogaverit, quarta pars legatariis detrahitur, et trecenta quinquaginta legaverit, habeat quadringenta, octava; quodsi quingenta legaverit, habebit quadringenta, initio quinto, deinde quarta pars deduci debet, ante quam quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''74.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Quod autem dicitur, si ex iudicio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat; itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in quadrantem ei non imputatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''75.''' ''Ex libro XL. Digestorum Iuliani'' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; (1).—Sed si ideo legatum ei datum est, ut integra legata vel fideicommissa praestet, denegando erit actio legati, si ei mallet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''76. [75.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Id autem, quod conditionis implendae causa vel a coherede, vel a legatario, vel a statuliber datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capit. Sane si a statuliber peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadrantis eos imputare debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intelligitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Qua ratione placuit, legata, quae legatarii non capiunt, quum apud heredes subsederint, heredibus iure quadrantis ea esse remanere intelligi, et ideo quadranti imputanda; nec quidquam interesse, utrum statim ab initio legatum non sit, an, quod legatum est, remanserit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7uy9wx8j0280n6axoshqgnjbcndixji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86987</id>
    <revision>
      <id>284048</id>
      <timestamp>2026-10-17T05:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'erat impleta venditio, quia aestimatio venditio est.  § 6.—Si res in dotem datae fuerint, quamvis aestimatae, verum convenerit, ut aut aestimatio, aut res praestentur, si quidem fuerit adiectum: «autrum mulier velit» (1), ipsa eliget, utrum malit petere rem, aestimationemve (2); verum si ita fac- rit adiectum: «autrum maritus velit», ipsius erit electio; aut si nihil de electione adiectatur, electionem habebit maritus, utrum malit restituere,...</comment>
      <origin>284048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="8txc6jynxmrezojbnfl0njvbtaepikn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;erat impleta venditio, quia aestimatio venditio
est.

§ 6.—Si res in dotem datae fuerint, quamvis
aestimatae, verum convenerit, ut aut aestimatio,
aut res praestentur, si quidem fuerit adiectum:
«autrum mulier velit» (1), ipsa eliget, utrum malit
petere rem, aestimationemve (2); verum si ita fac-
rit adiectum: «autrum maritus velit», ipsius erit
electio; aut si nihil de electione adiectatur, electionem habebit maritus, utrum malit restituere, anpretium earum. Nam et quum illa, aut illa res pro-
mittitur, rei electio est, utram praestet. Sed si resnon extet, aestimationem omnino maritus prae-
stabit;

11. PAULUS libro VII. (3) ad Sabinum.—sane
et deteriorem factam reddere poterit.

12. ULPIANUS libro XXXIV. (4) ad Sabinum.
—Si res aestimata post contractum matrimonium
donationis causa approbetur, nulla est aestimatio,
quia nec res doni donationis causa potest, quum
effectum inter virum et uxorem non habeat; res
igitur in dote remanebit. Sed si ante matrimonium,
magis est, ut in matrimonio collata donatio
videatur; atque ideo non valet.

§ 1.—Si mulier se dicat circumventam minoris
rem aestimasse, utputa servum, si quidem circum-
venta hoc est (5), quod servum dedit, non tau-
tum in hoc, quod minoris aestimavit, (6) in eo
acturam, ut servus sibi restituatur (7); enimvero
si in aestimationis modo circumventa est, erit ar-
bitrio mariti, utrum iustam aestimationem, an
potius servum praestet. Et haec, si servus vivit;
quodsi decessit, Marcellus ait, magis aestimatio-
nem praestandam, sed non iustam, sed eam, quae
facta est, quia boni consilio mulier debet,
quod fuit aestimatus; ceterum si simpliciter de-
disset, proculdubio periculo eius moreretur, non
mariti. Idemque et in minore circumventa Marcel-
lus probat. Plane si emptorem habuit mulier iusti
pretii, tunc dicendum, iustam aestimationem prae-
standam; idque duntaxat uxori minori annis prae-
standum Marcellus scribit. Scaevola autem in
marito notat, si dolus eius adfuit, iustam aestima-
tionem praestandam; et puto verius, quod Scae-
vola ait.

§ 2.—Si cum marito debitore (9) mulier pacta
sit, ut id, quod debet, in dotem habeat, dotis
actione scilicet cum agere posse existimo; licet
enim ipso iure priore debito liberatus non sit, sed
tamen exceptionem habere potest.

13. MODESTINUS libro singulari de differentia
dotis.—Si mulier post divortium, antequam ex sti-
pulatu de dote agat, ad eundem virum fuerit re-
versa, constantius dicetur, per dolum exceptionem


(1) volet, Hal.
(2) Según conjetura Br.; aestimationem, el códice Fl.
(3) VL., Hal.
(4) XXXI. , Hal.
(5) Taur. según la escritura original; in hoc circumventaest, según corrección del códice Fl. , Br.
(6) sed etiam, inserta la Vulg .
(7) Hal . Vulg.; restituetur, el códice Fl.
(8) quia in hoc boni viri arbitrium, Vulg.
(9) debitoris, Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8txc6jynxmrezojbnfl0njvbtaepikn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/766</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86988</id>
    <revision>
      <id>284049</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div&gt;ditariam esse negaverit; quod Ulpianus recte improbat (1).&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''69.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Pomponius&lt;/span&gt; ''libro V. ad Sabinum.''—Usufructu bonorum legato aes alienum ex omnibus rebus deducendum est, quoniam post Senatusconsultum nulla res est, quae non cadit in usufructus legatum.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''70.''' &lt;span style=&quot;font-variant...</comment>
      <origin>284049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="pyoyn9iiiys7289dd9ct89g4fai1s9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;ditariam esse negaverit; quod Ulpianus recte improbat (1).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''69.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Pomponius&lt;/span&gt; ''libro V. ad Sabinum.''—Usufructu bonorum legato aes alienum ex omnibus rebus deducendum est, quoniam post Senatusconsultum nulla res est, quae non cadit in usufructus legatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''70.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVI. ad Sabinum.''—Falcidiae stipulatio statim committitur, ubi conditio legati vel debiti extitit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''71.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXXVII. ad Edictum.''—Potest heres in vendenda hereditate cavere, ut et lege Falcidia interveniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est; nec fraus ei fit, si ius suum deminuat heres.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''72.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris'' (2).—Quantitas patrimonii deducto aere etiam eo, quidquid explicandarum venditionum causa impenditur, aestimatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''73.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—In quantitate patrimonii exquirenda visum (3) est, mortis tempus spectari. Qua de causa si quis centum in bonis habuerit, tota ea legaverit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per servos hereditarios, aut ex partu ancillarum hereditariarum, aut ex foetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus sit heres quartam partem; sed necesse est, ut nihilominus quarta pars legatis detrahatur. Ex diverso, si ex centum septuagintaquinque legaverit, et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte, aut naufragiis, aut morte servorum, ut non plus quam septuagintaquinque, vel etiam minus relinquatur, solida legata debentur; nec ea res damnosa sit heredi, cui liberum est non adire hereditatem; quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Magna dubitatio fuit de his, quorum conditio mortis tempore pendet, id est, an, quod sub conditione debetur, in stipulatoris bonis adnumeretur, et promissoris bonis detrahatur. Sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis venire possit, (4) tantum stipulatoris quidem bonis accedere videatur, promissoris vero decedere; aut (5) cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tanquam pure debeatur. Deinde heredes et legatarii inter se caveant, ut existente conditione aut heres reddat, quanto minus solverit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pyoyn9iiiys7289dd9ct89g4fai1s9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/765</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86989</id>
    <revision>
      <id>284050</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div&gt;aeque legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum, inutile esse legatum, et magis ridiculum esse.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''66.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Circa legem Falcidiam in eo, quod sub conditione, vel in diem alicui relictum est, hoc observandum est, si decem sub conditione alicui fuerint relicta, eaque conditio post decenni...</comment>
      <origin>284050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="643qmik24qos8jt5scllkklm8lrw1h9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;aeque legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum, inutile esse legatum, et magis ridiculum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''66.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Circa legem Falcidiam in eo, quod sub conditione, vel in diem alicui relictum est, hoc observandum est, si decem sub conditione alicui fuerint relicta, eaque conditio post decennium forte extiterit, non videntur decem huic legata, sed minus decem, quia intervallum temporis, et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum; quare, si immodicum (1) aes alienum interveniat, ex re mortis causa sibi donata nihil aliquis (2) consequitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''97.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Terentius Clemens&lt;/span&gt; ''libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.''—Quoties cuidam amplius legatum sit, quam ei capere liceret, et lex Falcidia locum haberet, prius Falcidiae ratio habenda est, scilicet, ut subducto eo, quod lex Falcidia excipit, reliquum, si non excedat statutum lege (3) portionem, debeatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''68.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Aemilius Macer&lt;/span&gt; ''libro II. ad legem vicesimam (4) hereditatum (5).''—Computationi (6) in alimentis faciendae hanc formam esse Ulpianus scribit, ut a prima aetate usque ad annum vicesimum quantitas alimentorum triginta annorum computetur, eiusque quantitatis Falcidia praestetur; ab annis vero viginti usque ad annum vicesimumquintum, annorum viginti octo; ab annis vigintiquinque usque ad annos triginta, annorum vigintiquinque; ab annis triginta usque ad annos triginta quinque, annorum viginti duorum; ab annis triginta quinque usque ad annos quadraginta, annorum viginti; ab annis quadraginta usque ad annos quinquaginta (7), annorum computatio fit, quot (8) aetati eius ad annum sexagesimum decerit, remisso uno anno; ab anno vero quinquagesimo usque ad annum quinquagesimum quintum, annorum novem; ab annis quinquagintaquinque usque ad annum sexagesimum, annorum septem; ab annis sexaginta, cuiuscunque aetatis sit, annorum quinque; eoque nos iure uti, Ulpianus ait, et circa computationem usufructus faciendam. Solitum est tamen a prima aetate usque ad annum trigesimum computationem annorum triginta fieri; ab annis vero triginta tot annorum computationem iniri (9), quot ad annum sexagesimum deesse videntur; nunquam ergo amplius, quam triginta annorum computatio initur. Sic denique, et si Reipublicae usufructus legetur, sive simpliciter, sive ad ludos, triginta annorum computatio fit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Si quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse convincatur, quidam putant, eius quoque Falcidiam non posse retineri, quia nihil intersit, subtraxerit, an here-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>643qmik24qos8jt5scllkklm8lrw1h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/763</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86990</id>
    <revision>
      <id>284051</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div&gt;directo post triennium servo libertatem dedisset, eiusque usumfructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum reliquit (1).&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—Stichum tibi, servo tuo decem legavi, vel contra, tibi decem, servo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commissit; lex Falcidia minuit legata, redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-...</comment>
      <origin>284051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="t58ataopdsi4i5v5oxwh5knlo95n8if" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;directo post triennium servo libertatem dedisset, eiusque usumfructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum reliquit (1).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—Stichum tibi, servo tuo decem legavi, vel contra, tibi decem, servo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commissit; lex Falcidia minuit legata, redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 5.—Saepius evenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur, nam si centum aureorum dominus vigintiquinque alicui dedisset, et eum instituerit heredem, et dodrantem legaverit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae intervenire potest, quia vivus videtur heredi futuro providere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''57.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXVI. Digestorum.''—Quum dotem maritus alicui restituat, ut uxori restituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est; et sane in plerisque ita observatur, ut omissa interrogatione, capientis persona spectetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''58.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Modestinus&lt;/span&gt; ''libro IX. Regularum.''—Legis Falcidiae beneficium heres etiam post longum tempus mortis testatoris implorare non prohibetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''59.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro IX. Pandectarum.''—Beneficio legis Falcidiae indignus esse videtur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, Senatusconsulto Planciano (2) non conceditur quartam retinere, sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex Rescripto Divi Pii.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''60.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iavolenus&lt;/span&gt; ''libro XIV. ex Cassio.''—Quum pater impuberi filiae heredem substituit, id, quod ei legatorum nomine a patre obvenit, quum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non venit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Legato petito, quum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iuravit, haberi debet, sed eius, quanti re vera id fuit, quod petitum est: nam id, quod poenae causa accrevit, in legem Falcidiam non incidit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''61.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro IV. Epistolarum.''—Alienus fundus tibi legatus sit: hunc heres quum infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emtione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam revocarentur; quaero, si fundus tanti, quanti re vera erat, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem revocandi a legatariis ius habeat, quod ex voluntate defuncti pluris emerit fundum, quam quanti erat. Respondit: quod amplius heres, quam pretium fundi, legatario solvit, id lege Falcidiae imputari non potest, quia negligentia eius nocere legatario non debet, utpote quum is confitendo veram aestimationem praestare poterat.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t58ataopdsi4i5v5oxwh5knlo95n8if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/762</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86991</id>
    <revision>
      <id>284054</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div&gt;tur, imputantur heredi in quartam partem, quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''53.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; ''libro XVII. Digestorum.''—Si propter ea, quae sub conditione legata sunt, pendet legis Falcidiae ratio, praesenti die data non tota vindicabuntur.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''54.''' &lt;span style=&quot;font-va...</comment>
      <origin>284054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="9p9x9k0l2wpeaafxiya9qmlf4p1iq3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;tur, imputantur heredi in quartam partem, quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''53.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; ''libro XVII. Digestorum.''—Si propter ea, quae sub conditione legata sunt, pendet legis Falcidiae ratio, praesenti die data non tota vindicabuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''54.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro XV. Digestorum.''—Pater filium, ex quo tres habebat nepotes, heredem instituit, fideique eius commisit, ne fundum alienaret, ut in familia eum relinqueret; filius decedens tres filios scripsit heredes; quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. Sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quidquam deducet, quod ut conditionis, utique enim in aliena re habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''55.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XX. Digestorum.''—Quum Titio in annos singulos dena legata sunt, et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatarios habeat, vivo quidem Titio tanti litem aestimare debet (1), quanti venire id legatum potest, in incerto posito quamdiu victurus sit Titius; mortuo autem Titio non aliud spectari debet, quam quid heres ex ea causa debuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''56.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXII. Digestorum.''—Cum quo de peculio agi poterat, heres creditori extitit; quaeritur, cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege. Plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, quum adiretur hereditas, inspiciendum. Ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit observari; sed enim interest, peculium servi post mortem creditoris deminutum sit, an debitor pauperior factus sit?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Aliquis dicet, quid ex contrario, si ante aditam hereditatem acquisierit servus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat solvendo, ampliatae facultates fuerunt? Et quum in isto placuerit, ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti quum conditio crediti extitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 2.—Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit, et una decem habuit? Augetur scilicet et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate manentibus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 3.—Is, qui in bonis unum duntaxat servum habebat, legavit eum Titio, et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret; debet ex eo, quod interim ex operis servi ad Titium pervenire potest, quanta apud heredem remanere, quemadmodum si&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p9x9k0l2wpeaafxiya9qmlf4p1iq3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86992</id>
    <revision>
      <id>284056</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="jlzg2zijpqqup6w4rz1c3sth5i007wf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si ''ἀντίχρησις''&lt;ref&gt;ἀνθυποχη, [pro credito mutua pignoris detentio et possessio,—mútua retención y posesión de una prenda por un crédito—,] otros en Hal.&lt;/ref&gt; ''[mutuus pignoris usus pro credito]'' facta sit, et in fundum, aut in aedes aliquis inducatur, eousque retinet possessionem pignoris loco, donec illi pecunia solvatur, quum in usuras fructus percipiat aut locando, aut ipse percipiendo habitandoque; itaque si amiserit possessionem, solet in factum actione uti.

§ 2.—Ususfructus an possit pignori hypothecaeve dari, quaesitum est, sive dominus proprietatis convenerit, sive ille, qui solum usumfructum habet. Et scribit Papinianus libro undecimo Responsorum, tuendum creditorem, et si velit cum creditore proprietarius agere, «non esse ei ius uti frui invito se», tali exceptione eum Praetor tuebitur, «si non inter creditorem et eum, ad quem ususfructus pertinet, convenerit, ut usufructus pignori sit»; nam et quum emtorem ususfructus tuetur Praetor, cur non et creditorem tuebitur? Eadem ratione et debitori obiicietur exceptio.

§ 3.—Iura praediorum urbanorum pignori dari non possunt; igitur nec convenire possunt, ut hypothecae sint.

12. PAULUS ''libro LXVIII.''&lt;ref&gt;LXXIV., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum.''—Sed an viae, itineris, actus, aquaeductus pignoris conventio locum habeat, videndum esse Pomponius ait, ut, si&lt;ref&gt;Hal.; si, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; talis pactio fiat&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; ut, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quamdiu pecunia soluta non sit, iis servitutibus creditor utatur—scilicet si vicinum fundum habeat—, et si intra diem certum pecunia soluta non sit, vendere eas vicino liceat; quae sententia propter utilitatem contrahentium admittenda est.

13. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Grege pignori obligato, quae postea nascuntur, tenentur; sed et si prioribus capitibus decedentibus totus grex fuerit renovatus, pignori tenebitur.

§ 1.—Statuliber quoque dari hypothecae poterit, licet conditione existente evanescat pignus.

§ 2.—Quum pignori rem pignoratam accipi posse placuerit, quatenus utraque pecunia debetur, pignus secundo creditori tenetur, et tam exceptio, quam actio utilis ei danda est. Quodsi dominus solverit pecuniam, pignus quoque perimitur. Sed potest dubitari, numquid creditori numorum solutorum nomine utilis actio danda sit, an non; quid enim, si res soluta fuerit? Et verum est, quod Pomponius libro septimo ad Edictum scribit, si quidem pecuniam debet is, cuius nomen pignori datum est, exacta ea creditorem secum pensaturum&lt;ref&gt;exactam a creditore se compensaturum, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;; si vero corpus is debuerit, et solverit, pignoris loco futurum apud secundum creditorem.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlzg2zijpqqup6w4rz1c3sth5i007wf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86993</id>
    <revision>
      <id>284059</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="rwp5zagj2pwt56oc21selgjqdn1rqfp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Et in superficiariis legitime consistere creditor potest adversus quemlibet possessorem, sive tantum pactum conventum de hypotheca intervenerit, sive etiam possessio tradita fuerit, deinde amissa sit.

§ 4.—Etiam si creditor indicatum debitorem fecerit, hypotheca manet obligata, quia suas conditiones habet hypothecaria actio, id est, si soluta est pecunia, aut satisfactum est, quibus cessantibus tenet; et si cum defensore in personam egero, licet is mihi satisdederit, et damnatus sit, aeque hypotheca manet obligata. Multo magis ergo si in personam actum sit sive cum reo, sive cum fideiussore, sive cum utrisque pro parte, licet damnati sint, hypotheca manet obligata; nec per hoc videtur satisfactum creditori, quod habet iudicati actionem.

§ 5.—Si sub conditione debiti nomine obligata sit hypotheca, dicendum est, ante conditionem non recte agi, quum nihil interim debeatur; sed si sub conditione debiti conditio venerit&lt;ref&gt;evenerit. Hal.&lt;/ref&gt;, rursus agere poterit. Sed si praesens sit debitum, hypotheca vero sub conditione, et agatur ante conditionem hypothecaria, verum quidem est, pecuniam solutam non esse, sed auferri hypothecam iniquum est; ideoque arbitrio iudicis cautiones interponendae sunt: «si conditio extiterit, nec pecunia solvatur, restitui hypothecam, si in rerum natura sit».

§ 6.—Propter usuras quoque si obligata sit hypotheca, usurae solvi debent. Idem et in poena dicemus.

14. ULPIANUS ''libro LXXIII. ad Edictum.''—Quaesitum est, si nondum dies pensionis venit, an et medio tempore persequi pignora permittendum sit? Et puto, dandam pignoris persecutionem, quia interest mea; et ita Celsus scribit.

§ 1.—Ex quibus casibus&lt;ref&gt;causis, Vulg.&lt;/ref&gt; naturalis obligatio consistit, pignus perseverare constat&lt;ref&gt;Hal. Vulg.: constitit, según costumbre en el códice Fl.&lt;/ref&gt;.

15. GAIUS ''libro singulari de formula hypothecaria''&lt;ref&gt;ad formulam hypothecariam, Hal.&lt;/ref&gt;.—Et quae nondum sunt, futura tamen sunt, hypothecae dari possunt, ut fructus pendentes, partus ancillae, fetus pecorum, et ea, quae nascuntur, sint hypothecae obligata; idque servandum est, sive dominus fundi&lt;ref&gt;fundi, omitela Hal.&lt;/ref&gt; convenerit aut de usufructu, aut de his, quae nascuntur, sive is, qui usumfructum habet, sicut Iulianus scribit.

§ 1.—Quod dicitur, creditorem probare debere, quum conveniebat, rem in bonis debitoris fuisse, ad eam conventionem pertinet, quae specialiter facta est, non ad illam, quae quotidie inseri solet cautionibus, ut specialiter rebus hypothecae nomine datis cetera etiam bona teneantur debitoris, quae nunc habet, et quae postea acquisierit, perinde atque si specialiter hae res fuissent obligatae.

§ 2.—Qui res suas iam obligaverint, et alii se-

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwp5zagj2pwt56oc21selgjqdn1rqfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86994</id>
    <revision>
      <id>284060</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '12  DIGESTO. -LIBRO XX: TÍTULO 1  cundo obligant creditori, ut effugiant periculum, quod solent pati, qui saepius easdem res obligant , quam forte Lucio Titio, ut in id, quod excedit prio-  y los obligan á otro segundo acreedor, para evitar el riesgo que suelen correr los que obligan muchas veces los mismos bienes, suelen manifestar que la cosa no está obligada a otro ninguno, mas que, por  rem obligationem, res sit obligata, ut sit pignori...</comment>
      <origin>284060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6108" sha1="j9dbym38nr43avxyyd85m3n9s1um15q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;12

DIGESTO. -LIBRO XX: TÍTULO 1

cundo obligant creditori, ut effugiant periculum,
quod solent pati, qui saepius easdem res obligant ,
quam forte Lucio Titio, ut in id, quod excedit prio-

y los obligan á otro segundo acreedor, para evitar
el riesgo que suelen correr los que obligan muchas
veces los mismos bienes, suelen manifestar que la
cosa no está obligada a otro ninguno, mas que, por

rem obligationem, res sit obligata, ut sit pignori

ejemplo, á Lucio Ticio, para que en aquello que

hypothecaeve id, quod pluris est (1), aut solidum,
quum primo debito liberata res fuerit. De quo videndum est, utrum hoc ita se habeat, si et conveniat, an et si simpliciter convenerit de eo, quod

excede de la primera obligación quede obligada
la cosa, de suerte que sirva para prenda ó hipoteca lo que vale de más, ó la totalidad, cuando la
cosa hubiere quedado libre de la primera deuda.
Sobre lo cual se ha de ver, si esto será asi , si también se conviniera, ó aun si simplemente se hubiere convenido, respecto de lo que excede, que quede en hipoteca; y se considera que toda la cosa
se comprende en la convención, cuando la cosa
hubiere quedado libre del primer acreedor. ¿Y si
acaso una parte? Pero es más cierto lo que antes

praedicere solent, alii nulli rem obligatam esse,

excedit, ut sit hypothecae; et solida res inesse conventioni videtur, quum a primo creditore fuerit
liberata. An adhuc pars? Sed illud magis est, quod
prius diximus .

hemos dicho .

16. MARCIANUS libro singulari ad formulam

16. MARCIANO ; Comentarios á la fórmula hipo-

hypothecariam.--Si fundus hypothecae datus sit,

tecaria, libro único. Si se hubiera dado en hipo-

deinde alluvione maior factus est, totus obliga-

teca un fundo, y después se hizo mayor por aluvión , todo él estará obligado .
§ 1. Si ignorándolo el dueño , se hubiera dado

bitur.

§ 1. Si nesciente domino res eius hypothecae

datasit,
sit, deinde postea dominus ratum habuerit,

en hipoteca una cosa suya, y después el dueño lo

dicendum est, hoc ipsum, quod ratum habet, voluissse eum retro recurrere ratihabitionem (2) ad
illud tempus, quo convenit; voluntas autem fere

hubiere ratificado, se ha de decir, que por esto mismo que lo ratifica, quiso él que la ratificación se
retrotrajese al tiempo en que se hizo la convención;

eorum demum servabitur , qui et pignori dare

pero de ordinario se cumplirá la voluntad solamen-

possunt.

te de aquellos que también pueden dar en prenda.

§ 2. Si res hypothecae data postea mutata fue-

§ 2. Si la cosa dada en hipoteca se hubiere al-

rit, aeque hypothecaria actio competit, veluti de

domo data hypothecae et horto (3) facta; item si

terado después, compete igualmente la acción hipotecaria, como respecto de una casa dada en hipo-

de loco convenit, et domus facta sit; item de loco
dato, deinde vineis in eo positis.

teca y convertida en huerto; asimismo , si se convino
respecto de un solar, y se hubiera hecho una casa;

§ 3.- In vindicatione pignoris quaeritur , an
rem, de qua actum est, possideat is, cum quo
actum est; nam si non possideat, nec dolo fecerit,
quominus possideat, absolvi debet; si vero possi-

igualmente, si habiéndose dado un terreno, después
se plantaron en él viñas .
§3.-Examinase en la reivindicación de laprenda,

si posea la cosa de que se trató aquel contra quien
se ejercitó la acción; porque si no la poseyera, ni
con dolo hubiere hecho que no la posea, debe ser

deat, et aut pecuniam solvat, aut rem restituat ,
aeque absolvendus est; si vero neutrum horum fa-

absuelto; pero si la poseyera, y ó pagase la deuda,

ciat, condemnatio sequetur. Sed si velit restituere, nec possit, forte quod res abest, et longe est,
vel (4) in provinciis, solet cautionibus res explicari, nam, si caveret se restituturum, absolvitur. Sin

to; mas si no hiciera ninguna de estas dos cosas ,
se seguirá condena. Pero si quisiera restituirla, y
no pudiera , acaso porque no está presente la cosa,

vero dolo quidem desiit possidere, summa autem

ope nisus non possit rem ipsam restituere, tanti
condemnabitur, quanti actor in litem iuraverit, sicut in ceteris in rem actionibus; nam si tanti condemnatus esset, quantum deberetur, quid proderat
in rem actio, quum et in personam agendo idem
consequeretur?

ó restituyese la cosa, igualmente debe ser absuel-

y está lejos, ó en una provincia, suele resolverse el
caso con cauciones, porque si diera caución de que
él la restituirá , es absuelto. Mas si verdaderamente
con dolo dejó de poseerla, pero empeñado con todo
su esfuerzo no pudiera restituir la misma cosa, será condenado en tanto cuanto el actor hubiere jurado para el litigio, así como en las demás acciones

reales; porque si hubiese sido condenado en tanto
cuanto se debiera, ¿de qué aprovechaba la acción

real, si también ejercitando la personal conseguiria lo mismo?
§ 4.-Interdum etiam de fructibus arbitrari de-

§ 4. A veces también respecto de los frutos de-

bet iudex , ut ex quo lis inchoata sit, ex eo tempore etiam fructibus condemnet. Quid enim, si minoris
sit praedium, quam debetur-nam de antecedenti-

be arbitrar el juez, para condenar asimismo en los

bus fructibus nihil potest pronuntiare, nisi (5) extent, et res non sufficit-?

frutos desde el tiempo en que se haya incoado el
litigio . Porque, ¿qué se dirá, si el predio valiera
menos de lo que se debe-pues en cuanto a los
frutos anteriores nada puede fallar, si no existieran , y el predio no basta-?

§ 5. Creditor hypothecam sibi per sententiam

§5.-Pregúntase de qué manera haya de tener

adiudicatam quemadmodum habiturus sit, quaeritur, nam dominium eius vindicare non potest. Sed
hypothecaria agere potest, et si exceptio obiicie-

el acreedor la hipoteca que se le adjudicó por sentencia, puesto que no puede reivindicar el domi-

nio. Mas puede ejercitar la acción hipotecaria, y si

(1) ut sit-pluris est, omitelas Hal.

(2) ratihabitionem, omitela Hal.
(3) horreo, Hal.

(4) velut, Hal.

(5) res, insertan Hal. Vulg ., (omitiendo et res non sufficit).&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j9dbym38nr43avxyyd85m3n9s1um15q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284062</id>
      <parentid>284060</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="qxunl8fkppmojiv587zs8y6rs0lf186" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cundo obligant creditori, ut effugiant periculum, quod solent pati, qui saepius easdem res obligant, praedicere solent, alii nulli rem obligatam esse, quam forte Lucio Titio, ut in id, quod excedit priorem obligationem, res sit obligata, ut sit pignori hypothecaeve id, quod pluris est&lt;ref&gt;ut sit—pluris est, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, aut solidum, quum primo debito liberata res fuerit. De quo videndum est, utrum hoc ita se habeat, si et conveniat, an et si simpliciter convenerit de eo, quod excedit, ut sit hypothecae; et solida res inesse conventioni videtur, quum a primo creditore fuerit liberata. An adhuc pars? Sed illud magis est, quod prius diximus.

16. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Si fundus hypothecae datus sit, deinde alluvione maior factus est, totus obligabitur.

§ 1.—Si nesciente domino res eius hypothecae data sit, deinde postea dominus ratum habuerit, dicendum est, hoc ipsum, quod ratum habet, voluissse eum retro recurrere ratihabitionem&lt;ref&gt;ratihabitionem, omitela Hal.&lt;/ref&gt; ad illud tempus, quo convenit; voluntas autem fere eorum demum servabitur, qui et pignori dare possunt.

§ 2.—Si res hypothecae data postea mutata fuerit, aeque hypothecaria actio competit, veluti de domo data hypothecae et horto&lt;ref&gt;horreo, Hal.&lt;/ref&gt; facta; item si de loco convenit, et domus facta sit; item de loco dato, deinde vineis in eo positis.

§ 3.—In vindicatione pignoris quaeritur, an rem, de qua actum est, possideat is, cum quo actum est; nam si non possideat, nec dolo fecerit, quominus possideat, absolvi debet; si vero possideat, et aut pecuniam solvat, aut rem restituat, aeque absolvendus est; si vero neutrum horum faciat, condemnatio sequetur. Sed si velit restituere, nec possit, forte quod res abest, et longe est, vel&lt;ref&gt;velut, Hal.&lt;/ref&gt; in provinciis, solet cautionibus res explicari, nam, si caveret se restituturum, absolvitur. Sin vero dolo quidem desiit possidere, summa autem ope nisus non possit rem ipsam restituere, tanti condemnabitur, quanti actor in litem iuraverit, sicut in ceteris in rem actionibus; nam si tanti condemnatus esset, quantum deberetur, quid proderat in rem actio, quum et in personam agendo idem consequeretur?

§ 4.—Interdum etiam de fructibus arbitrari debet iudex, ut ex quo lis inchoata sit, ex eo tempore etiam fructibus condemnet. Quid enim, si minoris sit praedium, quam debetur—nam de antecedentibus fructibus nihil potest pronuntiare, nisi&lt;ref&gt;res, insertan Hal. Vulg., (omitiendo et res non sufficit).&lt;/ref&gt; extent, et res non sufficit—?

§ 5.—Creditor hypothecam sibi per sententiam adiudicatam quemadmodum habiturus sit, quaeritur, nam dominium eius vindicare non potest. Sed hypothecaria agere potest, et si exceptio obiicie-

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qxunl8fkppmojiv587zs8y6rs0lf186</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86995</id>
    <revision>
      <id>284064</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="8vn7nmb9cdjlewu1lruklzo30bsh07k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tur a possessore rei iudicatae&lt;ref&gt;ut si exceptio obiiciatur a possessore, iudicati replicet, Hal.&lt;/ref&gt;, replicet: «si secundum me iudicatum non est».

§ 6.—Si pluris condemnatus sit debitor non restituendo pignus, quam computatio sortis et usurarum faciebat, an si tantum solverit, quantum debebat, exoneretur hypotheca? Quod ego, quantum quidem ad subtilitatem legis et auctoritatem sententiae, non probo; semel enim causa transire videtur ad condemnationem, et inde pecunia deberi. Sed humanius est, non amplius eum, quam quod re vera debet, dando hypothecam liberare.

§ 7.—Aliena res utiliter potest obligari sub conditione, si debitoris facta fuerit.

§ 8.—Si duo pariter de hypotheca paciscantur, in quantum quisque obligatam hypothecam habeat, utrum pro quantitate debiti, an pro partibus dimidiis, quaeritur. Et magis est, ut pro quantitate debiti pignus habeant obligatum. Sed uterque, si cum possessore agat, quemadmodum, utrum de parte quisque, an de toto, quasi utrique in solidum res obligata sit? Quod erit dicendum, si eodem die pignus utrique datum est separatim; sed si simul illi et illi, si hoc actum est, uterque recte in solidum aget, si minus, unusquisque pro parte.

§ 9.—Potest ita fieri pignoris datio hypothecaeve, ut, si intra certum tempus non sit soluta pecunia, iure emtoris&lt;ref&gt;emtionis, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; possideat rem iusto pretio tunc aestimandam; hoc enim casu videtur quodammodo conditionalis esse venditio. Et ita Divus Severus et Antoninus rescripserunt.

17. ULPIANUS ''libro XV. ad Edictum.''—Pignoris persecutio in rem parit actionem creditori.

18. PAULUS ''libro XIX. ad Edictum.''—Si ab eo, qui Publiciana uti potuit, quia dominium non habuit, pignori accepi, sic tuetur me per Servianam Praetor, quemadmodum debitorem per Publicianam.

19. ULPIANUS ''libro XXI. ad Edictum.''—Qui pignori plures res accepit, non cogitur unam liberare, nisi accepto universo, quantum debetur.

20. IDEM ''libro LXIII. ad Edictum.''—Quum convenit, ut is, qui ad refectionem aedificii credidit, de pensionibus iure pignoris ipse creditum recipiat, etiam actiones utiles adversus inquilinos accipiet cautionis exemplo, quam debitor creditori pignori dedit.

21. IDEM ''libro LXXIII. ad Edictum.''—Si inter colonum et procuratorem meum convenerit de pignore, vel ratam&lt;ref&gt;ratum, Hal.&lt;/ref&gt; habente me conventionem, vel mandante, quasi inter me et colonum meum convenisse videatur.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vn7nmb9cdjlewu1lruklzo30bsh07k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86996</id>
    <revision>
      <id>284066</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2708" sha1="bjdhporzv0bo8s80qmajwbin0nlv90t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si debitor servum, quem a non domino bona fide emerat et pignoravit, teneat, Servianae locus est, et si adversus eum agat creditor, doli replicatione exceptionem elidet; et ita Iulianus ait, et habet rationem.

§ 2.—Quidquid pignori commodi, sive incommodi fortuito accessit, id ad debitorem pertinet.

§ 3.—Si res pignorata non restituatur, lis adversus possessorem erit aestimanda, sed utique aliter adversus ipsum debitorem, aliter adversus quemvis possessorem; nam adversus debitorem non pluris, quam quanti debet, quia non pluris interest; adversus ceteros possessores etiam pluris, et&lt;ref&gt;quia, (en lugar de et), Hal.&lt;/ref&gt; quod amplius debito consecutus creditor fuerit, restituere debet debitori pignoraticia actione.

22. MODESTINUS ''libro VII. Differentiarum.''—Si Titio, qui rem meam ignorante me creditori suo pignori obligaverit, heres extitero, ex postfacto pignus directo quidem non convalescit, sed utilis pignoraticia dabitur creditori.

23. IDEM ''libro III. Regularum.''—Creditor praedia sibi obligata ex causa pignoris locare recte poterit.

§ 1.—Pignoris obligatio etiam inter absentes recte ex contractu obligatur.

24. IDEM ''libro V. Regularum.''—In quorum finibus emere quis prohibetur, pignus accipere non prohibetur.

25. IDEM ''libro VIII. Regularum.''—Quum vitiose vel inutiliter contractus pignoris intercedat, retentioni locus non est, nec si bona creditoris ad fiscum pertineant.

26. IDEM ''libro IV. Responsorum.''—Fideiussor impetravit a potestate, ut et antequam solveret, pignora ipse possideat, quasi satisfacturus creditoribus, nec satisfecit; modo heres debitoris paratus est solvere creditoribus; quaero, an pignora fideiussor restituere cogendus sit? Modestinus respondit, cogendum esse.

§ 1.—Pater Seio&lt;ref&gt;Seii, Hal.&lt;/ref&gt; emancipato filio facile persuasit, ut, quia mutuam quantitatem acciperet a Septicio creditore, chirographum perscriberet sua manu filius eius&lt;ref&gt;eius, omitela Hal.&lt;/ref&gt;, quod ipse impeditus esset scribere, sub commemoratione domus ad filium pertinentis pignori dandae; quaerebatur, an Seius inter cetera bona etiam hanc domum iure optimo possidere possit, quum patris se hereditate abstinuerit, nec metutum iri&lt;ref&gt;Según nuestra conjetura; metuiri, el códice Fl.; nec metuere debeat, Hal.&lt;/ref&gt; ex hoc solo, quod mandante patre manu sua perscripsit instrumentum chirographi, quum neque consensum suum accommodaverat patri aut signo suo, aut alia scriptura? Modestinus respondit: quum sua manu pignori domum suam futuram Seius scripserat, consensum ei obligationi dedisse manifestum est.

§ 2.—Lucius Titius praedia et mancipia, quae

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjdhporzv0bo8s80qmajwbin0nlv90t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86997</id>
    <revision>
      <id>284069</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="hnwg2ck7zlfefwti3nyof042rl5gifp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;in praediis erant, obligavit, heredes eius praediis inter se divisis illis mancipiis defunctis alia substituerunt, creditor postea praedia cum mancipiis distraxit; quaeritur, an ipsa mancipia, quae sunt modo in praediis constituta, hoc est&lt;ref&gt;haec, (en lugar de hoc est), Hal.&lt;/ref&gt; in hypothecis, emtor vindicare recte possit? Modestinus respondit, si neque pignorata sunt ipsa mancipia, neque ex pignoratis ancillis nata, minime creditoribus obligata esse.

27. MARCELLUS ''libro V. Digestorum''&lt;ref&gt;Papinianus libro V. quaestionum, Hal.&lt;/ref&gt;.—Servum, quem quis pignori dederat, ex levissima offensa vinxit, mox solvit, et quia debito non satisfaciebat, creditor minoris servum vendidit; an aliqua actio creditori in debitorem constituenda sit, quia crediti ipsius actio non sufficit ad id, quod deest persequendum? Quid, si eum interfecisset aut eluscasset? Ubi quidem interfecisset, ad exhibendum tenetur, ubi autem eluscasset, quasi damni iniuriae dabimus actionem ad quantum&lt;ref&gt;ad id quanti, Hal.&lt;/ref&gt; interest, quod&lt;ref&gt;si, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; debilitando aut vinciendo persecutionem pignoris exinanierit. Fingamus nullam crediti nomine actionem esse, quia forte causa ceciderat; non existimo indignam rem animadversione et auxilio Praetoris. Ulpianus notat: si ut creditori noceret, vinxit, tenebitur, si merentem, non tenebitur.

28. PAULUS ''libro III. Quaestionum.''—Si legati conditionalis&lt;ref&gt;nomine, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; relicti filiofamilias pater ab herede rem propriam eius pignori accepit, et mortuo patre vel emancipato filio conditio legati extiterit, incipit filio legatum deberi, et neque pater potest pignus vindicare, neque filius, qui nunc habere coepisset actionem, nec ex praecedente tempore potest quidquam iuris habere in pignore, sicut in fideiussore dicitur.

29. IDEM ''libro V. Responsorum.''—Paulus respondit, generalem quidem conventionem sufficere ad obligationem pignorum, sed ea, quae ex bonis defuncti non fuerunt, sed postea ab herede eius ex alia causa acquisita sunt, vindicari non posse a creditore testatoris.

§ 1.—Si mancipia in causam pignoris ceciderunt, ea quoque, quae ex his nata sunt, eodem iure habenda sunt; quod tamen diximus, etiam agnata teneri, sive specialiter de his convenerit, sive non, ita procedit, si dominium eorum ad eum pervenit, qui obligavit, vel heredem eius; ceterum, (si) apud alium dominum pepererint, non erunt obligata.

§ 2.—Domus pignori data exusta est, eamque aream emit Lucius Titius, et exstruxit; quaesitum est de iure pignoris; Paulus respondit, pignoris persecutionem perseverare, et ideo ius soli superficiem secutam videri, id est cum iure pignoris; sed bona fide possessores non aliter cogendos creditoribus aedificium restituere, quam sumtus in exstructione erogatos, quatenus pretiosior res facta est, reciperent.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hnwg2ck7zlfefwti3nyof042rl5gifp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86998</id>
    <revision>
      <id>284072</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86999</id>
    <revision>
      <id>284073</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87000</id>
    <revision>
      <id>284075</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87001</id>
    <revision>
      <id>284076</id>
      <timestamp>2026-10-17T06:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87002</id>
    <revision>
      <id>284077</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="d5e967bllbjsuy4d2ng43wx0e3phlt6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{c|CUERPO|x-grande}}
{{c|DEL|menor}}
{{c|'''DERECHO CIVIL ROMANO'''|xxx-grande}}

{{línea|4em}}


{{centrar|TOMO II|grande|serif|bold|sp=0.12em}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5e967bllbjsuy4d2ng43wx0e3phlt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284078</id>
      <parentid>284077</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="1q9p9icqs72chv9bwukzm0ls56u1g2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{c|CUERPO|x-grande}}
{{c|DEL|menor}}
{{c|'''DERECHO CIVIL ROMANO'''|xxx-grande}}

{{línea|4em}}


{{centrar|TOMO II|grande|serif|bold|sp=0.12em}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1q9p9icqs72chv9bwukzm0ls56u1g2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284079</id>
      <parentid>284078</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="332" sha1="o7izq32pc6lyxbuuzp66aue75qg3wzq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%&quot;&gt;CUERPO&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:80%&quot;&gt;DEL&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:200%&quot;&gt;'''DERECHO CIVIL ROMANO'''&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:120%; letter-spacing:0.12em; font-weight:bold&quot;&gt;TOMO II&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7izq32pc6lyxbuuzp66aue75qg3wzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87003</id>
    <revision>
      <id>284080</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4fc7maleinzgss6sdejua3q7dremz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87004</id>
    <revision>
      <id>284081</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="gj8m5e24txfycyqmrc4wshb8l3rhoi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:160%; letter-spacing:0.05em&quot;&gt;CUERPO&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:70%; font-weight:bold&quot;&gt;DEL&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:250%&quot;&gt;'''DERECHO CIVIL ROMANO'''&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:90%; font-weight:bold&quot;&gt;A DOBLE TEXTO, TRADUCIDO AL CASTELLANO DEL LATINO&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:60%; font-weight:bold&quot;&gt;PUBLICADO POR LOS HERMANOS&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:110%; font-weight:bold&quot;&gt;KRIEGEL, HERMANN Y OSENBRÜGGEN&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:75%&quot;&gt;CON LAS VARIANTES DE LAS PRINCIPALES EDICIONES ANTIGUAS Y MODERNAS Y CON NOTAS DE REFERENCIAS&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:60%; font-weight:bold&quot;&gt;POR&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:140%&quot;&gt;D. ILDEFONSO L. GARCÍA DEL CORRAL&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:65%; font-weight:bold&quot;&gt;Licenciado en Derecho Civil y Canónico y en Filosofia y Letras&lt;br /&gt;y Abogado de los Ilustres Colegios de Barcelona y Madrid&lt;/span&gt;

&lt;hr style=&quot;width:20%; margin:2em auto&quot; /&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:110%; letter-spacing:0.08em&quot;&gt;PRIMERA PARTE&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:200%; letter-spacing:0.15em&quot;&gt;DIGESTO&lt;/span&gt;

&lt;hr style=&quot;width:20%; margin:2em auto&quot; /&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:90%; font-weight:bold; letter-spacing:0.08em&quot;&gt;TOMO II&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:80%; font-weight:bold; letter-spacing:0.1em&quot;&gt;BARCELONA&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:85%&quot;&gt;JAIME MOLINAS, EDITOR - VALENCIA, NÚMERO 378&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:85%; font-weight:bold&quot;&gt;1892&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gj8m5e24txfycyqmrc4wshb8l3rhoi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87005</id>
    <revision>
      <id>284082</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="qtvvctg4e9kpnz4zwjvqjavxzf60kpf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{centrar|
{{línea|5em}}

'''ES PROPIEDAD DEL EDITOR'''

'''QUEDA HECHO EL DEPÓSITO QUE MARCA LA LEY'''

{{línea|5em}}
}}


{{centrar|
{{línea|20em}}
'''Imp. «Diario Mercantil» Cortés, 212 bis.-BARCELONA'''
}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtvvctg4e9kpnz4zwjvqjavxzf60kpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284083</id>
      <parentid>284082</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="l26eur1rxegmka7kokleg14n73rl0um" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
&lt;hr style=&quot;width:20%; margin:0 auto 1em auto&quot; /&gt;

'''ES PROPIEDAD DEL EDITOR'''

'''QUEDA HECHO EL DEPÓSITO QUE MARCA LA LEY'''

&lt;hr style=&quot;width:20%; margin:1em auto&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

&lt;hr /&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
'''Imp. «Diario Mercantil» Cortés, 212 bis.-'''

'''BARCELONA'''
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l26eur1rxegmka7kokleg14n73rl0um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87006</id>
    <revision>
      <id>284084</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="31ptrkcpbf02rqlz22vj6ks0sw746j6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; letter-spacing:0.1em&quot;&gt;DIGESTORUM&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:200%; font-weight:bold; letter-spacing:0.08em&quot;&gt;D. IUSTINIANI&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:110%&quot;&gt;LIBRI L.&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:60%; font-weight:bold&quot;&gt;AD FIDEM CODICIS FLORENTINI ATQUE EDITIONIS TAURELLIANAE&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31ptrkcpbf02rqlz22vj6ks0sw746j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87007</id>
    <revision>
      <id>284085</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="m3yqai8lfbjc2zaqp0umurcx77vui6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse&quot;
|-
| style=&quot;width:12em; vertical-align:top&quot; | ''Cr..''
| ''De verborum significatione'' tituli Pandectarum et Codicis. Cum variae lectionis apparatu curavit Andr. Guil. Cramer, Kiliae 1811. 8.
|-
| ''Russ.''
| Ius civile Msstorum librorum ope . . . emendatum . . . L. Russardo auctore, consilio Franc. Duareni. Lugduni apud G. Rovillium 1561. (Tom. I. Digesta.)
|-
| ''Schr.''
| Tituli Digestorum ''de condictione ob turpem causam et de testibus'', ed. Eduardus Schrader, Tubingae 1819. 8.
|-
| ''Sch.''
| Antonnii Schultingii notae ad Digesta, ed. Nicolaus Smallenburg, Lugd. Batav. 1804—1832. 8. VII Tomi.
|-
| ''Geb.''
| ''Gebaurei'' narratio de Henrico Brencmanno etc. Goettingae, 1764.
|-
| ''Br..''
| ''Brencmanni'' historia Pandectarum, s. fatum exemplaris Florentini, Ultraiecti, 1722.
|-
| ''Sp..''
| Digestum vetus, Infortiatum, novum, Lugduni apud Hugonem a Porta et Antonium Vincentium, 1551.—Corporis iuris civilis tomus alter Imp. Iustiniani, —G. A. Spangenberg, Gottingae, 1797.
|-
| ''Heim.''
| Basilicorum libri LX. post Annib. Fabroti, etc. edidit D. Car. Guil. Ern. Heimbach. Lipsiae 1833.
|-
| ''ms. Pl. 1.''
| Codex bibliothecae Universitatis Lipsiensis Paulinae. 883.
|-
| ''ms. Pl. 2.''
| Codex bibliothecae Universitatis Lipsiensis Paulinae. 884.
|-
| ''ms. Bg.''
| Codex bibliothecae publicae quondam Capituli Bambergensis.
|-
| ''ms. Cas.''
| Codex bibliothecae Montis Casini.
|-
| ''ms. Gt..''
| Codex bibliothecae Universitatis Gottingensis.
|-
| ''ms. Vat.''
| Codex bibliothecae Vaticanae.
|-
| ''Bas.''
| Basilicorum libri LX. ed. C. A. Fabrotus. Paris. 1647.
|-
| ''ed. Cod. Lugdunensis.''
| Codicis lib. IX ad vetustissimorum exemplarium, etc. Lugduni 1551. 4.
|-
| ''Pac.''
| Codicis Dn. Justiniani, studio ac diligentia Iul. Pacii. Genevae. 1580.
|-
| ''Char.''
| Codicis Dn. Justiniani, opera et diligentia L. Charondae. Antverpiae. 1575.
|-
| ''Cont.''
| Codicis Dn. Justiniani, Antoni Contii. Parisiis. 1562—1566—1576. —Lugduni. 1571.
|-
| ''Bk..''
| Corporis iuris civilis,—cura J. L. G. Beck, Lipsiae. 1829.
|-
| ''Vac.''
| Vacarii liber ex universo enucleato iure exceptus.
|-
| ''Koehl.''
| Koehleri praetermissa ad. Constitutionem Αέδωκεν, Regiomonti 1781. 8.
|}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3yqai8lfbjc2zaqp0umurcx77vui6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284086</id>
      <parentid>284085</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="970sopk6v4ggg9c794y3uxioanqwazs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:130%&quot;&gt;'''EXPLICACIÓN DE LAS PRINCIPALES ABREVIATURAS'''&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;width:30%&quot; /&gt;

{|
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top; padding-right:0.8em&quot; | ''Vulg.''
| Lectura según la ''Vulgata'', ó texto de la escuela de Bolonia.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Fl. ó ms. Flor.''
| Códice Florentino.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Taur.''
| Edición Taureliana, Florencia, 1555.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Hal.''
| Edición de Haloandro, Nuremberg, 1529.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''orig.''
| Escritura original del Códice Florentino, indicada por Brencmann.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''corr. Fl.''
| Corrección hecha, según Brencmann, al Códice Florentino por los copistas.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed. Nbg.''
| Edición de los nueve primeros libros del Código, Nuremberg. 1475.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed Schf.''
| Edición del Código, llamada ''Schoifferiana'', 1475 y 1477.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''var l. gl.''
| Lectura varia, sacada de la glosa ordinaria.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ms. ó mss.''
| Manuscrito ó manuscritos, Códice ó Códices.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed.''
| Edición ó ediciones.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Corr. Krieg''
| Corrección hecha en la edición de los hermanos Kriegel.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''N. del T.''
| Nota del traductor.
|}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>970sopk6v4ggg9c794y3uxioanqwazs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284087</id>
      <parentid>284086</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="m3yqai8lfbjc2zaqp0umurcx77vui6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse&quot;
|-
| style=&quot;width:12em; vertical-align:top&quot; | ''Cr..''
| ''De verborum significatione'' tituli Pandectarum et Codicis. Cum variae lectionis apparatu curavit Andr. Guil. Cramer, Kiliae 1811. 8.
|-
| ''Russ.''
| Ius civile Msstorum librorum ope . . . emendatum . . . L. Russardo auctore, consilio Franc. Duareni. Lugduni apud G. Rovillium 1561. (Tom. I. Digesta.)
|-
| ''Schr.''
| Tituli Digestorum ''de condictione ob turpem causam et de testibus'', ed. Eduardus Schrader, Tubingae 1819. 8.
|-
| ''Sch.''
| Antonnii Schultingii notae ad Digesta, ed. Nicolaus Smallenburg, Lugd. Batav. 1804—1832. 8. VII Tomi.
|-
| ''Geb.''
| ''Gebaurei'' narratio de Henrico Brencmanno etc. Goettingae, 1764.
|-
| ''Br..''
| ''Brencmanni'' historia Pandectarum, s. fatum exemplaris Florentini, Ultraiecti, 1722.
|-
| ''Sp..''
| Digestum vetus, Infortiatum, novum, Lugduni apud Hugonem a Porta et Antonium Vincentium, 1551.—Corporis iuris civilis tomus alter Imp. Iustiniani, —G. A. Spangenberg, Gottingae, 1797.
|-
| ''Heim.''
| Basilicorum libri LX. post Annib. Fabroti, etc. edidit D. Car. Guil. Ern. Heimbach. Lipsiae 1833.
|-
| ''ms. Pl. 1.''
| Codex bibliothecae Universitatis Lipsiensis Paulinae. 883.
|-
| ''ms. Pl. 2.''
| Codex bibliothecae Universitatis Lipsiensis Paulinae. 884.
|-
| ''ms. Bg.''
| Codex bibliothecae publicae quondam Capituli Bambergensis.
|-
| ''ms. Cas.''
| Codex bibliothecae Montis Casini.
|-
| ''ms. Gt..''
| Codex bibliothecae Universitatis Gottingensis.
|-
| ''ms. Vat.''
| Codex bibliothecae Vaticanae.
|-
| ''Bas.''
| Basilicorum libri LX. ed. C. A. Fabrotus. Paris. 1647.
|-
| ''ed. Cod. Lugdunensis.''
| Codicis lib. IX ad vetustissimorum exemplarium, etc. Lugduni 1551. 4.
|-
| ''Pac.''
| Codicis Dn. Justiniani, studio ac diligentia Iul. Pacii. Genevae. 1580.
|-
| ''Char.''
| Codicis Dn. Justiniani, opera et diligentia L. Charondae. Antverpiae. 1575.
|-
| ''Cont.''
| Codicis Dn. Justiniani, Antoni Contii. Parisiis. 1562—1566—1576. —Lugduni. 1571.
|-
| ''Bk..''
| Corporis iuris civilis,—cura J. L. G. Beck, Lipsiae. 1829.
|-
| ''Vac.''
| Vacarii liber ex universo enucleato iure exceptus.
|-
| ''Koehl.''
| Koehleri praetermissa ad. Constitutionem Αέδωκεν, Regiomonti 1781. 8.
|}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3yqai8lfbjc2zaqp0umurcx77vui6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284088</id>
      <parentid>284087</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <origin>284088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="970sopk6v4ggg9c794y3uxioanqwazs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:130%&quot;&gt;'''EXPLICACIÓN DE LAS PRINCIPALES ABREVIATURAS'''&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;width:30%&quot; /&gt;

{|
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top; padding-right:0.8em&quot; | ''Vulg.''
| Lectura según la ''Vulgata'', ó texto de la escuela de Bolonia.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Fl. ó ms. Flor.''
| Códice Florentino.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Taur.''
| Edición Taureliana, Florencia, 1555.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Hal.''
| Edición de Haloandro, Nuremberg, 1529.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''orig.''
| Escritura original del Códice Florentino, indicada por Brencmann.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''corr. Fl.''
| Corrección hecha, según Brencmann, al Códice Florentino por los copistas.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed. Nbg.''
| Edición de los nueve primeros libros del Código, Nuremberg. 1475.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed Schf.''
| Edición del Código, llamada ''Schoifferiana'', 1475 y 1477.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''var l. gl.''
| Lectura varia, sacada de la glosa ordinaria.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ms. ó mss.''
| Manuscrito ó manuscritos, Códice ó Códices.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''ed.''
| Edición ó ediciones.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''Corr. Krieg''
| Corrección hecha en la edición de los hermanos Kriegel.
|-
| style=&quot;white-space:nowrap; vertical-align:top&quot; | ''N. del T.''
| Nota del traductor.
|}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>970sopk6v4ggg9c794y3uxioanqwazs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/832</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87008</id>
    <revision>
      <id>284095</id>
      <timestamp>2026-10-17T11:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55841-65</username>
        <id>33497</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '826  DIGESTO .  LIBRO XXXVI : TÍTULO II  conditio, sed in portionem quidem coheredis valebit; in ipsius autem, cuius persona in conditione comprehensa est, supervacua erit, perinde atque si solo coherede instituto, eo modo legatum esset.  **23. ULPIANUS** *libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.* — Quum in annos singulos legatum relinquitur, sine dubio per annos singulos inspecta conditione legatarii, ait, capere (1); et si pluriumservus sit, si...</comment>
      <origin>284095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="l26tpcdomoh9rq8556qc48ir35508m4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;181.176.83.77&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;826

DIGESTO .

LIBRO XXXVI : TÍTULO II

conditio, sed in portionem quidem coheredis valebit; in ipsius autem, cuius persona in conditione comprehensa est, supervacua erit, perinde atque si solo coherede instituto, eo modo legatum esset.

**23. ULPIANUS** *libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.* — Quum in annos singulos legatum relinquitur, sine dubio per annos singulos inspecta conditione legatarii, ait, capere (1); et si pluriumservus sit, singulorum dominorum erunt personae spectandae.

**24. PAULUS** *libro VI. ad legem Iuliam et Papiam.* — Si penum heres dare damnatus sit, velfundum, et si non dedisset, decem, ego accepi et penum legatam, et translatam esse in decem, si noluerit penum heres dare; et tunc pecuniam deberi, quum interpellatus fundum non dedisset; et si interea decesserit legatarius, tunc heredi eius non nisi fundum deberi. Namque quum dictum
est: «at Publicius (2) fundum dato», perfectum est
legatum, et quum dicit: «si non dederit, centum dato», sub conditione fundi legatum ademtum videri eo casu, quo centum deberi coeperint, quorum quia conditio vivo legatario non extiterit — forte quia interpellatus heres non sit —, evenerit, ut ademtio nihil egerit, fundique legatum duraverit.

§ 1. — Plane si sic legatum sit: «si penum non dederit, decem dato», dicimus, non esse penum legatum.

**25. PAPINIANUS** *libro XVIII. (3) Quaestionum.* — Quum illud, aut illud legetur, enumeratio plurium rerum disiunctivo modo comprehensa, plura legata non facit. Nec aliud probari poterit, si pure (4) fundum alterum, vel alterum sub conditione legaverit; nam pendente conditione non erit electio, nec si moriatur, ad heredem transiisse
legatum videbitur.

§ 1. — «Heres meus Titio dato, quod mihi Seius (5) debet»; si Seius pupillus sine tutoris auctoritate numos accepisset, (nec) locupletior factus esset, et petitor ad praesens debitum verba retulit, quia nihil eius debet, nullius momenti legatum erit; quodsi verbo debiti naturalem obligationem et futuram solutionem cogitavit, interim nihil Titius petet, quasi tacite conditio inserta sit, non secus ac si ita dixisset: «Titio dato, quod pupillus solverit», vel si legasset: «quod ex Arethusa (6) natum erit», vel: «fructus, qui in illo fundo nascentur». Contrarium non est, quod, si medio tempore legatarius moriatur, et postea partus edatur, (7) fru-
ctus perveniant (8), pecuniam pupillus exsolvat, heres legatarii petitionem habet; namque dies legati, cui conditio non adscribitur, quamvis extrinsecus exspectanda sit, cedit.

26. IDEM libro IX. Responsorum . - «Firmio

(1) capere potest, por ait capere, Hal.

(5) pupillus, insertan Hal. y la Vulg.

(2) Publius, Hal.
(3) XVII ., Hal.

(6) Arescusa, Hal .

(4) pure, omitela Hal.

(8) proveniant, acertadamente Hal. y la Vulg.

(7) et, inserta la Vulg.
:&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l26tpcdomoh9rq8556qc48ir35508m4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>